Uchambuzi wa Ayubu 17: Matumaini Yanasimama Kwenye Makomeo ya Kuzimu

01

Roho Iliyovunjika, Mdhamini Anayehitajika, na Usiku Ambapo Imani Inakataa Hekima ya Uongo

Kuna nyakati ambapo matumaini hayaonekani kama macheo ya jua. Huonekana kama mtu aliyejeruhiwa ambaye bado anaendelea kuzungumza wakati kaburi likiwa tayari kummeza. Ayubu 17 ni mojawapo ya vyumba vya baridi zaidi katika Maandiko. Roho ya Ayubu imevunjika, siku zake zimezimika, wenye dhihaka wamemzunguka, na Kuzimu (Sheol) inaonekana kama ndiyo nyumba pekee iliyobaki kwake. Pamoja na hayo, hata chini ya uzito wa mauti, Ayubu anaomba amana. Anahitaji mtu wa kusimama kwa ajili yake wakati hakuna rafiki wa duniani anayeweza kufanya hivyo. Sura hii inaishia kwenye makomeo ya Kuzimu, lakini haiishii katika kimya.

02

1.0 Utangulizi: Kaburi Linapokuwa Tayari

Ayubu 16 ilinyanyua kilio chake kuelekea mbinguni. Ayubu alikuwa amewaita rafiki zake "wafariji wenye kutaabisha." Alikuwa amemwelezea Mungu kama yule aliyemvunja-vunja, aliyemshika shingo, na kumweka kama shabaha ya mishale Yake. Hata hivyo, katikati ya damu hiyo, machozi, na mashtaka, Ayubu alinyosha mkono kutafuta shahidi mbinguni: "Hata sasa, tazama, shahidi wangu yuko mbinguni, na yeye anayenishuhudia yuko juu" (Ayubu 16:19).

Ayubu 17 inaendeleza hotuba hiyo, lakini mwanga unazidi kufifia.

Ikiwa Ayubu 16 iliangalia juu kutafuta shahidi, Ayubu 17 inaangalia chini kuelekea kaburini. "Roho yangu imevunjika, siku zangu zimezimika, kaburi li tayari kwa ajili yangu" (17:1). Maneno haya hayamaanishi kuwa Ayubu anatarajia kufa baada ya dakika chache. Yanamaanisha kuwa mauti tayari yameingia ndani ya maisha yake ya kihemko na kiroho. Pumzi yake, ujasiri wake, ulimwengu wake wa kijamii, na maisha yake ya baadaye vimepondwa vyote. Yuko hai, lakini amezungukwa na samani za mauti.

Rafiki zake wako karibu naye, lakini hawana msaada wowote. Sasa wamekuwa wadhihaki, si wafariji tena. Kuwepo kwao hakumlindi na ukataji tamaa; badala yake kunanoa maumivu yake. Kwa hiyo, Ayubu anamwomba Mungu kitu kisicho cha kawaida: "Weka amana kwa ajili yangu kwako mwenyewe; ni nani atakayeweka dhamana kwa ajili yangu?" (17:3). Anahitaji mdhamini. Anahitaji mtu wa kusimama kwa ajili ya uadilifu wake, kwa sababu hakuna mtu duniani atakayefanya hivyo.

Sura hii inashikilia kwa pamoja mada kadhaa nzito: kifo cha kisaikolojia, aibu ya kijamii, kufeli kwa marafiki, uhitaji wa mtetezi, ustahimilivu wa mwenye haki, na kuporomoka kwa matumaini ya kibinadamu. Ayubu hainuki kwa ushindi. Anashuka kuelekea Kuzimu. Lakini hata matumaini yanaposhuka, maneno yake yanabaki kuwa hai kwa ukaidi.

Ayubu 17 inauliza swali gumu na la kitakatifu: Ni nini kinachobaki katika imani wakati kaburi linaonekana kuwa tayari zaidi kuliko maisha ya baadaye?

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kisunifu: Hitimisho la Hotuba ya Tano ya Ayubu

Ayubu 17 inahitimisha hotuba ya tano ya Ayubu, iliyoanza katika sura ya 16. Kwa pamoja, Ayubu 16–17 inajibu hotuba ya pili ya Elifazi katika Ayubu 15. Elifazi alikuwa amemshtaki Ayubu kwa kuwa na "maarifa ya upepo," maneno ya hatari, kutokuwa na kiasi, na uovu uliofichika. Ayubu anajibu kwa kusema marafiki zake ndio wenye maneno ya upepo, wafariji wenye kutaabisha ambao wanazidisha maneno bila kumtia nguvu mwenye kuteseka.

Mtiririko wa Ayubu 16–17 unaweza kuonekana hivi:

• Ayubu anawakemea marafiki zake kama wafariji wenye kutaabisha (16:1–6).

• Ayubu anamlilia Mungu kwa mashambulizi ya kikatili dhidi yake (16:7–14).

• Ayubu anasisitiza uadilifu wake na kukata rufaa kwa shahidi wa mbinguni (16:15–22).

• Ayubu anatangaza kuwa mauti yamechukua maisha yake ya ndani (17:1–2).

• Ayubu anamwomba Mungu amana au mdhamini (17:3–5).

• Ayubu anaelezea aibu yake ya hadharani na kudhoofika kwa mwili wake (17:6–7).

• Ayubu anathibitisha kuwa mwenye haki bado atashika njia yake (17:8–9).

• Ayubu anakataa hekima ya rafiki zake na kushuka kwenye taswira isiyo na matumaini ya Kuzimu (17:10–16).

Lugha ya kisheria bado ni muhimu sana hapa. Katika ulimwengu wa kale, amana au dhamana ilikuwa thibitisho lililotolewa katika mazingira ya kisheria au kifedha. Ayubu anachukua desturi hiyo ya kijamii na kuigeuza kuwa theolojia. Kwa kuwa hakuna rafiki atakayesimama kwa ajili yake, anamwomba Mungu atoe amana hiyo. Tatizo hili linaumiza sana: Ayubu amemwona Mungu kama mshambuliaji wake, lakini Mungu huyo huyo ndiye pekee anayeweza kudhamini kwamba ukweli hatimaye utasikika.

Huu ndio mzozo uliopo ndani ya moyo wa imani ya Ayubu. Anamhitaji Mungu dhidi ya Mungu. Anamhitaji Mungu wa haki ili amjibu Mungu anayeonekana kumwumiza. Anahitaji shahidi mbinguni kwa sababu mashahidi wa duniani wamemfelisha.

Sura hii inaisha kwa lugha ya Kuzimu: giza kama kitanda, shimo kama baba, mabuu kama mama na dada, na matumaini yakishuka kwenye makomeo ya ulimwengu wa wafu. Huu si ushairi wa kufikirika tu. Ni msamiati wa mtu ambaye maisha yake ya baadaye yameporomoka. Ukaribu pekee uliobaki kufikiriwa ni ule wa kuoza na kuharibika.

Na bado, Ayubu bado anazungumza. Hotuba yenyewe ni namna fulani ya mapambano. Hawezi kuona matumaini, lakini anakataa matumaini ya uongo ya marafiki zake. Hawezi kupata mdhamini, lakini anaomba mmoja. Hawezi kukimbia kivuli wa Kuzimu, lakini anakitaja mbele za Mungu.

04

3.1 “Roho Yangu Imevunjika” — Hali ya Kuwa Hai Lakini Kiuhalisia Umekufa (17:1–2)

Ayubu anaanza na sentensi yenye kuhuzunisha sana: "Roho yangu imevunjika, siku zangu zimezimika, kaburi li tayari kwa ajili yangu" (17:1).

Neno "roho" hapa si neno tu la mapambo. Linazungumzia pumzi, nguvu, nishati ya ndani, na uzima. Ayubu hajawahi kuwa na huzuni tu ya kawaida. Anahisi kama taa iliyo ndani yake imezimwa kwa kukanyagwa. Huenda mwili wake bado unashusha pumzi, lakini nguvu zake za ndani zimeporomoka.

Huu ni ufahamu muhimu wa kichungaji. Kuna aina ya kifo kinachokuja kabla ya mazishi. Watu wanaweza kuendelea kutembea, kuzungumza, kufanya kazi, na kukaa kati ya marafiki huku kwa ndani wakihisi wamezimika kabisa. Huzuni inaweza kuvunja roho kabla ya mwili kufa. Majeraha makubwa ya kihemko yanaweza kufanya maisha ya baadaye yahisi yamefungwa tayari.

"Siku zangu zimezimika." Maisha ya baadaye yamepoteza mwelekeo. Siku ambazo zamani zilikuwa na kazi, familia, ibada, na matarajio sasa zinahisiwa kuwa zimeisha. Ayubu hahesabu uwezekano wa mambo mapya; anahesabu miisho.

"Kaburi li tayari kwa ajili yangu." Ayubu haoni mauti kama nadharia ya mbali, bali kama nafasi iliyoandaliwa tayari. Kaburi linahisi limepangwa, linasubiri, liko karibu. Kisaikolojia, anaishi na mauti kama jirani yake.

Kisha anasema, "Hakika wapo wadhihaki pamoja nami, na jicho langu linakaa kwenye uchokozi wao" (17:2). Hawezi kukimbia uwepo wa rafiki zake. Wanakaa kumzunguka, si kama waponyaji, bali kama wadhihaki. Mashtaka yao yanazingira matumaini yake yanayofifia kama mbwa mwitu wanaozunguka mnyama aliyejeruhiwa.

Jicho la Ayubu "linakaa" kwenye uchokozi wao. Hawezi kuepuka kuuona. Maumivu yana tabia ya kugandisha usikivu wa mtu kwenye kila mtazamo, kila sauti, na kila neno lisilo na adabu la watu wengine. Roho inapovunjika, hata uwepo wa watu wasio na huruma unakuwa jeraha lingine.

Roho iliyovunjika inahitaji hifadhi, si watazamaji.

05

3.2 “Weka Amana kwa Ajili Yangu” — Kilio cha Kuhitaji Mdhamini (17:3–5)

Sasa Ayubu anafanya ombi moja la kustaajabisha sana katika kitabu hiki: "Weka amana kwa ajili yangu kwako mwenyewe; ni nani atakayeweka dhamana kwa ajili yangu?" (17:3).

Amana ilikuwa dhamana. Katika maisha ya kisheria na kiuchumi ya kibinadamu, mtu angeweza kutoa mali—au hata kuwa mdhamini—ili kuhakikisha kwamba deni au wajibu unatekelezwa. Ayubu anatumia lugha hii kwa sababu anahisi amenaswa katika mgogoro wa kisheria. Kuteseka kwake kunaonekana kuwa ushahidi dhidi yake. Rafiki zake wanatafsiri hali yake kama thibitisho la hatia.

Anahitaji mtu wa kusimama kwa ajili ya uadilifu wake.

Lakini ni nani atakayefanya hivyo?

Si Elifazi. Si Bildadi. Si Zofari. Wala jamii inayomtazama. Hakuna mtu yeyote duniani atakayeweka mkono wake kama amana kwa ajili yake.

Kwa hiyo Ayubu anamwomba Mungu.

Hili ni jambo la kushangaza kwa sababu Ayubu ametoka tu kumshtaki Mungu kwa kumshambulia. Pamoja na hayo, anamwomba Mungu huyo huyo amdhamini. Anakata rufaa kwa Mungu yule yule anayeonekana kuwa mpinzani wake. Ombi hili linaonekana kama jambo lisilowezekana, lakini kutokuwepo kwa uwezekano kunageuka kuwa njia pekee iliyobaki kwa Ayubu.

Mstari wa 4 unaeleza sehemu ya hali yake: "Kwa kuwa umewafungia mioyo yao wasipate ufahamu, kwa hiyo hutawatukuza." Ayubu anaamini Mungu amewazuia marafiki zake wasimwelewe.

Hawajakosea tu kwa bahati mbaya; mioyo yao imefungwa. Hata hivyo, Ayubu pia anaamini kwamba Mungu hatimaye hataruhusu washinde. Hukumu yao ya uongo haiwezi kuwa neno la mwisho.

Kisha unakuja usemi mgumu unaofanana na mithali: "Awafitiniye rafiki zake wawe mawindo, Hata macho ya watoto wake, macho ya watoto wake yataingia kiwi [yatazimia]" (17:5). Maana halisi imekuwa ikijadiliwa, lakini nguvu yake katika muktadha huu iko wazi: kuwasaliti marafiki kwa ajili ya faida au maslahi fulani huleta hukumu. Huenda Ayubu anatoa onyo kwamba wale wanaogeuka dhidi ya rafiki wanapaswa kuogopa matokeo yake.

Marafiki hawajashindwa tu kufariji; wamekuwa mashahidi dhidi yake. Uaminifu wao umegeuka kuwa mashtaka. Urafiki wao umekuwa hatari ya kisheria.

Ombi la Ayubu la kutaka amana linakuwa zaidi ya lugha ya kisheria tu. Ni kilio cha uhitaji wa mshikamano wa dhati. Anahitaji mtu ambaye hatafaidika kutokana na kuanguka kwake, mtu ambaye hatatafsiri mateso yake kama fursa ya kumkandamiza, mtu atakayesimama naye wakati kila ishara inayoonekana inamnyooshea kidole.

Kwa wasomaji wa Kikristo, shauku hii inaelekeza mbele kwa Kristo kama mtetezi na mwamuzi wetu. Yesu ni yule asiyewaacha washitakiwa, anayesimama na wenye dhambi na wanaoteseka, anayebeba shutuma, na anayejitoa Mwenyewe kama dhamana kwa ajili ya watu Wake. Lakini katika Ayubu 17, matumaini hayo bado hayajawa wazi. Ni kilio gizani: "Ni nani atakayesimama kwa ajili yangu?"

Wakati kila mkono wa kibinadamu unajiondoa, Ayubu anaomba mkono kutoka mbinguni ambao hautamwacha aanguke.

06

3.3 “Amenifanya Kuwa Mithali” — Fedheha ya Hadharani na Kudhoofika kwa Mwili (17:6–7)

Sasa Ayubu anaelezea jinsi anavyoonekana machoni pa wengine: "Amenifanya kuwa mithali ya watu, nami nimekuwa mtu wa kutemewa mate usoni" (17:6).

Neno "Amenifanya" uwezekano mkubwa linamrejelea Mungu. Ayubu anaamini Mungu amemfanya kuwa mithali ya hadharani, mfano wa kuogofya, jina ambalo watu hulitumia wanapotaka kuzungumzia aibu na fedheha. Maisha yake yamekuwa mfano—lakini si wa uaminifu. Katika fikra za watu, amekuwa ishara ya hukumu.

Huku ni kufa kijamii.

Kuwa mithali ni kupoteza mamlaka ya hadithi ya maisha yako mwenyewe. Watu wanaacha kukuona kama binadamu na kuanza kukutumia kama somo la kufundishia. Ayubu si "Ayubu, yule mtu, baba, mwabudu, mtesekaji" tena. Anakuwa tu "Ayubu, lile somo." Maumivu yake yanageuzwa kuwa gumzo la hadharani.

Kisha anasema amekuwa mtu wa kutemewa mate usoni. Kutema mate ni ishara ya dharau kubwa, kinyaa, na kutengwa. Mateso ya Ayubu yamemweka nje ya mzunguko wa heshima. Anatendewa kama mtu aliyechafuliwa.

Mstari wa 7 unarudi kwenye hali ya mwili: "Jicho langu nalo limekuwa hafifu kwa sababu ya majonzi, na viungo vyangu vyote vimekuwa kama kivuli." Jicho, ambalo mara nyingi huhusishwa na uzima, utambuzi, na kuwepo, limekuwa hafifu. Mwili wenyewe unahisi kama kivuli. Ayubu anazidi kutoweka, anapoteza uhalisia wake, anakuwa si hai tena.

Huku si kudhoofika kwa mwili tu kwa sababu ya ugonjwa. Ni uzoefu wa kupunguzwa thamani kijamii na kimwili. Huzuni inafifisha macho. Aibu inakondesha mwili. Mashtaka yanamjaa mtu na kumfanya kuwa kivuli tu.

Hadithi kubwa ya Biblia itasikika tena katika mtindo huu kupitia mtumishi anayeteseka, ambaye alidhaniwa, na kukataliwa, na kuhesabiwa kuwa amepigwa na Mungu (Isa. 53:3–4). Yesu Mwenyewe atadhihakiwa, atatemewa mate,atapigwa, na kufanywa tamasha la hadharani (Mt. 26:67; 27:27–31).

Mnyonge asiye na hatia anaweza kuwa mithali ya dharau kabla ya ukweli wake kujitokeza na kumsafisha.

07

3.4 “Mwenye Haki Hushika Njia Yake” — Nguvu ya Ajabu ya Uaminifu (17:8–9)

Katikati ya giza hili, Ayubu anasema jambo lenye nguvu zisizotarajiwa: "Wenye adili watasikitika kwa ajili ya jambo hili, naye asiye na hatia atamwamkia mnafiki" (17:8). Kisha: "Lakini mwenye haki atashika njia yake, naye mwenye mikono safi atazidi kupata nguvu" (17:9).

Huu ni wakati wa kushangaza sana.

Ayubu amesema roho yake imevunjika. Amesema kaburi liko tayari. Amesema amekuwa mithali na kivuli. Pamoja na hayo, bado anaamini kuwa uadilifu una ustahimilivu wake. Watu wanyofu watasikitishwa na jinsi anavyotendewa vibaya. Wasio na hatia wataamka dhidi ya unafiki. Mwenye haki atashika njia yake. Mikono safi itazidi kupata nguvu.

Ayubu anawezaje kusema haya huku akihisi hana matumaini?

Ni kwa sababu kukata tamaa juu ya mazingira yako si sawa na kusalimisha uadilifu wako. Ayubu hawezi kuona maisha yake ya baadaye, lakini bado anaweza kushikilia misingi yake ya kimaadili. Hawezi kupata faraja, lakini anaweza kukataa hatia ya uongo. Hawezi kumlazimisha Mungu ajibu, lakini anaweza kuweka mikono yake kuwa safi.

Mstari huu pia unawasukuma nyuma marafiki zake. Wanadai kuwa wanatetea haki, lakini mashtaka yao dhidi ya Ayubu hayana haki. Ayubu anasema wale walio na adili wa kweli watasikitika—si kwa sababu ya malalamiko ya Ayubu, bali kwa sababu ya ukosefu wa haki aliotendewa. Wasio na hatia watatambua kwamba kuna kitu kibaya wakati mtu anayeteseka anapohukumiwa bila ukweli.

Mstari wa 9 unakuwa kama taa ndani ya sura hii. Hauondoi giza, lakini unang'aa ndani yake. Mtu mwenye haki hawi imara kila wakati kwa kupokea majibu ya maswali yake. Siku zote nguvu huongezeka kwa kukataa kuacha njia sahihi hata wakati majibu yanapokosa kuja.

Huu si ushindi wa haraka. Ni uvumilivu.

Yakobo baadaye atazungumzia habari za saburi ya Ayubu (Yako. 5:11). Saburi hiyo si utulivu wa upole tu unaokubali kila kitu. Ni ukali wa kukataa kuruhusu mateso, mashtaka, na ukimya vifute uaminifu na uadilifu wa mtu.

Wenye haki wanaweza kutembea katika giza, lakini hawana wajibu wa kuruhusu giza liwachagulie njia ya kupita.

08

3.5 “Sitapata Mtu Mwenye Hekima Katikati Yenu” — Ayubu Anawakataa Rafiki Zake Tena (17:10)

Sasa Ayubu anawageukia marafiki zake tena: "Lakini ninyi nyote, rudini, njoni sasa; kwani sitapata mtu mwenye hekima katikati yenu" (17:10).

Sentensi hii imejaa uchungu na uchovu mwingi. Ayubu anawaalika waendelee kuzungumza, lakini tayari anajua matokeo yake. Hotuba nyingi hazitaleta hekima. Mithali nyingi hazitaponya. Mashtaka mengi hayatadhihirisha ukweli.

Hii ni hatua ya kusikitisha sana katika mazungumzo haya. Mawasiliano yanaporomoka. Marafiki hawamshawishi Ayubu; na Ayubu hawashawishi marafiki zake. Kila hotuba inazidisha umbali uliopo kati yao. Mazungumzo sasa yameacha kuwa ya kutoa ushauri na yamekuwa kama vita vya maneno.

Kukataliwa huku kwa Ayubu si kupinga hekima. Ni kupinga hekima ya uongo. Hasemi kwamba hekima haipo kabisa duniani. Anasema hawezi kuipata kati ya watu hawa, katika wakati huu, na kupitia jinsi wanavyomtendea.

Hapa kuna somo muhimu sana katika huduma na malezi. Watu wanaweza kuwa wamesoma mambo ya dini sana na bado wasiwe na hekima katika kukutana na mtu anayepitia changamoto fulani.

Wanaweza kunukuu ukweli wa kale na wakamuoghopea kabisa binadamu aliye hai mbele yao. Hekima si habari tu zilizohifadhiwa kichwani; ni ukweli unaotolewa kwa wakati sahihi, ukiongozwa na kumpenda Mungu na kumpenda jirani.

Hotuba inaweza kuwa imejaa mafundisho mengi ya kidini lakini bado ikawa tupu kabisa bila hekima ndani yake.

09

3.6 “Mipango Yangu Imekatika” — Kuharibika kwa Matarajio ya Baadaye (17:11–12)

Ayubu sasa anarudi kwenye uharibifu wa ndani ya nafsi yake: "Siku zangu zimepita, mipango yangu imekatika, hata mambo yaliyokuwa katika moyo wangu" (17:11).

Hili ni mojawapo ya majeraha ya ndani kabisa ya huzuni kuu: kupoteza si tu kile kilichokuwepo, bali pia kile ambacho kingeweza kuwepo. Ayubu amepoteza familia, mali, afya, na heshima yake. Lakini pia amepoteza mipango yake. Maisha ya baadaye aliyoyawazia yamekatwa kabisa. Matamanio ya moyo wake—labda kuzeeka kwa heshima, kuona wajukuu wakisafisha jina lake, kuendelea na ibada na huduma, kufa kwa amani—yote yameharibika.

Mateso mara nyingi yanavunja kalenda ya maisha ya mtu kabla ya kuvunja mwili wake. Yanaghairisha maisha yajayo, yanavuruga miito, na kufanya ndoto ambazo zamani zilikuwa za kawaida zionekane kama kitu kisichofikika tena. Watu hawahuzuniki tu kwa ajili ya kumbukumbu za nyuma bali pia kwa ajili ya fursa za baadaye zilizopotea.

Mstari wa 12 ni mgumu: "Wanaugeuza usiku kuwa mchana; 'Mwanga,' wanasema, 'uko karibu na giza.'" Huenda Ayubu anawashtaki marafiki zake kwa kupindua uhalisia wa mambo. Wanaliita giza kuwa ni mwanga. Wanasisitiza kuwa matumaini yako karibu wakati Ayubu anapitia usiku mnene tu.

Matumaini yao ya haraka-haraka yanahisiwa kama kukataa kukabili ukweli uliopo.

Hili ni onyo lingine la kichungaji. Inawezekana kuzungumzia mwanga mapema mno kwa namna inayoumiza. Kuna aina ya utiaji moyo unaokuwa wa kikatili kwa sababu unakataa kuheshimu giza halisi ambalo mtu analopitia. "Itakuwa sawa tu," "Mungu atarekebisha hivi karibuni," "Ushindi wako uko karibu"—maneno kama haya yanaweza kusikika yana matumaini, lakini ikiwa hayajasimama kwenye ukweli, wakati sahihi, na upole, yanaweza kumfanya mtesekaji ahisi haonekani na haeleweki.

Ayubu hapingi mwanga. Anautamani sana. Lakini hataki kujifanya kuwa ni mchana wakati kiuhalisia ni usiku.

Matumaini yasiyoweza kutambua majira na nyakati yanaweza kugeuka kuwa namna nyingine ya uongo.

10

3.7 “Nikitarajia Kuzimu Kuwa Nyumba Yangu” — Matumaini Yanashuka Mpaka Ulimwengu wa Wafu (17:13–16)

Sura hii inaishia kwa lugha nzito ya Kuzimu (Sheol).

"Kama nikitazamia Kuzimu kuwa nyumba yangu; kama nimekitandika kitanda changu gizani; kama nimeiambia shimo, 'Wewe u baba yangu;' na buu, 'Wewe u mama yangu na umbu langu;' wapi, basi, matumaini yangu? Na matumaini yangu, ni nani atakayeyaona?" (17:13–15).

Taswira hizi zinatisha sana. Kuzimu inakuwa ndiyo nyumba yake. Giza linakuwa kitanda chake. Shimo linakuwa baba yake. Mabuu wanakuwa mama na dada zake. Ayubu hafikirii mauti kama mwisho wa safari tu, bali kama familia yake mpya. Vifungo vyote vya kawaida vya kibinadamu vimevunjika. Watoto wake wameenda. Marafiki zake wamekuwa washtaki wake. Jamii yake inamtemea mate. Mwili wake unaoza. Kwa hiyo, udugu pekee anaoweza kuwazia ni ule wa uharibifu na kuoza.

Huku ni kukata tamaa katika ngazi ya mahusiano na utambulisho. Ayubu haogopi mauti tu; anahisi kuwa mauti ndiyo kaya pekee iliyobaki kumpokea.

Kisha anauliza, "Wapi, basi, matumaini yangu? Na matumaini yangu, ni nani atakayeyaona?" (17:15). Matumaini yamekuwa kitu kisichoonekana kabisa. Ikiwa maisha yake ya baadaye ni Kuzimu pekee, matumaini hayawezi kuonekana na mtu yeyote—si marafiki, si jamii, wala Ayubu mwenyewe.

Mstari wa mwisho unauliza kama matumaini yatashuka pamoja naye mpaka kwenye makomeo ya Kuzimu, kama watashuka pamoja mavumbini (17:16). "Makomeo" ya Kuzimu yanadokeza uwepo wa kifungo. Mauti hapa si mapumziko tu; ni kuzuiliwa na kufungiwa ndani. Matumaini yenyewe yanaonekana kushuka chini pamoja na Ayubu.

Hii ni mojawapo ya miisho ya kusikitisha na yenye giza kubwa katika kitabu hiki. Hakuna uokoaji wa kimiujiza, hakuna majawabu ya wazi, na hakuna maungamo yoyote yenye faraja. Sura inaishia huku matumaini yakiwa yamesimama kwenye malango ya mauti.

Hata hivyo, ni vyema kutambua kuwa pale Ayubu anapohoji yalipo matumaini yake, swali hilo lenyewe linakuwa ngome inayozuia matumaini hayo yasitoweke kabisa. Matumaini yaliyofifia na kufa kabisa hayana sauti ya kuuliza maswali. Matumaini ya Ayubu yanaweza kuwa hayoonekani; labda yanaporomoka chini, labda yamezikwa kwenye mavumbi—lakini bado yana pumzi, bado yana jina.

Katika simulizi kuu la Maandiko Matakatifu, kushuka huku kwa matumaini kutapata jibu kwa namna ambayo Ayubu hakuweza hata kuiona kwa mbali. Kristo atashuka hadi vilindi vya mauti; ataingia ndani ya makao hayo ya giza totoro. Atafungiwa nyuma ya jiwe kuu la kaburi lililowekwa mhuri. Lakini makomeo ya mauti hayatakuwa na nguvu ya kumzuia. Ndani Yake, matumaini hayasimami tu yakitazama malango ya Kuzimu; badala yake, matumaini yanaivunja kabisa vipande vipande.

Ayubu hajui utimilifu huo bado. Lakini wasomaji wa Kikristo wanasikia kilio hiki kikielekeza kwenye asubuhi ya Pasaka.

Ayubu 17 inaishia huku matumaini yakishuka mavumbini, lakini Injili inafunua Matumaini yaliyoshuka ili yaweze kuinuka tena.

11

4.0 Tafakari ya Kitheolojia: Uhitaji wa Mdhamini

Ayubu 17 inatoa moja ya picha nzito zaidi katika Maandiko kuhusu uhitaji wa kibinadamu wa kuwa na mwakilishi au mtetezi. Ayubu hawezi kusimama peke yake. Rafiki zake hawataki kusimama naye. Mwili wake unaonekana kutoa ushahidi dhidi yake. Jamii imemfanya kuwa mithali ya dharau. Mauti yako karibu. Anahitaji mdhamini wa kuweka amana kwa niaba yake, ili kuhakikisha kuwa uhai na uadilifu wake haupotei wala kumezwa na maamuzi ya udanganyifu.

Shauku hii si ya bahati mbaya. Ni sehemu ya hadithi kubwa ya Biblia.

Binadamu wanahitaji mtu anayeweza kusimama mbele za Mungu kwa niaba yao na pamoja nao.

Makuhani wa Israeli walibeba majina ya makabila ya Israeli vifuani mwao mbele za Bwana. Manabii walisimama kwenye pengo. Mtumishi anayeteseka anabeba dhambi za watu wengi na kuwaombea wakosaji. Agano Jipya linamwasilisha Yesu kama mwamuzi, mtetezi wetu, mdhamini wa agano lililo bora, na kuhani mkuu mwaminifu.

Kilio cha Ayubu, "Ni nani atakayeweka dhamana kwa ajili yangu?" kinapata jibu lake la ndani kabisa katika Nafsi ya Kristo. Yesu hatoi dhamana iliyo nje ya Nafsi Yake; bali Anajitoa Yeye Mwenyewe kama amana kamili. Anasimama na walioshtakiwa. Anabeba aibu. Anafanywa kuwa mithali ya dharau. Anatemiwa mate usoni. Anashuka mpaka kwenye mauti. Lakini kwa njia ya ufufuo wake, Anakuwa dhamana hai inayothibitisha kuwa uamuzi wa mwisho wa Mungu haukuachwa mikononi mwa wadhihaki, uharibifu, wala nguvu za kaburi.

Pamoja na hayo, Ayubu 17 pia inatuonya tusiingie haraka sana kwenye lugha ya ufufuo kwa namna inayofuta na kupuuza giza la sura hii halisi. Matumaini ya Kikristo hayakanushi ukweli wa roho iliyovunjika. Hayadhihaki kifo cha kisaikolojia na kihemko. Hayawakemei wale ambao mipango yao imekatika kabisa. Hayauambii usiku ujifanye kuwa ni mchana.

Ufufuo si maneno matupu yanayorushwa gizani ili kuleta faraja ya kijuujuu tu. Bali ni tendo thabiti la Mungu linalochipuka na kupiga kishindo kutoka ndani ya vilindi vya giza lenyewe.

Kauli ya Ayubu kwamba mwenye haki atashika njia yake pia ni jambo muhimu sana.

Sura hii si tu kuhusu kukata tamaa; ni kuhusu uadilifu unaodumishwa katikati ya kukata tamaa. Mazingira ya Ayubu hayabadiliki kuwa mazuri. Rafiki zake hawabadiliki. Mungu hajajibu bado. Lakini Ayubu bado anatofautisha uadilifu na uongo. Bado anakataa kusalimisha usafi wa mikono yake. Bado anaamini kuwa watu wanyofu wa kweli watasikitishwa na ukosefu huu wa haki.

Hapa twapaswa kujifunza kwamba uaminifu haupimwi tu kwa kuwa na furaha au changamko la kihisia wakati wote. Wakati mwingine uaminifu ni kukataa tu kusema uongo wakati matumaini yanapokuwa hayaonekani machoni pako.

Ayubu 17 inatuonyesha matumaini katika hatua yake ya chini kabisa: ikiwa bado haijaanza kuimba, ikiwa bado haijaanza kung'aa, lakini bado inaomba mtu wa kusimama kwenye pengo.

12

5.0 Matumuzi katika Maisha: Kujali Roho Iliyovunjika

Ayubu 17 ni andiko takatifu kwa ajili ya wale ambao maisha yao ya ndani yanahisi yamezimika kabisa.

1. Tambua uhalisia wa roho iliyovunjika. Baadhi ya mateso na maumivu hayaonekani kama kidonda kwenye ngozi ya nje. Mtu anaweza kuwa hai kimwili lakini ndani yake amepondwa kabisa. Usichukulie jambo hili kuwa jepesi. Usiseme, "Angalau uko hai," kana kwamba kuishi kimwili pekee kunafuta uharibifu wa kisaikolojia na kihemko unaoupitia.

2. Usiwe mtazamaji kwenye makaburi ya watu wengine. Ayubu amezungukwa na wadhihaki wakati kaburi likiwa tayari kummeza. Wale waliojeruhiwa wanahitaji uwepo unaolinda utu wao. Hawahitaji watazamaji wenye shauku ya udaku, wakosoaji wa kiroho, au watu wanaotumia maumivu yao kama mfano wa kufundishia wengine.

3. Simama kama dhamana ya uaminifu pale unapoweza. Hatuwezi kuwa Kristo kwa wengine katika maana ya mwisho ya kiroho, lakini tunaweza kuwa mashahidi wa ukweli wao. Tunaweza kusema, "Sitajiunga na mashtaka haya ya uongo dhidi yako." "Nitasimama na wewe wakati ukweli ukitafutwa." "Sitaruhusu hadithi ya maisha yako igeuzwe kuwa aibu tu."

4. Heshimu mipango iliyoharibika kama msiba halisi. Mipango ya Ayubu na matamanio ya moyo wake yamekatika. Watu wanapoteseka, wanahuzunika kwa ajili ya maisha yao ya baadaye kama wanavyohuzunika kwa ajili ya vitu walivyovipoteza tayari. Huduma lazima itengeneze nafasi ya kutoa machozi kwa ajili ya ndoto zilizokatika, miito iliyovurugika, watoto waliotoweka, miaka iliyopotea, ndoa zilizovunjika, milango iliyofungwa, na maisha yaliyosubiriwa ambayo hayatakuja tena.

5. Usiite usiku kuwa mchana mapema mno. Utiaji moyo lazima uwe wa ukweli na uaminifu. Kuna wakati wa kuzungumzia mwanga, lakini si kwa namna inayokataa giza halisi ambalo mtu analopitia kwa wakati huo. Matumaini lazima yawe na uvumilivu wa kutosha kusubiri kwa unyenyekevu pembeni mwa usiku.

6. Shikilia uadilifu wako wakati matumaini yanapokuwa magumu kuonekana. Ayubu 17:9 inafundisha kwamba mwenye haki anaweza kushika njia yake hata wakati faraja inapokuwa imetoweka. Mikono safi inaweza kuzidi kupata nguvu si kupitia mambo mepesi, bali kupitia uvumilivu katikati ya mapambano.

7. Mwangalie Kristo kama mdhamini aliyeingia mavumbini. Wakati hakuna binadamu anayeweza kusimama kikamilifu kwa ajili yako, Kristo anaweza. Anajua aibu, dhihaka, kutemewa mate, kuachwa upweke, mauti, na kaburi. Amepita kwenye makomeo hayo na akatoka akiwa hai.

Kwa wachungaji, viongozi na walimu, Ayubu 17 inawaita kuwa na upole mkubwa mbele ya msongo wa mawazo, huzuni kuu, majeraha ya kihemko, na kukata tamaa. Usidai mabadiliko ya ghafla ya furaha kutoka kwa wale ambao matumaini yao yamekaa kwenye makomeo ya Kuzimu. Leta uwepo wa Kristo kwao taratibu, kwa uaminifu, na kwa upole mwingi.

Kwa wale wanaoteseka, Ayubu 17 inakupa lugha sahihi kwa ajili ya mahali pale ambapo maisha ya baadaye yanaonekana kutoweka kabisa. Unaweza kumwambia Mungu kwamba roho yako imevunjika. Unaweza kuomba amana. Unaweza kusema kwamba matumaini ni magumu kuonekana machoni pako. Biblia ina nafasi kubwa kwa ajili ya maombi ya namna hiyo.

13

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ayubu anamaanisha nini anasema roho yake imevunjika na kaburi liko tayari kwa ajili yake?

2. Marafiki wanawezaje kugeuka na kuwa "wadhihaki" hata wakati wanafikiri wanatetea ukweli wa Mungu?

3. Kwa nini Ayubu anaomba amana au mdhamini, na jambo hili linafunua nini kuhusu uhitaji wake wa kutetewa na kusafishwa jina lake?

4. Inamaanisha nini kuwa "mithali" ya dharau machoni pa watu wengine?

5. Mwenye haki anawezaje kushika njia yake hata wakati matumaini yanapokuwa karibu kutoonekana kabisa?

6. Ni mifano gani ya kuuita usiku kuwa ni mchana mapema mno katika huduma za kichungaji au utiaji moyo wa Kikristo?

7. Kristo anajibuje shauku ya Ayubu ya kutaka mtu wa kusimama kwa ajili yake bila kufuta kabisa maumivu na uzito wa sura hii ya giza?

14

7.0 Maombi ya Majibu

Mungu wa roho iliyovunjika,

Unaona maisha yanayohisi yamezimika kabisa

hata wakati pumzi ya mwili bado inakuwepo.

Usiruhusu wadhihaki kuwa na neno la mwisho katika maisha yetu.

Usiruhusu aibu ifafanue mtumishi Wako.

Usiruhusu kaburi lizungumze kwa sauti kubwa kuliko rehema Zako.

Simama kwa ajili yetu wakati hakuna mwingine atakayesimama.

Kuwa shahidi wetu wakati hadithi zetu zinapopindishwa na watu.

Kuwa mdhamini wetu wakati nguvu zetu zinapokuwa zimeisha kabisa.

Tufundishe tusiite usiku kuwa ni mchana mapema mno.

Tufundishe kukaa kwa uaminifu na wale ambao mipango yao imevunjika.

Tufundishe kutia nguvu mikono safi

na kulinda mioyo iliyojeruhiwa vibaya.

Bwana Yesu,

Ulidhihakiwa, ukatemewa mate usoni, ukafanywa mithali ya dharau,

na ukalazwa katika nyumba ya giza totoro.

Ulipita katikati ya makomeo ya mauti

na ukafufuka ukiwa na asubuhi yenye ushindi mkononi Mwako.

Shikilia matumaini yetu wakati hatuwezi kuyaona.

Shikilia njia yetu wakati tunapotembea kwa shida sana.

Shikilia mavumbi yetu yote hadi utakapomuita kila mmoja wetu kwa jina lake.

Amina.

15

8.0 Dirisha la Sura Inayofuata: Bildadi Anageuza Taa ya Waovu Dhidi ya Ayubu

Ayubu 17 inaishia huku matumaini yakishuka kuelekea Kuzimu. Roho ya Ayubu imevunjika, mipango yake imekatika, na kaburi linahisi kama ndiyo nyumba pekee iliyobaki kwake. Pamoja na hayo, bado anasisitiza kuwa mwenye haki atashika njia yake.

Katika Ayubu 18, Bildadi anajibu. Hotuba yake haitafariji roho iliyovunjika hata kidogo. Badala yake, ataelezea hatuzi ya waovu kwa ukali wa kutisha: taa ya waovu itazimwa, mitego inamzunguka kila upande, hofu inamtisha, kumbukumbu yake inapotea duniani, na anafukuzwa kutoka kwenye mwanga kuelekea gizani.

Kama Elifazi, Bildadi atazungumza ukweli ambao kwa kawaida upo katika mapokeo ya hekima. Uovu kweli huleta uharibifu. Lakini katika mazungumzo haya, ukweli huo unakuwa mishale inayoelekezwa moja kwa moja kwenye kifua cha Ayubu. Bildadi atalichukulia giza lile lile ambalo Ayubu analiogopa tayari na kumwambia kuwa giza hilo ni thibitisho la giza la mtu mwovu.

Mzunguko wa pili wa mazungumzo unazidi kuwa wa baridi na ukatili zaidi. Marafiki hawajakosea tu kwa bahati mbaya sasa; wanazidi kuwa hatari. Na matumaini ya Ayubu, ingawa yako karibu kuzikwa kabisa, yatalazimika kupigania pumzi yake nyingine tena katika sura zinazofuata.

16

9.0 Orodha ya Vitabu Vilivyochambuliwa

• Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988. Uchambuzi wa Hartley kuhusu Ayubu 17 unasaidia kufafanua jinsi sura hii inavyoendeleza kilio cha Ayubu cha kutaka kusafishwa jina lake huku akizama katika taswira za mauti na fedheha. Makini yake juu ya aibu ya hadharani ya Ayubu, kufeli kwa marafiki, na muendelezo wa lugha ya kisheria ni muhimu sana kwa kusoma sura hii kama sehemu ya harakati kubwa ya Ayubu ya kutafuta shahidi.

• Clines, David J. A. Job 1–20. Word Biblical Commentary 17. Dallas: Word Books, 1989. Clines anasaidia sana katika kuelezea "roho iliyovunjika" ya Ayubu, akibainisha kwamba Ayubu hadai kifo cha haraka cha kimwili bali kisaikolojia yuko katika mtego thabiti wa mauti. Majadiliano yake kuhusu amana au dhamana katika 17:3 pia yanafafanua kuwa Ayubu anatafuta hakikisho la uadilifu wake wakati hakuna mtu mwingine yeyote duniani aliye tayari kusimama naye.

• Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010. Unyeti wa kifasihi wa Alter unasaidia kuleta nguvu ya kishairi ya picha za Ayubu: kaburi lililo tayari, macho yaliyofifia, mipango iliyovunjika, Kuzimu kama nyumba, giza kama kitanda, na mabuu kama wanafamilia wapya.

• Walton, John H., and Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015. Walton na Longman wanasaidia kuweka hotuba za Ayubu ndani ya changamoto kubwa ya hekima ya kitabu hiki, ambapo maelezo rahisi ya kidini yanafeli kabisa na uadilifu wa mtesekaji unabaki kuwa kitovu cha mchezo mzima wa theolojia.

• BibleProject. The Book of Job Guide. BibleProject, 2026. Muhtasari wa BibleProject ni muhimu kwa kuweka Ayubu 17 ndani ya mjadala mkubwa, ambapo malalamiko ya uaminifu ya Ayubu na madai yake ya kutaka haki yanafunua mipaka ya mawazo rahisi ya marafiki zake kuhusu haki, malipo, na mateso ya kibinadamu.