1 Nyakati 20: Taji Zito na Uwajibikaji

Muhtasari wa somo

Milango ya Raba imeanguka; taji zito linahamia kichwa kingine. Ng'ambo ya jiji, mashujaa wakubwa bado wanasimama, na mikono mingine inawaangusha. Lakini historia ya agano inataka zaidi ya hesabu ya maadui walioshindwa.

Andiko: 1 Mambo ya Nyakati 20:1–8

Taswira inayoongoza: Taji zito ambalo haliwezi kubeba wajibu wote wa mfalme

Swali la moyo: Ushindi una maana gani wakati mafanikio ya hadharani na wajibu wa maisha binafsi vinapaswa kusimama mbele za Mungu mmoja?

Utangulizi: Kushinda Si Hadithi Nzima

Jumuiya inaweza kushangilia mafanikio makubwa na kusahau gharama iliyobebwa na watu. Kiongozi anaweza kupokea heshima hadharani, huku maswali mazito yakibaki ndani ya ikulu. Ushindi unaweza kuwa wa kweli, lakini taarifa ya ushindi haiwezi kuwa wasifu kamili wa maadili ya mfalme.

Sura ya 20 ni fupi, lakini ina uzito. Mji wa Raba unaanguka, taji la thamani kubwa linakuwa la Daudi, na mashujaa wa Daudi wanawashinda wapiganaji hodari wa Wafilisti. Matukio yanafuata ahadi ya Mungu ya kuimarisha ufalme wa Daudi (17:8–10) na vita vilivyoanza kwa wema uliokataliwa (19:1–19). Hata hivyo, masimulizi yanatufanya tuulize kuhusu mateka, matumizi ya mamlaka na mambo yaliyohifadhiwa katika vitabu vingine vya Biblia.

Andiko hili linahusu ushindi wa kifalme kuwa kipimo cha uwajibikaji wa agano. Mwandishi anakumbuka jinsi Mungu alivyoulinda ufalme wa Daudi. Maandiko mengine yanakumbusha kwamba nguvu za kiongozi lazima ziongozwe na haki, ukweli na utii.

Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Ushindi na Ukimya Wenye Maswali

Sura za 18–20 zinaweka pamoja ushindi wa kijeshi wa Daudi baada ya ahadi ya agano katika sura ya 17. Mara mbili mwandishi ameeleza kwamba Bwana alimsaidia Daudi (18:6, 13). Pia ameandika kwamba Daudi alitenda haki na uadilifu kwa watu (18:14). Msingi huo unatakiwa kuongoza usomaji wa sura ya 20, ambamo majemadari na mashujaa wengine wanachangia ushindi.

Mistari ya 1–3 inalingana na 2 Samweli 11:1 na 12:26–31. Lakini katikati ya sehemu hizo, Samweli inasimulia Daudi kutumia vibaya mamlaka dhidi ya Bathsheba, kupanga kifo cha Uria, kukemewa na nabii Nathani, na kukiri dhambi (2 Sam. 11:2–12:25). Mambo ya Nyakati haisimulii matukio hayo hapa. Andiko halielezi kila sababu ya uchaguzi huo wa kifasihi. Mwandishi anaelekeza macho kwenye kulindwa kwa ufalme na maandalizi ya Hekalu yatakayokuja (1 Nya. 21–22). Kusoma vitabu vyote viwili kunazuia ukimya kuwa kibali cha maovu (Japhet 1993; Klein 2006).

Kwa jamii ya baada ya uhamisho, kushindwa kwa maadui kulikumbusha uaminifu wa Mungu kwa agano. Lakini tumaini la agano haliwezi kujengwa juu ya kuficha dhuluma.

Kutembea Katika Andiko

Majira ya Vita Yanapomkuta Mfalme Yerusalemu (20:1)

Mwaka unapozunguka hadi majira ya vita, Yoabu anaongoza jeshi dhidi ya Waamoni, anaharibu maeneo ya Amoni na kuuzingira Raba. Daudi anabaki Yerusalemu. Yoabu anashambulia na kuuharibu mji (20:1).

Huu ndio mwendelezo wa vita vilivyoanza baada ya wajumbe wa Daudi kudhalilishwa na mfalme wa Amoni (19:1–9). Yoabu, aliyeongoza mapambano katika sura ya 19, anaongoza pia shambulio hili. Mwandishi hasimulii kila hatua ya kijeshi wala sababu ya Daudi kubaki Yerusalemu.

Maneno hayo yanafanana na mwanzo wa 2 Samweli 11, ambamo kubaki kwa Daudi mjini kunaongoza kwenye hadithi ya Bathsheba na Uria. Hata hivyo, mstari huu wenyewe hausemi kwamba kubaki mjini kulikuwa dhambi. Tofauti ya vitabu inapaswa kuheshimiwa: Mambo ya Nyakati inaangazia ushindi; Samweli inafichua pia dhambi na uwajibikaji. Ushindi wa hadharani hauwezi kufuta kosa la ndani ya nyumba.

Taji Linapokuwa Zito Kuliko Dhahabu (20:2–3)

Daudi analichukua taji lililopambwa kwa vito. Taji lina uzito wa talanta moja ya dhahabu na linawekwa kichwani mwa Daudi (20:2). Tafsiri zinatofautiana kuhusu kama taji lilikuwa la mfalme wa Waamoni au la Milkimu, mungu wa Waamoni. Muundo wa Kiebrania unaruhusu mjadala. Kwa vyovyote, taji linaonyesha heshima na nguvu za ufalme ulioshindwa (Knoppers 2004).

Daudi anachukua pia nyara nyingi. Kisha habari zinawageukia watu wa Raba. Tafsiri nyingi za kisasa zinaeleza kwamba wakazi walitolewa mjini na kulazimishwa kufanya kazi ngumu kwa misumeno, vyombo vya chuma na mashoka. Tafsiri nyingine za zamani zinasema watu walikatwa au kuadhibiwa kwa vifaa hivyo. Tofauti ya maana katika maandishi na tafsiri inahitaji kutajwa bila kulazimisha jibu lisilo na uhakika (20:3; ling. 2 Sam. 12:31).

Kwa usomaji wowote, ushindi una gharama kwa raia na mateka. Simulizi la vita vya kale si agizo kwa kanisa kutumia nguvu, utumwa au udhalilishaji. Taji linatoa mamlaka, lakini haliwezi kutoa haki ya kumiliki maisha ya watu. Haki iliyotajwa katika 18:14 inabaki kipimo cha uongozi.

Sibekai Anaposimama Mbele ya Tishio Gezeri (20:4)

Simulizi linahamia vita dhidi ya Wafilisti huko Gezeri. Sibekai Mhushathi anamwua Sipai, mmoja wa wazao wa Warefai, wanaohusishwa hapa na wapiganaji wenye nguvu kubwa. Wafilisti wanatiishwa (20:4).

Mstari mmoja tu unatosha kutunza jina la shujaa. Si Daudi anayejitangaza kwenye kila ushindi. Watu wengine wanatumika kulinda jamii. Hiyo ni sehemu ya ujumbe wa orodha ya mashujaa katika 1 Mambo ya Nyakati 11–12.

Tukio linakumbusha pambano la zamani la Daudi na Goliathi (1 Sam. 17:40–51). Lakini sasa wapiganaji wengine wanasimama mbele ya tishio. Uaminifu wa kizazi kimoja lazima utengeneze nafasi ya uaminifu wa kizazi kingine.

Ushindi wa Elhanani Unapoleta Swali la Maandishi (20:5)

Katika vita vingine, Elhanani mwana wa Yairi anamwua Lahmi, ndugu ya Goliathi wa Gathi. Mpini wa mkuki wa mpinzani unafananishwa na mti wa mfumaji (20:5).

Katika maandishi ya Kiebrania yaliyopokelewa ya 2 Samweli 21:19, Elhanani anatajwa kumuua Goliathi. Hapo kuna tofauti na 1 Mambo ya Nyakati 20:5 na 1 Samweli 17, ambamo Daudi anamuua Goliathi. Watafiti wamejadili uwezekano wa mabadiliko wakati wa kunakili maandishi, hasa maneno Lahmi na Mbelehemu. Si sahihi kudai kwamba kila swali la maandishi limetatuliwa (Klein 2006; Knoppers 2004).

Pamoja na mjadala huo, hoja ya simulizi inabaki: mashujaa wenye majina tofauti walishiriki katika kuilinda Israeli. Hakuna ushindi mmoja unaomaliza majaribu yote ya baadaye.

Jitu Linapoanguka na Watumishi Kugawana Sifa (20:6–8)

Vita vingine vinafanyika huko Gathi. Mtu mkubwa sana ana vidole sita katika kila mkono na kila mguu, jumla ya vidole ishirini na vinne. Mtu huyo anaitukana Israeli. Yonathani mwana wa Shimea, ndugu ya Daudi, anamwua mpinzani huyo (20:6–7). Kwa hiyo Yonathani ni mpwa wa Daudi.

Idadi ya vidole ni maelezo ya mwili, si uthibitisho wa uovu wa mtu kwa sababu ya tofauti ya maumbile. Tendo la kuitukana Israeli ndilo muhimu katika tukio. Msomaji hapaswi kubuni siri za namba ishirini na nne au kuhusisha uovu na mwili wa mtu.

Mstari wa 8 unafunga sura kwa kusema wapiganaji hawa wa Gathi walianguka kwa mkono wa Daudi na kwa mikono ya watumishi wa Daudi. Mfalme ana jukumu la kuongoza, lakini kazi imefanywa na wengi. Ushindi haukuwa wa mtu mmoja.

Tafakari ya Kiteolojia: Mfalme Chini ya Taji

Ahadi ya Mungu Inadumu Katikati ya Vitisho

Mungu aliahidi kuondoa maadui wa Daudi na kuimarisha makao ya Israeli (17:8–10). Ushindi katika sura za 18–20 unaonyesha kutimia kwa sehemu ya ahadi (18:6, 13). Hata hivyo, ahadi si kibali cha kila tendo la mfalme. Mungu anayelinda watu pia anadai uadilifu na utii (Kum. 17:18–20; Zab. 89:30–33).

Ushindi wa Kijeshi Si Usafi wa Maadili

Taji na nyara zinaonyesha nguvu, lakini hali ya mateka inabaki ngumu (20:2–3). Historia ya Bathsheba na Uria katika 2 Samweli 11–12 inafichua hatari ya mamlaka yasiyodhibitiwa. Kuusoma ushindi kwa jicho la agano hakumaanishi kuficha dhuluma. Mungu anataka haki na ulinzi wa walio dhaifu (Isa. 1:16–17; Mik. 6:8).

Ujasiri wa Jumuiya Una Majina Mengi

Sibekai, Elhanani na Yonathani wanatajwa kwa majina (20:4–7). Mfalme hawezi kutenda kila kitu peke yake. Vivyo hivyo, mwili wa Kristo una viungo vingi. Hakuna mchungaji, mwalimu au kiongozi anayefanya kazi ya mwili mzima (1 Kor. 12:12–27). Uongozi mzuri huinua watumishi wengine.

Mwana wa Daudi Anashinda kwa Njia Tofauti

Ahadi ya Daudi inaelekea kwa Mfalme wa haki ya kudumu (1 Nya. 17:11–14; Isa. 9:6–7). Yesu Kristo, Mwana wa Daudi, hajengi ufalme kwa kuwatawala watu kwa mabavu. Yesu anashinda uovu kwa huduma, msalaba na ufufuo (Mk. 10:42–45; Kol. 2:13–15). Taji la Kristo linaonyesha mpaka wa mataji ya vita: Mfalme wa kweli anatoa uhai badala ya kuwatumia watu kama vifaa vya mafanikio.

Matumizi Katika Maisha: Beba Taji kwa Uwajibikaji

1. Eleza historia yote. Sherehekea mafanikio ya huduma bila kuficha taarifa za kuaminika kuhusu watu waliojeruhiwa au kunyonywa.
2. Pima mafanikio kwa haki. Chunguza namna wafanyakazi, wajitoleaji, familia na walio dhaifu wanavyotendewa; usiangalie fedha na idadi pekee.
3. Tambua mashujaa wasioonekana. Wape shukrani na msaada watu wanaolinda jamii bila kusifiwa hadharani.
4. Kataa kutumia mabavu. Usitumie mamlaka ya kiroho, fedha au shinikizo la taasisi kuhalalisha udhalilishaji na kazi zisizo salama.
5. Weka mipaka ya madaraka. Hakikisha ukaguzi wa fedha, maamuzi yenye uwazi na njia salama ya kutoa malalamiko.
6. Andaa viongozi wajao. Fundisha na uwape majukumu watumishi wapya badala ya kujenga huduma inayomtegemea mtu mmoja tu.
7. Kiri makosa yaliyofichwa na ushindi. Pale mafanikio yalipofunika dhuluma, simama upande wa ukweli, linda walioathiriwa na rekebisha madhara.

Maswali ya Tafakari

1. Ni mafanikio gani yanayoweza kuficha jukumu la kimaadili lililopuuzwa?
2. Ni nani aliyebeba gharama ya siri ya sherehe kubwa?
3. Ni watumishi gani waaminifu ambao majina na mahitaji yao yamesahaulika?
4. Ni wapi kiongozi amechanganya nguvu au umaarufu na kibali cha Mungu?
5. Ni toba gani au marekebisho gani yanapaswa kutangulia sherehe nyingine?

Sala ya Mwitikio

Ee Bwana wa agano, taji ni zito, na kila mfalme wa duniani anawajibika mbele za Mungu. Usiruhusu mafanikio yafanye mioyo kuwa migumu. Wafundishe viongozi kuwaheshimu wahudumu, kuwalinda wanaoteseka na kusikia kilio kinachofichwa na nyimbo za ushindi. Mamlaka yalipowaumiza watu, toa ujasiri wa kukiri makosa, kutenda haki na kurekebisha madhara. Ikumbuke mikono ya watu wa kawaida inayolinda jamii. Lipe kanisa unyenyekevu wa Yesu Kristo, Mwana wa Daudi, ambaye mamlaka ya kweli yanaonekana katika upendo wa kujitoa. Tayarisha mioyo si kwa kushinda tu, bali pia kwa kuabudu na kutii. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Raba imeanguka, na mashujaa wa Gathi wameshindwa. Lakini hatari kubwa kwa Israeli haiji kila wakati kwa mkuki wa adui. Katika 1 Mambo ya Nyakati 21, Daudi ataamuru watu wahesabiwe. Tamaa ya kupima nguvu za jeshi itafichua udhaifu uliofichika chini ya taji. Simulizi litatoka kambini na kuelekea madhabahuni, ambako hukumu na rehema zitaandaa mahali pa nyumba ya Mungu.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha simulizi la ufalme na uwajibikaji wa viongozi wa leo.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza uchaguzi na mpangilio wa ushindi wa Daudi katika historia ya baada ya uhamisho.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Anajadili tofauti za maandishi kati ya Mambo ya Nyakati na Samweli, hasa masimulizi ya mashujaa wa Gathi.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 10–29: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12A. New York: Doubleday, 2004. Anachambua Raba, taji, mateka, na maswali ya maandishi ya vita vya Wafilisti.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Rejea iliyotolewa inahusisha ushindi wa Daudi na ahadi ya Mungu ya usalama pamoja na maandalizi ya Hekalu.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anaweka ushindi wa kifalme katika muktadha wa agano na matumaini yanayolenga Hekalu.