1 Nyakati 5: Nguvu, Sala na Uaminifu

Muhtasari wa somo

Ng’ambo ya Yordani, majeshi yalishangilia na mifugo ikajaa mabondeni. Mungu alisikia kilio cha watu vitani; baadaye madhabahu za miungu mingine zikachukua nafasi ya shukrani. Mto haukuligawa agano. Kumsahau Mungu ndiko kulikowatenganisha watu na urithi.

Andiko: 1 Mambo ya Nyakati 5:1–26

Taswira kuu: Mto Yordani—mpaka wa maeneo, lakini si mpaka wa wajibu wa agano

Swali la moyo: Je, watu wanaweza kuendelea kumkumbuka Mungu aliyesaidia wakati wa shida baada ya kupata nguvu na usalama?

Utangulizi: Ushindi Unapodumu Kuliko Shukrani

Wakati wa shida, sala huwa ya dharura. Familia, kanisa na viongozi wanapokabiliwa na hatari, watu humtafuta Mungu. Lakini dhoruba inapopita, sala zinaweza kupungua. Mali zinaongezeka, heshima inakua, na moyo unaanza kutegemea uwezo wa mwanadamu.

Hiyo ndiyo hali inayotazamwa katika 1 Mambo ya Nyakati 5. Reubeni, Gadi na nusu ya kabila la Manase waliishi mashariki mwa Yordani. Wapiganaji wa makabila hayo walimlilia Mungu na kupata msaada (5:18–22). Hata hivyo, sura inafungwa kwa usaliti wa agano na kupelekwa uhamishoni na Waashuru (5:25–26). Ushindi wa jana haukuzuia anguko la kesho.

Andiko hili linahusu kumbukumbu ya ukombozi inayogeuka kuwa onyo dhidi ya ibada iliyosahaulika. Swali si kama Mungu anaweza kusaidia, bali kama waliopokea msaada wataendelea kuwa waaminifu wakati wa amani.

Muktadha wa Historia na Fasihi: Israeli Katika Ukingo wa Pili

Sura za 1–9 za Mambo ya Nyakati zinajenga upya kumbukumbu za Israeli kwa jamii iliyopitia maangamizi na uhamisho. Sura ya 1 inaanza na Adamu na mataifa; sura za 2–3 zinaelekea kwa Yuda na ukoo wa Daudi, hata baada ya uhamisho Babeli. Sura ya 4 inawakumbuka watu wa kawaida wa Yuda na Simeoni. Sura ya 5 inavuka Yordani kwenda kwa Reubeni, Gadi na nusu ya Manase.

Makabila hayo yalikuwa na maeneo mashariki mwa Yordani katika simulizi za kugawiwa ardhi (Hes 32; Yos 13:8–33). Kuyajumuisha katika nasaba kunakumbusha jamii ya baada ya uhamisho kwamba Israeli haikuwahi kuwa Yerusalemu pekee. Hata familia zilizotawanywa na Ashuru zina nafasi katika kumbukumbu ya watu wa Mungu.

Mwandishi anachagua haki ya uzaliwa, makazi, vita, sala, sanamu na uhamisho. Sailhamer (1983, “Ancestry of Israel”) anaonyesha jinsi sura hii inavyosisitiza uchaguzi wa neema ya Mungu na uaminifu wa agano. Mungu ni mwaminifu katika baraka na katika hukumu. Historia hii inasimuliwa tena ili watu waliovunjika waelewe sababu za anguko na wajifunze njia ya kurudi.

Kutembea Katika Andiko

Mzaliwa wa Kwanza Anapopoteza Nafasi ya Heshima (5:1–3)

Sentensi ya kwanza inamtaja Reubeni kuwa mzaliwa wa kwanza wa Israeli. Mara moja mwandishi anaeleza kwa nini haki ya mzaliwa wa kwanza haikubaki kwa Reubeni. Reubeni alikinajisi kitanda cha baba yake (5:1; Mwa 35:22). Mwanzo inamtaja Bilha, suria wa Yakobo, katika tukio hilo. Andiko halielezi hisia au mazingira yote ya Bilha; hata hivyo, kosa la Reubeni linachukuliwa kwa uzito.

Mwandishi anatofautisha mambo matatu: nafasi ya Reubeni kwa kuzaliwa, haki ya uzaliwa wa kwanza iliyopewa Yusufu, na uongozi uliotoka kwa Yuda (5:1–2; Mwa 48:5–6; 49:8–10). Nafasi ya kwanza katika familia haikuhakikisha mamlaka ya kuongoza. Ahadi ya ufalme wa Daudi ilipitia Yuda, si Reubeni.

Hii si habari ya pembeni. Baada ya kuorodhesha ukoo wa kifalme wa Yuda, mwandishi anaeleza asili ya nafasi hiyo katika historia yenye makovu ya familia. Biblia haifichi kosa la mtu mashuhuri ili kuhifadhi heshima ya ukoo. Urithi wa agano hauwezi kuwa kisingizio cha kutenda mabaya.

Majina ya Reubeni Yanapokutana na Kivuli cha Uhamisho (5:4–10)

Nasaba ya Reubeni inafikia Beera, kiongozi wa Reubeni aliyechukuliwa uhamishoni na Tiglath-pileseri, mfalme wa Ashuru (5:4–6). Kisha majina ya familia na maeneo yanatajwa: Yeieli, Zekaria, Bela, Aroeri, Nebo na Baal-meoni (5:7–8). Kumbukumbu zinahifadhi mahali ambapo familia zilijenga maisha.

Mstari wa 9 unaeleza makazi yaliyopanuka kuelekea jangwani upande wa mto Frati, wakati mifugo ilikuwa imeongezeka. Mstari wa 10 unakumbuka vita dhidi ya Wahagari wakati wa Sauli na kukaliwa kwa makambi upande wa mashariki wa Gileadi.

Hapa kuna picha mbili kwa pamoja: malisho yenye mifugo mingi na kivuli cha uhamisho kinachoonekana katika jina la kiongozi. Kuongezeka kwa mali hakukuwa dhamana ya usalama wa agano. Simulizi linaeleza upanuzi uliotokana na vita, lakini halitoi ruhusa kwa Wakristo kunyakua ardhi. Ardhi ilikuwa zawadi chini ya mamlaka ya Mungu (Law 25:23), si mali ya kutumia bila uwajibikaji.

Malisho ya Gadi Yanapokuwa Kumbukumbu ya Familia (5:11–17)

Wazao wa Gadi waliishi karibu na Reubeni, katika Bashani na maeneo yaliyofika Saleka (5:11). Mwandishi anataja viongozi, koo na makazi ya Gileadi, Bashani na malisho ya jirani (5:12–16). Mstari wa 17 unasema familia hizo ziliandikishwa katika kumbukumbu za nasaba katika siku za Yothamu wa Yuda na Yeroboamu wa Israeli, anayeeleweka kwa kawaida kuwa Yeroboamu wa Pili.

Vipindi vya wafalme hao havipaswi kulazimishwa kuwa tukio moja la sensa. Hoja ni kwamba majina ya familia yaliwekewa kumbukumbu katika vipindi vya kisiasa vilivyojulikana (Knoppers 2004).

Orodha za watu na maeneo huonekana kama mambo ya kawaida. Lakini kwa waliopoteza nchi na makazi, kukumbukwa ni jambo lenye uzito. Israeli ilikuwa kubwa kuliko mipaka ya ufalme wa Yuda. Jamii inayojenga upya lazima iwakumbuke pia ndugu waliotawanyika na walio mbali na kitovu cha ibada.

Wapiganaji Wenye Ujuzi Wanapomlilia Mungu (5:18–22)

Reubeni, Gadi na nusu ya Manase walikuwa na wapiganaji 44,760 wenye mafunzo ya kutumia ngao, panga na upinde (5:18). Idadi hiyo inaonyesha nguvu iliyopangwa vizuri. Lakini jambo muhimu zaidi si idadi ya askari. Katika vita dhidi ya Wahagari na washirika wao, wapiganaji walimlilia Mungu. Mungu alijibu kwa sababu walimtegemea Mungu (5:19–20).

Ujuzi wa vita haukuwa sawa na uwezo wa kujikomboa. Hata jeshi kubwa lilihitaji msaada wa Mungu. Mwandishi anasema vita vilikuwa vya Mungu (5:22). Kauli hiyo ni tafsiri ya tukio maalumu la historia ya Israeli; si amri ya kanisa kuanzisha vita kwa jina la Mungu.

Mistari 21–22 pia inataja mifugo mingi iliyotekwa, watu laki moja waliochukuliwa wakiwa hai, na watu wengi waliokufa. Hayo si mapambo ya ushindi. Vita vinaacha familia zilizotawanyika na maswali ya maadili ambayo simulizi fupi halijibu kikamilifu. Wakristo hawawezi kutumia ushindi wa kale kuhalalisha unyanyasaji au ukatili (Mt 5:44; 26:52).

Katikati ya maelezo hayo kuna kauli inayobeba uzito wa sura: “walimtegemea” Mungu (5:20). Lakini uaminifu wa siku ya vita uligeuka kuwa kinyume chake miaka iliyofuata.

Madhabahu Inapobadilika, Urithi Unapotea (5:23–26)

Nusu ya kabila la Manase iliishi Bashani hadi maeneo ya Hermoni. Viongozi wa familia wanatajwa kuwa mashujaa wenye sifa (5:23–24). Lakini mstari wa 25 unafunua tatizo: makabila hayo yalimwacha Mungu wa baba zao na kuabudu miungu ya mataifa ya jirani.

Huu ni usaliti wa agano, si desturi isiyo na madhara. Mungu aliyesikia sala za wapiganaji alisahauliwa. Kisha Ashuru ikawa chombo cha hukumu. Mstari wa 26 unamtaja Puli na Tiglath-pileseri na unaeleza kuhamishwa kwa Reubeni, Gadi na nusu ya Manase kwenda nchi za mbali. Kihistoria jina Puli linahusishwa mara nyingi na Tiglath-pileseri wa Tatu, ingawa uhusiano wa majina katika sentensi hii unajadiliwa na wataalamu.

Maneno ya mwisho, “hata leo,” yanaacha maumivu yasiyofungwa kwa haraka. Hakuna kurudi nyumbani kunakosimuliwa ndani ya sura hii. Makabila yaliyokuwa yamejenga makazi yakawa watu wa uhamishoni. Mwandishi hakuyafuta majina ya makabila hayo. Uhamisho ulitenganisha familia; kumbukumbu ya agano iliendelea kuyataja.

Tafakari ya Kitheolojia: Mungu wa Pande Zote za Mto

Cheo cha Kurithi Hakibadili Hitaji la Uaminifu

Reubeni alikuwa mzaliwa wa kwanza, lakini kosa lilimwondolea haki hiyo. Yuda alipewa nafasi ya uongozi, lakini wafalme wa Yuda nao walipimwa kwa uaminifu (2 Nya 12:14; 36:14–16). Nafasi katika familia, kanisa au taasisi haiwezi kuwa leseni ya kutumia vibaya mamlaka. Mungu hutazama moyo, si cheo pekee (1 Nya 28:9).

Mungu Anayesikia Sala Anahitaji Pia Uaminifu wa Kila Siku

Wapiganaji walimlilia Mungu na Mungu akajibu (5:20). Baadaye, Mambo ya Nyakati itarudia mwaliko wa kumtafuta BWANA (2 Nya 14:11; 20:12). Tatizo la makabila haya halikuwa kukosa ushahidi wa msaada wa Mungu. Tatizo lilikuwa kushindwa kugeuza msaada uliopokelewa kuwa uaminifu wa kudumu. Sala ya wakati wa hatari lazima ikue na kuwa utii wakati wa amani.

Ibada ya Sanamu Huvunja Uhusiano Kabla ya Uhamisho

Mwandishi anatafsiri uhamisho kwa lugha ya kuvunja agano (5:25–26). Kumbukumbu la Torati lilionya kwamba nyumba nzuri, mashamba na wingi wa mali vinaweza kuwafanya watu wamsahau BWANA (Kum 6:10–15; 8:11–18). Leo sanamu zinaweza kuwa pesa, hadhi, uaminifu wa kikabila usio na mipaka, au nguvu za kisiasa. Kitu chochote kinapopewa utii usio na masharti, ibada ya Mungu inapungua.

Kumbukumbu ya Waliohamishwa Inahifadhi Tumaini la Kurudi

Sura hii haielezi kurejea kwa makabila ya mashariki. Lakini kuendelea kuyataja kuna umuhimu kwa jamii iliyokuwa inajifunza kuishi baada ya maangamizi. Kitabu kizima kitaishia na mwaliko wa kurudi na kujenga nyumba ya Mungu (2 Nya 36:22–23). Uongozi ulioahidiwa kupitia Yuda unaelekea kwa Yesu Kristo, Mwana wa Daudi (Lk 1:32–33; Ebr 7:14). Katika Kristo, watu wa Mungu hawatumwi kuteka majirani, bali kujengwa kuwa makao ya Mungu na jamii ya upatanisho (Efe 2:14–22). Tumaini halifuti hukumu; tumaini linaanza kwa kukubali ukweli na kurudi kwa Mungu.

Matumizi Katika Maisha: Kudumisha Uaminifu Ng’ambo ya Mto

1. Simamia uadilifu wa wenye mamlaka. Kiongozi anapowadhuru wengine, linda walioathirika na tafuta uwajibikaji badala ya kuficha kosa kwa sababu ya cheo au ukoo.
2. Geuza majibu ya sala kuwa tabia ya kudumu. Baada ya shida kupita, endelea na maombi, kusoma Biblia, ushirika wa Sabato na matendo ya shukrani.
3. Wakumbuke walio mbali. Dumisha uhusiano na wahamiaji, familia zilizotawanyika, na waumini walioondoka katika eneo la kanisa.
4. Chunguza madhabahu za kisasa. Pima nafasi ya fedha, madaraka, umaarufu na maslahi ya kikundi katika maamuzi ya familia au kanisa.
5. Tumia nguvu bila kutukuza ukatili. Heshimu ujasiri na nidhamu, lakini kataa kutumia dini kuhalalisha uonevu, uporaji au ubaguzi.
6. Fanya toba ya pamoja. Kanisa linapokuwa limekosea katika ibada, fedha au uongozi, litaje kosa wazi, lirekebishe madhara inapowezekana, na lionyeshe mabadiliko kwa vitendo.

Maswali ya Tafakari

1. Ni cheo gani au heshima gani ya familia imeanza kuchukua nafasi ya tabia njema?
2. Ni jibu gani la sala ambalo familia au kanisa limeacha kulikumbuka baada ya kupata usalama?
3. Ni watu gani waliotawanyika ambao hawatajwi tena katika simulizi za jamii yetu?
4. Ni madhabahu gani ya kisasa inayotawala maamuzi kuliko Neno la Mungu?
5. Ni ungamo gani, marekebisho gani au mabadiliko gani ya ibada yatakayoonyesha kurudi kwa BWANA kwa vitendo?

Sala ya Kujibu Neno

Ee Mungu wa Israeli, BWANA wa pande zote za mto, zikumbuke familia zilizotawanyika mbali na nyumbani. Samehe kiburi kinachogeuza cheo kuwa kibali cha kutenda mabaya na usahaulifu unaogeuza ushindi kuwa kujitukuza. Lifundishe kanisa kulia mbele za Mungu wakati wa shida na kutafuta uso wa Mungu wakati wa amani. Bomoa madhabahu za kisasa zinazonyakua nafasi ya ibada ya kweli. Ponya majeraha yaliyosababishwa na viongozi wasio waaminifu; rejesha sala, haki na upendo wa agano. Katika Yesu Kristo, Mwana mwaminifu wa Daudi, tupe ujasiri wa kuungama, kurekebisha madhara na kutembea njia ya kurudi. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Ng’ambo ya Yordani, orodha za majina zimefikia uhamisho. 1 Mambo ya Nyakati 6 itageukia Lawi, makuhani, waimbaji na familia zilizokabidhiwa huduma ya ibada. Baada ya onyo kuhusu kumwacha Mungu, swali jipya linatokea: watu waliovunjika watawekaje nyumba ya Mungu katikati ya maisha yanayojengwa upya?

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha kumbukumbu ya agano na matumizi ya kichungaji yanayozingatia andiko.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza namna mwandishi anavyotumia nasaba na historia kufundisha teolojia.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Ni rejea muhimu kwa majina, historia na uchambuzi wa maandishi ya Kiebrania.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 1–9: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12. New York: Doubleday, 2004. Anachunguza makabila ya mashariki mwa Yordani na nafasi ya nasaba katika utambulisho wa Israeli.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Maoni ya mfululizo huu; yanaeleza haki ya Reubeni, Yusufu na Yuda, na maana ya uhamisho katika uaminifu wa agano.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anasaidia kuelewa mpangilio wa kifasihi na umuhimu wa kumbukumbu za makabila baada ya uhamisho.