1 Nyakati 24: Mpangilio Madhabahuni

Muhtasari wa somo

Hekalu bado halijainuka, lakini majina yanaitwa na wajibu unapangwa. Kabla sadaka hazijawekwa madhabahuni, watu wanapaswa kujifunza kwamba huduma takatifu si mali ya ukoo wa kujivunia wala nafasi ya kugombania.

Andiko: 1 Mambo ya Nyakati 24:1–31

Taswira inayoongoza: Majina yanayopangwa kwa ajili ya huduma madhabahuni

Swali la moyo: Jumuiya inaweza kuheshimuje wito wa Mungu bila kugeuza huduma kuwa upendeleo wa familia, tamaa ya cheo au vurugu?

Utangulizi: Huduma Inapogeuka Mashindano

Hata kanisani, huduma inaweza kugeuka mashindano. Jina la familia linafungua mlango, mfanyakazi mwaminifu anasahaulika, na nafasi nzuri zinatolewa kwa marafiki wa viongozi. Madhabahu yaliyokusudiwa kuwaunganisha watu mbele za Mungu yanaweza kugeuka chanzo cha migawanyiko.

Katika 1 Mambo ya Nyakati 24, hakuna vita wala muujiza mkubwa. Daudi anapanga zamu ishirini na nne za makuhani, akishirikiana na Sadoki, Ahimeleki na mwandishi Mlawi. Kisha majina ya Walawi wengine yanaandikwa na kura zinapigwa. Namba, koo na taratibu zinaonekana mambo madogo. Lakini ujumbe ni mkubwa: nyumba ya Mungu ni ya Mungu.

Andiko hili linahusu wajibu mtakatifu uliorithiwa kuwa huduma ya pamoja, yenye mpangilio na uwajibikaji mbele za Bwana. Majina hayaandikwi kwa ajili ya kuwapa watu sifa. Majina yanahifadhi wajibu ili ibada iendelee hata kizazi cha sasa kitakapoondoka.

Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Kupanga Ibada Kabla ya Hekalu

Sura za 1–9 zinahifadhi kumbukumbu za Israeli baada ya uhamisho. Sura za 10–22 zinaonyesha Daudi akitawala, akitafuta Bwana, akipokea ahadi na kuandaa ujenzi wa Hekalu. Sura ya 23 inaanza upangaji wa Walawi; sura ya 24 inahusu makuhani na familia nyingine za Walawi. Hekalu halijajengwa bado; Sulemani atalijenga baadaye (1 Nya. 22:5–10; 2 Nya. 3:1).

Sheria ya Musa iliweka tofauti kati ya wazao wa Haruni waliokuwa makuhani na Walawi wengine waliowasaidia katika huduma (Hes. 3:5–10; 18:1–7). Daudi haanzishi ukuhani kwa matakwa binafsi. Daudi anapanga wajibu wa agano kwa ibada ya makao ya kudumu (Sailhamer 1983).

Kwa waliorejea kutoka uhamishoni, suala la kutambua ukoo wa makuhani lilikuwa muhimu (Ezra 2:36–39, 61–63). Lakini ukoo peke yake hauwezi kuhifadhi uaminifu. Kumbukumbu ya utaratibu wa ibada iliwafundisha watu kujenga upya kwa Neno, uwajibikaji na utakatifu, si kwa kutegemea jengo pekee (Japhet 1993; Williamson 1982).

Kutembea Katika Andiko

Madhabahu Yanapokumbuka Familia Iliyovunjika (24:1–2)

Sura inaanza kwa majina ya wana wanne wa Haruni: Nadabu, Abihu, Eleazari na Ithamari. Nadabu na Abihu walikufa kabla ya Haruni, bila kuacha wana wa kiume; hivyo ukoo wa kikuhani ukaendelea kupitia Eleazari na Ithamari (24:1–2).

Habari hii inarudisha kumbukumbu ya moto usioamriwa katika Walawi 10:1–3 na orodha ya Hesabu 3:4. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati harudii maelezo yote ya msiba. Hata hivyo, historia ya familia inakumbusha uzito wa utakatifu wa Mungu. Ukuhani si cheo kilichobuniwa na watu.

Kutoka katika msiba, huduma inaendelea kupitia familia mbili. Historia yenye majeraha haiwezi kufuta uwezekano wa uaminifu wa kesho. Lakini majeraha pia hayafutwi ili historia ipendeze.

Idadi Zisizolingana Zinapopewa Nafasi Yenye Haki (24:3–5)

Daudi anashirikiana na Sadoki wa ukoo wa Eleazari na Ahimeleki wa ukoo wa Ithamari (24:3). Familia hizi mbili hazina idadi sawa ya wakuu: Eleazari anawakilishwa na koo kumi na sita, Ithamari na koo nane (24:4). Jumla ni zamu ishirini na nne.

Kisha kura zinapigwa ili kupanga utumishi, kwa kuwa viongozi wa nyumba takatifu walitoka katika pande zote mbili (24:5). Kupiga kura kunasaidia kuzuia matakwa binafsi ya mfalme kuamua kila nafasi. Haki hapa si kulazimisha koo zote kuwa na idadi sawa; ni kutambua hali ya familia na kuweka utaratibu unaohusisha wote wenye sifa za huduma.

Kura hazifungui ukuhani kwa kila mtu. Ukoo wa Haruni unabaki sharti la kihistoria. Pia kura pekee hazihakikishi haki katika kila mazingira. Hoja ya sura ni kupanga huduma kwa utaratibu unaokubalika badala ya kugombania mamlaka (Klein 2006; Knoppers 2004).

Majina Yanapoandikwa Mbele ya Mashahidi (24:6)

Shemaya mwana wa Nethaneli, mwandishi Mlawi, anaandika matokeo mbele ya Daudi, maofisa, Sadoki, Ahimeleki na wakuu wa familia. Kazi ya mwandishi inaweza kuonekana ndogo. Lakini kumbukumbu iliyoandikwa inasaidia kupunguza migogoro inayoweza kuzuka baada ya muda.

Maneno yanayoeleza mpangilio wa zamu za Eleazari na Ithamari yametafsiriwa kwa namna tofauti. Maandishi yanaonyesha kuwa pande zote zilishiriki katika utaratibu wa wazi; hata hivyo, namna halisi ya kubadilishana zamu haiko wazi kabisa. Si lazima kubuni hesabu ya kura ambayo andiko halijaithibitisha.

Kuna tofauti nyingine ya maandishi: mstari wa 6 unamtaja Ahimeleki mwana wa Abiathari, lakini 1 Samweli 22:20 inamtaja Abiathari mwana wa Ahimeleki. Inawezekana majina yalijirudia katika vizazi au kukawa na tofauti katika mapokeo ya maandishi. Hakuna jibu la lazima. Kukiri ugumu huu hakufuti ujumbe wa sura.

Majina Ishirini na Manne Yanapokuwa Wajibu Ishirini na Minne (24:7–19)

Kura ya kwanza inamwangukia Yehoyaribu, ya pili Yedaya, ya tatu Harimu, na ya nne Seorimu (24:7–8). Zamu ya nane ni ya Abiya (24:10). Orodha inataja pia Bilga na Imeri (24:14), kisha inamalizia kwa Delaya na Maazia (24:18).

Orodha inaonyesha kwamba hakuna familia moja iliyopewa nafasi ya kutawala huduma zote za baadaye. Majina tofauti yanakuwa wajibu tofauti. Mstari wa 19 unaeleza msingi wa mpangilio: huduma ifanyike kwa kufuata maagizo yaliyotolewa kupitia Haruni, kama Bwana alivyoamuru. Utaratibu unapaswa kulitumikia Neno la Mungu, si kuchukua nafasi ya Neno.

Katika Luka 1:5, 8–9, Zakaria anatoka katika zamu ya Abiya na anachaguliwa kwa kura kufanya huduma Hekaluni. Uhusiano huu unaonyesha namna jina dogo katika orodha ya kale linavyoweza kuwa muhimu baadaye. Lakini si ushahidi kwamba kila zamu iliendelea bila mabadiliko katika karne zote.

Walawi Wengine Wanaposimama Katika Kumbukumbu (24:20–31)

Sehemu ya mwisho inawataja Walawi wengine, si orodha ya pili ya makuhani wa Haruni. Kutoka ukoo wa Amramu wanatajwa Shubaeli na Yehdeya; majina mengine yanatoka kwa Rehabia, Ishari, Hebroni na Uzieli (24:20–25). Kisha mwandishi anataja ukoo wa Merari pamoja na familia za Mahli na Mushi (24:26–30).

Habari kwamba Eleazari wa familia ya Mahli hakuwa na wana wa kiume inaonekana tena (24:28; ling. 23:21–22). Hata familia isiyokuwa kubwa ina nafasi katika kumbukumbu ya agano.

Walawi hawa pia wanapiga kura mbele ya Daudi na viongozi. Mstari wa 31 unaonyesha wakuu na walio chini kwa umri au nafasi wakihusishwa katika utaratibu. Hii haifuti tofauti ya ukuhani na kazi nyingine za Walawi. Inasisitiza kwamba nyumba ya Bwana inahitaji watumishi wa aina nyingi, na majina yasiyopewa umaarufu bado yana thamani.

Tafakari ya Kiteolojia: Utakatifu Una Muundo wa Jumuiya

Wito Hupokewa, Haunyakuliwi

Ukuhani wa Haruni una msingi katika agizo la Mungu, si fahari ya ukoo (Hes. 18:1–7; 1 Nya. 24:19). Lakini ukoo hauwezi kuhalalisha kutotii; historia ya Nadabu na Abihu inakumbusha tahadhari hiyo (Law. 10:1–3). Katika kanisa la sasa, huduma inahitaji tabia inayopimwa, si jina la familia au cheo pekee (1 Tim. 3:1–13).

Taratibu za Haki Zinalinda Ibada

Zamu ishirini na nne, mashahidi, mwandishi na kura vinasaidia kupanga huduma kwa uwazi (24:3–19). Haki si kumpa kila mtu jukumu lilelile. Haki ni kukataa upendeleo na kutambua wito, uwezo na wajibu. Maandiko yanakataza kupendelea watu katika maamuzi (Kum. 16:19; Yak. 2:1–9).

Nyumba ya Mungu Inahitaji Zaidi ya Kuhani Anayeonekana

Makuhani na Walawi wanatajwa pamoja, lakini wana kazi tofauti (24:1–31). Wanaohudumia madhabahu wanahitaji ushirikiano wa watunza na waandaji wa ibada. Agano Jipya linalinganisha kanisa na mwili wenye viungo vingi vinavyohitajiana (1 Kor. 12:12–27). Ushirikiano haupaswi kutumiwa kuficha uchovu wa wafanyakazi au kupuuza usalama na haki.

Kuhani Mkuu wa Milele Anafungua Njia

Zamu za makuhani zinaonyesha huduma inayohitaji kuendelea kutoka kizazi hadi kizazi. Lakini makuhani wa kufa hawawezi kuondoa kikamilifu tatizo la dhambi. Waebrania 7:11–17, 23–28 inamtangaza Yesu kuwa Kuhani Mkuu wa kudumu, mwenye ukuhani usiotokana na ukoo wa Haruni. Huduma ya zamani ilikuwa na nafasi yake katika agano la Israeli; Kristo anafungua njia ya kumkaribia Mungu kwa neema (Ebr. 10:19–22).

Matumizi Katika Maisha: Ipe Huduma Takatifu Jina

1. Andika wajibu wa huduma. Hifadhi ratiba za zamu, majukumu, taratibu za maamuzi na maandalizi ya kukabidhi kazi kwa viongozi wapya.
2. Kataa upendeleo wa familia. Wateue watumishi kwa tabia, ujuzi, upatikanaji na mchakato ulio wazi, si kwa undugu, fedha au ukaribu na uongozi.
3. Gawana mzigo wa huduma. Panga zamu kwa haki, toa mapumziko na epuka kuwachosha wajitoleaji wale wale kila Sabato.
4. Shirikisha vizazi kwa uwajibikaji. Wafundishe vijana, wasikilize wazee na mpe kila mtumishi jukumu linalolingana na maandalizi.
5. Thamini huduma tofauti. Waheshimu waimbaji, waalimu, walinzi, wahasibu, wasafishaji na wanaotunza wageni pamoja na wahubiri.
6. Rekebisha mifumo iliyoharibika. Chunguza kumbukumbu zisizo sahihi, migogoro iliyofichwa, mzigo usio sawa na malalamiko ambayo hayajasikilizwa.
7. Weka ibada juu ya urasimu. Ratiba na kanuni zisaidie kumtafuta Mungu kwa unyenyekevu, haki na shukrani; zisigeuke sanamu mpya.

Maswali ya Tafakari

1. Ni wapi majina ya familia au urafiki yanaamua nafasi za huduma kuliko tabia na wito?
2. Ni watumishi gani waaminifu hawatajwi wakati viongozi wanaonekana hupokea sifa zote?
3. Ni wajibu gani unahitaji zamu za haki, mafunzo au kumbukumbu zilizoandikwa?
4. Je, vijana na watu wasio na umaarufu wanapewa nafasi kwa maandalizi na ulinzi unaofaa?
5. Mpangilio wa sasa unawaelekeza watu kwenye utakatifu wa Mungu au heshima ya taasisi?

Sala ya Mwitikio

Ee Bwana wa madhabahu, Mungu wa Haruni na vizazi vilivyofuata, pokea majina ya watu wanaojitoa kwa huduma. Safisha tamaa ya kumiliki kazi takatifu. Linda kanisa dhidi ya upendeleo, kiburi na uzembe. Wape viongozi busara ya kugawa wajibu kwa haki; wape waandishi uaminifu wa kuweka kumbukumbu za kweli; wape watumishi wa kawaida nguvu ya kuendelea. Zikumbuke familia ambazo kazi zake hazisifiwi hadharani. Utaratibu wa ibada uwe ishara ya unyenyekevu, haki na furaha ya kukutumikia. Kupitia Yesu Kristo, Kuhani Mkuu wa milele, liunganishe kanisa mbele za uwepo wa Mungu. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Majina ya makuhani yametajwa, kura zimepigwa, na huduma ya madhabahu imepangwa. Sasa wimbo nao utapewa nafasi. 1 Mambo ya Nyakati 25 itawatambulisha Asafu, Hemani na Yeduthuni pamoja na waimbaji na wapiga vyombo. Nyumba ya Mungu haitapokea sadaka pekee; nyumba pia itajifunza kulitangaza Neno la Mungu kwa nyimbo.

Orodha ya Vyanzo Vyenye Maelezo

1. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anaunganisha mpangilio wa Hekalu na uwajibikaji wa jumuiya na viongozi.
2. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anachunguza kumbukumbu za makuhani na malengo ya jamii baada ya uhamisho.
3. Klein, Ralph W. 1 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2006. Anajadili tofauti za maandishi, koo na zamu za makuhani.
4. Knoppers, Gary N. I Chronicles 10–29: A New Translation with Introduction and Commentary. Anchor Bible 12A. New York: Doubleday, 2004. Anatoa uchambuzi wa kihistoria na kifasihi wa mipango ya Daudi.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Rejea iliyotolewa inaeleza zamu ishirini na nne, huduma ya makuhani na Walawi wengine waliopangwa kwa kura.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anaweka mpangilio wa ukuhani ndani ya masuala ya ibada na uendelevu wa agano.