1 Nyakati 1: Mizizi Chini ya Magofu

Muhtasari wa somo

Jumba la kifalme limeanguka, lakini mizizi haijafa. Kabla ya watu waliojeruhiwa kujenga nyumba upya, lazima watu wakumbuke walikotoka.

Kifungu: 1 Mambo ya Nyakati 1:1–54

Taswira kuu: Mizizi iliyo hai chini ya udongo ulioharibika

Swali kuu: Jamii iliyopitia maangamizi inaweza kupata wapi utambulisho na tumaini baada ya kupoteza alama za zamani za ukuu?

Utangulizi: Kiu ya Kujua Tulikotoka

Baada ya maafa, watu hutafuta majina. Familia huhesabu walionusurika, hutazama picha za zamani, na hujiuliza kama historia ya familia bado ina nafasi katika maisha yajayo. Waisraeli waliokuwa wamepitia uhamisho walikabili swali kama hilo. Yerusalemu ilikuwa imeanguka; kiti cha enzi cha ukoo wa Daudi kilikuwa kimenyamaza; maisha ya agano yalihitaji kujengwa upya. Je, Israeli bado ilikuwa taifa la ahadi ya Mungu?

Kitabu cha Kwanza cha Mambo ya Nyakati hakianzi na vita, mfalme, wala sala. Neno la kwanza ni Adamu (1 Nya 1:1). Kabla ya kueleza ufalme wa Daudi, Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anarudi kwenye mwanzo wa jamii nzima ya wanadamu. Majina yanaweza kuonekana kama orodha kavu. Lakini mizizi iliyofichwa ardhini huendeleza uhai hata wakati wa ukame.

Kifungu hiki kinahusu historia ya vizazi iliyosahaulika kuwa tumaini jipya la agano. Swali si tu, “Mababu wa Israeli walikuwa nani?” Swali la ndani zaidi ni, “Je, ahadi za Mungu zinaweza kuendelea baada ya taasisi na mamlaka zilizokuwa zinawakilisha ahadi hizo kuanguka?”

Muktadha wa Historia na Fasihi: Mti wa Familia kwa Watu Waliovunjika

Sura za 1–9 za Mambo ya Nyakati ya Kwanza zinafungua njia kuelekea historia ya Daudi, hekalu na ibada ya Israeli. Kitabu kinaangalia historia kwa macho ya jamii iliyojua maumivu ya uhamisho na changamoto za kurejea. Mamlaka ya kisiasa yalikuwa madogo, lakini wito wa agano haukuwa umefutwa. Utambulisho kamili wa mwandishi na tarehe sahihi ya uandishi bado vinajadiliwa; mazingira ya baada ya uhamisho ndiyo msingi muhimu wa kusoma ujumbe huu.

Sura ya kwanza inatumia kwa kuchagua taarifa za vizazi zilizomo katika Mwanzo 5; 10–11; 25; na 36. Orodha hizi si sensa ya kisasa, wala si kumbukumbu kamili ya kila kizazi. Baadhi ya majina ni ya watu, mengine ni ya koo, na mengine yanawakilisha jamii au maeneo. Uchaguzi wa majina, ufupishaji na mpangilio una ujumbe wa kitheolojia (Knoppers 2004).

Mtiririko una maana: Adamu → mataifa → Ibrahimu → Isaka na Israeli, pamoja na matawi mengine → wafalme na wakuu wa Edomu. Hadithi ya Israeli inatokea ndani ya historia ya ulimwengu mzima. Sailhamer anaonyesha uhusiano kati ya mwanzo wa wanadamu, ukoo wa Daudi, na baraka iliyokusudiwa kuwafikia watu wa mataifa yote (1983, 20–23). Hekalu halitajwi moja kwa moja katika sura hii; orodha inatayarisha historia pana ambayo ibada itakuwa kiini chake.

Kutembea Ndani ya Kifungu

Jina Moja Linapobeba Familia Nzima ya Wanadamu (1:1–4)

“Adamu, Sethi, Enoshi.” Mwanzo wa kitabu ni mfupi kwa namna ya kushangaza. Vizazi kutoka Adamu hadi Nuhu vinatajwa kwa majina, kisha wana wa Nuhu: Shemu, Hamu na Yafethi (1:1–4; linganisha Mwa 5). Hakuna maelezo ya uzuri wa bustani ya Edeni wala maji ya gharika. Kitabu cha Mwanzo kinatoa simulizi hizo; Mambo ya Nyakati yanaonyesha mwendelezo wa historia.

Jina Adamu lina uzito wa kiroho. Historia ya Israeli haianzi na Ibrahimu kana kwamba wanadamu wengine hawana umuhimu. Historia inaanza na baba wa jamii ya wanadamu. Mungu aliyeabudiwa baadaye Yerusalemu ndiye Muumba wa wanadamu wote (Mwa 1:26–28).

Mataifa Yanapoingia Kabla ya Mfalme (1:5–23)

Wazao wa Yafethi (1:5–7), Hamu (1:8–16), na Shemu (1:17–23) wanafungua ramani ya jamii za kale. Shemu anatajwa kwanza katika 1:4 lakini orodha ya Shemu inakuja mwisho, ikielekeza kwa Ibrahimu. Majina kama Gomeri, Yavani, Kushi, Misri, Kanaani, Ashuru na Aramu yanatukumbusha orodha ya mataifa katika Mwanzo 10. Nimrodi anatajwa kwa ufupi kuwa mtu hodari (1 Nya 1:10), bila kurudia hadithi nyingine zinazohusishwa na jina hilo.

Mpangilio wa fasihi unamlazimisha msomaji kutazama nje kabla ya kutazama ndani. Hata hivyo, majina ya kale hayapaswi kulinganishwa haraka na mataifa ya kisasa kana kwamba utambulisho wote wa kihistoria uko wazi.

Baadaye Mungu anamwahidi Ibrahimu kwamba jamaa zote za dunia zitapata baraka kupitia ukoo wa Ibrahimu (Mwa 12:3). Kuchaguliwa kwa Israeli hakukuwa ruhusa ya kuwadharau wengine; kulihusiana na mpango wa Mungu wa kuifikia dunia.

Njia Ndefu Inapofika kwa Ibrahimu (1:24–27)

Orodha nyingine fupi inatoka kwa Shemu, kupitia Arfaksadi, Shela, Eberi, Pelegi, Reu, Serugi, Nahori na Tera, hadi Abramu—yaani, Ibrahimu (1:24–27; Mwa 11:10–26). Baada ya majina mengi, mwandishi anasimama kwenye mtu mwenye jina lililobadilishwa.

Mabadiliko kutoka Abramu kwenda Ibrahimu yanakumbusha agano la Mungu kuhusu kuwa baba wa mataifa mengi (Mwa 17:4–6). Lakini sura hii haisimulii upya safari, mashaka, madhabahu na utii wa Ibrahimu. Jina linatosha kufungua kumbukumbu ya ahadi. Kwa jamii iliyorejea kutoka uhamishoni, ujumbe ulikuwa muhimu: ahadi za Mungu zilianza kabla ya ufalme wa Yerusalemu; kuanguka kwa ufalme hakukuwa mwisho wa ahadi.

Mamlaka inapopotea, kumbukumbu ya agano bado inawaita watu kwenye imani na uaminifu.

Mti wa Familia Unapokataa Kufuta Matawi Mengine (1:28–42)

Isaka na Ishmaeli wanatajwa pamoja kama wana wa Ibrahimu (1:28). Wazao wa Ishmaeli wanaorodheshwa (1:29–31), wakifuatiwa na wazao wa Ketura (1:32–33). Kisha mstari muhimu unafika: “Ibrahimu akamzaa Isaka. Wana wa Isaka walikuwa Esau na Israeli” (1:34; maana ya kifungu). Wazao wa Esau na familia za Seiri wanajaza mistari ya 35–42. “Israeli” ni jina alilopewa Yakobo (Mwa 32:28).

Mpangilio huu unastaajabisha. Jina la Israeli limetokea, lakini mwandishi hawafuti jamaa wengine. Ishmaeli, Midiani, Esau na Seiri wanaendelea kuonekana. Mwanzo 21; 25; 27; na 32–33 zinaonyesha migogoro katika familia hizi. Mambo ya Nyakati hayabadilishi historia hiyo kuwa picha ya familia isiyo na majeraha.

Uchaguzi wa Mungu unafanya kazi katikati ya familia yenye historia changamano. Isaka na Israeli wana nafasi katika mkondo wa agano, lakini koo nyingine hazijafanywa kana kwamba hazikuwapo. Kanisa linalotaka kulinda utambulisho wa agano linapaswa kukataa kiburi cha kuhesabu watu wengine kuwa hawana thamani. Neema iliyopokelewa inapaswa kuzaa shukrani na huruma.

Edomu Inapokuwa na Wafalme Kabla ya Israeli (1:43–54)

Sura inamalizika, kwa namna isiyotarajiwa, na Edomu. Wafalme wanane wanatajwa kuwa walitawala Edomu kabla ya kuwepo mfalme yeyote katika Israeli (1:43; linganisha Mwa 36:31–39). Mfuatano wa “mfalme akafa, mwingine akatawala” unaonyesha kupishana kwa tawala. Mistari ya 51–54 inataja wakuu wa koo za Edomu.

Tofauti hapa ni ya kimya lakini yenye nguvu. Edomu ilikuwa na mfumo wa kifalme kabla ya Israeli. Hata hivyo, kutangulia kuwa na mfalme si sawa na kuwa na nafasi ya kwanza katika agano. Kiti cha enzi cha zamani au cheo kikubwa hakiwezi kuthibitisha uaminifu wa kiroho. Taarifa za vifo vya wafalme zinakumbusha ukomo wa nguvu za kibinadamu: watawala huja, hupita na kuacha majina.

Mwandishi hawataji Waedomu wote kuwa waovu wala hasemi kwamba orodha nzima ni hukumu ya Mungu. Edomu inapewa nafasi katika historia halisi. Lakini mwisho huu unatengeneza hamu ya kusoma zaidi. Baada ya mataifa na wafalme, simulizi litaelekea Yuda na Daudi, na hatimaye kwenye ufalme unaopimwa si kwa nguvu pekee, bali kwa uaminifu wa agano na ibada inayompendeza Mungu (1 Nya 2–3; 11–29).

Tafakari ya Kitheolojia: Mizizi Minne ya Tumaini

Ulimwengu wa Muumba ni Mpana Kuliko Mipaka ya Israeli

Adamu yuko mwanzo; mataifa mengi yanaonekana kabla ya Ibrahimu. Mwanzo 1:26–27 inafundisha kwamba wanadamu wote wameumbwa kwa mfano wa Mungu. Mwanzo 12:3 inaweka baraka kwa jamaa za dunia ndani ya wito wa Ibrahimu. Uchaguzi wa Israeli una upekee, lakini kusudi la Mungu si la kikabila tu. Jamii ya waumini inahitaji kukumbuka kweli zote mbili.

Kumbukumbu ya Agano Inaweza Kuishi Baada ya Kuanguka kwa Ufalme

Kiti cha enzi kinaweza kutoweka bila ahadi ya Mungu kufa. Kwa watu walioishi baada ya uhamisho, orodha za vizazi zilithibitisha mwendelezo wa historia katikati ya msiba wa taifa. Manabii walizungumza kuhusu kujengwa tena kwa kibanda cha Daudi kilichoanguka (Amo 9:11). Mambo ya Nyakati yanamalizika kwa mlango wa kurejea kufunguliwa (2 Nya 36:22–23). Kukumbuka kunakuwa uaminifu pale kumbukumbu inapotuongoza kwenye utii wa leo.

Kuchaguliwa na Mungu Hakumpi Mtu Ruhusa ya Kiburi

Kutajwa kwa Ishmaeli, wazao wa Ketura, Esau na Seiri kunazuia tafsiri rahisi ya “sisi dhidi yao.” Agano na Isaka na Israeli halifuti ubinadamu wa majirani. Neema inapopokelewa, jibu linalofaa ni unyenyekevu, ukarimu, haki na maombi kwa ajili ya mataifa (Isa 2:2–4).

Orodha ya Vizazi Inafungua Njia kwa Mwana wa Daudi

Sura ya kwanza haijamtaja Daudi wala kutoa unabii wa moja kwa moja kuhusu Yesu. Hata hivyo, kitabu kitaelekea kwenye ahadi kwa Daudi (1 Nya 17). Mathayo anaanza ukoo wa Yesu kwa Ibrahimu na Daudi (Mt 1:1), huku Luka akifuatilia ukoo hadi Adamu (Lk 3:23–38). Paulo anamwita Kristo “Adamu wa mwisho” (1 Kor 15:45). Katika usomaji wa Biblia nzima, mizizi iliyobaki chini ya magofu ya Yuda inaelekeza kwenye kufanywa upya kwa wanadamu katika Kristo, si kurudishwa kwa sifa za taifa moja pekee.

Matumizi Katika Maisha: Kutunza Mizizi

1. Fufua kumbukumbu ya agano. Soma Mwanzo 1–12 pamoja na 1 Mambo ya Nyakati 1. Andika ahadi tatu za Mungu na tendo moja la utii linalotokana na kila ahadi.
2. Thamini watu ambao majina yao husahaulika. Omba ushuhuda kutoka kwa mzee wa familia au kanisa. Hifadhi historia kwa uaminifu bila kuficha mapungufu au majeraha.
3. Kataa kiburi cha kiroho. Tambua kundi linalodharauliwa na jamii. Badilisha maneno ya dharau kwa mazungumzo yenye heshima na huduma ya vitendo.
4. Jenga ibada ya vizazi vyote. Waunganishe watoto, vijana na wazee katika usomaji wa Biblia, maombi na huduma. Urithi uwe wajibu wa pamoja, si fahari ya jina.
5. Pima uongozi kwa tabia, si cheo. Edomu ilikuwa na wafalme mapema. Pima viongozi kwa uadilifu, haki, unyenyekevu wa kujifunza na kuwajali watu (Kum 17:18–20).
6. Anza kurekebisha uhusiano mmoja. Miti ya familia ina baraka na majeraha. Anzisha mazungumzo ya kweli, ungama kosa maalumu inapohitajika, na tafuta amani bila kuficha madhara yaliyotokea (Rum 12:18).

Maswali ya Tafakari

1. Ni hasara gani imenifanya nione ahadi za Mungu kana kwamba zimepoteza nguvu?
2. Ni watu au vizazi gani vimesahaulika katika kumbukumbu ya familia au kanisa?
3. Ni wapi utambulisho wa imani umegeuka sababu ya kujivuna au kuwatenga wengine?
4. Ni jeraha gani la kifamilia linalohitaji ukweli, toba au upatanisho wa subira?
5. Ni tendo gani la uaminifu litakalohifadhi mizizi ya kiroho kwa kizazi kijacho?

Sala ya Kujibu Neno

Ee Mungu wa Adamu na Ibrahimu, Mtunzaji wa vizazi, ziangalie familia zilizosimama katikati ya magofu. Pale kumbukumbu ilipofifia, rudisha shukrani. Pale kiburi kilipokaza mioyo, panda unyenyekevu. Pale mahusiano yalipojeruhiwa, tupe ujasiri wa kuungama na kujenga upya kwa subira. Hifadhi mizizi ya agano chini ya udongo uliochoka. Ibada, haki na rehema vikue pamoja. Kwa njia ya Yesu Kristo, Mwana wa Daudi na tumaini la mataifa, jenga watu wenye maisha yanayozaa matunda kwa ajili ya ufalme unaokuja. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Sura ya kwanza imefungua historia ya familia nzima ya wanadamu. 1 Mambo ya Nyakati 2 inaanza kuelekeza macho kwa wana wa Israeli, hasa ukoo wa Yuda. Ndani ya majina hayo kuna familia zilizojeruhiwa, mambo yasiyotarajiwa na mwelekeo wa ukoo utakaoongoza kwa Daudi. Mizizi inaanza kuwa mti; ahadi inaelekea kwenye kiti cha enzi—na baadaye, kwenye nyumba ya ibada.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Inaunganisha msisitizo wa fasihi na teolojia ya Mambo ya Nyakati na maisha ya ufuasi wa Kristo.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Ufafanuzi muhimu wa kitaaluma kuhusu historia, muundo na upekee wa kitheolojia wa kitabu.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Unatoa uchambuzi wa kina wa maandishi na historia ya orodha za vizazi.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 1–9: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12. New York: Doubleday, 2004. Unachunguza mpangilio na kusudi la orodha za vizazi, kutoka Adamu kuelekea Esau na Israeli.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Chanzo kikuu kilichotolewa kwa utafiti huu; kinaonyesha uhusiano wa Adamu, Ibrahimu, Daudi, uaminifu wa agano na baraka kwa mataifa.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Unasaidia kuelewa kusudi la mwandishi na changamoto za watu walioishi baada ya uhamisho.