Uchambuzi wa Ezra 9: Mwalimu Anaporarua Joho Lake — Huzuni ya Agano, Maelewano, na Rehema Inayoacha Mabaki

01

1.0 Utangulizi: Wakati Kurudi Hakumaanishi Kufanywa Upya

Kuna namna yenye maumivu ya kuvunjika moyo inayokuja baada ya tumaini kuanza.

Ni jambo moja kukuta magofu mahali palipoharibika. Ni jambo jingine kukuta maelewano na dhambi baada ya urejesho kuanza. Ezra amefika Yerusalemu salama. Hazina imekabidhiwa. Dhabihu zimetolewa. Maagizo ya mfalme yamefikishwa. Mkono mwema wa Mungu umewabeba watu katika njia hatari [Ezra 8:31–36].

Lakini kisha viongozi wanakuja na habari inayouvunja moyo wa mwalimu.

Watu, pamoja na makuhani na Walawi, hawajajitenga na mataifa ya nchi na machukizo yao [Ezra 9:1]. Baadhi wameingia katika ndoa zinazotishia utambulisho wa agano wa Israeli, na wakuu na maafisa wamekuwa wa kwanza katika kosa hilo [Ezra 9:2]. Shida si ya kijamii tu. Ni ya kitheolojia. Watu waliorudi wanarudia desturi zilizosababisha uhamisho.

Ezra anajibu kwa huzuni. Anararua vazi na joho lake. Anang’oa nywele za kichwa na ndevu. Anaketi kwa mshangao mpaka dhabihu ya jioni [Ezra 9:3–4]. Kisha anaomba mojawapo ya sala zinazochunguza zaidi katika kitabu. Hasimami juu ya watu kana kwamba dhambi yao haimhusu. Anasema, “Maovu yetu yameongezeka hata kupita vichwa vyetu” [Ezra 9:6].

Andiko hili linahusu kurudi kunakofunuliwa kuwa hakujakamilika, kwa sababu watu wa Mungu wanaweza kurudi nyumbani kwa nje huku bado wakihitaji kufanywa upya kwa kina moyoni.

Ezra 9 inauliza swali ambalo kila kizazi lazima likabiliane nalo: Hekalu lililojengwa upya lina faida gani ikiwa watu bado wanajenga upya desturi za zamani zilizoliharibu?

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Shida Baada ya Kufika Salama

Ezra 9 inaanza baada ya safari yenye mafanikio ya Ezra 8. Mwendo kutoka Babeli kwenda Yerusalemu umekamilika. Zawadi takatifu zimekabidhiwa. Ibada imerudi. Msaada wa kiserikali umepatikana. Kila kitu kinaonekana kuwa tayari kwa huduma ya mafundisho ya Ezra kusitawi.

Kisha shida inajitokeza.

Ezra 9–10 ni sehemu ngumu na yenye uzito. Suala linahusu ndoa na mataifa ya jirani na hatari ya kulegeza uaminifu wa agano. Hili lazima lishughulikiwe kwa uangalifu. Agano la Kale halikatazi ndoa na wageni kwa sababu tu wao ni wa kabila jingine. Ruthu Mmoabi anakubaliwa ndani ya Israeli na kuwa sehemu ya ukoo wa Daudi kwa sababu anageuka kwa uaminifu wa agano kwa Mungu wa Israeli [Ruthu 1:16–17; 4:13–22]. Rahabu pia anapokewa kupitia uaminifu kwa Mungu wa Israeli [Yos. 2:9–13; 6:25].

Suala katika Ezra 9 si kabila lenyewe. Ni uaminifu kwa sanamu na kuvunja agano. Lugha ya “machukizo” inakumbusha desturi za mataifa ambazo Kumbukumbu la Torati iliwaonya Israeli wasiziige [Kum. 7:1–4; 12:29–31]. Hatari ni kwamba jumuiya iliyorudi, iliyohifadhiwa hivi karibuni kwa rehema, itapokea tena namna za ibada na maisha zilizoleta hukumu.

Kifasihi, Ezra 9 inafunuka katika matukio manne:

1. Viongozi wanaripoti kulegea kwa agano miongoni mwa watu na viongozi [9:1–2].

2. Ezra anajibu kwa huzuni ya hadharani na ukimya wa mshangao [9:3–4].

3. Ezra anainuka wakati wa dhabihu ya jioni na kuomba kwa aibu [9:5–7].

4. Ezra anaungama rehema ya mabaki na hatari ya kurudia kutokuwa waaminifu [9:8–15].

Sura bado haijafika kwenye hatua ya mageuzi ya Ezra 10. Hapa ni uchunguzi wa kiroho. Kabla sera hazijapendekezwa na kabla mikutano haijakusanyika katika mvua, Ezra 9 inaleta dhambi mbele za Mungu kupitia huzuni, ungamo, na kumbukumbu ya kitheolojia.

03

3.0 Kutembea Ndani ya Andiko

Wakati Viongozi Wanapoleta Jeraha Nuruni [Ezra 9:1–2]

Sura inaanza: “Hata mambo hayo yalipokwisha kutendeka, wakuu walinikaribia” [Ezra 9:1]. Wakati ni muhimu. Baada ya kufika salama. Baada ya ibada. Baada ya msaada. Baada ya rehema. Ndipo kufunuliwa kunakuja.

Viongozi wanaripoti kwamba watu wa Israeli, makuhani, na Walawi hawajajitenga na mataifa ya nchi pamoja na machukizo yao [Ezra 9:1]. Kujumuishwa kwa makuhani na Walawi ni jambo zito sana. Wale walioitwa kulinda utakatifu wenyewe wamenaswa.

Taarifa inaendelea: “Wamewatwaa baadhi ya binti zao kuwa wake zao na wa wana wao; hata mbegu takatifu imechanganyika na mataifa ya nchi” [Ezra 9:2]. Kauli “mbegu takatifu” ina uzito na inaweza kueleweka vibaya. Haimaanishi ubora wa kibayolojia. Inaelekeza kwenye wito wa agano wa Israeli—kuwa watu watakatifu wa Bwana waliotengwa kwa makusudi yake [Kut. 19:5–6; Kum. 7:6].

Jeraha la ndani kabisa linakuja mwishoni: “mkono wa wakuu na watawala umekuwa wa kwanza katika kosa hili” [Ezra 9:2]. Viongozi hawajashindwa tu kulizuia kosa; wameliongoza. Viongozi wanapofanya kutokuwa waaminifu kuwa jambo la kawaida, jumuiya nzima hujifunza kuishi na uaminifu uliogawanyika.

Ndiyo sababu shida ni kubwa sana. Jumuiya iliyorejeshwa ni changa, dhaifu, na imeitwa kuonyesha utakatifu baada ya uhamisho. Viongozi wake wakirudia njia ya zamani, kurudi kwenyewe kunawekwa hatarini.

Wakati Mwalimu Anapohuzunika Kabla ya Kusema [Ezra 9:3–4]

Jibu la Ezra ni huzuni inayoonekana mwilini. Anararua vazi na joho lake. Anang’oa nywele za kichwa na ndevu. Anaketi kwa mshangao [Ezra 9:3].

Haharakishi kuunda mkakati. Haundi kamati mara moja. Hajaribu kwanza kuyalinda maoni ya watu kuhusu shida. Anaomboleza.

Katika Maandiko, kurarua mavazi mara nyingi ni ishara ya huzuni, toba, mshtuko, au shida mbele za Mungu [Mwa. 37:29; Yos. 7:6; 2 Fal. 22:11]. Mwitikio wa mwili wa Ezra unaonyesha kwamba dhambi si tatizo la kutatuliwa tu. Ni jeraha katika uhusiano wa agano.

Kisha “kila mmoja aliyetetemeka kwa maneno ya Mungu wa Israeli” anakusanyika karibu naye [Ezra 9:4]. Hii ni kauli nzuri na yenye kuchunguza. Si kila mtu anaelezwa hivi. Wanaokusanyika ni wale ambao bado wana hisia za kiroho kwa Neno. Wanatetemeka—si kwa hofu ya utumwa, bali kwa uzito wa heshima. Wanajua kwamba Neno la Mungu si maneno mepesi.

Ezra anaketi kwa mshangao mpaka dhabihu ya jioni [Ezra 9:4]. Wakati huo ni muhimu. Dhabihu ya jioni ni mahali pa sala, upatanisho, na ombi jipya la rehema [Kut. 29:38–42; Zab. 141:2; Dan. 9:20–21]. Huzuni ya Ezra inangoja kwenye kizingiti cha ibada.

Wakati Aibu Inapokuwa Sala [Ezra 9:5–7]

Wakati wa dhabihu ya jioni, Ezra anainuka kutoka kufunga kwake akiwa na vazi na joho lililoraruliwa, anapiga magoti na kumnyoshea Bwana mikono yake [Ezra 9:5]. Mkao wake ni kujisalimisha. Sala yake haianzi kwa shtaka, bali aibu: “Ee Mungu wangu, nimetahayari na kuona haya kuinua uso wangu kwako” [Ezra 9:6].

Hii si aibu nyepesi. Ni aibu ya agano—kutambua kwamba watu wametenda dhambi dhidi ya rehema.

Ezra anasema, “Maovu yetu yameongezeka hata kupita vichwa vyetu, na hatia yetu imekua hata mbinguni” [Ezra 9:6]. Anajitambulisha pamoja na watu. Ingawa amewasili hivi karibuni na hatajwi miongoni mwa wakosaji, anaomba “yetu.” Haya ni maombezi ya kikuhani. Anaibeba jumuiya mbele za Mungu.

Kisha anakumbuka simulizi ndefu la hatia: “Tangu siku za baba zetu tumekuwa na hatia kubwa hata leo” [Ezra 9:7]. Wafalme, makuhani, na watu wamekabidhiwa mikononi mwa wafalme wa mataifa kwa sababu ya dhambi zao. Shida ya sasa haijatengwa. Ni sehemu ya mpangilio wa huzuni uliosababisha upanga, utumwa, kutekwa nyara, na aibu.

Ezra anaielewa dhambi kihistoria. Anajua kwamba jumuiya hurithi desturi. Zamani si kisingizio, bali ni onyo. Dhambi zilizoharibu vizazi vya awali zinaweza kurudi katika maisha ya wanaodhani kwamba uhamisho wenyewe uliwaponya.

Wakati Rehema Inapotajwa Kama Kigingi Mahali Patakatifu [Ezra 9:8–9]

Sala ya Ezra inageukia rehema: “Na sasa kwa muda mchache tumepewa neema na Bwana, Mungu wetu” [Ezra 9:8]. Mungu ameacha mabaki na kuwapa “kigingi katika mahali pake patakatifu,” ili kuyatia nuru macho yao na kuwapa kufufuliwa kidogo katika utumwa wao [Ezra 9:8].

Picha ya kigingi ni ya unyenyekevu lakini yenye nguvu. Kigingi kinatoa mahali salama pa kutundika kitu. Kinadokeza uthabiti, sehemu ya kusimama, kushikamana, na nafasi ndogo lakini halisi ndani ya nyumba. Jumuiya iliyorudi bado haina utukufu kamili, uhuru, wala mabadiliko kamili. Lakini ina kigingi. Ina rehema. Ina mahali tena.

Ezra anatambua kwa kina kwamba urejesho huu haustahiliwi. Watu bado ni watumwa chini ya Uajemi, lakini Mungu hajawaacha [Ezra 9:9]. Amewanyoshea upendo wa agano mbele ya wafalme wa Uajemi, akiwapa kufufuliwa ili kuisimamisha nyumba ya Mungu, kutengeneza magofu yake, na kupata ukuta wa ulinzi katika Yuda na Yerusalemu.

Rehema inaifanya dhambi kuwa nzito zaidi, si nyepesi. Kulegeza agano baada ya hukumu ni huzuni. Kulegeza agano baada ya rehema kunavunja moyo.

Wakati Amri Inapofunua Shida ya Sasa [Ezra 9:10–12]

Ezra anauliza, “Basi sasa, Ee Mungu wetu, tuseme nini baada ya hayo?” [Ezra 9:10]. Swali linachoma. Nini kinaweza kusemwa wakati rehema imejibiwa kwa kutokuwa waaminifu tena?

Anakumbuka amri iliyotolewa kupitia manabii, ikionya kwamba nchi ilikuwa imechafuliwa na uchafu na machukizo ya mataifa [Ezra 9:11]. Watu hawakupaswa kuwapa wana wao binti zao wala kuwachukulia wana wao binti zao, wala kutafuta amani na mafanikio yao kwa namna inayolegeza uaminifu wa agano [Ezra 9:12].

Lugha inaingia ndani ya maonyo ya Kumbukumbu la Torati kuhusu ndoa zinazogeuza moyo wa Israeli ifuate miungu mingine [Kum. 7:3–4]. Hatari ni uaminifu wa kiroho. Wito wa Israeli ulikuwa kuwa takatifu kwa ajili ya uwepo wa Mungu na hatimaye kwa baraka ya mataifa. Lakini utakatifu hauwezi kuyabariki mataifa ikiwa unayeyuka ndani ya desturi zilezile ambazo uliitwa kuzishuhudia.

Hapa tena lazima tusome kwa uangalifu. Simulizi la Biblia haliwapingi wageni. Suala si usafi wa damu kwa maana ya ubaguzi wa rangi. Ni uaminifu wa agano na ibada. Mataifa hayatengwi na rehema; yanaalikwa kumgeukia Bwana. Lakini Israeli haipaswi kuuacha wito wake kwa kujiunga na desturi zinazoharibu ibada na haki.

Wakati Neema Inapoiacha Jumuiya Bila la Kusema [Ezra 9:13–15]

Ezra anamalizia kwa kukiri kwamba Mungu amewaadhibu chini ya walivyostahili maovu yao na amewapa mabaki [Ezra 9:13]. Hii ndiyo mantiki ya rehema: hukumu ilikuwa halisi, lakini haikuwa ya kuangamiza kabisa. Mungu aliacha watu hai.

Kisha Ezra anauliza swali linalochoma: je, sasa wavunje tena amri za Mungu na kuoana na mataifa yanayotenda machukizo hayo? Je, Mungu asingewakasirikia mpaka awaangamize, pasibaki mabaki wala mtu wa kuokoka? [Ezra 9:14]

Sala inamalizika bila suluhisho lililopendekezwa. Ezra anasimama tu mbele za Mungu: “Tazama, sisi tuko mbele zako katika hatia yetu; maana hapana mtu awezaye kusimama mbele zako kwa sababu ya jambo hili” [Ezra 9:15].

Mwisho huo ni muhimu. Ezra hatatui shida ndani ya sala. Anaileta jumuiya mahali ambapo hakuna kisingizio kinachobaki. Hili ni ungamo kabla ya hatua. Kwanza watu lazima wasimame chini ya kweli.

Ezra 9 inamalizika katika hatia iliyofunuliwa, lakini si kukata tamaa. Tendo lenyewe la kuomba linaonyesha kwamba mlango wa rehema bado haujafungwa.

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Kurudi Hakubadilishi Moyo Moja kwa Moja

Ezra 9 ni mojawapo ya mifano iliyo wazi ya mvutano mkuu wa Ezra–Nehemia: watu wamerudi katika nchi, lakini uhamisho wa ndani wa moyo bado haujatatuliwa. Hekalu limejengwa. Dhabihu zimeanza tena. Mwalimu wa Sheria amefika. Hata hivyo, kulegeza agano kunaendelea.

Hili linatuonya dhidi ya kufafanua urejesho kwa mambo ya nje. Kanisa linaweza kufunguliwa tena. Huduma inaweza kuanza tena. Mtu anaweza kurudi kwenye desturi za dini zinazoonekana. Lakini swali la ndani linabaki: je, moyo umepangwa upya kuelekea kwa Mungu?

Utakatifu ni Wito, si Ubora

Wasiwasi wa Ezra kuhusu kujitenga lazima usomwe kupitia wito wa Israeli. Israeli ni takatifu kwa sababu Mungu aliwatenga watu kwa ajili ya uhusiano wa agano na ushuhuda wa kikuhani [Kut. 19:5–6]. Utakatifu si kuwadharau wengine. Ni kuwekwa wakfu kwa Mungu kwa ajili ya ulimwengu.

Utakatifu unapokuwa kiburi, unalisaliti kusudi lake. Utume unapokuwa maelewano, unapoteza nguvu yake. Ezra 9 inasimama katika mvutano kati ya kulinda uaminifu wa agano na kukumbuka kwamba ahadi ya Mungu kwa Abrahamu ililenga daima kuyabariki mataifa yote ya dunia [Mwa. 12:3].

Viongozi wa Kweli Huhuzunikia Dhambi Kabla ya Kuisimamia

Ezra anararua mavazi yake na kuketi kwa mshangao kabla ya kutenda [Ezra 9:3–4]. Huu si udhaifu. Ni uzito wa kiroho. Anaelewa kwamba dhambi si machafuko ya shirika tu; ni usaliti wa uhusiano mbele za Mungu.

Uongozi usioweza kuhuzunika utakuwa mkali, wa juu juu, au wa kisiasa. Uongozi unaohuzunika tu bila kutenda utakuwa dhaifu. Ezra 9 inatupa mwendo wa kwanza: ruhusu dhambi iwe huzuni mbele za Mungu.

Ungamo ni la Jumuiya na Lina Tumaini

Ezra anaomba “yetu” ingawa amewasili hivi karibuni [Ezra 9:6–7]. Hatumii lugha ya jumuiya kukwepa wajibu, bali kuombea. Anasimama pamoja na watu chini ya rehema na kweli ya Mungu.

Ungamo lina tumaini kwa sababu linasema kweli mbele ya Mungu ambaye tayari ameonyesha rehema. Sala ya Ezra inakumbuka hukumu, lakini pia kibali, mabaki, kufufuliwa, na upendo wa agano [Ezra 9:8–9]. Ungamo halikatai neema; linaitegemea.

05

5.0 Matumizi Katika Maisha: Kukabiliana na Maelewano Baada ya Rehema

Usidhani kurudi kwa nje ni kufanywa upya kwa ndani. Mazoea yaliyojengwa tena, ratiba zilizorejeshwa, na ibada inayoonekana lazima viunganishwe na moyo uliobadilishwa.

Ichukulie dhambi kama usaliti wa uhusiano, si tatizo la kusimamia tu. Huzuni ya Ezra inatufundisha kurudisha uzito mtakatifu mbele za Mungu.

Linda utakatifu bila kuwa na kiburi. Kujitenga na dhambi hakupaswi kuwa kuwadharau watu. Utakatifu ni kuwekwa wakfu kwa utume wa Mungu.

Chunguza desturi za uongozi. Viongozi wanapokuwa wa kwanza katika maelewano, toba lazima ianze na wenye ushawishi.

Jifunze kulitetemekea Neno tena. Moyo mwororo bado huchukua maneno ya Mungu kwa uzito, hata wakati utamaduni wa jirani unapouona utii kuwa jambo jepesi.

Sema kweli kuhusu desturi zilizorithiwa. Dhambi nyingine si matukio yaliyotengwa; ni njia za zamani zinazorudi katika mavazi mapya.

Ruhusu rehema iingize toba ndani zaidi. Ukweli kwamba Mungu ametuhifadhi, ameturejesha, na kutufufua unapaswa kufanya maelewano yaumize zaidi, si kupungua.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni wapi maisha yako yanaweza kuonyesha kurudi kwa nje lakini maelewano ya ndani?

2. Ni dhambi gani umekuwa ukiisimamia ambayo Mungu anakuita kuihuzunikia na kuiungama?

3. Unawezaje kufuatilia utakatifu bila kuwa mkali, mwenye kiburi, au wa kutenga wengine?

4. Je, kuna desturi za zamani za familia, jumuiya, au kiroho zinazojitokeza tena baada ya majira ya rehema?

5. Ingemaanisha nini kwako kusimama kwa uaminifu mbele za Mungu bila visingizio huku ukiitumaini rehema yake?

07

7.0 Sala ya Kujibu

Bwana Mungu wa rehema na utakatifu,

tunakuja mbele zako bila visingizio. Umetufungulia njia, umerejesha kile ambacho hatukustahili, na umetupa kigingi katika mahali pako patakatifu. Hata hivyo mioyo yetu bado inatangatanga. Desturi zetu za zamani bado zinainuka. Mara nyingi utii wetu ni mwembamba kuliko nyimbo zetu.

Tufundishe kuhuzunikia kinachokuhuzunisha. Tupe mioyo inayotetemeka kwa Neno lako, si kwa sababu tunaogopa ukatili wako, bali kwa sababu tunauamini utakatifu wako. Tuokoe na toba ya juu juu na dini ya nje inayoyaacha maisha ya ndani bila kuguswa.

Utufanye watakatifu bila kutufanya wenye kiburi. Utufungue kwa utume wako bila kutufanya wazembe kwa agano lako. Tuonyeshe mahali ambapo maelewano yameingia kupitia starehe, hofu, tamaa, au kuiga.

Asante kwamba hukumu si neno pekee. Asante kwa rehema ya mabaki, neema ya kufufua, na mahali unapotupa tena wakati hatustahili kusimama. Iandike Sheria yako ndani zaidi kuliko mazoea yetu. Ujenge moyo ambao uhamisho haukuponya.

Kwa njia ya Kristo, kuhani wetu mwaminifu na mtunza agano,

Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata: Ungamo Linapokuwa Hatua Yenye Gharama

Ezra 9 inamalizika kwa sala, aibu, na hatia iliyofunuliwa. Mwalimu wa Sheria bado hajapendekeza mpango. Ameleta tu jeraha mbele ya uwepo wa Mungu.

Ezra 10 itaonyesha jumuiya ikijibu kwa machozi, kutetemeka, na mageuzi magumu. Sura itaibua maswali magumu kuhusu utakatifu, ndoa, familia, uongozi, na mipaka ya mageuzi ya kibinadamu. Haitaruhusu majibu mepesi. Itaonyesha jumuiya ikijaribu kutenda juu ya ungamo huku ikituacha na maumivu ya urejesho ambao bado hauwezi kuponya kabisa moyo wa mwanadamu.

Joho limeraruliwa.

Sasa watu lazima waamue kama mioyo yao pia itararuliwa.

09

9.0 Bibliografia

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Fensham, F. Charles. The Books of Ezra and Nehemiah. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1982.

Blenkinsopp, Joseph. Ezra–Nehemiah: A Commentary. Old Testament Library. Philadelphia: Westminster, 1988.

BibleProject. “The Book of Ezra-Nehemiah.” Old Testament Overview Guide.