Sikukuu imeshaanzishwa, adui ameanguka,
01
Utangulizi
na watu wamejifunza kukumbuka rehema kwa furaha.
Lakini tukio la mwisho bado liko ndani ya Uajemi.
Mordekai ni mkuu, Wayahudi wamelindwa,
lakini kiti cha enzi kilicho juu yake bado ni cha Ahasuero.
02
1.0 Utangulizi: Wakati Ukombozi Ni Halisi Lakini Habari Bado Haijaisha
Kuna miisho mingine ina furaha, lakini bado si mwisho wa mwisho.
Esta 10 ina mistari mitatu tu, lakini mistari hiyo mifupi imebeba uzito wa tumaini lisilokamilika la kitabu chote. Hamani amekufa. Amri ya kifo imejibiwa. Wayahudi wamepona katika siku iliyokuwa imepangwa kwa ajili ya kuangamizwa kwao. Purimu imeanzishwa kama sikukuu ya kila mwaka—sikukuu ya kukumbuka, kufurahi, kupeana zawadi, na kuwajali maskini. Mordekai, yule aliyekuwa anakaa langoni pa mfalme bila kutambuliwa, sasa amesimama wa pili baada ya Mfalme Ahasuero. Watu waliokuwa wametishiwa kufutwa katika historia hawajafutwa. Wamepata pumziko, heshima, na ulinzi wakiwa uhamishoni. Lakini kitabu hakimalizii Yerusalemu.
Hakuna kurudi katika nchi ya ahadi. Hakuna hekalu lililojengwa upya. Hakuna mfalme wa ukoo wa Daudi aliyeketi katika Sayuni. Hakuna wingu la utukufu lililojaza nyumba ya Bwana. Hakuna kuangushwa kwa mwisho kwa dola. Neno la mwisho la kisiasa katika simulizi hii bado ni la Ahasuero, mfalme wa Uajemi. Mordekai ni mkuu, lakini bado ni wa pili. Wayahudi wanastawi, lakini chini ya utawala wa kigeni. Ukombozi umekuja, lakini uhamisho haujaisha kikamilifu.
Andiko hili linahusu ukombozi wa kweli unaogeuka kuwa shauku takatifu, kwa sababu Mungu anaweza kuwalinda watu wake ndani ya dola, huku bado akiwafundisha kutumaini ufalme ulio zaidi ya dola.
Ndiyo maana mwisho wa Esta ni wa faraja na pia wa kutokamilika. Unatufariji kwa sababu unatuonyesha kwamba watu wa Mungu wanaweza kuishi, kutumikia, na hata kuwa baraka katika maeneo yaliyo mbali na nyumbani; hata ndani ya taasisi zenye mchanganyiko wa maadili; hata wakati jina la Mungu halitajwi wazi katika maandishi ya hadharani. Lakini pia unatutikisa, kwa sababu unakataa kuruhusu kuokoka chini ya dola kuwa ndiyo ukamilifu wa wokovu. Ukuu wa Mordekai ni habari njema, lakini bado si ufalme wa Mungu katika ukamilifu wake.
Kitabu chote kimetufundisha kusoma matukio ya kawaida kwa macho ya agano. Mfalme kukosa usingizi. Kumbukumbu iliyosahauliwa. Thawabu iliyocheleweshwa. Karamu iliyofika kwa wakati wake. Mwovu kunaswa katika mtego wake mwenyewe. Kitabu cha Esta hakimtaji Mungu katika maandishi yake ya Kiebrania, lakini simulizi yake inatualika tutafute mkono wa Mungu uliojificha ukijishughulisha na maamuzi ya wanadamu, matukio yanayoonekana kama bahati, mapinduzi ya ghafla, na ujasiri wa kiimani. [1] Mungu anayeonekana kimya katika Kitabu cha Esta si Mungu aliye mbali. Utendaji wake unafanana na nguvu ya mbegu iliyo chini ya udongo, chachu inayofanya kazi kimya kimya ndani ya unga, au mwanga wa alfajiri unaochomoza kwa siri nyuma ya mlima wa giza.
Kwa hiyo Esta 10 ni mwisho mtulivu, lakini si mwisho mdogo. Inatuachia picha ya kiongozi Myahudi anayetumia ushawishi wake kwa ajili ya ustawi wa watu wake. Inatuachia heshima ya uaminifu wa watu waliotawanyika ugenini. Inatuachia shukrani kwa Mungu anayefanya kazi kwa siri. Na inatuachia shauku ya Mfalme wa kweli—Mfalme ambaye ukuu wake hautategemea idhini ya dola, na ambaye ufalme wake utageuza maombolezo kuwa furaha bila kuacha mashine ya kifo ikiendelea kufanya kazi.
Simulizi inaishia Uajemi.
Lakini tumaini linaendelea kutembea kuelekea uumbaji mpya.
03
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Hitimisho Fupi Baada ya Purimu
Esta 10 inafanya kazi kama hitimisho fupi la kitabu. Baada ya mvutano mkubwa wa sura ya 7–9—kuanguka kwa Hamani, amri ya kukabiliana na amri ya kifo, kuokoka kwa Wayahudi, na kuanzishwa kwa Purimu—simulizi inafungwa kwa taarifa fupi ya kifalme. Inasikika karibu kama kipande kutoka katika kumbukumbu za dola: Mfalme Ahasuero alitoza kodi nchi na visiwa vya bahari; matendo ya nguvu zake na uweza wake, pamoja na ukuu wa Mordekai, yaliandikwa katika kitabu cha kumbukumbu za wafalme wa Umedi na Uajemi; Mordekai Myahudi alikuwa wa pili baada ya Ahasuero, mkuu miongoni mwa Wayahudi, aliyekubaliwa na wengi wa ndugu zake, na aliyekuwa akitafuta ustawi wa watu wake.
Mtindo huu wa uandishi ni muhimu. Mara nyingi kitabu cha Esta hukopa sauti ya kumbukumbu za kifalme, amri za dola, orodha, karamu, na taarifa za kiutawala. Lakini kinafanya hivyo kwa kejeli takatifu. Dola inadhani kumbukumbu zake ndizo zinazosimulia historia ya kweli ya dunia, lakini kitabu hiki kimya kimya kinaonyesha kwamba wino wa dola si wino wa mwisho. Kumbukumbu ya kifalme inaweza kuandika kuhusu nguvu na kodi, lakini kitabu cha Biblia kinatufundisha kuona majaliwa ya Mungu, mapinduzi ya hali, na kuokoka kwa agano chini ya lugha rasmi ya dola. [2]
Mwisho huu pia unakamilisha mojawapo ya mapinduzi makubwa ya kifasihi katika Esta. Katika sura ya 1, Ahasuero anaonyesha ukuu wake kwa mali, karamu, maafisa, na upana wa dola yake. Katika sura ya 10, ukuu wake unatajwa tena, lakini sasa unawekwa sambamba na ukuu wa Mordekai Myahudi. Fahari ya Uajemi mwanzoni imejibiwa na heshima ya Myahudi mwishoni. Yule aliyekuwa wa kundi dogo lililotishiwa sasa ameingia katika kumbukumbu za dola. Yule ambaye uaminifu wake ulisahauliwa katika vitabu vya kumbukumbu, sasa anakumbukwa ndani yake.
Hata hivyo, mwisho huu si ushindi rahisi tu. Ahasuero bado ni mfalme. Mordekai ameinuliwa ndani ya mfumo wa Uajemi, si nje yake. Wayahudi wamelindwa uhamishoni, si kurudishwa katika nchi. Esta husherehekea ukombozi bila kujifanya kwamba kila mvutano umetatuliwa. Kitabu kinatupa furaha, lakini si udanganyifu; kinatupa pumziko, lakini si raha ya mwisho; kinatupa sikukuu, lakini bado si karamu ya arusi ya Mwanakondoo.
Hapa ndipo tofauti muhimu kati ya Esta na Ezra–Nehemia inapoonekana. Ezra–Nehemia inauliza: nini kinatokea wakati baadhi ya watu wa Mungu wanaporudi katika nchi na kujenga maisha yao kuzunguka hekalu, Torati, ukuta, na jamii? Esta inauliza: nini kinatokea wakati Wayahudi wengine wanabaki wametawanyika kati ya mataifa huku wakitumainia mkono wa Mungu uliojificha katika majumba ya kifalme ya kigeni? Jibu si kukata tamaa. Mungu anaweza kuwalinda huko pia. Lakini jibu si kustarehe kana kwamba mambo yamekamilika. Uhamisho unabaki kuwa uhamisho, hata pale majaliwa ya Mungu yanapoleta heshima ndani yake. [3]
Ndiyo maana maelezo ya mwisho kuhusu Mordekai ni muhimu sana: anatafuta ustawi wa watu wake na kusema amani kwa uzao wake wote. Ukuu wake haufafanuliwi tu kwa cheo, mavazi ya kifalme, au nafasi ya kuingia kwa mfalme. Unafafanuliwa kwa huduma. Tofauti na Hamani, ambaye kuinuliwa kwake kuligeuka kuwa silaha ya kiburi na kifo, kuinuliwa kwa Mordekai kunakuwa jukwaa la mema kwa jamii.
Kitabu hakimalizii kwa karamu, bali kwa kiongozi anayetafuta shalom—amani kamili ya Mungu.
04
3.1 Wakati Ahasuero Bado Anakusanya Kodi ya Dunia (Esta 10:1)
Sura hii inaanza hivi: “Mfalme Ahasuero aliweka kodi juu ya nchi na juu ya visiwa vya bahari.”
Kwa haraka, huu unaonekana kuwa mwisho wa ajabu. Baada ya mvutano wote wa ukombozi, kwa nini kutaja kodi? Kwa nini kuturudisha tena kwenye upana wa utawala wa Uajemi?
Kwa sababu Esta anataka tukumbuke mahali tulipo bado. Wayahudi wamepona, lakini dola inaendelea. Ahasuero bado anatawala. Nguvu zake za kiutawala zinaenea juu ya nchi na bahari. Kodi bado inatiririka kuelekea katikati ya dola. Mashine ya dola haijatoweka.
Huu ni uhalisia usiokolezwa chumvi. Esta haisemi kwamba kwa sababu Wayahudi wameokolewa, Uajemi umegeuka kuwa ufalme wa Mungu. Ahasuero bado hajabadilika kuwa mfalme mwenye haki. Dola ileile ambayo urasimu wake ulikaribia kutekeleza kifo, sasa inaendelea kukusanya mali kutoka maeneo yake. Kiti cha enzi kilichompa Hamani mamlaka bado kimesimama, ingawa Hamani ameanguka.
Hapa Esta inagusa kwa upole mashaka ya muda mrefu ya Israeli kuhusu ufalme wa kibinadamu unaopuuzia haki. Samweli alionya kwamba wafalme wanaweza “kuchukua” wana, binti, mashamba, watumishi, na mifugo (1 Sam 8:10–18). Kumbukumbu la Torati lilionya kwamba mfalme wa Israeli asijizidishie farasi, wake, fedha, au dhahabu, kwa sababu nguvu ya kifalme lazima izuiliwe chini ya Torati ya Mungu (Kum 17:14–20). Esta 10:1 inatuonyesha dola ya kigeni ikifanya kile ambacho falme nyingi za kidunia hufanya: kupanua mipaka, kutoza kodi, kujilundikia mali, kuandika kumbukumbu za matendo yao, na kuimarisha mamlaka.
Tunawezaje kupuuzia umuhimu wa ukweli huu kwa wanafunzi wa Yesu wanaoishi leo kwenye mifumo iliyopoteza mwelekeo wa kimaadili?Sikiliza: ukombozi wa Mungu katika mgogoro mmoja haumaanishi kuwa kila mfumo unaokuzunguka umeshakombolewa! Sala yako ikijibiwa kazini, hiyo haifanyi mahali pale pa kazi kuwa pa haki moja kwa moja! Ushindi ukipatikana kwenye jamii, haumaanishi mfumo mzima umekuwa mtakatifu! Na hata kiongozi mbaya akiondolewa madarakani, haimaanishi kuwa kila mtindo wa madhara umekwisha!
Watu wa Mungu wanapaswa kujifunza kushukuru bila kujidanganya.
Tunaweza kumshukuru Mungu kwa rehema, na bado kutaja wazi kuvunjika kwa dola. Tunaweza kusherehekea ukombozi, na bado kuendelea kuwa na njaa ya haki. Tunaweza kutumikia katika maeneo ya umma bila kuubatiza mfumo kana kwamba ndio ufalme wa Mungu.
Esta 10:1 inatufungulia macho wazi.
Ukombozi ni halisi.
Dola bado ipo.
05
3.2 Wakati Kumbukumbu za Dola Zinapomkumbuka Mordekai (Esta 10:2)
Kisha msimulizi anataja matendo ya nguvu na uweza wa Ahasuero, pamoja na habari kamili ya ukuu wa Mordekai, “ambao mfalme alimkuza nao,” yaliyoandikwa katika kitabu cha kumbukumbu za wafalme wa Umedi na Uajemi.
Mstari huu unakamilisha uzi muhimu katika simulizi. Katika Esta 2, Mordekai aliokoa maisha ya mfalme, na tendo hilo likaandikwa katika kitabu cha kumbukumbu za kifalme, lakini hakuzawadiwa (Est 2:21–23). Katika Esta 6, mfalme aliyekosa usingizi alisomewa kumbukumbu hiyo na kugundua kwamba hakuna kitu kilichofanyika kwa ajili ya Mordekai (Est 6:1–3). Uaminifu huo uliosahauliwa ukawa sehemu ya kugeuza habari yote. Sasa, katika Esta 10, ukuu wa Mordekai haujafichwa katika kumbukumbu zilizotelekezwa. Umeunganishwa hadharani na kumbukumbu za dola.
Mtu aliyesahauliwa anakuwa mtu asiyesahaulika.
Lakini msemo huo pia una kejeli ndani yake. Ukuu wa Mordekai umeandikwa katika kumbukumbu za Uajemi, si katika kumbukumbu za kifalme za Israeli. Heshima yake ni halisi, lakini inapitia mikononi mwa dola. Amekuwa mkuu ndani ya simulizi ya Uajemi. Maisha yake yanashuhudia ulinzi wa Mungu kwa Wayahudi waliotawanyika, lakini pia yanatukumbusha kwamba watu bado wako nje ya tumaini kamili la agano—ufalme uliorejeshwa na nchi ya ahadi.
Kitheolojia, hili ni zawadi na mvutano kwa wakati mmoja. Ni zawadi kwa sababu Mungu anaweza kuwapa watu wake kibali hata katika maeneo ya kigeni. Yusufu aliinuka Misri na kuhifadhi nafaka kwa ajili ya uhai (Mwa 41:37–57). Danieli alitumikia Babeli na kushuhudia kwa hekima na ujasiri (Dan 2:46–49; 6:1–28). Nehemia alisimama mbele ya mfalme wa Uajemi na kutumia nafasi yake kujenga upya kuta za Yerusalemu (Neh 2:1–8). Mordekai akawa wa pili Uajemi. Mungu anaweza kuwaweka watumishi wake katika vyumba visivyotarajiwa kwa ajili ya ustawi wa wengi.
Lakini pia ni mvutano kwa sababu kupandishwa cheo na dola si sawa na ufalme wa Mungu. Kuandikwa katika kumbukumbu za Uajemi ni jambo lenye maana, lakini si sawa na mataifa kutiririka kwenda Sayuni chini ya utawala wa BWANA (Isa 2:2–4). Ukuu wa Mordekai ni halisi, lakini bado si wa mwisho. Ni taa usiku, si jua la asubuhi.
Wafuasi wa Kristo wanapaswa kudumisha umakini wa hali ya juu katika safari yao ya kiimani. Ni kweli kwamba Mungu huwakabidhi watu wake elimu, nyadhifa, ushawishi, mitandao ya kijamii, na fursa mbalimbali kama vyombo vya kupitishia neema yake. Hata hivyo, fursa hizi zinaweza kugeuka kuwa gereza la kifahari pale tunapozichanganya na lengo kuu la wito wetu. Kupandishwa cheo ni njia tu ya kiutendaji; wito wetu na Ufalme wa Mungu hubeba uzito mkubwa na wa milele.
Kitabu kinatufundisha kushukuru kwa ukombozi wa sehemu, huku tumaini letu likibaki limetiwa nanga katika ukombozi wa mwisho wa Mungu.
06
3.3 Wakati Mordekai Myahudi Anapokuwa wa Pili kwa Mfalme (Esta 10:3a)
Mordekai anaelezwa kama “Mordekai Myahudi,” wa pili baada ya Mfalme Ahasuero, mkuu miongoni mwa Wayahudi, na aliyekubaliwa na wengi wa ndugu zake.
Jina “Myahudi” ni muhimu. Mwishoni, utambulisho wa Mordekai haujafichwa. Katika sura ya 3, utambulisho wake wa Kiyahudi ndio uliosababisha hasira ya Hamani. Katika sura ya 4, utambulisho wa Kiyahudi wa Esta uliokuwa umefichwa ukawa swali la wito wake. Kufikia sura ya 8, Mordekai alivikwa hadharani mavazi ya kifalme. Sasa, katika sura ya 10, anatajwa wazi kama Mordekai Myahudi.
Utambulisho uliokuwa hatarini sasa umeheshimiwa.
Hii haimaanishi kwamba hatari ya tofauti ya Kiyahudi imetoweka milele. Kitabu kinajua vizuri zaidi ya hapo. Purimu ipo kwa sababu kumbukumbu lazima ipinge usahaulifu. Lakini kwa wakati huu, utambulisho wa Kiyahudi umetoka katika udhaifu wa kutishiwa na kuingia katika heshima ya hadharani. Watu waliokuwa wamewekwa alama ya kifo sasa wanasimama kama mashahidi kwamba Mungu wa agano huhifadhi uzao wake hata wakati jina lake halijaandikwa kwenye ukurasa.
Mordekai anainuliwa na kuwa mkuu wa mamlaka yote, akizidiwa tu na kiti cha enzi cha mfalme! Jambo hili linatukumbusha mara moja kisa cha Yusufu kule Misri alipoambiwa, 'Kwa habari ya kiti cha enzi tu nitakuwa mkuu kuliko wewe' (Mwa 41:40). Linamkumbusha msomaji habari za Danieli, ambaye hekima yake ilimpa mamlaka juu ya Babeli yote (Dan 2:48)! Katika masimulizi haya, Mungu anaonyesha kuwa uhamisho si mwisho wa safari; ni mahali ambapo mkono wake uliofichwa unafanya kazi kupitia ujasiri, huduma ya umma, na uaminifu wako!
Lakini tena, neno “wa pili” ni muhimu. Mordekai ameinuliwa sana, lakini si kulingana na mfalme. Anaweza kushawishi kiti cha enzi, lakini hakibadili. Ukuu wake unalinda, lakini una mipaka. Haya ni mafanikio ya ugenini, si urejesho wa mwisho.
Ndiyo maana Mordekai anapaswa kuheshimiwa, lakini asigeuzwe kuwa kilele cha tumaini letu. Kitabu cha Esta hakimwonyeshi kama Masihi asiye na dosari; yeye ni shahidi tu wa mpito, na si utimilifu wa ahadi. Kuinuliwa kwake kunaelekeza mbali zaidi yake mwenyewe—kuelekea aina ya utawala ambao Maandiko ya Israeli yalikuwa yakiutazamia kwa muda mrefu: Mfalme wa kweli anayehukumu maskini kwa haki, anayetetea wahitaji, anayemponda mdhalimu, na kuleta amani ya shalom kama mvua inayonyesha juu ya majani yaliyokatwa (Zab. 72:1–7).
Kuinuka kwa Mordekai kunatukumbusha kwamba Mungu anaweza kuwaita watu wake kutumikia kwa uaminifu katika nafasi ambazo si kamilifu. Tunaweza kujikuta tukiwa wa pili, si wa kwanza; karibu na mamlaka, lakini si wenye mamlaka yote; tunaweza kulinda, lakini tusibadilishe kila kitu. Esta inaita jambo hili kuwa lenye maana. Lakini hailiiti kuwa la mwisho.
07
3.4 Wakati Ukuu Unapogeuka Kuwa Huduma kwa Watu (Esta 10:3b)
Mstari wa mwisho unasema Mordekai alitafuta ustawi wa watu wake na kuiangalia hali njema ya uzao wake wote.
Hapa kitabu kinafafanua ukuu wa kweli. Si cheo peke yake. Si mavazi. Si pete ya muhuri. Si heshima ya hadharani. Ukuu wa Mordekai unapimwa kwa mema anayoyatafuta kwa ajili ya wengine.
Huu ndio utofauti mkubwa wa kimaadili kati ya Mordekai na Hamani. Wakati Hamani alitumia mamlaka yake kudai kuabudiwa na kuwaangamiza wale wote waliokataa kumsujudia, Mordekai anatumia mamlaka yake kukuza ustawi na mema ya jamii nzima. Ukuu wa Hamani ulijikita kwenye ubinafsi na vurugu, lakini ukuu wa Mordekai umejengwa juu ya ulinzi na mshikamano wa kijamii. Hamani alitengeneza sera kutokana na kiburi chake kilichojeruhiwa, wakati Mordekai anaunda sera kutokana na wajibu mkuu wa agano.
Neno “ustawi” linatufikisha katika ulimwengu wa kibiblia wa shalom: amani, ukamilifu, ustawi, usalama, haki, na maisha yaliyopangwa sawa mbele za Mungu. Mordekai hawasaidii Wayahudi kutoka kwenye mgogoro mmoja tu. Anatafuta mema yao yanayoendelea. Anasema amani si kwa kizazi chake tu, bali kwa “uzao wake wote,” kwa vizazi vitakavyorithi kumbukumbu hiyo.
Msemo huu wa mwisho unarudi nyuma na pia unasogea mbele. Unarudi kwenye ahadi ya Mungu kwa Ibrahimu kwamba uzao wake ungekuwa baraka kwa mataifa (Mwa 12:1–3; 22:17–18). Unarudi kwenye wito wa Yeremia kwa waliokuwa uhamishoni kutafuta ustawi wa mji walikopelekwa (Yer 29:7). Unasogea mbele kwa Yesu, Mwana wa Ibrahimu na Mwana wa Daudi, anayebeba wito wa Israeli na kuleta baraka kwa mataifa kupitia msalaba na ufufuo (Mt 1:1; Gal 3:16).
Huu ni uongozi wa kichungaji katika sura ya kisiasa. Uongozi wa kweli huuliza: Je, watu wako salama zaidi? Je, walio dhaifu wamelindwa? Je, jamii inastawi? Je, vizazi vijavyo vinabarikiwa? Je, maneno yetu yanaongeza amani, au yanasambaza hofu? Je, tunatumia nafasi tuliyopewa kulinda uhai, au tunatumia watu kulinda nafasi zetu?
Kilele cha maisha ya Mordekai ni somo kubwa kwa uongozi wa kanisa leo! Ukuu wa mchungaji haupimwi kwa jinsi watu wanavyolitaja jina lake kwa sauti kubwa majukwaani, bali unapimwa kwa jinsi kondoo wanavyohisi upendo na utunzaji wa Mungu kupitia huduma yake! Mchungaji, mzee wa kanisa, kiongozi, mzazi, mwalimu, na mtenda kazi wa misheni—wote tunapaswa kupiga magoti na kuuliza: Ni nani anayepata shalom ya Mungu kwa sababu mimi nimepewa nafasi ya ushawishi?!
Lakini hata katika kilele hiki cha mafanikio, shauku ya jambo lililo bora zaidi bado inabaki hai. Mordekai anahubiri amani, lakini ulimwengu bado haujapata amani ya kweli; anatafuta ustawi wa watu wake, lakini milki ya kigeni bado inaendelea kutoza kodi. Yeye ni mkuu miongoni mwa Wayahudi, lakini Ahasuero ndiye bado anayekalia kiti cha enzi.
Kitabu kinaishia na shalom inayotafutwa, si shalom iliyokamilika.
08
4.1 Mungu Anaweza Kuwalinda Watu Wake Uhamishoni
Sura ya mwisho ya Esta inatangaza kwamba uhamisho si kuachwa. Wayahudi wako mbali na Yerusalemu, lakini hawako nje ya uangalizi wa Mungu. Jina la Mungu halijaonekana katika maandishi ya Kiebrania, lakini majaliwa yake yamewalinda watu wake dhidi ya kuangamizwa.
Kuna nyakati ambapo waumini huishi mbali na alama walizozoea za usalama wa kiroho. Hekalu linaonekana kuwa mbali. Lugha ya imani haikaribishwi katika vyumba vya umma. Mifumo inayotuzunguka imechanganyika na uharibifu. Kalenda inatawaliwa na watu wasioomba. Lakini Mungu anaweza kufanya kazi huko pia.
Mungu aliyefichwa katika Esta hayuko mbali na watu wake waliotawanyika. Yeye ni Bwana anayeshika agano hata wakati watu wake hawaoni sura kamili ya kazi yake.
Je, ukweli kwamba Mungu anafanya kazi nyuma ya pazia unamaanisha tunapaswa kukaa tu bila kufanya kitu? Hasha! Uangalizi wa Mungu katika Kitabu cha Esta hauzimi ujasiri wa mwanadamu; badala yake, unauamsha kwa kishindo. Ndiyo maana Mordekai lazima apaze sauti, Esta lazima ahatarishe maisha yake, Wayahudi lazima wakusanyike, barua za kifalme ziandikwe, na sikukuu ziwekwe kwa ajili ya kumbukumbu. Katika simulizi hili, mipango ya Mungu iliyofichika na wajibu wa mwanadamu si maadui; vinafanya kazi pamoja kama mikono miwili inayofuma vazi moja la ukombozi.
Kwa wanafunzi wa Yesu, hii inamaanisha kwamba imani haimaanishi kuona kwa uwazi kila kitu kila wakati. Wakati mwingine imani ni kutenda kwa hekima ndani ya ukungu. Wakati mwingine ni kufanya jambo linalofuata la utii wakati jina la Mungu halionekani kwenye kichwa cha habari. Wakati mwingine ni kuamini kwamba Bwana wa agano bado yupo wakati habari inaonekana kama siasa, makaratasi, kukosa usingizi, na hatari.
Mungu anayeonekana kana kwamba amejificha bado ni Mungu anayekesha.
09
4.2 Mafanikio Chini ya Dola Ni Zawadi, Lakini Si Ufalme
Kuinuka kwa Mordekai kunastahili kusherehekewa. Ushawishi wake unawalinda Wayahudi. Uongozi wake unatafuta ustawi wao. Lakini Esta anakataa kuturuhusu tuchanganye hili na ukombozi wa mwisho. Uajemi unabaki kuwa Uajemi. Ahasuero anabaki kuwa mfalme. Uhamisho haujaondolewa kikamilifu.
Kama wanafunzi wa Kristo tunapaswa kushukuru wakati Mungu anafungua milango katika serikali, elimu, biashara, vyombo vya habari, afya, sheria, maendeleo ya jamii, au utawala wa kanisa. Ushawishi unaweza kuwa zawadi. Nafasi inaweza kuwa rehema. Kiti karibu na mamlaka kinaweza kuwa ngao kwa walio dhaifu.
Lakini hakuna taasisi, ofisi, cheo, dhehebu, au jukwaa la umma ambalo ni ufalme wa Mungu.
Hapa Esta inawafundisha viongozi kuishi katika hali ya “tayari, lakini bado.” Ukombozi tayari umekuja, lakini urejesho bado haujakamilika. Mungu tayari ametenda, lakini dunia bado haijaponywa. Kristo tayari amefufuka, lakini uumbaji bado unaugua (Rum 8:18–25). Ufalme tayari umeanzishwa ndani ya Yesu, lakini bado unasubiri kufunuliwa kikamilifu wakati falme za dunia zitakapokuwa ufalme wa Bwana wetu na wa Kristo wake (Ufu 11:15).
Kwa hiyo Wakristo wanaweza kutumikia kwa uaminifu ndani ya mifumo ya zama hizi bila kuiabudu mifumo hiyo. Tunaweza kushiriki bila kusalimisha mawazo yetu ya kiufalme. Tunaweza kutafuta ustawi wa mji bila kuuchanganya mji huo na Yerusalemu Mpya.
Tunatumikia tulipo, lakini tumaini letu linapumzika ndani ya Mfalme mkuu zaidi.
10
4.3 Ukuu wa Kweli Hutafuta Ustawi wa Wengine
Ukuu wa Hamani ulidai kutambuliwa. Ukuu wa Mordekai ulitafuta ustawi. Esta inamalizia kwa kulinganisha maono mbili za mamlaka.
Dunia mara nyingi hufafanua ukuu kwa kuonekana, kudhibiti, mali, ukaribu na kiti cha enzi, makofi ya watu, na heshima ya hadharani. Maandiko hufafanua ukuu kwa huduma, haki, ulinzi, unyenyekevu, na amani. Baadaye Yesu atafundisha jambo hili kwa uwazi wa kushangaza: “Yeyote anayetaka kuwa mkuu kwenu atakuwa mtumishi wenu” (Mk 10:43). Mwana wa Adamu hakuja kutumikiwa, bali kutumikia na kutoa maisha yake kuwa fidia ya wengi (Mk 10:45).
Mordekai si mkamilifu, na Esta haimwonyeshi kama mfano wa maadili usio na kasoro. Kitabu chenyewe kimejaa utata wa kimaadili, maafikiano yaliyofichwa, na maamuzi ya kuishi yaliyofanywa katika maeneo ya hatari. [4] Hata hivyo, maelezo ya mwisho kuhusu Mordekai ni mazuri: alitumia nafasi yake kutafuta mema ya watu wake.
Huo ni ukuu unaostahili kuigwa.
Ukweli huu unapaswa kuwa msingi wa tathmini katika uongozi wa Kanisa. Uongozi wa kiroho hauwezi kuwa chombo cha kufikia tamaa binafsi zilizovishwa joho la kidini, wala si mkakati wa kiutawala wa kujitwalia umaarufu kupitia migongo ya waumini. Sio ujenzi wa falme binafsi ambapo viongozi wanatarajia makofi kutoka kwa waliovunjika moyo. Kinyume chake, uongozi wa kweli ni utumishi wa dhabihu unaolenga kusitawisha ustawi wa kundi la Mungu, hasa katika majira ya tishio, utawanyiko, uchovu, na hofu.
Kiongozi anayeakisi moyo wa Mordekai haulizi, 'Watu hawa watanije niwe mkuu?' Badala yake, anajiuliza, 'Je, ushawishi wangu unaweza kuwasaidiaje watu hawa kuwa wazima tena na kustawi?
11
4.4 Esta Inaishia na Shauku ya Mfalme wa Kweli
Mvutano wa mwisho wa kitabu unaelekeza zaidi ya kitabu chenyewe. Wayahudi wako hai, lakini bado wako uhamishoni. Mordekai ni wa pili, lakini si mfalme. Purimu inakumbuka ukombozi, lakini dunia bado inahitaji ukombozi wa kina zaidi.
Shauku hii inapata jibu lake ndani ya Yesu Masihi, Mwisraeli mwaminifu na Mfalme wa kweli. Tofauti na Ahasuero, yeye si mtupu kimaadili. Tofauti na Hamani, hang'ang'anii heshima kwa nguvu. Tofauti na kila dola, ufalme wake huja kwa upendo wa kujitoa, haki, rehema, na uzima wa ufufuo.
Ndani ya Yesu, wito mzima wa Israeli unatimizwa. Yeye anakuwa mwanadamu wa kweli, Myahudi wa kweli, Mwana wa kweli wa Daudi, na mwakilishi kamili wa watu wa Mungu. Haingii kupambana na nguvu za kifo kwa kuandika amri ya kujihami akiwa salama ikulu; bali anashuka na kuingia katikati ya dhoruba yenyewe kwa kukibeba kifo katika mwili wake mwenyewe. Pale msalabani, vurugu za dola, wivu wa wanadamu, hofu za kidini, na mashtaka ya adui vinakusanyika dhidi yake. Lakini katika ufufuo, mgeuko mkuu wa historia unaanza: Yule aliyehukumiwa anathibitishwa kuwa Mwenye Haki, aliyesulubiwa anaketishwa katika kiti cha enzi, na kifo kinaanza kupoteza mamlaka na mustakabali wake.
Ndani ya Yesu, mkono wa Mungu uliokuwa unafanya kazi kwa siri sasa unakuwa ukombozi unaoonekana kwa macho! Ndani yake, ile amri ya kifo inajibiwa—sio kwa ajili ya Wayahudi wachache kule Uajemi tu, bali kwa ajili ya uumbaji wote! Ndani yake, maombolezo yetu hayageuzwi tu kuwa sikukuu ya mara moja kwa mwaka; hapana! Siku moja yatakwenda kumezwa katika uumbaji mpya, mahali ambapo mauti hayatakuwapo tena, na kila chozi litafutwa!
Esta inaishia chini ya dola, lakini simulizi ya Biblia haiishii hapo.
Inaendelea kuelekea kiti cha enzi cha Mungu na cha Mwanakondoo.
12
5.0 Matumizi ya Maisha: Ukuu Mwaminifu Katika Maeneo Yasiyokamilika
• Mshukuru Mungu kwa ukombozi wa sehemu. Usidharau rehema halisi kwa sababu bado si urejesho wa mwisho. Sherehekea kile ambacho Mungu amefanya. Purimu inawafundisha watu wa Mungu kukumbuka kuokolewa kwa furaha, ukarimu, na kuwajali maskini (Est 9:20–22).
Mshukuru Mungu kwa ukombozi wa sehemu. Usidharau rehema halisi kwa sababu bado si urejesho wa mwisho. Sherehekea kile ambacho Mungu amefanya. Purimu inawafundisha watu wa Mungu kukumbuka kuokolewa kwa furaha, ukarimu, na kuwajali maskini (Est 9:20–22).
• Baki mkweli kuhusu uhamisho ambao haujaisha. Matokeo mazuri katika eneo moja hayamaanishi kila kitu kimeponywa. Shukrani na shauku vinaweza kuishi pamoja. Imani iliyokomaa inaweza kuimba na bado kuugua.
Baki mkweli kuhusu uhamisho ambao haujaisha. Matokeo mazuri katika eneo moja hayamaanishi kila kitu kimeponywa. Shukrani na shauku vinaweza kuishi pamoja. Imani iliyokomaa inaweza kuimba na bado kuugua.
• Tumia ushawishi kwa ajili ya ustawi. Ukuu wa Mordekai unapimwa kwa mema anayoyatafuta kwa ajili ya watu wake. Jiulize: ni nani anakuwa salama zaidi, imara zaidi, huru zaidi, na mwenye tumaini zaidi kwa sababu ya ushawishi wangu?
Tumia ushawishi kwa ajili ya ustawi. Ukuu wa Mordekai unapimwa kwa mema anayoyatafuta kwa ajili ya watu wake. Jiulize: ni nani anakuwa salama zaidi, imara zaidi, huru zaidi, na mwenye tumaini zaidi kwa sababu ya ushawishi wangu?
• Usichanganye kupandishwa cheo na kusudi. Nafasi si lengo; huduma ndiyo lengo. Pete, cheo, mimbari, ofisi, cheti, au jukwaa lazima viwe vyombo vya upendo.
Usichanganye kupandishwa cheo na kusudi. Nafasi si lengo; huduma ndiyo lengo. Pete, cheo, mimbari, ofisi, cheti, au jukwaa lazima viwe vyombo vya upendo.
• Tumikia kwa uaminifu ndani ya mifumo isiyokamilika. Mungu anaweza kukuita ufanye kazi mahali penye mchanganyiko wa maadili. Tafuta hekima, ujasiri, uadilifu, na utambuzi huko. Yusufu alitumikia Misri. Danieli alitumikia Babeli. Mordekai alitumikia Uajemi. Lakini hakuna hata mmoja aliyesujudia dola kama mwokozi.
Tumikia kwa uaminifu ndani ya mifumo isiyokamilika. Mungu anaweza kukuita ufanye kazi mahali penye mchanganyiko wa maadili. Tafuta hekima, ujasiri, uadilifu, na utambuzi huko. Yusufu alitumikia Misri. Danieli alitumikia Babeli. Mordekai alitumikia Uajemi. Lakini hakuna hata mmoja aliyesujudia dola kama mwokozi.
• Ishi imani ya hadharani bila majivuno ya hadharani. Utambulisho wa Kiyahudi wa Mordekai unaonekana mwishoni, lakini ukuu wake unaonyeshwa kwa kutafuta ustawi na amani. Utambulisho wako ndani ya Kristo uwe wazi, mnyenyekevu, jasiri, na wenye kuleta uzima.
Ishi imani ya hadharani bila majivuno ya hadharani. Utambulisho wa Kiyahudi wa Mordekai unaonekana mwishoni, lakini ukuu wake unaonyeshwa kwa kutafuta ustawi na amani. Utambulisho wako ndani ya Kristo uwe wazi, mnyenyekevu, jasiri, na wenye kuleta uzima.
• Ongoza kwa ajili ya vizazi vijavyo. Mordekai alisema amani kwa uzao wake wote. Uongozi wa Kikristo lazima ufikiri zaidi ya makofi ya leo. Tunaacha kanisa gani, familia gani, jamii gani, na ushuhuda gani kwa wale watakaokuja baada yetu?
Ongoza kwa ajili ya vizazi vijavyo. Mordekai alisema amani kwa uzao wake wote. Uongozi wa Kikristo lazima ufikiri zaidi ya makofi ya leo. Tunaacha kanisa gani, familia gani, jamii gani, na ushuhuda gani kwa wale watakaokuja baada yetu?
• Acha misheni iwe shalom. Misheni si kushinda mijadala tu. Ni kutangaza na kuonyesha utawala wa Mungu ndani ya Kristo—habari njema kwa maskini, uhuru kwa wafungwa, kuona kwa vipofu, haki kwa wanaokandamizwa, na makaribisho ndani ya familia ya Mungu (Lk 4:18–19).
Acha misheni iwe shalom. Misheni si kushinda mijadala tu. Ni kutangaza na kuonyesha utawala wa Mungu ndani ya Kristo—habari njema kwa maskini, uhuru kwa wafungwa, kuona kwa vipofu, haki kwa wanaokandamizwa, na makaribisho ndani ya familia ya Mungu (Lk 4:18–19).
• Weka tumaini lako lote juu ya Mfalme wa wafalme. Taasisi na serikali zinaweza kutumiwa na Mungu kufanya mambo makubwa, lakini kumbuka—haziwezi kamwe kuwa mwokozi wako! Mfalme wa kweli na wa mwisho ni Yesu Kristo, na ufalme wake hauwezi kutikisika wala kuharibiwa na milki yoyote ya dunia! (Ebr. 12:28).
Weka tumaini lako lote juu ya Mfalme wa wafalme. Taasisi na serikali zinaweza kutumiwa na Mungu kufanya mambo makubwa, lakini kumbuka—haziwezi kamwe kuwa mwokozi wako! Mfalme wa kweli na wa mwisho ni Yesu Kristo, na ufalme wake hauwezi kutikisika wala kuharibiwa na milki yoyote ya dunia! (Ebr. 12:28).
13
6.0 Maswali ya Kutafakari
• Ni wapi Mungu ameleta ukombozi halisi katika maisha yako, ingawa habari kubwa ya maisha bado haijakamilika?
Ni wapi Mungu ameleta ukombozi halisi katika maisha yako, ingawa habari kubwa ya maisha bado haijakamilika?
• Una ushawishi gani, nafasi gani, karama gani, uhusiano gani, au cheo gani ambacho unaweza kukitumia kwa makusudi zaidi kwa ajili ya ustawi wa wengine?
Una ushawishi gani, nafasi gani, karama gani, uhusiano gani, au cheo gani ambacho unaweza kukitumia kwa makusudi zaidi kwa ajili ya ustawi wa wengine?
• Je, unajaribiwa kuchanganya mafanikio ndani ya mfumo fulani na ukamilifu wa ufalme wa Mungu?
Je, unajaribiwa kuchanganya mafanikio ndani ya mfumo fulani na ukamilifu wa ufalme wa Mungu?
• Unawezaje kuishi kwa shukrani bila kupoteza shauku takatifu ya urejesho wa kina zaidi?
Unawezaje kuishi kwa shukrani bila kupoteza shauku takatifu ya urejesho wa kina zaidi?
• Kwako wewe, “kusema amani” kwa kizazi kijacho kungemaanisha nini?
Kwako wewe, “kusema amani” kwa kizazi kijacho kungemaanisha nini?
• Ni wapi unahitaji ujasiri wa kutumikia kwa uaminifu katika mahali pasipokamilika bila kutekwa na maadili yake?
Ni wapi unahitaji ujasiri wa kutumikia kwa uaminifu katika mahali pasipokamilika bila kutekwa na maadili yake?
• Kanisa lako au huduma yako inaweza kuwaje uwepo wa namna ya Mordekai—unaotafuta ustawi, unaowalinda walio dhaifu, na unaoelekeza zaidi ya dola kwa Kristo?
Kanisa lako au huduma yako inaweza kuwaje uwepo wa namna ya Mordekai—unaotafuta ustawi, unaowalinda walio dhaifu, na unaoelekeza zaidi ya dola kwa Kristo?
14
7.0 Sala ya Mwitikio
Ee Mungu uliyejificha katika uhamisho na ukombozi,Uliwalinda watu wako wakati jina lako halikutamkwa.Uliwahifadhi kule Shushani,ukageuza maombolezo kuwa sikukuu,na ukamwinua mtumishi aliyesahauliwa kutafuta ustawi wao.
Tufundishe kupokea ukombozi wa sehemu kwa shukrani.Tufundishe pia kuendelea kutamani ukamilifu wa ufalme wako.Usituruhusu kuchanganya Uajemi na paradiso,au kupandishwa cheo na ukombozi wa mwisho.
Tupe mzigo wa Mordekai kwa ajili ya ustawi wa watu.Fanya ushawishi wetu uwe wa kulinda,uongozi wetu uwe mnyenyekevu,maneno yetu yawe yamejaa amani,na huduma yetu iwe ya uaminifu katika maeneo yasiyokamilika.
Tunapoishi chini ya mifumo tusiyoweza kuibadilisha kikamilifu,utufanye kuwa wenye hekima na ujasiri.Tunapopewa nafasi,utufanye watetezi wa walio dhaifu.Tunapoheshimiwa,utulinde na kiburi cha Hamanina uunde ndani yetu moyo wa utumishi wa Kristo.
Lifundishe kanisa lako kuishi kama ishara ya ufalme unaokuja.Fanya uanafunzi wetu uwe imara,uongozi wetu uwe safi,misheni yetu iwe ya ukarimu,na tumaini letu ling’ae kama asubuhi.
Tuongoze kupita nyua za dolakuelekea ufalme usioweza kutikiswa.Yafunge macho yetu kwa Yesu,Mfalme wa kweli,ambaye hakai tu juu yetu katika utukufu,bali huja kati yetu kwa rehema,huipindua mauti kwa ufufuo,na siku moja atafanya yote kuwa mapya.
Amina.
15
8.0 Dirisha la Mwisho: Kutoka Purimu Hadi Ufalme wa Mungu
Esta inaishia na Mordekai akiwa mkuu ndani ya Uajemi, akitafuta ustawi wa watu wake na kusema amani kwa uzao wake. Ni mwisho mzuri. Lakini pia ni mwisho ambao haujakamilika.
Wayahudi wanaokoka, lakini uhamisho unabaki. Adui anaanguka, lakini dola inaendelea. Mordekai anainuka, lakini Ahasuero bado anatawala. Purimu inakumbuka ukombozi, lakini dunia bado inasubiri siku ambayo kila amri ya kifo itafutwa kabisa.
Ndiyo maana Esta ni sehemu ya simulizi kubwa ya Biblia. Inatufundisha kumtumainia Mungu aliyejificha katikati ya historia, huku tukitamani siku ambayo ufalme wake utafunuliwa kikamilifu. Inatufundisha kwamba Mungu anaweza kufanya kazi kupitia ujasiri wa kawaida, muda wa hekima, maombezi ya hadharani, ujuzi wa kiutawala, na mapinduzi ya kushangaza. Inatufundisha kwamba furaha inaweza kukumbuka machozi, na kwamba kumbukumbu inaweza kuwa upinzani dhidi ya kukata tamaa.
Lakini pia inatusukuma mbele.
16
9.0 Bibliografia
• [1] BibleProject. “The Book of Esther.” Old Testament Overview Guide.
[1] BibleProject. “The Book of Esther.” Old Testament Overview Guide.
• [2] Levenson, Jon D. Esther: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1997.
[2] Levenson, Jon D. Esther: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1997.
• [3] Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.
[3] Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.
• [4] Fox, Michael V. Character and Ideology in the Book of Esther. 2nd ed. Grand Rapids: Eerdmans, 2001.
[4] Fox, Michael V. Character and Ideology in the Book of Esther. 2nd ed. Grand Rapids: Eerdmans, 2001.
• [5] Berlin, Adele. Esther. JPS Bible Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2001.
[5] Berlin, Adele. Esther. JPS Bible Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2001.
• [6] Moore, Carey A. Esther. Anchor Bible 7B. Garden City, NY: Doubleday, 1971.
[6] Moore, Carey A. Esther. Anchor Bible 7B. Garden City, NY: Doubleday, 1971.
• [7] Wright, N. T. The New Testament and the People of God. Minneapolis: Fortress, 1992.
[7] Wright, N. T. The New Testament and the People of God. Minneapolis: Fortress, 1992.
• [8] Wright, N. T. Surprised by Hope: Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church. New York: HarperOne, 2008.
[8] Wright, N. T. Surprised by Hope: Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church. New York: HarperOne, 2008.
Sikiliza Wimbo Kuhusu:
Kuwa wa kwanza kuacha maoni.