1 Nyakati 3: Taa ya Agano Baada ya Uhamisho

Muhtasari wa somo

Milango ya jumba la kifalme imefungwa; kiti cha enzi kimebaki tupu. Lakini chini ya majivu ya ufalme ulioanguka, Mungu anahifadhi majina ya familia yenye uhai.

Somo: 1 Mambo ya Nyakati 3:1–24

Taswira kuu: Taa ya agano inayowaka ndani ya nyumba iliyopoteza kiti cha enzi

Swali kuu: Je, ahadi ya Mungu inaweza kuendelea kuishi baada ya kuanguka kwa taasisi iliyobeba ahadi?

Utangulizi: Nyumba ya Familia Inapopoteza Paa

Nyumba inapoteketea, familia inaweza kupona lakini ikapoteza mali na kumbukumbu. Swali linakuwa: Ni nini kinachobaki wakati alama zote za zamani za utambulisho zimepotea?

1 Mambo ya Nyakati 3 inawaingiza Israeli katika mazingira ya majonzi hayo. Sura inafuata watoto wa Daudi, wafalme wa Yuda, familia iliyochukuliwa Babeli na vizazi vilivyofuata. Majina yanaendelea hata baada ya uhamisho.

Sura hii inahusu nyumba ya kifalme iliyoanguka kuwa ushuhuda wa kudumu kwa ahadi ya agano la Mungu. Swali la moyoni ni kama tumaini la agano linategemea jumba lenye mfalme au uaminifu wa Mungu aliyemwahidi Daudi nyumba ya kudumu (1 Nya 17:11–14). Taa si taji. Lakini taa haijazimika.

Muktadha wa Historia na Fasihi: Kumbukumbu Baada ya Ufalme

Sura za 1–9 zinajenga utambulisho wa Israeli kwa kutumia kumbukumbu za vizazi. Sura ya 1 inaanza na Adamu na mataifa; sura ya 2 inafika kwa Yuda na Daudi; sura ya 3 inafuata familia ya Daudi hadi uhamisho na baada ya uhamisho. Majina hayo yanaandaa simulizi za baadaye kuhusu Daudi, hekalu na wafalme.

Watu waliokuwa wamerudi kutoka uhamishoni waliishi bila mfalme huru wa ukoo wa Daudi. Hekalu lilikuwa tena kitovu cha ibada, lakini ufalme haukurudi. Kwa jamii hiyo, orodha ya ukoo haikuwa takwimu za kifamilia tu. Orodha iliuliza kama Mungu ameacha ahadi ya agano (Japhet 1993; Knoppers 2004).

Sailhamer (1983) anaonyesha umuhimu wa ukoo wa Daudi kuendelea hata baada ya kuanguka kwa ufalme. Kuendelea kwa familia kunakuwa ushahidi wa uaminifu wa Mungu, ingawa mamlaka ya kifalme yamepotea. Kiti cha enzi kina historia; ahadi ya Mungu ina wakati ujao.

Kutembea Katika Maandiko

Nyumba ya Mfalme Inapoanza na Maisha Yenye Migogoro (3:1–4)

Mwandishi anawataja wana sita waliozaliwa kwa Daudi huko Hebroni: Amnoni, Danieli, Absalomu, Adoniya, Shefatia na Ithreamu. Mama zao pia wanatajwa. Maaka, mama wa Absalomu, alikuwa binti wa Talmai, mfalme wa Geshuri (mst. 2). Hapa historia ya familia inagusana na mahusiano ya kisiasa.

Orodha hii haionyeshi ukamilifu. Samweli na Wafalme vinasimulia kosa la Amnoni dhidi ya Tamari, uasi wa Absalomu na tamaa ya Adoniya ya ufalme (2 Sam 13–18; 1 Fal 1). Sura hii haitasimulia matukio hayo, lakini haifuti majeraha.

Daudi alitawala Hebroni miaka saba na miezi sita, kisha Yerusalemu miaka thelathini na mitatu (mst. 4; 2 Sam 5:4–5). Safari ya kwenda Yerusalemu inaonyesha ukuaji wa ufalme. Hata hivyo, cheo cha mfalme hakiwezi kuponya dhambi za familia. Nyumba yenye ahadi inahitaji zaidi ya wana wenye nguvu.

Yerusalemu Inapobeba Utukufu na Machungu (3:5–9)

Wana wanne waliozaliwa Yerusalemu wanatajwa kupitia Bath-shua, anayejulikana pia kama Bathsheba: Shimea, Shobabu, Nathani na Sulemani. Baba wa Bath-shua anaitwa Amieli katika 1 Mambo ya Nyakati 3:5 na Eliamu katika 2 Samweli 11:3; majina hayo yana uhusiano wa kimuundo. Wana wengine wanatajwa, pamoja na wana wa masuria ambao majina hayakuorodheshwa. Mstari wa 9 unamtaja Tamari, binti wa Daudi.

Sulemani atarithi ufalme na kujenga hekalu. Nathani pia ana nafasi katika kumbukumbu ya ukoo wa Daudi; Luka 3:31 anamtaja katika nasaba ya Yesu. Hata hivyo, kuwataja Bathsheba na Tamari kunawakumbusha wasomaji mateso yaliyoambatana na historia ya familia ya kifalme (2 Sam 11–13). Maandishi ya sura hii hayasemi yaliyompata Tamari, lakini Biblia nzima haifuti simulizi hilo.

Neema ya Mungu haiifanyi historia ya viongozi kuwa safi bila toba. Kanisa lisiruhusu mafanikio ya kiongozi kufunika sauti ya mtu aliyedhurika.

Majina ya Wafalme Yanapokuwa Kumbukumbu ya Uwajibikaji (3:10–14)

Orodha inatoka kwa Sulemani, Rehoboamu, Abiya, Asa, Yehoshafati na wafalme wengine hadi Yosia. Mistari michache inabeba karne nyingi za uongozi.

Wafalme hao hawakuwa na mwenendo mmoja. Rehoboamu alichangia mgawanyiko wa ufalme (2 Nya 10). Asa na Yehoshafati walifanya marekebisho, lakini walihitaji kukosolewa katika baadhi ya maamuzi (2 Nya 14–20). Hezekia alirejesha ibada ya hekalu (2 Nya 29–31). Manase alitenda maovu makubwa, kisha akajinyenyekeza (2 Nya 33). Yosia aliongoza taifa kurudi kwenye Neno na Pasaka (2 Nya 34–35).

Simulizi za wafalme zitafuata baadaye. Kila jina linaamsha swali: Kila kizazi kilifanya nini na urithi kilichopokea? Cheo kinaweza kurithiwa; uaminifu, haki na ibada vinahitaji utii (1 Nya 28:9).

Taji Linapopelekwa Utumwani (3:15–18)

Wana wa Yosia wanatajwa, kisha Yehoyakimu na Yekonia, anayeitwa pia Yehoyakini. Hapo orodha inapita katika maangamizi ya taifa (mst. 15–16; 2 Fal 24:8–17). Badala ya kusimulia vita, mwandishi anaingiza habari ya uhamisho ndani ya kumbukumbu ya familia.

Mstari wa 17 unamtaja Yekonia akiwa mfungwa katika tafsiri nyingi. Neno la Kiebrania assir pia limeeleweka na baadhi ya wafasiri kama jina la mtu. Shealtieli, Pedaya na wazao wengine wanatajwa (mst. 17–18). Ugumu huo wa maandishi unatukumbusha kusoma kwa unyenyekevu (Klein 2006).

Yeremia alitangaza hukumu dhidi ya Yekonia: hakuna mzao ambaye angefanikiwa kukalia kiti cha Daudi huko Yuda (Yer 22:24–30). Lakini 1 Mambo ya Nyakati 3 inaendelea kuorodhesha familia. Maandiko haya hayapaswi kulazimishwa kusema kwamba hukumu ilifutwa papo hapo, wala kwamba familia ilitoweka. Hukumu ilikuwa halisi; kuendelea kuishi kwa familia hakukumaanisha kurudi kwa ufalme.

Gavana Anapobeba Tumaini Bila Kuvaa Taji (3:19–20)

Mstari wa 19 unamtaja Pedaya kuwa baba wa Zerubabeli na Shimei. Ezra 3:2 na Hagai 1:1 zinamtaja Zerubabeli kuwa mwana wa Shealtieli. Uasili, urithi wa ukoo na mahusiano mengine yamependekezwa, lakini ushahidi hauleti jibu la hakika (Japhet 1993; Knoppers 2004).

Zerubabeli alikuja kuwa gavana wa Yuda katika kipindi cha Uajemi na alishiriki kuongoza kazi ya kujenga upya hekalu (Ezr 3:2, 8; Hag 1:12–14). Zerubabeli hakuwa mfalme huru kama Daudi. Historia ya familia ya kifalme ilipata sura tofauti.

Hagai 2:23 inamtaja Zerubabeli kama pete ya muhuri, taswira inayoweza kuhusishwa na Yeremia 22:24. Huenda ni ishara ya tumaini jipya, lakini si tangazo la kurejeshwa kwa kiti cha enzi wakati wa Zerubabeli. Tumaini linaweza kuwaka hata kabla ya utimilifu kuonekana.

Majina Yanapoendelea Baada ya Magofu (3:21–24)

Mistari ya mwisho inataja wazao kama Hanania, Shekania, Nearia, Elioenai na Anani. Kuna ugumu katika mpangilio wa ukoo, hasa mstari wa 21. Tafsiri mbalimbali zinatofautiana kuhusu majina yanayofuatana kama vizazi au yanayowakilisha matawi tofauti. Kwa hiyo, si salama kuhesabu tarehe kamili za vizazi kutokana na orodha hiyo pekee (Williamson 1982; Klein 2006).

Lakini ujumbe wa kifasihi uko wazi: orodha haikuishia kwenye kufungwa kwa Yekonia, wala kwenye kazi za Zerubabeli. Familia iliendelea kuishi. Majina yakahifadhiwa; hadithi ya agano ikaendelea.

Kwa watu waliokuwa wameona jumba la mfalme likiporomoka, majina hayo yalikuwa kama mwanga mdogo usiokubali kuzimwa. Uaminifu wa Mungu haukuzikwa pamoja na kiti cha enzi.

Tafakari ya Kitheolojia: Nini Kinachoifanya Taa Iwake?

Ahadi ya Mungu Ni Kuu Kuliko Taasisi

Mungu alimwahidi Daudi nyumba na ufalme wa kudumu (1 Nya 17:11–14). Uhamisho uliivunja taasisi ya kifalme, lakini kumbukumbu ya ukoo iliendelea. Hii si kukana hukumu wala kusema taasisi zote za kidini lazima zidumu. Mungu anaweza kuwa mwaminifu hata mfumo uliozoeleka unapohukumiwa na kupotea. Amosi aliona tumaini la kuinuliwa kwa kibanda cha Daudi kilichoanguka (Amo 9:11). Tumaini la watu wa Mungu linakaa katika uaminifu wa Mungu, si nguvu ya jumba la kifalme.

Kumbukumbu ya Agano Inahitaji Ukweli wa Maadili

Orodha inataja wafalme waliotenda mema na waliotenda maovu. Baadhi ya wafalme walirekebisha ibada na wengine waliiharibu. Mambo ya Nyakati itauliza mara kwa mara kama watawala walimtafuta BWANA (2 Nya 12:14). Jamii haiwezi kuheshimu historia ya agano huku ikificha dhuluma, majivuno na ibada iliyotelekezwa.

Urejesho Unaweza Kuanza Bila Fahari

Zerubabeli alisaidia katika kazi ya kujenga upya hekalu, lakini ufalme wa Daudi na Sulemani haukurudi kwa utukufu uleule (Hag 2:2–9). Mungu alikuwa kazini katika mazingira madogo. Wito wa watu wa Mungu si kutengeneza maonyesho ya nguvu, bali kurejesha ibada, kujenga haki na kutii Neno (Zek 4:6–10). Taa inalindwa kwa uaminifu wa kila siku.

Mwana wa Daudi Anaendeleza Hadithi

Mathayo anaeleza nasaba ya Yesu kupitia ukoo wa kifalme na uhamisho, akiwataja Yekonia na Zerubabeli (Mt 1:6–12). Luka anamjumuisha Nathani, mwana mwingine wa Daudi (Lk 3:31). Tofauti za nasaba hizo zinahitaji uchunguzi makini badala ya majibu ya haraka. Injili zote mbili zinaunganisha Yesu na tumaini la Daudi. Wakristo wanamkiri Yesu kuwa Mwana wa Daudi aliyefufuka, mwenye ufalme ambao kifo hakiwezi kuuangamiza (Lk 1:32–33; Mdo 2:29–36). Mambo ya Nyakati 3 haimtaji Yesu moja kwa moja; Biblia nzima inafungua dirisha la utimilifu katika Kristo (Efe 2:19–22).

Matumizi Katika Maisha: Kulinda Taa

1. Hifadhi historia kwa ukweli. Simulia uaminifu wa viongozi bila kuficha madhara yaliyothibitishwa. Kumbukumbu za kanisa zinahitaji shukrani na toba.
2. Usichanganye cheo na wito. Uongozi au nafasi inaweza kupotea. Endelea kufundisha Biblia, kuwahudumia jirani na kumwabudu Mungu bila kutafuta sifa.
3. Walinde walioumizwa na wenye mamlaka. Sikiliza malalamiko kwa haki; usitetee jina maarufu bila kuchunguza. Jenga njia salama za taarifa na uwajibikaji (2 Sam 13).
4. Rejesha madhabahu kabla ya kutafuta umaarufu. Imarisha sala, ibada za Sabato, usomaji wa Neno, ukarimu na huduma ya pamoja (Ezr 3:1–6).
5. Heshimu watumishi wa kawaida. Tambua majina ya wazee, watoto, wajitoleaji na watu ambao huduma yao haitangazwi.
6. Kabidhi tumaini kwa kizazi kijacho. Mlee kijana mmoja katika imani; fundisha ahadi za Mungu pamoja na gharama ya utii.

Maswali ya Tafakari

1. Ni cheo, jengo au desturi gani imekuwa kipimo cha uaminifu wa Mungu katika maisha au kanisa?
2. Ni sehemu gani yenye maumivu katika historia ya familia au kanisa inayohitaji kukubaliwa kwa ukweli?
3. Viongozi wanapimwa kwa haki na ibada ya kweli, au kwa cheo na ukoo pekee?
4. Ni mazoea gani ya sala, Neno na huduma yameachwa wakati jamii ikifuatilia mafanikio yanayoonekana?
5. Kizazi kijacho kitarithi ishara gani ya tumaini kutokana na maamuzi ya leo?

Sala ya Kujibu Neno

Ee Mungu mwaminifu wa Daudi, Sulemani, wahamishwa na waliorudi, linda taa ya agano wakati mataji yanaanguka na nyumba zinaporomoka. Tupe ujasiri wa kuhifadhi ukweli, kuungama maovu na kuwalinda waliojeruhiwa. Usiache kanisa lichanganye hadhi na utakatifu. Washa tena moto wa sala pale ibada ilipopoa; imarisha utii pale hofu ilipoota mizizi. Bariki familia na makanisa yanayojenga upya kwa mikono iliyochoka. Katika Yesu Kristo, Mwana wa Daudi, tujenge kuwa nyumba hai ya rehema, haki na sifa zako. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Orodha ya ukoo wa kifalme imefika mwisho, lakini historia ya Israeli ni pana kuliko jumba la mfalme. 1 Mambo ya Nyakati 4 inarudi kwa familia nyingine za Yuda, kisha kwa Simeoni. Taa ya Daudi inaangaza pia maisha ya familia za kawaida. Je, uaminifu wa agano unaonekanaje nje ya majina ya wafalme?

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Inaunganisha nasaba ya kifalme na ibada, uaminifu wa agano na uwajibikaji wa jamii.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Inafafanua uteuzi wa taarifa za nasaba na maswali ya kihistoria ya vizazi baada ya uhamisho.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Inachunguza tofauti za maandishi na ugumu wa orodha ya wazao wa Yekonia na Zerubabeli.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 1–9: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12. New York: Doubleday, 2004. Inaeleza nasaba, mahusiano ya koo na utambulisho wa Yuda baada ya uhamisho.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Chanzo kilichotolewa kwa utafiti huu; kinaona kuendelea kwa nyumba ya Daudi kuwa ishara ya uaminifu wa ahadi ya Mungu.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Inasaidia kuelewa ukoo wa Daudi katika lengo pana la kuimarisha tumaini la jamii baada ya uhamisho.