1 Nyakati 19: Wema, Fedheha na Amani

Muhtasari wa somo

Salamu za rambirambi zinavuka mpaka; mashaka yanazipokea langoni. Wajumbe wanarudi na mavazi yaliyokatwa na heshima iliyojeruhiwa. Baadaye nchi inajaa kelele za vita vilivyoanza kwa wema uliotafsiriwa vibaya.

Andiko: 1 Mambo ya Nyakati 19:1–19

Taswira inayoongoza: Ndevu zilizonyolewa na mavazi yaliyokatwa; heshima inayopata nafasi ya kupona Yeriko

Swali la moyo: Nini hutokea hofu inapotafsiri wema kuwa tishio, na watu wa Mungu wanapaswa kuwahudumiaje waliofedheheshwa?

Utangulizi: Mashaka Yanapokuwa Mkalimani

Uaminifu baina ya watu unaweza kuvunjika kwa maneno machache. Habari ya uvumi inaweza kufanya msaada uonekane mtego, salamu za rambirambi zitafsiriwe ujasusi, na uamuzi wa haraka kuwa chanzo cha maumivu ya muda mrefu.

Katika 1 Mambo ya Nyakati 19, Daudi hapangi vita mwanzoni. Mfalme anakumbuka wema wa Nahashi, mfalme wa Amoni aliyefariki, na kutuma wajumbe kumpa Hanuni pole. Washauri wa Hanuni wanadai wageni ni wapelelezi. Hanuni anawadhalilisha wajumbe. Waamoni wanakodi majeshi ya kigeni, na Israeli inajikuta ikikabili maadui mbele na nyuma. Jambo lililoanza kwa faraja linaishia kwenye vita.

Andiko hili linahusu wema uliokumbukwa kugeuka rehema iliyokataliwa, na ujasiri unaohitajika kubaki mwaminifu katikati ya matokeo ya mashaka. Je, viongozi wanawezaje kuchunguza nia bila kuamini kila uvumi, kulinda waliojeruhiwa bila kuabudu kisasi, na kumtumaini Mungu wakati hatari ni halisi?

Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Ahadi ya Mfalme na Gharama ya Amani

Katika 1 Mambo ya Nyakati 17:8–10, Mungu anamwahidi Daudi usalama kwa Israeli na ushindi dhidi ya maadui. Sura ya 18 inaonyesha ushindi, mali zilizowekwa wakfu na utawala wa haki (18:11, 14). Lakini sura ya 19 inaanza tofauti: si kampeni ya kuteka nchi, bali ujumbe wa rambirambi.

Simulizi linafanana sana na 2 Samweli 10. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati analiweka katika historia ya Daudi, mfalme anayeandaa mazingira ya ibada na Hekalu. Sailhamer (1983) anasisitiza kuwa vita hivi vinaelezwa kama mwitikio wa uchokozi na fedheha, si mpango wa awali wa Daudi wa kuvamia Amoni. Hata hivyo, simulizi la vita vya kale si kibali kwa kila tendo la nguvu.

Kwa watu waliorejea kutoka uhamishoni, somo ni pana kuliko mbinu za kijeshi. Jamii inaweza kuvunjika wakati mashaka yanapotawala ukweli. Uaminifu wa agano unahitaji busara, ujasiri na haki. Vita na Amoni pia havijaisha kabisa katika sura hii; habari za Raba zitaendelea katika sura ya 20 (1 Nya. 20:1–3).

Kutembea Katika Andiko

Rambirambi Zinapogeuzwa Tuhuma (19:1–3)

Nahashi anafariki, na mwana wa Nahashi, Hanuni, anatawala. Daudi anakumbuka wema wa Nahashi na kuamua kumtendea Hanuni wema (19:1–2). Neno la Kiebrania ḥesed linahusu fadhili na uaminifu unaojionesha kwa matendo. Hapa Daudi anatuma ujumbe wa faraja kwa familia iliyo katika majonzi. Andiko halielezi namna Nahashi alivyomwonyesha Daudi wema; haifai kubuni historia hiyo.

Washauri wa Hanuni wanabadilisha maana ya ujumbe. Washauri wanauliza kama Daudi kweli anamheshimu Nahashi, kisha wanadai wajumbe wamekuja kuchunguza nchi, kuipeleleza na kuipindua (19:3). Hii ni tuhuma ya washauri, si ukweli uliothibitishwa na mwandishi. Kusudi lililotajwa na Daudi ni kutoa faraja.

Hofu ya kisiasa inakuwa hatari zaidi wakati wa mabadiliko ya uongozi. Hanuni anahitaji kupambanua ushauri wa kweli na sauti za mashaka. Kutahadhari ni muhimu, lakini kila shaka si busara. Uongozi unapoacha kuthibitisha ukweli, wema unaweza kutangazwa kuwa uadui.

Ndevu Zinaponyolewa, Heshima Inapojeruhiwa (19:4–5)

Hanuni anawakamata wajumbe, anawanyoa ndevu na kukata mavazi yao hadi sehemu za kiuno, kisha anawafukuza (19:4). Lengo ni kuwavunjia heshima hadharani. Kudhalilishwa kwa miili na mavazi kunawafanya wajumbe kuwa alama ya dharau ya kisiasa.

Daudi anaposikia yaliyotokea, anatuma watu kuwalaki na kuwaambia wakae Yeriko mpaka ndevu zitakapoota tena (19:5). Daudi hawalazimishi wajumbe kurudi Yerusalemu kuonyesha aibu mbele ya umati. Yeriko inakuwa mahali pa kusubiri, kujisitiri na kurejesha heshima.

Andiko halisimulii kila hatua ya kuwasaidia. Hata hivyo, tendo la Daudi linaonyesha umuhimu wa kuwalinda waliodhalilishwa. Watu wenye majeraha si vifaa vya kukuza hasira au sifa ya kiongozi. Huduma ya kichungaji inapaswa kuanza kwa usalama, faragha, kusikiliza na kumpa aliyeumizwa nafasi ya kupona.

Hofu Inaponunua Vita (19:6–9)

Waamoni wanatambua kwamba matendo ya Hanuni yamewafanya wachukiwe na Daudi (19:6). Badala ya kusimulia ombi la msamaha au jaribio la kusahihisha kosa, maandishi yanaonyesha maandalizi ya vita. Hanuni na Waamoni wanatumia talanta elfu moja za fedha kukodi magari na wapanda farasi kutoka Aramu-naharaimu, Aramu-maaka na Zoba (19:6–7). Orodha inataja magari ya vita 32,000, pamoja na mfalme wa Maaka na jeshi lake, karibu na Medeba. Waamoni wanakusanyika kwenye lango la mji (19:7–9).

Hesabu hizi zinatokana na taarifa ya kale ya kijeshi; andiko halielezi mbinu ya sensa ya kisasa. Hoja ni ongezeko la hatari: kosa la kuwadhalilisha wajumbe linageuzwa mgogoro unaohusisha mataifa mengi.

Daudi anaposikia kuhusu maandalizi ya Waamoni, anamtuma Yoabu pamoja na mashujaa wa jeshi (19:8). Andiko halisemi wazi kama upatanisho ulijaribiwa au ulikuwa hauwezekani. Lakini linatufunulia jinsi viongozi wanavyoweza kutumia mali nyingi kulinda kiburi badala ya kurekebisha kosa. Rasilimali zinazoweza kuhudumia familia zinapelekwa vitani.

Ujasiri Unapokuwa Ahadi ya Kusaidiana (19:10–15)

Yoabu anaona hatari ya kupigana pande mbili: Waaramu wako uwanjani, na Waamoni wako karibu na mji (19:9–10). Yoabu anachagua askari kupambana na Waaramu, huku Abishai, ndugu ya Yoabu, akiongoza sehemu iliyobaki dhidi ya Waamoni (19:10–11).

Kisha Yoabu anatoa mpango wa kusaidiana. Waaramu wakimzidi Yoabu, Abishai atamsaidia; Waamoni wakimzidi Abishai, Yoabu atamsaidia (19:12). Hakuna mashindano ya kutafuta sifa. Kila upande unaahidi kumlinda mwenzake.

Maneno ya Yoabu yanabeba msingi wa kiroho: anawataka askari kuwa hodari kwa ajili ya watu wao na miji ya Mungu, huku akikiri kwamba Bwana atafanya lililo jema machoni pa Bwana (19:13). Yoabu anapanga na kutenda, lakini hadai kujua matokeo ya mwisho. Ujasiri si majivuno, na kumtumaini Mungu si kukataa wajibu.

Waaramu wanakimbia mbele ya Yoabu. Waamoni wanapoona washirika wamekimbia, wanarudi ndani ya mji. Yoabu anarudi Yerusalemu (19:14–15). Hatari ya kwanza imepungua, lakini vita havijaisha.

Vita Vinapoisha, Lakini Majeraha Hayajapona Yote (19:16–19)

Baada ya kushindwa, Waaramu wanakusanya majeshi zaidi kutoka ng’ambo ya Mto Frati, yakiongozwa na Shofaki, jemadari wa Hadadezeri (19:16). Daudi anakusanya Israeli, anavuka Yordani na kupambana na Waaramu (19:17). Jeshi la Aramu linashindwa. Mwandishi anataja watu wa magari ya vita 7,000, askari wa miguu 40,000, pamoja na kifo cha Shofaki (19:18).

2 Samweli 10:18 ina idadi tofauti, na inataja wapanda farasi badala ya askari wa miguu. Pia jina la jemadari linasomwa Shobaki katika Samweli. Tofauti hizi hazipaswi kufutwa kwa makisio yasiyo na ushahidi wa kutosha (Klein 2006; Knoppers 2004).

Wafalme waliokuwa chini ya Hadadezeri wanafanya amani na Daudi na kuwa chini ya mamlaka ya Daudi. Waaramu hawataki tena kuwasaidia Waamoni (19:19). Huu ni mpango wa kisiasa baada ya kushindwa, si uthibitisho kwamba uhusiano wote umeponywa. Mgogoro wa Amoni unaendelea katika sura ya 20. Kusimama kwa vita si sawa na kurejeshwa kwa uaminifu.

Tafakari ya Kiteolojia: Rehema Inapokataliwa

Wema wa Agano Unahitaji Kutafsiriwa kwa Ukweli

Wema wa Daudi (ḥesed, 19:2) unakutana na tuhuma isiyothibitishwa (19:3). Mashaka yanapojifanya busara, uongozi unaweza kuharibu amani. Mungu anakataza ushahidi wa uongo na anataka kusikia pande zote (Kut. 20:16; Mit. 18:13, 17). Upendo wa Kikristo hauamini kila jambo bila kuchunguza; upendo hufurahia kweli (1 Kor. 13:6).

Heshima ya Mtu Ina Uzito Kuliko Sifa ya Taasisi

Wajumbe wanateseka kwa uamuzi mbaya wa watawala (19:4–5). Daudi anawapa nafasi ya kujisitiri Yeriko. Biblia inaonyesha Mungu anayewainua waliovunjika moyo na kuwatetea walio katika fedheha (Isa. 61:1–3; Luka 4:18–19). Kanisa lisitumie majeraha ya watu kulinda sifa ya kiongozi au kuendeleza ugomvi.

Ujasiri na Kumtegemea Mungu Vinatembea Pamoja

Yoabu anaunganisha mkakati, msaada wa ndugu, ulinzi wa watu na kukubali mapenzi ya Mungu (19:10–13). Hii si ruhusa ya kuitangaza kila vita ya sasa kuwa vita vya Mungu. Fundisho linalodumu ni kufanya wajibu kwa ujasiri huku matokeo yakiachwa kwa Bwana. Yehoshafati ataonyesha utegemezi huo kwa kukiri kutokujua la kufanya mbele ya hatari (2 Nya. 20:12).

Mwana wa Daudi Analeta Amani ya Kina Zaidi

Ufalme wa Daudi unapata usalama kwa vita, lakini amani hiyo ina mipaka na gharama. Manabii wanatazamia Mfalme mwenye haki na amani ya kudumu (Isa. 9:6–7; 11:1–9). Wakristo wanamtambua Yesu kuwa Mwana wa Daudi anayevunja uadui kwa njia ya msalaba na kuleta watu pamoja (Efe. 2:14–18). Kanisa linaitwa kutengeneza amani, si kuchanganya kushindwa kwa mpinzani na upatanisho wa kweli (Mt. 5:9; Rum. 12:18).

Matumizi Katika Maisha: Usigeuze Wema Kuwa Vita

1. Thibitisha kabla ya kulaumu. Ujumbe, ziara au msaada unaposhukiwa, sikiliza pande zote na chunguza ushahidi kabla ya kusambaza uvumi.
2. Linda waliofedheheshwa. Kutana na watu waliojeruhiwa kwa faragha, heshimu siri na ruhusu muda wa kupona bila kuwalazimisha kutoa ushuhuda hadharani.
3. Sahihisha kosa mapema. Himiza kukiri makosa, kuomba msamaha, kulipa fidia inapohitajika na kufanya upatanishi salama badala ya kutafuta makundi ya kujitetea.
4. Jenga timu za kusaidiana. Kama Yoabu na Abishai, weka utaratibu wa kusaidiana katika shida bila kupigania sifa za huduma.
5. Linda watu dhidi ya gharama ya kiburi. Kabla ya kuwekeza mali katika migogoro, pima athari kwa familia, usalama na ustawi wa watu.
6. Tenda kwa ujasiri bila kujitukuza. Pinga dhuluma na linda walio dhaifu, lakini usitangaze kila ushindi kuwa kibali cha Mungu kwa kila mbinu iliyotumika.
7. Tofautisha makubaliano na upatanisho. Kusitisha ugomvi kunaweza kuhitaji makubaliano; kujenga uaminifu kunahitaji ukweli, usalama, mabadiliko na muda.

Maswali ya Tafakari

1. Ni wema gani umeonekana kuwa tishio kwa sababu ya hofu badala ya ushahidi?
2. Ni nani anayeendelea kubeba fedheha kutokana na viongozi waliokataa kusikiliza?
3. Ni rasilimali zipi zinatumika kutetea kiburi badala ya kurekebisha madhara?
4. Ni ahadi gani ya msaada wa vitendo itawatia moyo wanaobeba mzigo pamoja?
5. Amani ya kweli itahitaji nini zaidi ya kusimamisha ugomvi?

Sala ya Mwitikio

Ee Bwana wa wema wa agano, ondoa mashaka yanayogeuza faraja kuwa tuhuma. Wafundishe viongozi kusikiliza kabla ya kuhukumu na kuwalinda watu waliovuliwa heshima. Kutana na wenye majeraha katika njia ya Yeriko; fedheha ibadilike kuwa uponyaji. Wape waumini ujasiri wa Yoabu bila kiburi, moyo wa Abishai wa kusaidia, na unyenyekevu wa kukubali mapenzi ya Mungu. Zuia vita vya kiburi dhidi ya jirani. Kupitia Yesu Kristo, Mwana mwaminifu wa Daudi na Mfalme wa Amani, rudisha ukweli, haki na hamu ya kupatana. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Waaramu wameacha kuwasaidia Waamoni, lakini mgogoro wa Amoni haujamalizika. 1 Mambo ya Nyakati 20 itarudi kwenye kuzingirwa kwa Raba na ushindi mwingine dhidi ya Wafilisti. Mwandishi ataendelea kuonyesha kulindwa kwa ufalme wa Daudi. Hata hivyo, maandiko mengine yanatukumbusha kwamba hata mfalme mwenye ushindi anahitaji kuwajibika. Taifa linaweza kushinda maadui wa nje na kubeba hatari ndani ya ikulu.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha masomo ya uongozi, wema na uwajibikaji na maisha ya huduma ya sasa.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza jinsi mwandishi anavyopanga vita vya Daudi katika simulizi la agano.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Anafafanua tofauti za majina, idadi na masimulizi ya 2 Samweli 10.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 10–29: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12A. New York: Doubleday, 2004. Anachambua historia, maandishi na muundo wa mgogoro wa Amoni na Aramu.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Kitabu kilichotolewa kwa mradi huu kinasisitiza namna Daudi alivyojibu uchokozi ndani ya simulizi la ahadi ya Mungu.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anaeleza vita, uongozi na matumaini ya Hekalu katika historia ya Mambo ya Nyakati.