1 Nyakati 2: Ukoo wa Yuda na Tumaini

Muhtasari wa somo

Vazi la familia lina alama za majeraha na nyuzi za ujasiri. Hata hivyo, katikati ya majina yaliyosahaulika, ahadi inaendelea na safari kuelekea Bethlehemu.

Kifungu: 1 Mambo ya Nyakati 2:1–55

Taswira inayoongoza: Vazi la familia lililochanika linalofumwa kuwa urithi wa pamoja

Swali kuu: Je, jamii yenye historia ya majeraha inaweza kujengwa upya katika ibada, uaminifu na tumaini?

Utangulizi: Hadithi Zilizofichika Nyuma ya Majina

Picha ya familia inaweza kuonyesha tabasamu bila kuonyesha majeraha. Nyuma ya sura za watu kuna migogoro, maamuzi yaliyowaumiza wengine, matendo ya ujasiri na ndugu waliosahaulika. Je, jamii ihifadhi ushindi pekee, au isimulie pia makosa na mateso?

Mambo ya Nyakati 2 inaanza kwa kuwataja wana wa Israeli, halafu inakaa kwa muda mrefu katika ukoo wa Yuda. Ukoo unaoelekea kwa Daudi hauchoriwi kama familia isiyo na doa. Makosa ya Yuda, mazingira magumu ya Tamari, dhambi ya Akari, mtumwa Mmisri, mabinti, mafundi, waanzilishi wa vijiji na koo za waandishi wote wanatajwa.

Kifungu hiki kinahusu historia ya familia iliyojeruhiwa kuwa ushuhuda wa mwendelezo wa agano. Swali la moyoni ni hili: Je, watu wa Mungu wanaweza kujenga utambulisho mpya kwa kukumbuka ukweli, badala ya kuficha makosa au kujivuna kwa historia?

Muktadha wa Historia na Fasihi: Kwa Nini Yuda Anapewa Nafasi?

Sura ya kwanza ilianza na Adamu na mataifa. Sura ya pili inafika kwa wana wa Israeli, hasa Yuda. Sura za 2–3 zinatayarisha habari za nyumba ya Daudi; sura za 4–9 zitatazama tena makabila, Walawi na jamii iliyorejea kutoka uhamishoni. Baada ya uharibifu wa Yerusalemu, orodha zilihifadhi utambulisho wa agano (Knoppers 2004; Japhet 1993).

Yuda anatajwa kuwa mwana wa nne wa Israeli (2:1–2), lakini sura nzima inaelekea kwenye ukoo wa Yuda. Mwanzo 49:8–12 inaweka matarajio ya uongozi katika kabila la Yuda. Ruthu 4:18–22 inaunganisha ukoo wa Yuda na Daudi; 1 Mambo ya Nyakati 17 itafungua ahadi ya ufalme wa kudumu.

Orodha hizi zina majina ya watu, koo na makazi; baadhi ya taarifa zinatofautiana. Sailhamer (1983) anaona orodha za mwanzo kuwa maandalizi ya kuelewa nafasi ya nyumba ya Daudi katika kusudi la Mungu la kuleta baraka. Hapa kusudi hilo linapita katika familia yenye kasoro halisi.

Kutembea Katika Maandiko

Jina la Yuda Lisipoweza Kuficha Jeraha (2:1–4)

Baada ya kuwataja wana kumi na wawili wa Israeli, mwandishi anataja wana wa Yuda aliowapata kwa mwanamke Mkanaani: Eri, Onani na Shela. Uovu na kifo cha Eri havifichwi (mst. 3; Mwa 38:7). Tamari, mkwe wa Yuda, anawazaa Peresi na Zera (mst. 4). Mwanzo 38 unasimulia wajibu ambao Yuda hakutimizia Tamari, na ungamo la Yuda (Mwa 38:26).

Ukoo wenye ahadi unaweza pia kuwa na historia ya dhuluma. Kuwa watu wa agano hakuhitaji kupaka rangi makosa ya zamani. Nafasi ya Tamari katika historia inapaswa kuheshimiwa, si kufichwa nyuma ya sifa za Yuda.

Dhambi Inapotajwa Kwa Jina (2:5–8)

Peresi anazaa Hesroni na Hamuli; ukoo wa Zera unaendelea kupitia Zimri, Ethani na wengine. Kisha orodha inasimama kwa Akari, anayejulikana pia kama Akani katika Yoshua 7. Akari alileta taabu kwa Israeli kwa kuvunja amri kuhusu vitu vilivyowekwa wakfu (2:7; Yos 7:1, 20–26).

Dhambi iliyofichwa inaweza kuharibu imani ya jamii na kuumiza watu wengi. Hata hivyo, sura haisemi kwamba wazao wote wa Akari walibeba hatia ileile. Kumbukumbu ya hukumu inapaswa kuamsha toba na marekebisho, si kuwapa watoto au koo nzima unyanyapaa wa makosa ya mababu.

Jina la Mwisho Linapobeba Ahadi (2:9–17)

Kupitia Ramu, mwana wa Hesroni, orodha inapita kwa Aminadabu, Nashoni, Salmone, Boazi, Obedi, Yese na Daudi (mst. 9–15). Ruthu 4:18–22 inatoa mfuatano unaofanana. Mambo ya Nyakati 2 haimtaji Ruthu; kitabu cha Ruthu kinaonyesha uaminifu wa Ruthu na namna familia ya Daudi ilivyopokea baraka kupitia mahusiano yasiyotarajiwa (Rut 4:13–22).

Daudi anatajwa kuwa mwana wa saba wa Yese (2:15). 1 Samweli 16–17 inatoa hesabu tofauti kuhusu wana wa Yese. Sababu ya tofauti haijulikani kwa uhakika. Funzo kuu linabaki: mwito wa Mungu haupimwi kwa nafasi ya kuzaliwa wala mwonekano wa mtu (1 Sam 16:7).

Mwandishi anawataja pia dada za Daudi, Seruya na Abigaili, pamoja na watoto wa wanawake hao (mst. 16–17). Baba wa Amasa, Yetheri, anatajwa kuwa Mwishmaeli. Historia ya kifalme inahusisha familia, wanawake na mahusiano yaliyovuka mipaka ya koo.

Fundi Anaposimama Karibu na Ukoo wa Wafalme (2:18–24)

Tawi jingine la ukoo linatoka kwa Kalebu, anayeitwa pia Kelubai katika mstari wa 9. Kalebu huyu asichanganywe moja kwa moja na Kalebu mwana wa Yefune. Majina ya Azuba, Efrathi, Huri, Uri na Besaleli yanaonekana (mst. 18–20). Kutoka 31:2–5 inamtaja Besaleli kuwa fundi aliyewezeshwa na Roho wa Mungu kufanya kazi katika hema la kukutania.

Kabla ya kusoma maandalizi ya Daudi kwa ajili ya hekalu, tunakutana na kumbukumbu ya ustadi uliotolewa kwa ajili ya mahali pa ibada. Kumwabudu Mungu si kazi ya wafalme na makuhani pekee. Mikono ya mafundi, uangalifu na uaminifu navyo vina nafasi katika huduma.

Mistari ya 21–24 inataja ndoa na familia ya Makiri huko Gileadi, pamoja na miji iliyohusishwa na Yairi. Maneno ya mstari wa 24 yana utata katika maandishi ya kale na tafsiri mbalimbali. Msomaji asijenge ukoo wa uhakika mahali ambapo maandiko yanaacha maswali. Ukoo wa Yuda ulihusishwa na maeneo mengine.

Mtumwa Mmisri Anapoingia Katika Kumbukumbu ya Familia (2:25–41)

Wazao wa Yerameeli wanatajwa kwa upana. Wanaume wawili wanatajwa kufa bila watoto (mst. 30, 32). Familia nyingine inakumbwa na hali inayoonekana kukatisha mwendelezo wa ukoo. Sheshani hana wana wa kiume; ana mabinti na mtumwa Mmisri anayeitwa Yarha (mst. 34). Sheshani anamwoza binti yake kwa Yarha, na ukoo unaendelea kupitia Atai hadi Elishama (mst. 35–41).

Binti anahusika, lakini jina la binti halitajwi. Aidha, kutaja ndoa hakufuti tatizo la utumwa wala kueleza kiwango cha uhuru wa mwanamke katika uamuzi huo. Biblia inasimulia mfumo wa kijamii wa kale; simulizi hilo si ruhusa kwa Wakristo kumiliki au kuwanyonya watu.

Ukoo unaendelea kupitia binti na mtu aliyeitwa Mmisri. Kumbukumbu ya agano ni pana kuliko fahari ya wana wa kiume pekee. Jamii ya waumini inapaswa kuwaheshimu watu ambao mara nyingi taasisi zinawasahau.

Bethlehemu Inapofumwa Katika Historia (2:42–55)

Sehemu ya mwisho inataja matawi mengine ya Kalebu na maeneo mengi: Zifu, Hebroni, Beth-suri, Kiriath-yearimu na Bethlehemu. Baadhi ya majina yanaweza kumaanisha koo au makazi, si baba mmoja mmoja tu (Klein 2006). Orodha ya ukoo inageuka kuwa ramani ya mahali ambapo jamii iliishi.

Bethlehemu itajulikana kama mji wa Daudi (1 Sam 16:1; Lk 2:4). Kiriath-yearimu itatokea tena wakati wa kuhamisha sanduku la agano (1 Nya 13:5–6). Mstari wa 55 unataja koo za waandishi walioishi Yabesi; koo hizo zinahusishwa na Wakeni na nyumba ya Rekabu (linganisha Yer 35). Sura haiwapi waandishi majukumu maalumu hekaluni, lakini inahifadhi majina yao.

Uzi wa Daudi unaungana na familia, mafundi na vijiji vingine.

Tafakari ya Kitheolojia: Maana ya Vazi Linalofumwa

Neema Haihitaji Historia Iliyopambwa

Makosa ya Yuda na mateso ya Tamari hayaondolewi katika historia ya kifalme (Mwa 38). Mungu anaendeleza kusudi la agano bila kubadilisha dhuluma kuwa wema. Mathayo 1:3 pia inamtaja Tamari. Tumaini la Kikristo halijengwi juu ya ukamilifu wa mababu, bali uaminifu wa Mungu unaotuita kubeba wajibu wa maamuzi yetu.

Jamii Inapaswa Kukumbuka Dhambi na Huduma

Akari alidhuru Israeli (Yos 7); Besaleli alitumia ustadi kwa ajili ya hema takatifu (Kut 31:1–5). Majina yote mawili yako katika sura moja. Ibada na uadilifu haviwezi kutenganishwa. Wala huduma takatifu si kuhubiri au kuongoza mbele ya watu pekee. Mikono inayojenga na mikono inayoiba yote huacha alama katika maisha ya jamii.

Utambulisho wa Agano Haupaswi Kuzaa Majivuno

Tamari, binti wa Sheshani ambaye hajatajwa kwa jina, Yarha Mmisri na waandishi Wakeni wanaonyesha kwamba historia ya Yuda ilikuwa changamano. Maandishi hayafuti tofauti za kijamii wala kujibu kila swali kuhusu mipaka ya jamii. Lakini wito wa Mungu wa kuwatendea haki wageni na walio dhaifu (Kum 10:18–19) unazuia urithi wa imani kugeuka silaha ya kuwadharau wengine.

Bethlehemu Inaelekeza Zaidi ya Daudi

Ukoo wa Boazi, Obedi, Yese na Daudi unafungua njia kuelekea ahadi ya nyumba ya kifalme (1 Nya 17:11–14). Maandiko mengine yanahusisha Bethlehemu na mtawala atakayelichunga taifa la Mungu (Mik 5:2–4). Injili zinamtangaza Yesu kuwa mzao wa Daudi (Mt 1:1–6; Lk 2:4–11). Huu ni muunganiko wa Biblia nzima; 1 Mambo ya Nyakati 2 haimtaji Yesu moja kwa moja. Katika Kristo, familia zilizojeruhiwa zinaalikwa kwenye maisha mapya ya rehema, ibada na utii.

Matumizi Katika Maisha: Kushona Vazi Lililochanika

1. Simulia historia kwa uaminifu. Hifadhi shuhuda za familia na kanisa bila kufuta majeraha. Kubali kosa la kweli badala ya kutengeneza sifa za bandia.
2. Rekebisha uaminifu uliovunjika. Ungama kosa maalumu, rudisha kilichochukuliwa kwa udanganyifu inapowezekana, na ukubali uwajibikaji (Yos 7:20–21).
3. Walinde walio katika mazingira dhaifu. Sikiliza mabinti, wafanyakazi wa nyumbani, waajiriwa na waumini wanaopuuzwa. Hadithi ya Yarha isitumike kuhalalisha unyonyaji.
4. Thamini huduma isiyoonekana. Washukuru watu wanaosafisha, kutengeneza, kufundisha, kutunza kumbukumbu na kuandaa ibada (Kut 31:1–5).
5. Fanya ukaribisho uwe wa kweli. Husisha familia zenye asili tofauti katika ushirika na majukumu ya huduma, si kwenye sherehe pekee.
6. Kabidhi urithi wenye uhai. Andika ushuhuda wa mzee mmoja; soma ukoo mmoja wa Biblia pamoja na kijana; geuza kumbukumbu kuwa tendo la uaminifu.

Maswali ya Tafakari

1. Ni tukio gani lenye maumivu limefichwa ili kulinda sifa za familia, kanisa au huduma?
2. Ni madhara gani yanayohitaji ungamo, kurejesha haki au kuwalinda walioathirika?
3. Ni mchango wa nani uliopotea katika kumbukumbu za jamii?
4. Je, ibada inathamini watumishi wa nyuma ya pazia sawa na viongozi wanaoonekana?
5. Kizazi kijacho kitarithi ukweli na unyenyekevu, au ukimya na majivuno?

Sala ya Kujibu Neno

Ee Mungu wa Yuda, Tamari na Daudi, kusanya nyuzi za familia zilizochanika. Tupe ujasiri wa kutaja dhambi bila kukata tamaa, na neema ya kurekebisha madhara bila visingizio. Walinde watu ambao sauti zao zimezimwa. Bariki mikono inayotumika kimya kimya, mioyo inayotubu kwa kweli, na familia zinazojifunza kupokeana. Fuma maisha ya kanisa kwa kumbukumbu za kweli, ibada yenye uchaji na rehema ya Yesu Kristo, Mwana wa Daudi. Pale vazi lilipochanika, tufundishe kushona kwa haki, subira na upendo. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Njia imefika kwa Daudi, lakini swali la ufalme bado lipo. 1 Mambo ya Nyakati 3 itataja wana wa Daudi na wazao wa kifalme, kupitia maafa ya uhamisho na baada ya hapo. Uzi ulioanzia katika familia yenye majeraha sasa unapita katika kiti cha enzi kilichovunjika. Je, ahadi itaishi baada ya kuanguka kwa jumba la mfalme?

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Inaunganisha ujenzi wa hoja za mwandishi na ibada pamoja na maisha ya ufuasi wa Kristo.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Inajadili maswali ya kihistoria kuhusu koo na malengo ya pekee ya kitheolojia ya kitabu.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Inafafanua ugumu wa maandishi, majina ya makazi na miundo tofauti ya orodha za vizazi.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 1–9: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12. New York: Doubleday, 2004. Inaangazia ukoo, mahusiano na utambulisho wa Yuda baada ya uhamisho.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Chanzo kilichotolewa kwa utafiti huu; kinaonyesha namna orodha za vizazi zinavyoelekea kwa Daudi na tumaini linalotegemea uaminifu wa Mungu.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Inasaidia kuweka orodha za koo ndani ya mpango mpana wa mwandishi wa Mambo ya Nyakati.