1 Nyakati 18: Shaba, Ibada na Haki

Muhtasari wa somo

Upanga umetulia, lakini simulizi halijaisha. Dhahabu inaingia Yerusalemu; shaba inasubiri nyumba ambayo bado haijajengwa. Swali la ufalme ni kama ushindi utamtukuza Mungu na kuwatendea watu haki, au kuongeza fahari ya taji pekee.

Andiko: 1 Mambo ya Nyakati 18:1–17

Taswira inayoongoza: Shaba iliyotwaliwa vitani na kutengwa kwa ajili ya nyumba ya Mungu

Swali la moyo: Mungu anapowezesha ushindi, viongozi wanapaswa kufanya nini kwa nguvu, mali na nafasi walizopewa?

Utangulizi: Nini Kinachofuata Baada ya Ushindi?

Mafanikio yanaweza kumfanya kiongozi asahau sababu ya kuanza safari. Huduma inaanza kwa kutaka kuwasaidia watu, kulinda familia na kujenga jamii. Baadaye idadi inaongezeka, mali inakusanywa, na kusudi la mwanzo linaweza kufunikwa na sifa za mafanikio.

Sura ya 18 inasimulia ushindi wa Daudi dhidi ya mataifa yaliyomzunguka Israeli: Wafilisti, Moabu, Zoba, Dameski na Edomu. Lakini mwandishi anasisitiza mara mbili kwamba Bwana alimpa Daudi ushindi (18:6, 13). Kisha tunaona dhahabu na shaba, zawadi zilizowekwa wakfu, vyombo vya Hekalu la Sulemani na utawala unaotenda haki (18:8, 11, 14).

Andiko hili linahusu ushindi wa kijeshi unaogeuka dhamana ya kutunza ibada ya Mungu na ustawi wa watu. Sura haidai kwamba vita havina maumivu wala matendo yote ya mfalme yako juu ya maswali. Badala yake, mwandishi anauliza: Ushindi ni kwa ajili ya nini? Shaba inayosubiri Hekalu inakuwa kipimo cha moyo wa mfalme.

Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Ahadi Inapoingia Katika Historia

Katika sura ya 17, Mungu aliahidi kulikuza jina la Daudi, kuwashinda maadui, kuwapa Israeli makao salama na kuimarisha nyumba ya kifalme (17:7–14). Sura ya 18 inaonyesha mwanzo wa kutimia kwa sehemu hizo za ahadi. Ufalme unaongezeka, lakini Mungu ndiye chanzo cha usalama.

Simulizi linafanana kwa karibu na 2 Samweli 8. Hata hivyo, Mambo ya Nyakati linaongeza taarifa kwamba shaba ya miji ya Hadadezeri ilitumika baadaye kutengeneza vyombo vya Hekalu la Sulemani (1 Nya. 18:8; ling. 2 Sam. 8:8). Hivyo, mwandishi anaunganisha ushindi na maandalizi ya nyumba ya Mungu (Knoppers 2004; Japhet 1993).

Kwa jamii iliyokuwa imerudi baada ya uhamisho, kukumbuka jeshi kubwa la Daudi hakukuwa mwaliko wa kutamani vita vingine. Swali lilikuwa kama Mungu bado ni mwaminifu, ibada inaweza kurejeshwa, na viongozi wanaweza kutenda haki. Sailhamer (1983) anaunganisha ushindi wa Daudi na ahadi ya Mungu ya kuwapa watu usalama. Hata hivyo, Daudi anaandaa Hekalu ambalo Sulemani, si Daudi, atalijenga (1 Nya. 22:7–10).

Kutembea Katika Andiko

Mipaka Inapobadilika, Ahadi Inapobaki Kipimo (18:1–2)

Daudi anawashinda Wafilisti na kuchukua Gathi na vijiji vyake (18:1). Wafilisti walikuwa tishio kwa Israeli kwa muda mrefu na walimshinda Sauli Gilboa (10:1–7). Daudi pia anashinda Moabu; Wamoabu wanakuwa chini ya utawala wa Daudi na kulipa kodi (18:2).

Mwandishi hatupi hotuba ndefu za vita wala sifa nyingi kwa mfalme. Taarifa inaonyesha mabadiliko ya hali ya kisiasa: mataifa yaliyokuwa tishio hayaamui tena hatima ya Israeli.

Lakini Moabu ina historia nyingine pia. Ruthi, mmojawapo wa mababu wa Daudi, alikuwa Mmoabu (Rut. 4:13–22). Ukweli huo hauondoi vita, lakini unatukumbusha tusilihukumu taifa zima kwa jina moja. Hii ni historia ya ufalme wa kale, si ruhusa kwa kanisa kuwatawala au kuwadhulumu majirani.

Magari ya Vita Yanapoanguka, Sifa Zinarudi kwa Bwana (18:3–8)

Daudi anapigana na Hadadezeri, mfalme wa Zoba, katika eneo linaloelekea Mto Frati (18:3). Anakamata magari ya vita, wapanda farasi na askari wa miguu. Anawalemaza farasi wengi waliokuwa wakivuta magari ya vita na kubakiza wachache (18:4). Waaramu wa Dameski wanapojaribu kumsaidia Hadadezeri, wanashindwa. Dameski inakuwa chini ya uangalizi wa ngome za Daudi na kulipa kodi (18:5–6).

Idadi ya askari inaonyesha ukubwa wa vita vya wakati huo. Hata hivyo, andiko halitoi picha kamili ya maisha ya raia walioumizwa au waliotawaliwa kwa nguvu. Vita na ushuru uliolazimishwa ni sehemu ya simulizi. Kanisa halipaswi kutumia historia hii kutetea ukatili wa kisiasa.

Ndipo tamko muhimu linapotolewa: Bwana alimpa Daudi ushindi kila alikokwenda (18:6). Jeshi na magari si chanzo cha mwisho cha usalama. Torati tayari ilikuwa imeonya mfalme asizidishe farasi kwa kutegemea nguvu za kijeshi (Kum. 17:16). Lakini andiko halisemi wazi kama Daudi alikumbuka katazo hilo alipowalemaza farasi. Jambo lililosemwa wazi ni kwamba wokovu unatoka kwa Mungu.

Daudi analeta Yerusalemu ngao za dhahabu na shaba kutoka Tibhathi na Kuni. Mwandishi anaongeza kwamba Sulemani alitumia shaba hiyo kutengeneza birika kubwa la shaba, nguzo na vyombo vingine vya Hekalu (18:7–8; 2 Nya. 4:2–6, 12–16). Shaba iliyotoka uwanja wa vita inatajwa kwa sababu ya kazi ya ibada ya baadaye. Shaba inayohusishwa na vita inaelekezwa kwenye matumizi ya nyumba ya Mungu.

Zawadi za Mataifa Zinapowekwa Mbele za Bwana (18:9–11)

Tou, mfalme wa Hamathi, anaposikia Hadadezeri ameshindwa, anamtuma mwana wa Tou aitwaye Hadoramu kumpongeza Daudi. Hadadezeri alikuwa adui wa Tou. Wajumbe wanaleta dhahabu, fedha na shaba (18:9–10). Simulizi linahama kutoka vita kwenda diplomasia. Hata hivyo, salamu za Tou si ushahidi wa wazi kwamba mfalme huyo amemwamini Mungu wa Israeli; andiko linataja ujumbe wa kisiasa na zawadi.

Daudi anaviweka vitu hivyo wakfu kwa Bwana, pamoja na dhahabu na fedha kutoka Edomu, Moabu, Amoni, Filisti na Amaleki (18:11). Zawadi hazitunzwe tu kuwa fahari binafsi ya ikulu; zinatengwa kwa Mungu.

Lakini kuitenga mali kwa ibada si jibu la moja kwa moja kwa kila swali kuhusu namna mali ilivyopatikana. Mungu hakubali ibada inayoficha dhuluma (Isa. 1:11–17; Mik. 6:6–8). Utoaji na haki lazima vitembee pamoja.

Bwana Anapotoa Ushindi Katika Bonde la Chumvi (18:12–13)

Abishai mwana wa Seruya anawashinda Waedomu 18,000 katika Bonde la Chumvi. Baadaye, ngome zinawekwa katika Edomu, nayo nchi inakuwa chini ya Daudi (18:12–13).

Maandishi mengine ya Biblia yana tofauti katika taarifa za ushindi huu. 2 Samweli 8:13 unamhusisha Daudi na tukio hilo, na baadhi ya mapokeo ya maandishi yanatofautiana kuhusu jina la taifa; utangulizi wa Zaburi 60 unamtaja Yoabu na idadi tofauti. Hilo ni suala linalojadiliwa na watafiti. Ni bora kuheshimu maneno ya Mambo ya Nyakati bila kulazimisha kila tofauti kutoweka (Klein 2006; Knoppers 2004).

Tamko lilelile linarudi: Bwana alimpa Daudi ushindi kila alikokwenda (18:13). Mwandishi analiweka tumaini kwenye uaminifu wa Mungu, si mbinu za jeshi kuwa sheria kwa vizazi vyote.

Mfalme Anapoitwa Kujenga Haki, Si Ufalme Pekee (18:14–17)

Sura inaishia kwa taarifa isiyotarajiwa. Badala ya mji mwingine uliotekwa, tunaambiwa kwamba Daudi alitawala Israeli yote na kutenda hukumu na haki kwa watu wake wote (18:14).

Kisha viongozi wanatajwa: Yoabu ni mkuu wa jeshi; Yehoshafati ni mtunza kumbukumbu; Sadoki na kuhani mwenye jina linalosomwa Ahimeleki/Abimeleki wanahusishwa na ukuhani; Shavsha ni mwandishi; Benaya anasimamia Wakerethi na Wapelethi; wana wa Daudi wana nafasi kuu za utumishi kwa mfalme (18:15–17).

Jina la kuhani linatofautiana katika baadhi ya maandishi na masimulizi yanayofanana. Si lazima kudai uhakika ambao ushahidi hautoi (Klein 2006). Lakini jukumu la uongozi linaeleweka: taifa linahitaji usimamizi, kumbukumbu, huduma ya kiroho na uwajibikaji.

Mstari wa 14 ni kipimo cha maana ya ushindi. Ufalme haupo kwa ajili ya kukusanya kodi peke yake. Watu wanahitaji haki (Zab. 72:1–4; Yer. 22:3). Mfalme anawajibika si kwa maeneo yaliyotekwa tu, bali kwa maisha ya watu wanaoishi ndani ya ufalme.

Tafakari ya Kiteolojia: Ushindi Ni wa Nani?

Ahadi ya Mungu Haifanyi Nguvu za Binadamu Kuwa Mungu

Ahadi ya 17:8–10 inaonekana ikitimia kwa sehemu, lakini tamko la ushindi linarudisha utukufu kwa Bwana (18:6, 13). Mafanikio yanapaswa kuzaa shukrani, si kiburi cha kujiona mtu asiyeweza kubadilishwa (Kum. 8:17–18). Kwa jamii iliyotoka katika magofu, ahadi ya Mungu ni msingi wa tumaini hata wakati nguvu za nje zimepungua.

Ibada Inapanga Upya Matumizi ya Mali

Shaba ya Hekalu na mali iliyotengwa kwa Mungu inaonyesha kwamba mafanikio ya taifa hayakusudiwi kumalizia kwenye tamaa ya mfalme (18:8, 11). Hata hivyo, mali ya ibada haiwezi kufuta gharama ya vita. Baadaye Mungu atamchagua Sulemani, si Daudi aliyemwaga damu nyingi, ajenge Hekalu (22:8–10). Mtu anaweza kuandaa kazi ambayo mwingine ameitwa kuikamilisha.

Haki Ndiyo Jaribio la Hadhara la Uongozi wa Agano

Mstari wa 14 si mapambo ya mwisho. Haki na uadilifu vinaonyesha kazi ya ufalme kwa wananchi. Manabii wanatazamia Mwana wa Daudi atakayetawala kwa haki (Isa. 9:6–7; 11:1–5). Ibada bila utunzaji wa maskini na walio dhaifu ni ushuhuda uliovunjika (Isa. 1:16–17).

Mwana Mkuu wa Daudi Anaufunua Ushindi wa Kweli

Wakristo wanamtambua Yesu kuwa Mfalme aliyeahidiwa kutoka ukoo wa Daudi (Luka 1:32–33). Yesu anafundisha kuwa ukuu ni utumishi, si kuwalazimisha wengine (Mk. 10:42–45). Ushindi wa Kristo unapitia msalaba na ufufuo, ukivunja nguvu za dhambi na uovu badala ya kuyatiisha mataifa jirani (Kol. 2:13–15). Lengo la ufalme ni watu wapatanishwe na Mungu na kuishi katika amani na haki.

Matumizi Katika Maisha: Weka Shaba Mbele za Mungu

1. Chunguza matunda ya mafanikio. Ukuaji wa huduma umeongeza kujifunza Neno, ulinzi wa watoto, msaada kwa maskini na haki, au takwimu pekee?
2. Weka mali kwa matumizi ya wazi. Andaa bajeti zinazokaguliwa, taarifa zinazoeleweka na matumizi yanayohudumia jamii badala ya sifa binafsi.
3. Kataa njia zinazoumiza. Usitetee vitisho, udanganyifu au unyanyasaji kwa sababu programu imepata matokeo makubwa. Rekebisha madhara.
4. Walinde watu waliofanya ushindi uwezekane. Sikiliza wafanyakazi, wajitoleaji na familia zinazobeba gharama zisizoonekana za mafanikio.
5. Jenga utawala unaodumu. Weka taratibu za maamuzi ya haki, kumbukumbu sahihi, kusikiliza malalamiko na usimamizi wenye ujuzi.
6. Andaa watakaokuja baada yako. Kama Daudi alivyotunza shaba kwa kazi ya Sulemani, fundisha warithi na toa rasilimali bila kudai kumiliki matokeo yote.
7. Pima viongozi kwa haki. Sikiliza wenye udhaifu, rekebisha ubaguzi na onyesha uadilifu katika maamuzi ya kila siku.

Maswali ya Tafakari

1. Ni mafanikio gani yanamshawishi kiongozi au kanisa kutegemea nguvu binafsi?
2. Ni mali gani inakusanywa badala ya kusaidia ibada na majirani?
3. Ni nani anayebeba gharama iliyofichwa nyuma ya mafanikio yanayosherehekewa?
4. Haki inaonekana kwenye usimamizi wa kila siku, au kwenye hotuba pekee?
5. Ni maandalizi gani yanaweza kuachwa kwa kizazi kinachofuata bila kutaka kudhibiti kila matokeo?

Sala ya Mwitikio

Ee Bwana wa agano, Mungu mwaminifu kwa ahadi ya Daudi, pokea shukrani ya ushindi na uondoe kiburi. Dhahabu na shaba viwe vifaa vya ibada ya uaminifu, si sanamu za ukubwa wa binadamu. Mafanikio yanapoficha maumivu, fungua macho na urejeshe haki. Wape viongozi na watumishi mikono safi, kumbukumbu za kweli na mioyo inayokutafuta. Lifundishe kanisa kuandaa kazi ya vizazi vijavyo na kuachilia matokeo yaliyo mikononi mwa Mungu. Kupitia Yesu Kristo, Mwana mwenye haki wa Daudi, geuza madaraka kuwa utumishi na mafanikio kuwa sifa. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Ufalme umeimarika, mali imetengwa na haki imetajwa kuwa jukumu la mfalme. Lakini nguvu haziondoi hatari ya kutafsiri vibaya nia ya jirani. Katika 1 Mambo ya Nyakati 19, Daudi anatuma salamu za wema kwa mfalme wa nchi jirani. Mashaka yanageuza wema kuwa aibu, kisha vita. Sura inayofuata inauliza kama watu wanaweza kuitambua rehema kabla hofu haijaharibu amani.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha mamlaka, usimamizi wa mali na haki katika maisha ya jumuiya.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza jinsi mwandishi alivyochagua taarifa za vita kwa kuzingatia tumaini la Hekalu.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Anajadili tofauti za maandishi, orodha ya viongozi na uhusiano na 2 Samweli 8.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 10–29: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12A. New York: Doubleday, 2004. Anatoa uchambuzi wa historia na muundo wa masimulizi ya ushindi na utawala wa Daudi.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman’s Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Rejea iliyotolewa inaunganisha ushindi wa Daudi na uaminifu wa agano na maandalizi ya ibada.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anaweka ushindi wa vita na Hekalu katika mtazamo wa ahadi ya ufalme wa Daudi.