1 Nyakati 4: Familia, Sala na Huduma

Sala, kazi na ukuaji wa jumuiya vinawezaje kuunganishwa na haki kwa jirani?

Muhtasari wa somo

Jumba la mfalme limeanguka, lakini mashamba yanahitaji kulimwa. Katika majina, maombi, karakana na malisho yenye migogoro, Mungu anahifadhi kumbukumbu ya taifa.

Somo: 1 Mambo ya Nyakati 4:1–43

Taswira kuu: Mizizi inayosambaa kutoka jumba lililoanguka hadi vijijini na mashambani

Swali la moyo: Jamii iliyopitia maangamizi inaweza kupataje tena utambulisho wa agano wakati utukufu wa kifalme umetoweka?

Utangulizi: Mashamba Yanapobaki Baada ya Jumba Kuanguka

Nyumba ya ukoo inapoporomoka, watoto bado wanahitaji malezi, mashamba yanahitaji mbegu, na historia ya familia inahitaji kuhifadhiwa. Urejesho huanza kwa kazi za uaminifu.

Sura ya 3 imefuata nyumba ya kifalme ya Daudi hadi uhamishoni na baada ya uhamisho. Sura ya 4 inatoka kwenye jumba la mfalme na kurudi katika familia za Yuda. Mwandishi anasimama kusikiliza sala ya Yabesi, anataja mwanamke mwenye uhusiano na Misri, anawakumbuka mafundi na wafinyanzi, kisha anafuata familia za Simeoni katika kutafuta malisho. Hapa kazi, maisha na migogoro vinakutana.

Sura hii inahusu kumbukumbu za familia zilizotawanyika kuwa msingi wa kurejesha utambulisho wa agano. Swali ni: Watu wa Mungu wataishi kwa uaminifu namna gani baada ya taji kupotea?

Muktadha wa Historia na Fasihi: Kuwakumbuka Watu Kutoka Chini

Sura za 1–9 za Mambo ya Nyakati zinawajengea utambulisho watu walioumia kwa uhamisho na kupoteza nchi. Sura ya 1 inaanzia Adamu na mataifa. Sura ya 2 inafika kwa Yuda na Daudi. Sura ya 3 inaonyesha ukoo wa Daudi ukiendelea hata baada ya ufalme kuanguka. Sura ya 4 inarudi kwenye koo nyingine za Yuda, kisha kwa Simeoni. Mpangilio una maana.

Taifa la agano si wafalme peke yao. Lina mama, watoto, mafundi, wafugaji, wakulima na viongozi wa koo. Kumbukumbu hizo zilisaidia kurejesha maisha na ibada (Japhet 1993; Knoppers 2004).

Sailhamer (1983, “Ancestry of Israel”) anaunganisha nafasi ya Yuda na ahadi ya uongozi katika Mwanzo 49:8–12. Pia anaeleza kuwa Simeoni inafuata Yuda kwa sababu eneo la urithi wa Simeoni lilikuwa ndani ya eneo la Yuda (Yos 19:1, 9). Tumaini la Daudi bado lipo, lakini mizizi ya taifa ni mipana kuliko kiti cha enzi.

Kutembea Katika Maandiko

Mizizi ya Yuda Inapoenea Katika Miji na Familia (4:1–8)

Majina ya Perezi, Hezroni, Karmi, Huri na Shobali yanafungua orodha. Kauli “wana wa Yuda” (mst. 1) inajumuisha ukoo mpana; majina yote hayamaanishi wana watano waliozaliwa moja kwa moja na Yuda. Orodha inachanganya vizazi, koo na waanzilishi wa makazi. Sora, Etamu, Gedori, Husha na Tekoa yanakumbukwa.

Huri anaunganishwa na Bethlehemu (mst. 4), mji ambao baadaye utakuwa sehemu ya historia ya Daudi (1 Sam 16:1; Rut 4:18–22). Hata hivyo, mwandishi haharakishi kwenda kwa Daudi. Hazelelponi, dada katika familia, anatajwa kwa jina (mst. 3). Wake wawili wa Ashuri, Hela na Naara, wanakumbukwa pamoja na wazao wao (mst. 5–7).

Mtindo wa mwandishi ni kukusanya majina. Majina yanaunganisha kitambaa cha taifa. Ahadi ya kifalme ilikulia ndani ya familia za kawaida. Kumbukumbu ya agano haiwahusu wanaume mashuhuri pekee.

Jina la Maumivu Linapokuwa Sala ya Kutafuta Mkono wa Mungu (4:9–10)

Ghafla orodha inasimama. Yabesi anapewa mistari miwili yenye simulizi. Mama alitoa jina linalohusishwa na maumivu kwa sababu ya uchungu wa kujifungua (mst. 9). Mwandishi anamwita Yabesi mtu mwenye heshima zaidi ya ndugu zake. Yabesi anamwomba Mungu wa Israeli baraka, kuongezewa eneo, mkono wa Mungu kuwa pamoja naye, na kulindwa na mabaya. Mungu anajibu sala (mst. 10).

Uhusiano wa sauti kati ya jina Yabesi na maumivu una uzito wa kifasihi. Mwanzo wenye uchungu hauamui mwisho wa maisha. Lakini kitovu cha sala si ukubwa wa shamba. Yabesi anamgeukia Mungu wa Israeli. Mkono wa Mungu unawakilisha msaada na uwepo wa Mungu, si haki ya kudai utajiri.

Ombi la eneo kubwa lilitolewa katika jamii iliyotegemea ardhi. Mistari hiyo haitoi kanuni ya kupata pesa, ardhi au cheo kwa kutamka maneno maalumu. Biblia inasimulia jibu la sala ya mtu mmoja; haiahidi matokeo yanayofanana kwa kila muombaji. Agano pia linadai haki kwa jirani na mgeni (Kum 10:12–19). Baraka kuu ni maisha chini ya mkono wa Mungu.

Karakana Inapoingia Katika Kumbukumbu ya Agano (4:11–16)

Majina yanaendelea. Othnieli, anayekumbukwa pia kama mwamuzi na mkombozi wa Israeli, anatajwa katika ukoo wa Kenazi (mst. 13; Amu 3:9–11). Mstari wa 14 unataja Ge-harashimu, yaani bonde la mafundi, kwa kuwa mafundi waliishi hapo. Orodha pia inataja ukoo wa Kalebu mwana wa Yefune (mst. 15; Hes 14:24).

Maelezo machache yanaunganisha kazi na utambulisho wa watu. Jamii inayojenga upya baada ya maangamizi inahitaji walimu na viongozi wa ibada, lakini pia inahitaji mafundi, wajenzi, wakulima na familia zinazoendeleza maisha. Andiko halisifu tabia zao; linahifadhi majina yao.

Sura iliyotangulia ilimtaja Bezaleli katika ukoo wa Huri (1 Nya 2:20). Kutoka 31:1–5 inaeleza jinsi ujuzi wa Bezaleli ulivyotumika katika kazi ya hema takatifu. Kazi ya mikono inaweza kuwa huduma. Si kila kazi hufanyika madhabahuni; kazi halali inaweza kumtukuza Mungu.

Majina Yasiyotarajiwa Yanapovuka Mipaka ya Familia (4:17–20)

Mwandishi anamtaja Meredi, Miriamu na familia zinazohusishwa na Eshtemoa na Gedori. Jina linaloshangaza zaidi ni Bithia, anayetajwa kama binti wa Farao aliyekuwa mke wa Meredi (mst. 18). Misri, nchi inayokumbukwa kwa utumwa wa Israeli, inaonekana sasa ndani ya kumbukumbu ya ukoo wa Yuda.

Lazima maandishi yasomwe kwa tahadhari. Kiebrania cha mistari 17–19 kina ugumu: mama anayelengwa katika mstari wa 17 na uhusiano wa Bithia na “mke Myahudi” katika mstari wa 18 haviko wazi kabisa. Tafsiri kadhaa hubadilisha mpangilio wa vifungu ili kufafanua. Sura haisemi wazi kama Bithia aliongoka, wala haithibitishi kuwa Bithia ndiye binti wa Farao wa Kutoka 2 (Omanson na Ellington 2014; Knoppers 2004).

Jina la mwanamke huyo linazuia dhana kwamba familia za Yuda zilijitenga kabisa na mataifa. Ahadi kwa Abrahamu ililenga baraka kwa jamaa zote za dunia (Mwa 12:3). Huo ni uhusiano wa kikanoni, si wasifu wa Bithia.

Wafinyanzi na Watumishi wa Mfalme Wanapokumbukwa (4:21–23)

Wazao wa Shela mwana wa Yuda wanatajwa pamoja na familia zilizofanya kazi ya kitani (mst. 21–22). Mstari wa 23 unawakumbuka wafinyanzi walioishi Netaimu na Gedera, wakifanya kazi katika huduma ya mfalme. Historia fupi inahifadhi mikono iliyotengeneza vyombo vya maisha ya ufalme.

Baadhi ya majina na maneno katika mistari 21–22 yana maana zisizo hakika (Klein 2006). Hata hivyo, mstari wa 23 unatambua kazi ya ufundi. Sura ya 3 ilitaja wafalme; hapa tunakutana na wafinyanzi na wakulima.

Baadaye Mambo ya Nyakati itataja kwa makini Walawi, waimbaji na walinzi wa malango ya hekalu (1 Nya 23–26). Huduma inahitaji watu wengi. Taifa haliwezi kujengwa na viongozi wa majukwaani pekee.

Simeoni Inapotafuta Malisho, Maisha na Migogoro Vinapokutana (4:24–43)

Sehemu ya mwisho inahamia kwa Simeoni. Mstari wa 27 unasema familia za Simeoni hazikuwa nyingi kama za Yuda. Miji kama Beer-sheba, Molada, Horma na Siklagi inatajwa (mst. 28–31). Yoshua 19:1–9 inaeleza ukaribu wa kijiografia: urithi wa Simeoni ulikuwa ndani ya eneo la Yuda.

Kisha mwendo wa sura unabadilika. Familia zinaongezeka na kutafuta malisho. Zinapata eneo lenye malisho mazuri karibu na Gedori; baadhi ya mapokeo ya maandishi hutaja Gerari (mst. 39–40). Wakati wa Hezekia, vikundi vya Simeoni vinashambulia makazi ya watu wa Hamu na Wameuni na kuchukua ardhi (mst. 41). Kikundi kingine kinakwenda mlima Seiri na kuwashinda Waamaleki waliokuwa wamesalia (mst. 42–43).

Haya si mafanikio yasiyo na maswali. Andiko linataja watu waliopokonywa makazi na mapigano yaliyosababisha vifo. Sura haitoi amri ya Mungu ya kuanzisha mashambulizi hayo; wala haielezi upande wa jamii zilizoshindwa. Kwa hiyo, simulizi haliwezi kutumiwa kuhalalisha unyang'anyi wa ardhi kwa jina la Ukristo. Uhitaji wa malisho unaonekana sambamba na maumivu ya walioondolewa. Kumbukumbu ya kweli inakiri hali zote mbili.

Tafakari ya Kitheolojia: Mizizi Inapata Wapi Uhai?

Agano Ni Kubwa Kuliko Mamlaka Inayoonekana

Ahadi kwa Daudi ni muhimu (1 Nya 17:11–14), lakini sura hii inaonyesha kwamba watu wa Mungu ni zaidi ya wafalme. Familia, wanawake, mafundi na wakulima wanabeba maisha ya taifa. Utambulisho wa agano haupimwi kwa uhai wa taasisi pekee. Mungu anayepokea ibada anadai pia haki katika maisha ya jamii (Kum 16:18–20).

Sala Inatafuta Mkono wa Mungu, Si Mbinu ya Utajiri

Yabesi anamtegemea Mungu wa Israeli. Sala si hirizi, wala njia ya kukwepa kazi na wajibu. Maandiko yanaunganisha maombi na unyenyekevu, utii na mapenzi ya Mungu (1 Fal 8:37–40; Mt 6:9–13; Yak 4:3). Wakati mwingine kupanuliwa kwa eneo la huduma kunamaanisha kuongezewa wajibu, si mali tu.

Ufalme Unawakumbuka Watumishi Wasioonekana

Wafinyanzi, mafundi, wanawake na familia zenye historia changamani wamepewa nafasi katika kumbukumbu. Hii si tamko la kisasa kuhusu usawa; ni ushuhuda kwamba historia ya watu wa Mungu ina zaidi ya majina ya viongozi maarufu. Katika Kristo, waumini wengi wenye karama tofauti wanajengwa kuwa makao ya Mungu (Efe 2:19–22; 4:11–16).

Historia ya Vita Siyo Leseni ya Ukatili

Mapambano ya Simeoni yanaonyesha migogoro ya ardhi katika ulimwengu wa kale. Kanisa haliwezi kuyafanya mashambulizi hayo kuwa kielelezo cha utume wa Kikristo. Mwana wa Daudi anaelezwa kuwa Mkuu wa Amani (Isa 9:6–7); Yesu anafundisha kuwapenda hata maadui (Mt 5:43–48). Ufuasi unahitaji haki, amani na kuwalinda walio katika hatari.

Matumizi Katika Maisha: Kulima Udongo wa Uaminifu

Hifadhi majina yaliyosahaulika. Andika historia za wazee, wanawake, mafundi na watumishi wa kimya katika familia na kanisa.
Omba kwa mikono iliyo wazi. Mwombe Mungu msaada kama Yabesi; usipime majibu ya sala kwa pesa na cheo pekee.
Heshimu kazi ya mikono. Watie moyo wanafunzi wa ufundi, wakulima, wajenzi na walezi; lipa ujira wa haki.
Kubali historia yenye ugumu. Pokea familia zenye historia tofauti bila kubuni maelezo au kuficha majeraha ya kweli.
Jenga upya ibada ya kila siku. Imarisha kusoma Biblia, ushirika wa Sabato, sala, ukarimu na huduma kwa jamii.
Pima gharama ya ukuaji. Kabla ya kupanua biashara, huduma au kumiliki ardhi, uliza nani anaweza kupoteza haki, makazi au sauti.

Maswali ya Tafakari

Ni majina gani ya watumishi wa kawaida ambayo yamepotea katika historia ya familia au kanisa?
Maombi yanatafuta uwepo wa Mungu au hasa ongezeko la mali binafsi?
Ni kazi gani halali ambazo jamii ya waumini haiheshimu vya kutosha?
Ni sehemu gani yenye maumivu katika historia ya familia inayohitaji kukubaliwa kwa ukweli?
Nani anaweza kuumia wakati familia, taasisi au huduma inapotafuta kupanuka?

Sala ya Kujibu Neno

Ee Mungu wa Israeli, mhifadhi wa majina na mpandaji wa tumaini, peleka mizizi ya imani ndani ya udongo wa rehema zako. Maumivu yanapoweka alama katika maisha, tufundishe kuita jina la Mungu anayesikia. Bariki mikono inayofinyanga udongo, kutengeneza nyumba, kulima mashamba na kulea watoto. Usiache kanisa liheshimu mataji huku likiwasahau watumishi. Takasa tamaa ya ongezeko; ukuaji wa familia au huduma usivunje nyumba ya jirani. Katika Yesu Kristo, Mwana mwaminifu wa Daudi, rejesha sala, ibada, haki na rehema. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Mizizi ya familia imeenea katika Yuda na Simeoni. 1 Mambo ya Nyakati 5 inavuka Yordani kwenda kwa Reubeni, Gadi na nusu ya kabila la Manase. Huko kutatokea swali kali zaidi: taifa linapokuwa na ardhi na nguvu za vita, nini hutokea watu wanapomsahau Mungu? Kumbukumbu zinaelekea kwenye onyo dhidi ya kumwacha BWANA.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha ukoo, sala na maisha ya jamii na matumizi ya kichungaji.
Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza mpangilio na mazingira ya kijamii ya koo za Yuda na Simeoni.
Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Anaeleza ugumu wa maandishi na kumbukumbu za miji na familia.
Knoppers, Gary N. I Chronicles 1–9: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12. New York: Doubleday, 2004. Anachambua undugu, tofauti za kijamii na makazi ya Simeoni.
Omanson, Roger L., na John E. Ellington. A Handbook on 1–2 Chronicles. Vol. 1. UBS Helps for Translators. Miami: United Bible Societies, 2014. Wanachambua ugumu wa sarufi na tafsiri katika 4:17–19.
Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Maelezo yaliyotolewa katika mradi huu; yanaunganisha nafasi ya Yuda na Mwanzo 49, na ya Simeoni na Yoshua 19.
Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anasaidia kuchunguza umuhimu wa kihistoria na kifasihi wa orodha za nasaba.