Uchambuzi wa Esta 5: Karamu Kando ya Mti wa Kunyongea — Ujasiri, Kusubiri, na Kibri Kinachojenga Mtego Wake We

01

Utangulizi

Esta alivuka kizingiti, roho yake ikiwa mkononi mwake. Wakati ule ule, fimbo ya kifalme ilinyooka na kuyageuza mauti kuwa rehema. Karamu ikaandaliwa, siri ikafunikwa kwa tabasamu; na wakati ujasiri ukisubiri kwa hekima, kiburi kilirejea nyumbani kikiwa kimejawa na upofu, kikijitengenezea hukumu yake chenyewe. Kitanzi kikainuka gizani, lakini mkono wa Mungu ulikuwa tayari umeshapanga hatima.

02

1.0 Utangulizi: Ujasiri Unapolazimika Kutembea Polepole

Wakati mwingine ujasiri huchukua hatua za haraka. Wakati mwingine ujasiri husubiri. Kuna nyakati imani inapaswa kujitosa moja kwa moja kwenye tanuru la moto; na kuna nyakati inapaswa kutembea kwa utulivu, ikingoja majira sahihi—majira ambayo ukweli utaanguka moyoni kama mbegu iliyodondoka kwenye udongo uliotayarishwa vyema.

Esta sura ya 5 inatufundisha sanaa takatifu ya subira yenye hekima. Katika sura ya 4, Esta aliitika wito wa kufa na kupona: “Nikiangamia, na niangamie” (Esta 4:16). Aliwaomba Wayahudi wa Shushani wafunge kwa siku tatu. Malkia huyu aliyeficha utambulisho wake, sasa alianza kujiandaa kama mwombezi wa taifa lake. Kisha, katika sura ya 5, azimio linageuka kuwa matendo. Anajivika mavazi ya kifalme, anaingia katika ua wa ndani, na kusimama mahali ambapo kisheria haruhusiwi kuwepo—isipokuwa tu kama rehema itamnyooshea mkono.

Lakini mfalme anapomnyooshea fimbo ya dhahabu, Esta hamtaji Hamani papo hapo. Hafumbui ukubwa wote wa hatari inayowakabili katika sekunde ile ya kwanza anayopata nafasi. Badala yake, anamwalika mfalme pamoja na Hamani kwenye karamu. Na hata wanapokuwa kwenye karamu hiyo, mfalme anapomuuliza tena haja yake, Esta anawapa mwaliko mwingine wa karamu ya pili.

Kwa msomaji wa leo, subira hii inaweza kuonekana kama kitendawili. Kwa nini usubiri wakati hukumu ya kifo imeshatolewa? Kwa nini utulie wakati watu wako wanaangamia? Kwa nini uandae meza nyingine ya chakula badala ya kukabiliana na uovu uliopo uso kwa uso?

Ni kwa sababu ujasiri wa kweli hauhitaji makelele, na uaminifu thabiti hauna haraka ya kufungua vifungo vyote mara moja. Kuna wakati hekima inatambua kwamba ukweli unapaswa kunenwa katika majira sahihi, ndani ya chemba sahihi, mbele ya mashahidi stahiki—na pale tu ambapo kiburi kimeachiwa kamba ndefu ya kutosha hadi kikajinyonga chenyewe. Ujasiri wa Esta haukuwa wa kukurupuka; ulikuwa ujasiri wa kifalme, wa kikuhani, na uliosukwa kimkakati. Aliuweka rehani uhai wake, lakini hakuchezea fursa yake..

Tendo hili la ujasiri linageuka kuwa mkakati wa hekima, kwa sababu ujasiri wa imani si lazima uwe na haraka kila mara, bali lazima utembee chini ya mwongozo wa utambuzi.

Wakati huo huo, Hamani anasimama kama kielelezo cha upumbavu unaotia huruma katika sura hii. Amealikwa kula meza moja na mfalme na malkia. Anatoka akiwa amelewa furaha na majivuno tele. Lakini mtu mmoja tu langoni—Mordekai, ambaye bado anagoma kumsujudia—anaharibu furaha yake yote. Hamani ana utajiri, watoto, cheo, ukaribu na mfalme, na heshima; lakini anakiri kwamba yote hayo hayana maana kwake maadamu anamuona Mordekai akiwa hai.

Sura hii inafunga pazia lake huku mti uliochongwa ukisimikwa kwa ajili ya Mordekai. Lakini msomaji anayeelewa kanuni za ulimwengu wa Esta anajua fumbo hili: mtego unaotegwa kwa siri huishia kumnasa mtegaji mwenyewe. Wakati mti wa hukumu ukizidi kwenda juu, mbegu ya ukombozi nayo inajiandaa kupasua ardhi.

Hadi hapa, Mungu bado hajatajwa kwa jina. Lakini mkono wa majaliwa Yake unaonekana wazi ukifanya kazi katikati ya muda, subira, karamu, ukosefu wa usingizi, kiburi kilichojeruhiwa, na mpango wa kipumbavu ambao hivi punde utageuka kuwa kitanzi cha mwanzilishi wake. Ukimya wa Esta si udhaifu. Ukimya wa Mungu si kutelekeza. Mfalme asiyeonekana anazipindua meza chini kwa chini ndani ya ngome za utawala. [1]

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Kati ya Kufunga na Kula Karamu

Esta sura ya 5 inapaswa kusomwa kama safari ya mpasuko wa kiroho—safari kutoka kwenye kuombolezo na kufunga ya sura ya 4, kuelekea kwenye mikakati ya karamu katika sura za 5–7. Wayahudi wa Shushani wamefunga kwa siku tatu; Esta amefunga pamoja na wajakazi wake. Sasa, akiwa ametakasika katika maombolezo, anakanyaga ua wa ndani wa kifalme.

Mwendo huu kutoka kwenye saumu kuelekea kwenye karamu ni mojawapo ya miundo mikuu ya kifasihi ndani ya kitabu cha Esta. Wakati watu wa Mungu wakijitesa kwa huzuni na mavazi ya magunia, ikulu inakusanyika karibu na madumu ya divai. Lakini hapa ndipo penye siri: Esta anateka kile chombo pendwa cha himaya cha kuonyesha fahari—karamu—na kukigeuza kuwa jukwaa la ukombozi.

Karamu mbili za Esta (sura ya 5 na 7) zimekaa kimkakati kama mabano yanayouzunguka mgeuko mkubwa wa sura ya 6—ambapo usiku wa mfalme kukosa usingizi unamlazimu Hamani kumwinua Mordekai badala ya kumnyonga. Karamu ya kwanza haimalizi tatizo, bali inatega ulingo wa kuangusha uovu. Ndani ya Biblia, kitabu hiki chote kinatembea juu ya meza za chakula: kuanzia karamu ya fahari ya Ahasuero, karamu ya chuki ya Hamani, hadi Karamu ya ukombozi ya Purimu. Meza ya kifalme inakuwa kioo kinachomulika nguvu, hatari, na mapinduzi ya hatima. [3]

Fumbo la Subira: Hadithi haicheleweshwi ili tu kuongeza shauku ya msomaji; inacheleweshwa ili kuandaa mapinduzi ya kimkakati dhidi ya kiburi cha mwanadamu

Mwaliko wa Esta unamvimbisha Hamani ndani ya fikra zake mwenyewe. Kiburi chake kinamsukuma kujenga mti mrefu wa kunyongwa. Mti huo unafungua usiku ambao mfalme anakosa usingizi. Usiku huo wa mfalme kupepesa macho unaongoza kwenye kuinuliwa kwa Mordekai, na kuinuliwa huko kunamdhalilisha Hamani. Kudhalilishwa huku kunatayarisha jukwaa la kufunuliwa kwake katika karamu ya pili.

Kupitia muundo huu, mwandishi anafunua fumbo kubwa linalomulika udhaifu wa mamlaka ya himaya. Ahasuero ni mkarimu wa maneno—“hata nusu ya ufalme wangu”—lakini hana macho ya kimaadili kuona maangamizi aliyoyaidhinisha kwa wino wake mwenyewe. Hamani anapewa heshima ya kipekee kwenye meza ya malkia, lakini ndani yake ni mtupu kabisa—mtumwa anayesujudu mbele ya hitaji la kutambuliwa na wanadamu. Mahakama ya kifalme inaonekana ya kifahari kwa nje, lakini maisha yake ya ndani yanasitasita kwa udhaifu. Himaya inamiliki dhahabu, divai, amri, na viti vya enzi; lakini haina uwezo wa kuzalisha haki.

Kwa upande mwingine, Esta anatembea kwa nidhamu ya hali ya juu ya kujizuia. Hadhibiti himaya kwa mabavu, bali anajifunza kutenda kwa hekima ndani ya korido zake. Kama Yusufu kule Misri, Danieli ndani ya Babeli, na Nehemia huko Uajemi, Esta lazima atumikie makusudi ya Mungu ndani ya ikulu ya kigeni—mahali ambapo maelewano ya kidunia na wito wa mbinguni vinachangamana kwa uchungu. Hapindui ikulu; anasimama kama ushuhuda wa uaminifu thabiti ndani yake. Hana kiti cha enzi; anatumia nafasi aliyonayo kulinda uhai wa watu wake. [4]

Hapa ndipo kitabu cha Esta kinapozungumza kwa uzito na uanafunzi wa kisasa, uongozi wa kanisa, na utume wetu wa sasa. Watu wa Mungu mara nyingi huishi katikati ya kufunga na kula karamu, kati ya maombolezo na tumaini, kati ya matangazo ya mauti na ahadi za ukombozi. Hatuitwi kuisujudia himaya wala kuikimbia; tunaitwa kuwa alama za ufalme mwingine uliopo juu:

• Wenye hekima kama nyoka na wapole kama hua.

• Wajasiri wasio na majivuno na wavumilivu wasio na woga.

• Waaminifu hata pale ambapo jina la Mungu linaonekana kufichwa nyuma ya vichwa vya habari vya ulimwengu huu.

Ikulu ya kidunia inadhani imealikwa kwenye karamu ya anasa. Ndani ya chemba za siri, majaliwa ya Mungu yanaandaa meza ya hukumu.

04

3.1 Ujasiri Unaposimama Katika Ua wa Ndani (Esta 5:1–2)

Siku ya tatu, Esta alivaa mavazi yake ya kifalme na kusimama katika ua wa ndani wa nyumba ya mfalme, mkabala na ukumbi wa mfalme. Mfalme alikuwa ameketi juu ya kiti chake cha enzi, akitazama mlango.

Tukio hili limejaa mvutano. Esta amevuka mstari. Ameingia mahali ambapo sheria inasema anaweza kufa, isipokuwa mfalme amnyoshee rehema. Sura yote inaning’inia juu ya swali hili: Je, mfalme atamnyooshea fimbo ya fadhili?

Maneno 'siku ya tatu' yanabeba mwangwi mzito wa kisimulizi. Badala ya kuugeuza kuwa fomula rahisi, ni vyema kutambua kuwa kalamu ya Biblia mara kwa mara huichora siku ya tatu kama majira ya mapinduzi—pale ambapo uzima unainuka kutoka kwenye kivuli cha maangamizi. Ni katika majira haya ambapo Isaka anafunguliwa kutoka kwenye madhabahu katika safari ya Ibrahimu (Mwa 22:4); Israeli inajiandaa kukutana na Mungu Sinai siku ya tatu (Kut 19:11); Hosea anazungumza juu ya kuhuishwa baada ya siku mbili na kuinuliwa siku ya tatu (Hos 6:2); Yona anatoka katika tumbo la kifo baada ya siku tatu; na ufufuo wa Yesu wa siku ya tatu unakuwa ushindi mkuu wa Mungu juu ya dhambi, falme, na mauti (Luka 24:46; 1 Kor 15:4). Esta anatembea ndani ya siku tatu akivuka mauti kuelekea uzimani, akichukua hatua zinazotetemesha tayari kupokea neema iliyofichwa langoni. [5]

Naam, anatembea akiwa amevalia mavazi ya kifalme. Mavazi yake si urembo wa kujionyesha. Ni wito. Esta anavaa kulingana na nafasi yake kwa sababu lazima atumie cheo alichopewa. Mwanamke Myahudi aliyefichwa sasa anasimama akiwa amevaa utambulisho wa kifalme, akijiandaa kutumia nafasi ya himaya kwa ajili ya uhai wa watu wa agano. Haingii kama raia wa kawaida; anaingia kama malkia. Mavazi yake yanatamka wazi swali lile lile la Mordekai: je, si kweli kwamba ameinuliwa katika hadhi hii ya kifalme kwa ajili ya majira kama haya? (Esta 4:14).

Hapa kuna somo kuu la uanafunzi. Uaminifu hauikimbii nafasi tuliyonayo, bali unaikabidhi kwa Mungu. Mavazi ya Esta yanageuka kuwa huduma, uzuri wake unakuwa chombo cha haki, na cheo chake kinakuwa jukwaa la utetezi. Katika ufalme huu, kila karama na utukufu lazima upige magoti mbele ya upendo.

Esta alipata kibali machoni pa mfalme alipomwona amesimama uani. Fimbo ya dhahabu ilinyoshwa, na Esta akakaribia na kugusa ncha yake—ishara ndogo iliyovusha mstari wa hatari kuelekea uzimani. Tukio hili linafunua wazi uhalisia wa mazingira ya Esta: uhai wake haukulindwa na sheria thabiti, bali ulining’inia kwenye kwenye hisia za kubadilika-badilika za mfalme mwenye maamuzi yasiyotabirika..

Fimbo hii ya dhahabu inabeba mwangwi mzito wa kimaandiko: tangu unabii wa fimbo ya enzi isiyoondoka katika Yuda (Mwa 49:10), hadi fimbo ya haki ya Masihi (Zab 45:6) inayomwelekea Mwana ambaye kiti chake ni cha milele (Ebr 1:8). Lakini tofauti na ufalme wa milele unaoleta rehema ya kweli, fimbo ya dhahabu ya ikulu hii inatoa tu fursa ya mpito. Hadithi inatumbusha kuwa ulimwengu unahitaji Mfalme mkuu kuliko mamlaka hizi zinazoyumba. Pamoja na hayo, lango linapasuka; maombolezo yanageuka kuwa nafasi, nia inakuwa hatua, na mkono wa majaliwa unaacha nafasi kwa Esta kunena.

05

3.2 Mfalme Anapotoa Ahadi ya Nusu ya Ufalme (Esta 5:3)

Mfalme anauliza: “Una nini, malkia Esta? Ombi lako ni nini? Utapewa, hata nusu ya ufalme wangu.” Ahadi hii kubwa ya “nusu ya ufalme” ni lugha ya ikulu iliyojaa sifa zilizotiwa chumvi. Hata hivyo, hapa kuna ukweli uliositirika unaofunua mgawanyiko mkubwa: Esta haombi nusu ya milki, anatafuta kurejeshwa kwa haki. Anataka mfalme atambue kuwa amri yake imeweka uhai wa Wayahudi rehani.

Maneno makubwa ya Ahasuero yanafunua mamlaka inayomwaga zawadi huku ikiwa kipofu kimaadili. Hapa kuna onyo la kudumu: ukarimu bila utambuzi ni thubutu ya hatari. Kama vile mfalme anavyoweza kutoa mali huku akiruhusu mauti, kanisa na utume vinaweza kuwa na rasilimali na sifa kubwa, lakini vikakosa unyeti wa kiroho wa kuponya majeraha ya wanyonge.

Jibu la Esta linashangaza; badala ya kufungua moyo wage papo hapo, anamwalika mfalme na Hamani kwenye karamu. Kwa nini asubiri wakati amepewa fursa kuongea? Je, alikuwa akitafuta faragha zaidi ya kujiachia, au alitaka kumvuta adui yake katika uwanja anaoudhibiti yeye mwenyewe? Au je, alikuwa anakuza polepole ujasiri wa kuongea? Tunapaswa kuuheshimu utata huu, kwani ni nani asiyejua kuwa wahusika wa Biblia kama Esta si sanamu za kuchongwa, bali ni wanadamu waliokabiliwa na majaribu halisi ya kuhatarisha uhai?

Ukweli ulio wazi ni kwamba Esta anachukua hatua bila kurudi nyuma, akitengeneza mazingira ya ushindi. Nyakati nyingine, tendo la kwanza la uaminifu si kumaliza kazi yote mara moja, bali ni kujiweka katika nafasi itakayoruhusu hatua inayofuata ya utii kufanyika. Safari ya uanafunzi inafuata hatua hizo hizo za subira yenye malengo:

• Kutoka kwenye vilio vya maombi, kuelekea kwenye uhalisia wa hatua.

• Kutoka kwenye unyenyekevu wa saumu, kuelekea kwenye uthabiti wa uwepo.

• Kutoka kwenye utulivu wa uwepo, kuelekea kwenye mamlaka ya neno.

• Na kutoka kwenye uzito wa neno, kuelekea kwenye ushuhuda wa gharama.

06

3.3 Karamu ya Kwanza Inaposhikilia Siri (Esta 5:4–8)

Mfalme anaamuru haraka Hamani aitwe kwenye karamu ya Esta. Basi mfalme na Hamani wanafika. Divai inaletwa. Mfalme anauliza tena: “Tamaa yako ni nini? Utapewa. Ombi lako ni nini? Hata nusu ya ufalme wangu, litatimizwa.”

Swali linarudiwa. Mvutano unaongezeka. Msomaji anajua kile ambacho Esta lazima aseme hatimaye. Lazima afunue utambulisho wake na kumfunua Hamani. Lakini tena, Esta anasubiri. Anaomba mfalme na Hamani waje kwenye karamu nyingine kesho, ndipo atajibu.

Mwaliko huu wa pili hufanya mambo kadhaa kwa wakati mmoja. Unamweka Hamani karibu. Unaongeza kiburi chake. Unaandaa mazingira ya kufunuliwa kwake hadharani. Na kwa namna ya ajabu zaidi, unaunda usiku kati ya karamu mbili—usiku ambao mfalme hatalala.

Hapa ndipo unapoonekana mkono uliofichika wa majaliwa. Subira yenye tahadhari ya Esta inatoa nafasi kwa wakati kufanya kazi yake. Kama angesema kila kitu kwenye karamu ya kwanza, mapinduzi ya sura ya 6 yasingepata nafasi; uaminifu uliosahaulika wa Mordekai ungebaki umezikwa gizani, na Hamani asingelazimika kuanza kudhalilika kabla ya hukumu yake ya mwisho.

Kinachoonekana kama kuchelewa kinakuwa sehemu ya ukombozi.

Subira hii si kibali cha kuahirisha mambo bila mwisho. Esta amekwisha kuchukua hatua na kuweka uhai wake rehani, lakini ujasiri wake una nidhamu thabiti ya kungoja siku moja zaidi. Hasogei kwa msukumo wa hofu, wala hakai kwa uzembe wa roho; anasonga mbele kwa hekima iliyofungwa ndani ya ustahimilivu.

Karamu pia ina mwangwi mkubwa wa Biblia. Maandiko mara nyingi hutumia meza kama mahali ambapo kweli hufunuliwa na hatima huamuliwa. Meza ya Yusufu Misri inawajaribu na kuwarejesha ndugu zake (Mwa 43–45). Hekima huandaa karamu na kuwaita wajinga waingie uzimani (Mith 9:1–6). Isaya anamwona Bwana akiandaa karamu kwa mataifa yote na kuimeza mauti milele (Isa 25:6–8). Yesu anakula na wenye dhambi, anakabili mamlaka mezani, anaumega mkate kabla ya msalaba, na anaahidi karamu ya ufalme (Luka 14:15–24; 22:14–20). Ufunuo unamalizia kwa karamu ya arusi ya Mwanakondoo (Ufu 19:9). Karamu ya Esta bado si karamu hiyo ya mwisho, lakini inaelekeza kwenye ulimwengu ambapo meza ya kiburi inageuka kuwa meza ya kweli, na watu waliotishiwa wanatolewa kutoka maombolezo kwenda furahani.

07

3.4 Furaha ya Hamani Inapogeuka Langoni (Esta 5:9)

Hamani anatoka kwenye karamu akiwa na furaha na moyo mchangamfu. Amealikwa na malkia mwenyewe, pamoja na mfalme, kwenye karamu ya kipekee. Katika mawazo yake, hii inathibitisha ukuu wake. Tayari yuko juu katika himaya; sasa anaheshimiwa katika chumba cha faragha cha chakula cha malkia.

Lakini kisha anamwona Mordekai kwenye lango la mfalme. Mordekai hainuki wala hatetemeki mbele yake. Hamani anajaa hasira.

Huu ndio ugonjwa wa kiburi: heshima elfu moja haziwezi kukitosheleza ikiwa mtu mmoja anakataa kukilisha. Hamani ana cheo, nafasi, mali, ushawishi, na kibali cha mfalme. Lakini utulivu wa Mordekai unaondoa raha yote ya karamu yake.

Andiko linasema Mordekai hainuki wala hatetemeki. Hapo awali, alikataa kusujudu. Sasa anakataa hata kuogopa. Upinzani wake umeongezeka kina. Si kwamba anakataa tu kumpa Hamani heshima ya ibada; anamnyima Hamani raha ya kumwona akiogopa.

Tukio hili pia linabeba kumbukumbu ya zamani ya uadui kati ya Israeli na Amaleki.

Hamani anaitwa Mwagagi, akihusishwa na Agagi, mfalme wa Waamaleki ambaye Sauli alimwacha hai katika 1 Samweli 15. Mordekai anatoka katika ukoo wa Kishi, baba yake Sauli (Esta 2:5). Hii si hasira binafsi tu kwenye lango la ikulu. Inabeba kivuli kirefu cha uadui dhidi ya watu wa agano la Mungu (Kut 17:8–16; Kum 25:17–19; 1 Sam 15:1–33). [6]

Kusimama kwa Mordekai si cheti cha chuki, bali ni ushuhuda wa kukataa kutawaliwa na hofu. Kwa wanafunzi wa leo, mtihani si kutambua na kuchukia maadui, bali ni kusimama imara bila kuinamia sanamu za kutambuliwa na wanadamu, vitisho, au kujihami. Ushuhuda wa kweli hauakisi hasira ya Hamani; unamshuhudia Masihi aliyesulubiwa, ambaye hashindi kwa kulazimisha ibada kupitia nguvu na vurugu, bali kwa kujitoa kwa upendo thabiti.

Hamani anajizuia na kurudi nyumbani. Lakini kujizuia huko ni kwa muda tu. Hasira yake haijaponywa; imeahirishwa tu. Kiburi kisipoletwa kwenye toba, hatimaye kitatafuta silaha.

Lango la mji na meza ya karamu sasa vinasimama kama pande mbili za mizani inayovutana. Kwenye chemba za karamu, Hamani anajiona amevikwa utukufu na kuinuliwa juu; lakini kule langoni, Mordekai anafunua jinsi kilele cha kuinuliwa huko kilivyo na misingi miovu na dhaifu. Mgomo wa utii wa mwaminifu mmoja tu unatosha kuubomoa usalama wa bandia na kufunua utupu uliojificha nyuma ya kicheko cha mtu mwenye kiburi.

08

3.5 Kiburi Kinapohesabu Hazina Zake na Bado Kujiona Maskini (Esta 5:10–13)

Nyumbani, Hamani anawakusanya rafiki zake na mkewe Zeresh. Anaeleza fahari ya utajiri wake, wingi wa wanawe, vyeo vyote ambavyo mfalme amempa, na jinsi alivyopandishwa juu kuliko wakuu na watumishi wote wa mfalme. Pia anajisifu kwamba malkia Esta hakumwalika mtu mwingine yeyote kwenye karamu yake isipokuwa yeye na mfalme; na kesho amealikwa tena.

Hotuba yake karibu inachekesha kwa jinsi inavyojaa kujihusu mwenyewe. Hamani anasoma maisha yake kama wasifu wa kifalme: mali, watoto, kupandishwa cheo, nafasi, upekee, heshima. Ana kila kitu ambacho himaya inaweza kutoa.

Kisha anasema, “Lakini haya yote hayanifaidii kitu, maadamu namwona Mordekai Myahudi ameketi langoni pa mfalme.”

Hii ni mojawapo ya picha zilizo wazi zaidi za wivu na kiburi katika Maandiko. Maisha ya Hamani yamejaa, lakini nafsi yake ni tupu. Hawezi kufurahia alicho nacho kwa sababu amemezwa na kile asichoweza kukidhibiti. Uwepo wa Mordekai unakuwa mzigo usiovumilika kwa sababu Mordekai anakataa kushiriki katika ibada ya Hamani kwa nafsi yake mwenyewe.

Maneno ‘Mordekai Myahudi’ yana uzito; chuki ya Hamani haikuwa ya binafsi tu, bali ya kiutambulisho. Mgogoro wa langoni ulizaa amri dhidi ya Wayahudi wote—ikithibitisha kuwa hasira binafsi na vurugu za kisiasa ni kitu kimoja. Kiburi kinapopata mamlaka, chuki ya mtu mmoja hugeuka kuwa sera ya serikali.

Hekima ya maandiko inauelezea ugonjwa huu vizuri. “Kiburi hutangulia uangamivu” (Mith 16:18). “Ategemeaye mali zake ataanguka” (Mith 11:28). “Hasira ni kali, ghadhabu ni gharika; lakini ni nani awezaye kusimama mbele ya wivu?” (Mith 27:4).Hamani anadhihirisha upumbavu wa mwanadamu: tajiri lakini maskini wa roho, mwenye kuheshimiwa lakini mtupu, mwenye mamlaka lakini mtumwa wa nafsi yake.

Injili inafunua utofauti huu wa kustaajabisha: Hamani anatafuta heshima, Yesu anajishusha; Hamani anadai kusujudiwa, Yesu anaosha miguu ya watu. Hamani anachonga mti wa kumtundukia adui yake kama mshikaki, lakini Yesu anabeba msalaba na kuning'nizwa juu yake kwa ajili ya adui zake (Flp 2:5–11; Yn 13:1–17; Rum 5:8). Njia ya kwanza ni ya kiburi inayoishia aibuni; ya pili ni ya upendo unaotimia katika utukufu wa ufufuo. [7]

Moyo wenye kiburi unaweza kuketi kwenye karamu ya malkia, lakini bado ukaondoka na njaa.

09

3.6 Mti Unapojengwa Kabla ya Usiku wa Kukosa Usingizi (Esta 5:14)

Zeresh na rafiki za Hamani wanamshauri atengeneze mti wa kunyongwa, au nguzo ya mbao, wenye urefu wa mikono hamsini, kisha asubuhi amwombe mfalme Mordekai anyongwe juu yake. Baada ya hapo, Hamani ataweza kwenda kwa furaha pamoja na mfalme kwenye karamu.

Ushauri huo unampendeza Hamani, naye anaamuru mti ujengwe.

Mwisho huu unatisha. Hamani anataka furaha, lakini njia yake ya kupata furaha ni mauaji. Anaamini kwamba kifo cha Mordekai kitamrudishia raha. Anafikiri kwamba mtu yule mmoja asiyesujudu akiondolewa, karamu itakuwa tamu tena.

Urefu wa mti huo ni wa kupita kiasi, karibu wa kutisha. Ni wa hadharani, wa kuigiza, umevimba kama kiburi cha Hamani. Hataki tu Mordekai afe. Anataka aonyeshwe. Aibu lazima ionekane. Mtu ambaye hakutaka kusujudu lazima ainuliwe juu katika fedheha.

Lakini Esta ni kitabu chenye mabadiliko makubwa ya ghafla. Hapa tunaona utofauti wa kustaajabisha ukijitokeza: Hamani anachonga mti wa kifo usiku wa maamuzi akidhani anatokomeza maisha ya Mordekai. Ukweli ni kwamba, alikuwa anajiandalia mtego wa kuanguka kwake mwenyewe.

Mabadiliko ya aina hii yanashuhudiwa katika Maandiko yote. Maji ya Farao yanakuwa hukumu ya Misri (Kut 14:26–28). Upanga wa Goliathi unakuwa silaha ya kumwangamiza yeye mwenyewe (1 Sam 17:51). Washtaki wa Danieli wanaangukia kwenye tundu la simba walilomwandalia (Dan 6:24). Zaidi ya yote, msalaba, uliokusudiwa kuwa chombo cha aibu cha Rumi, unakuwa kiti cha enzi cha ushindi wa Mungu juu ya dhambi, mauti, na nguvu za giza (Kol 2:15). Mungu haokoi tu; anabadili hali ya mambo. Anageuza silaha ya uovu kuwa ushuhuda wa haki yake.

Sura inaisha kabla Hamani hajapata nafasi ya kunena. Hamani alikuwa ameweka mipango yake kwa ajili ya asubuhi, lakini mkono wa Mungu ulikuwa tayari umeshaamua hatima yake usiku ule.

10

4.1 Majaliwa Yaliyofichwa na Wito wa Uaminifu Uhamishoni

Kitabu cha Esta kinajulikana sana kwa upekee wake: jina la Mungu halitajwi hata mara moja. Hata hivyo, kila ukurasa umejaa alama zinazothibitisha kuwa hapo hayupo mbali. Kufichwa huku kwa Mungu kunakuwa mwaliko wa kutazama kwa jicho la ndani zaidi. Matukio yanayoonekana kama bahati—muda mwafaka, kukosa usingizi, kumbukumbu zilizofufuka, hofu, kibali cha ghafla, na mapinduzi ya hatima—vyote vinakuwa nyuzi za kipekee kwenye kitambaa ambacho Mfumaji wake yuko nyuma ya pazia, asiyeacha kufanya kazi hata sekunde moja. [8]

Huyu si Mungu wa ngurumo za Sinai wala moto wa Karmeli; ni Mungu anayetenda kazi kimya kimya kupitia maisha ya kawaida ya mwanadamu—mahakama, karamu, malango, nyaraka, na usiku wa kukosa usingizi. Kitabu cha Esta kinafundisha uaminifu wakati mbingu zinapoonekana kuwa kimya.

Kwa wanafunzi wa Yesu, hii inamaanisha hatuhitaji miujiza ili kuwa waaminifu; kwa viongozi, ukosefu wa matokeo ya haraka si ruhusa ya kupooza; na kwa utume, inathibitisha kuwa Mungu anatenda kazi hata katika mifumo ya kidunia na mazingira yenye uadui. Mungu aliyefichwa bado anawaita watu wake kwenye uaminifu unaoonekana.

11

4.2 Ujasiri na Hekima Vinapaswa Kutembea Pamoja

Esta 5 inafundisha kuwa ujasiri wa kweli unaambatana na mkakati. Esta anahatarisha maisha yake kuingia kwa mfalme, lakini harukii mambo kwa haraka isiyo na hekima; anasubiri majira, anaandaa mazingira, na kugeuza karamu kuwa daraja la ushindi.

Tofauti na dhana ya wengi inayochanganya ujasiri na kukurupuka, ujasiri wa Kimungu umejaa subira na utambuzi. Huu ndio mtindo wa Yesu, ambaye alilinda majira yake kwa kujitenga na kusubiri, hadi saa yake ilipofika ndipo alipouelekea msalaba kwa uthabiti (Luka 9:51; Yn 7:6; 12:23).

Uaminifu hauulizi tu ukweli ni nini, bali unatafuta wakati na namna sahihi ya kuwasilisha ukweli huo kwa ajili ya haki. Esta hauziki ukweli; anasubiri majira sahihi ili uweze kupenya giza.

12

4.3 Himaya Haiwezi Kuokoa Kile Isichoweza Kukiona

Ahasuero anaweza kutoa nusu ya ufalme wake, lakini hawezi kuona hatari iliyo ndani ya ikulu yake. Hili ndilo janga la mamlaka yasiyo na macho ya kimaadili: ukubwa wa cheo haumaanishi uwepo wa hekima; upana wa ushawishi si thibitisho la uaminifu; na ukubwa wa rasilimali si kipimo cha haki.

Hapa ndipo Esta anapofunua mpasuko mkubwa kati ya mamlaka ya dunia na mamlaka ya Ufalme wa Mungu:

• Mamlaka ya kidunia husujudu mbele ya sifa, raha, na udhibiti.

• Mamlaka ya kimbingu husimama kulinda uhai, ukweli, na walio dhaifu.

Kwa viongozi wa kanisa leo: Cheo si sawa na hekima. Ushawishi si sawa na uaminifu. Na rasilimali si sawa na haki.

Utume wa kanisa hautimizwi kwa kuiga mifumo ya Kiasuero kisha kuipaka rangi ya utakatifu. Utume wetu ni kudhihirisha utawala wa Mfalme aliyesulubiwa, ambaye aligeuza msalaba kuwa kiti chake cha enzi, na kufanya ufufuo kuwa ushindi wake wa milele.

13

4.4 Kiburi Hakiwezi Kushibishwa

Hamani ana karibu kila kitu, lakini kukataa kwa mtu mmoja kunafanya kila kitu kionekane hakina maana. Kiburi ni njaa inayokua kadiri inavyolishwa. Kadiri Hamani anavyopokea heshima, ndivyo anavyodai kutambuliwa kikamilifu zaidi.

Ndiyo maana injili inatuita kwenye unyenyekevu. Ni moyo uliofunguliwa kutoka ibada ya nafsi pekee unaoweza kupokea karama kwa shukrani. Ni moyo uliopiga magoti mbele za Mungu pekee unaoweza kuacha kudai kila mtu apige magoti mbele ya nafsi.

Hamani anachonga mti kwa sababu hawezi kuvumilia mipaka. Lakini njia ya Yesu ni kinyume chake: hashikilii hadhi kwa nguvu, bali anajishusha. Hatwai kiti cha enzi kwa vurugu, bali anatembea njia ya upendo wa kujitoa (Flp 2:5–11).

Uanafunzi ni kifo cha kila siku cha Hamani aliye ndani yetu. Ni kazi ya Roho kung’oa hitaji la kuonekana, kusifiwa, kuogopwa, na kusikilizwa. Uongozi bila kusulubiwa huku kwa ndani huwa hatari. Utume bila unyenyekevu hugeuka kuwa himaya nyingine.

14

4.5 Mtego wa Uovu Unakuwa Jukwaa la Kugeuzwa kwa Mambo

Mti uliosimamishwa mwishoni mwa sura ya tano ulikusudiwa kuwa hatima ya Mordekai. Hata hivyo, simulizi la Esta linadhihirisha ukweli wa kushangaza: katika mpango wa kimungu, vyombo vya uovu mara nyingi hugeuka kuwa vyombo vya hukumu juu ya uovu wenyewe; mtego unakuwa dhabihu ya mtegaji.

Huu si mtazamo wa kidhanifu (optimism) unaokataa ukweli wa mambo. Maandishi haya hayajidanganyi kuhusu ukubwa wa tishio—mti upo, amri imesainiwa, na chuki ya Hamani imekomaa. Lakini mipaka ya uovu ina ukomo. Uovu unaweza kuinua kilele chake kwenda juu, lakini hauwezi kupenya na kuvuka mipaka ya mamlaka ya Mungu.

Msalaba ndio ufunuo mkuu ambapo Mungu alipindua uovu wa dhambi na mauti kuwa jukwaa la ushindi. Kupitia ufufuo, aibu iligeuka kuwa utukufu, kifo kikawa uzima, na kile kilicholenga kuzika sauti ya Mungu kikawa mbiu ya milele ya Ufalme wake

Sura ya tano inatunasa kwenye kivuli cha mti wa kunyongwa, lakini inakataa kutuacha bila tumaini

15

5.1 Kwa Uanafunzi

• Toka kwenye maandalizi uingie kwenye utii. Esta alifunga kwanza, lakini baadaye aliingia katika ua wa mfalme. Maandalizi ya kiroho lazima yawe hatua ya uaminifu.

• Usichanganye subira na uzembe. Esta anachelewesha ombi lake kamili, lakini hakimbii wito wake. Anasonga kwa mkakati kuelekea kazi yake.

• Tumia nafasi yako kwa hekima. Esta anavalia mavazi ya kifalme kwa sababu nafasi yake ina maana. Nafasi yako, ujuzi wako, mahusiano yako, elimu yako, jukwaa lako, na ushawishi wako vinaweza kuwa vyombo vya kuwatumikia wengine.

• Mchunguze Hamani aliye ndani yako. Kiburi kinaweza kufanya baraka nyingi zionekane hazina maana ikiwa mtu mmoja hakukuthibitishia. Jifunze shukrani kabla hasira haijajenga miti ya kunyongwa moyoni.

• Acha msalaba ufundishe tamaa zako. Yesu anaonyesha kwamba ukuu wa kweli si kung’ang’ania heshima, bali kutoa maisha kwa ajili ya wengine (Marko 10:42–45).

16

5.2 Kwa Uongozi wa Kanisa

• Ongoza kwa utambuzi, si kwa mamlaka tu. Ahasuero ana nguvu lakini hana macho ya kimaadili. Viongozi wa kanisa lazima wajifunze kuona ni nani anayehatarishwa na maamuzi yetu.

• Tengeneza nafasi kwa wakati wa hekima. Si kila jambo linapaswa kushughulikiwa kwa haraka, lakini kuchelewa lazima kuhudumie kweli, si kulinda woga.

• Tumia meza kwa utume, si kwa maonyesho. Esta anatumia karamu kuandaa haki. Makanisa yanapaswa kutumia mikutano, milo, majukwaa, na mahusiano kuleta kweli, uponyaji, na ulinzi kwa watu wa Mungu.

• Jihadhari na uraibu wa heshima katika huduma. Utupu wa Hamani ni onyo kwa viongozi wasioweza kufurahi isipokuwa kila mtu awaone.

• Walinde walio dhaifu kabla ya kulinda sifa. Esta anahatarisha nafasi yake ili kulinda uhai. Uongozi unaolinda mifumo wakati watu wanaangamia umepoteza moyo wa Mungu.

17

5.3 Kwa Utume

• Shuhudia kwa uaminifu uhamishoni. Esta anaonyesha kwamba watu wa Mungu wanaweza kutumikia makusudi ya Mungu hata ndani ya mifumo ya kigeni na tamaduni tata.

• Geuza nafasi kuwa utetezi. Utume si kupata ushawishi tu; ni kutumia ushawishi kwa ajili ya uhai, haki, na uaminifu wa agano.

• Sema kweli kwa hekima. Utume unahitaji ujasiri na muda sahihi. Kweli haipaswi kufichwa, lakini inapaswa kubebwa kwa maombi, subira, na upendo.

• Mtumaini Mungu katika usiku ulio kati ya hatua mbili. Baada ya utii, bado kunaweza kuwa na kusubiri. Mungu anaweza kuwa anaamsha kumbukumbu mahali ambapo huoni.

• Usiupe uovu udumu kuliko unavyostahili. Mti wa Hamani unaonekana kutisha, lakini tayari unageuka kuwa sehemu ya kuanguka kwake.

18

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Kutoka Maandalizi hadi Vitendo: Ni wapi Mungu anakuita sasa—kuhama kutoka kwenye hatua ya maandalizi ya siri na kuingia kwenye uwanja wa mapambano?

2. Sanaa ya Kusubiri: Je, unakabiliwa na jaribu linalohitaji ukimya wa hekima na subira, badala ya papara ya kujitetea mara moja?

3. Kioo cha Moyo: Ni nani au ni ipi "Mordekai wako mlangoni" leo—yule anayegusa na kufunua hofu, uchungu, au kiburi kilichojificha ndani ya moyo wako?

4. Upofu wa Shukurani: Je, umewahi kuruhusu kero moja ndogo au chuki ya mtu mmoja ipoteze thamani ya baraka lukuki ambazo Mungu amekujaza?

5. Mipaka ya Nia: Ni wapi unashawishika kuchanganya ujasiri wa kimungu na kukurupuka kwa kibinadamu, au subira ya kiroho na uoga wa nyama?

6. Wito wa Nafasi Yako: Je, nafasi uliyonayo sasa—iwe ni ushawishi, utajiri, au mamlaka—inawezaje kugeuzwa kuwa daraja la kuwavusha na kuwatumikia wengine?

7. Uongozi wa Kimaadili: Ni maamuzi gani ya kiungozi unayopaswa kufanya leo yanayohitaji utambuzi mkali wa kimaadili na ujasiri unaozaliwa magoti?

8. Giza la Kati na Kati: Ni wapi unahitaji kumtumaini Mungu katika ule "usiku mrefu wa mpasuko"—uliosimama katikati ya utii wako na matokeo yanayochelewa kuonekana?

19

7.0 Ombi la Mwitikio

Mungu uliyefichwa katika muda na rehema,

Unaona ua wa ndani kabla hatujaingia.

Unajua hofu iliyo chini ya mavazi yetu,

mtetemo ulio chini ya ujasiri wetu,

na maombi ambayo kufunga kumechonga ndani ya miili yetu.

Tufundishe kutenda saa inapofika.

Tufundishe pia kusubiri hekima inapohitaji subira.

Utuepushe na hofu inayosema mapema mno,

na woga usiosema kabisa.

Linda mioyo yetu dhidi ya njaa ya Hamani.

Tuokoe na kiburi kisichoweza kufurahia baraka,

wivu unaogeuza kukataliwa moja kuwa uchungu,

na hasira inayojenga miti ya kunyongwa sirini.

Fanya uanafunzi wetu uwe mnyenyekevu,

uongozi wetu uwe na utambuzi,

na utume wetu uwe na ujasiri.

Tufundishe kutumia nafasi kwa utetezi,

meza kwa ajili ya kweli,

na ushawishi kwa ajili ya uhai wa wengine.

Tunaposimama kati ya karamu na hatari,

utufanye imara.

Waovu wanapojenga mahali pa juu pa aibu,

utukumbushe kwamba hakuna mti wa kunyongwa unaosimama juu ya majaliwa yako.

Usiku unaposhuka kati ya tendo moja la utii na jingine,

tenda kwa njia ambazo hatuwezi kuziona.

Andaa meza ya kweli.

Amsha kumbukumbu.

Geuza uaminifu uliofichwa kuwa kuthibitishwa hadharani.

Na utuongoze katika njia ya Yesu,

ambaye unyenyekevu wake unaangusha kiburi,

ambaye msalaba wake unakuwa ugeuzaji mkuu wa dunia,

na ambaye ufufuo wake unaahidi kwamba mauti haitakuwa na neno la mwisho.

Amina.

20

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Esta 5 inaisha na Hamani akiwa ameridhishwa na mti alioujenga. Anaamini asubuhi italeta kifo cha Mordekai na kurudi kwake kwa furaha kwenye karamu ya malkia. Lakini usiku ni wa majaliwa ya Mungu.

Katika Esta 6, mfalme hatalala. Kumbukumbu za ufalme zitafunguliwa. Tendo la uaminifu lililosahaulika litakumbukwa kwa wakati kamili. Hamani atafika mapema kuomba kifo cha Mordekai, lakini kabla hajasema ombi lake, mfalme atauliza jinsi ya kumheshimu mtu ambaye mfalme anapendezwa naye.

Mti uko tayari.

Lakini farasi naye yuko tayari.

Hamani amepanga asubuhi.

Mungu ameandaa usiku.

Kugeuzwa kwa mambo kunakaribia kuanza.

21

9.0 Bibliografia

[1] BibleProject. “The Book of Esther.” Old Testament Overview Guide . Portland, OR: BibleProject, 2026.

[2] Levenson, Jon D. Esther: A Commentary . Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1997.

[3] Fox, Michael V. Character and Ideology in the Book of Esther . 2nd ed. Grand Rapids: Eerdmans, 2001.

[4] Berlin, Adele. Esther . JPS Bible Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2001.

[5] Moore, Carey A. Esther . Anchor Bible 7B. Garden City, NY: Doubleday, 1971.

[6] Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther . New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

[7] Wright, N. T. Jesus and the Victory of God . Christian Origins and the Question of God 2. Minneapolis: Fortress, 1996.

[8] Wright, N. T. The New Testament and the People of God . Christian Origins and the Question of God 1. Minneapolis: Fortress, 1992.