2 Nyakati 21: Taa Nyuma ya Magofu

Muhtasari wa somo

Nyimbo za Yehoshafati zinatulia Yerusalemu. Upanga wa mwanawe unawageukia ndugu zake. Ikulu inazidi kuwa na giza, ufalme unapungua. Lakini Mungu anaendelea kuilinda taa ya agano.

Andiko: 2 Mambo ya Nyakati 21:1–20 Taswira kuu: Taa ya agano inayowaka nyuma ya ikulu yenye giza Swali la moyo: Viongozi wanapoharibu urithi waliokabidhiwa, je, uaminifu wa Mungu unaweza kuhifadhi tumaini bila kuhalalisha uovu wa viongozi?

Utangulizi: Urithi Unapogeuka Silaha

Familia inaweza kurithi mali bila kurithi hekima. Kanisa linaweza kurithi jengo zuri lakini likapoteza tabia iliyofanya ibada kuwa ya kweli. Mtu anaweza kukalia kiti cha kiongozi aliyeheshimiwa, huku akikataa misingi ya uongozi mwema.

Yehoshafati ameiachia Yuda miji yenye ngome, walimu wa Sheria, marekebisho ya haki na kumbukumbu za sala zilizojibiwa (2 Nya 17–20). Yehoramu anarithi kiti cha enzi, lakini anatupa urithi wa baba yake kwa kuwaua ndugu zake. Ibada potovu inaenea. Maeneo yanaasi. Ufalme unavunjika.

Andiko hili linahusu ufalme uliorithiwa kuwa nyumba ya ukatili, huku ahadi ya Mungu ya agano ikiendelea kuwa taa ambayo uovu wa mwanadamu hauwezi kuizima. Rehema inalinda ukoo wa Daudi, lakini rehema haimtangazi Yehoramu kuwa mwenye haki.

Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Ahadi Isiyoteketea Pamoja na Ikulu

Sura ya 21 inaanzisha kipindi cha giza baada ya utawala wa Yehoshafati. Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anaandikia jamii iliyojua uchungu wa kupoteza mfalme, hekalu na nchi. Swali kuu si kama kila mfalme wa ukoo wa Daudi alistahili kuongoza. Swali ni kama Mungu ataendelea kuwa mwaminifu kwa ahadi ya agano licha ya uasi wa wazao wa Daudi (2 Sam 7:12–16; 2 Nya 21:7).

2 Wafalme 8:16–24 inatoa simulizi fupi kuhusu Yehoramu, muungano na nyumba ya Ahabu, uasi wa Edomu na kifo cha mfalme. Mambo ya Nyakati inaongeza mkazo kwenye mauaji ya ndugu, ibada ya sanamu, barua ya Eliya, uvamizi na mazishi yasiyo na heshima (Japhet 1993; Klein 2012). Kwa namna hiyo, Yehoramu anakuwa mfano wa kumwacha Bwana.

Mstari wa 7 unabadilisha mwelekeo wa simulizi. Mungu hatakubali nyumba ya Daudi ifutike kabisa, kwa sababu Mungu ameahidi kuendeleza taa kwa Daudi. Taa hiyo ni tumaini dogo lakini halisi kwa watu ambao wameyaona majumba yakiharibika (Sailhamer 1983).

Kutembea Katika Andiko

Zawadi za Baba Zinapokutana na Upanga wa Ndugu (21:1–4)

Yehoshafati anakufa na kuzikwa katika Mji wa Daudi. Kabla ya kifo, Yehoshafati amewapa wanawe fedha, dhahabu, vitu vya thamani na miji yenye ngome. Ufalme unamwendea Yehoramu kwa sababu ya nafasi ya mzaliwa wa kwanza (21:1–3).

Baada ya kuimarisha mamlaka, Yehoramu anawaua ndugu zake kwa upanga pamoja na baadhi ya wakuu wa Israeli (21:4). Mtiririko wa habari unatia uzito: urithi, kuimarika kwa mamlaka, mauaji. Zawadi za baba haziwezi kuwalinda wanawe dhidi ya tamaa ya ndugu yao.

Sheria ilimwonya mfalme asiuinue moyo juu ya ndugu zake (Kum 17:18–20). Taji halimfanyi mfalme kuwa mmiliki wa maisha ya watu. Chanzo cha uovu wa Yehoramu ni hamu ya usalama bila undugu, mamlaka bila mipaka ya maadili.

Ikulu Inapokuwa na Giza Lakini Taa Inaendelea Kuwaka (21:5–7)

Yehoramu anaanza kutawala akiwa na miaka thelathini na miwili; anatawala miaka minane Yerusalemu. Mfalme anafuata mwenendo wa wafalme wa Israeli, akiwa ameoa binti wa nyumba ya Ahabu, na anafanya maovu mbele za Bwana (21:5–6).

Katikati ya hukumu hiyo, mwandishi anatangaza jambo la kushangaza: Mungu hataki kuiangamiza nyumba ya Daudi, kwa sababu Mungu amefanya agano la kuendeleza taa kwa Daudi na wazao wake (21:7; 1 Fal 11:36; 2 Sam 7:12–16).

Ahadi hiyo si cheti cha kumtakasa Yehoramu. Taa inaendelea kuwaka kwa sababu ya uaminifu wa Mungu, si kwa sababu ya ubora wa mfalme. Neema ya agano haimaanishi Mungu kupuuza uovu. Mungu anaweza kuilinda kesho ya watu wake huku akiwawajibisha viongozi wa leo.

Ufalme Unapopasuka na Ibada Kupotoka (21:8–11)

Edomu inaasi utawala wa Yuda na kuweka mfalme wake. Yehoramu anakabiliana na Waedomu kwa mashambulizi ya usiku, lakini Edomu inaendelea kujitenga. Libna pia inaasi (21:8–10). Mwandishi anasema wazi kwamba uasi wa Libna unahusiana na Yehoramu kumwacha Bwana, Mungu wa mababu.

Mstari wa 11 unataja kosa lingine. Yehoramu anajenga mahali pa juu pa ibada katika milima ya Yuda na kuwaongoza watu wa Yerusalemu na Yuda katika kutokuwa waaminifu kwa agano. Lugha ya uzinzi wa kiroho inaonyesha kuvunja uhusiano wa kipekee kati ya Mungu na watu wa agano (Kut 20:3–6; Hos 2:2–13).

Yehoshafati alituma walimu wa Sheria katika miji (2 Nya 17:7–9). Yehoramu naye anafundisha, lakini kwa mfano mbaya na maamuzi ya kifalme. Viongozi hufundisha hata bila kufungua Biblia. Jamii hujifunza kupitia mambo ambayo viongozi wanayahalalisha na kuyapa nafasi.

Barua ya Nabii Inapofika kutoka Nje ya Ikulu (21:12–15)

Yehoramu anapokea ujumbe ulioandikwa kutoka kwa nabii Eliya. Eliya anakumbukwa hasa kwa kukemea uovu wa Ahabu katika ufalme wa kaskazini. Sasa Eliya anakemea mfalme wa Yuda anayefuata njia za nyumba ya Ahabu.

Barua inawakumbusha Yehoramu viongozi waliomtangulia, Yehoshafati na Asa. Barua inataja mauaji ya ndugu na kuwapotosha watu katika ibada. Nabii anatabiri maafa kwa nyumba ya mfalme na ugonjwa mkali kwa Yehoramu (21:12–15).

Mambo ya Nyakati haielezi kwa uhakika wakati barua iliandikwa au kuwasilishwa ikilinganishwa na habari za Eliya katika 2 Wafalme 2. Wasomi wamejadili suala hilo; andiko halitoi taarifa za kutosha kwa hitimisho la uhakika (Dillard 1987; Klein 2012).

Jambo kuu liko wazi: kiti cha Daudi hakiko juu ya Neno la Mungu. Eliya anataja watu waliouawa, si makosa ya kisiasa pekee. Nabii mwaminifu anaona thamani ya wahanga ambao mfalme angetamani wasahaulike.

Ikulu Inapoporwa lakini Mwana Mmoja Anabaki (21:16–17)

Wafilisti na Waarabu wa maeneo yanayokaribiana na Wakushi wanaivamia Yuda. Wavamizi wanachukua mali za nyumba ya mfalme, wake na wanawe. Yehoahazi, mwana wa mwisho, anabaki; sura inayofuata inamtaja mrithi huyo kama Ahazia (22:1).

Ikulu iliyowahi kuwa na fedha, dhahabu na usalama wa ngome sasa imejaa majonzi. Mwandishi anayaeleza maafa ndani ya simulizi la hukumu. Hata hivyo, kutekwa kwa familia ni mateso ya wanadamu; si sababu ya kushangilia ukatili wa wavamizi.

Mwana aliyebaki anakumbusha ahadi ya mstari wa 7. Taa haijazimika. Lakini uwepo wa mrithi mmoja hauondoi maumivu ya familia iliyovunjika. Ahadi inaendelea katika mazingira ya hasara kubwa.

Mfalme Anapokufa Bila Heshima ya Ufalme (21:18–20)

Yehoramu anapata ugonjwa mkali wa tumbo usiopona. Baada ya kipindi kinachoelezwa kuwa miaka miwili, mfalme anakufa kwa maumivu makubwa (21:18–19). Simulizi linaonyesha ugonjwa huo kuwa sehemu ya utimilifu wa onyo la Eliya, lakini halitoi utambuzi wa kitabibu ambao wasomaji wa leo wanaweza kuuthibitisha.

Watu hawamfanyii Yehoramu ibada ya heshima ya kuchoma vitu vya manukato kama ilivyokuwa kwa wafalme wengine. Mfalme anazikwa katika Mji wa Daudi, lakini si katika makaburi ya wafalme. Hakuna majonzi ya heshima yaliyotajwa (21:19–20; linganisha 16:14).

Hapa panahitaji tahadhari ya kichungaji. Ugonjwa wa Yehoramu hauwezi kuwa kanuni ya kuhukumu wagonjwa wote. Yesu anakataa wazo kwamba kila mateso yanatokana na dhambi binafsi (Yoh 9:1–3; Luka 13:1–5). Tatizo kubwa la Yehoramu ni madhara aliyowaachia wengine kwa kutumia vibaya mamlaka.

Tafakari ya Kiteolojia: Taa Inayotangaza Nini?

Uaminifu wa Mungu Si Kibali cha Uovu

Mstari wa 7 ndio kiini cha sura. Mungu anakumbuka ahadi kwa Daudi hata Yehoramu anapokataa njia za Bwana (2 Sam 7:14–16; Zab 89:28–37). Mungu anahukumu maovu, lakini haufuti mpango wa agano. Kwa jamii iliyotoka uhamishoni, tumaini halitegemei viongozi wasiokosea; tumaini linategemea Mungu mwenye kutunza ahadi.

Kumwacha Mungu Kunadhuru Jamii Nzima

Ibada potovu ya Yehoramu inaandamana na mauaji, uasi na kupotoshwa kwa watu (21:4, 10–11). Ibada na haki haviwezi kutenganishwa. Kiongozi anayeendeleza shughuli za kidini huku akiwakandamiza watu haakisi tabia ya Mungu wa agano (Isa 1:11–17). Swali la Mambo ya Nyakati ni kama kiongozi anamtafuta Bwana au anamwacha Bwana.

Neno la Mungu Linaweza Kutokea Upande Usiotarajiwa

Eliya, nabii anayehusishwa na Israeli ya kaskazini, anamkemea mfalme wa Yuda (21:12–15). Hakuna familia, taasisi au ikulu inayomiliki sauti ya Mungu. Kanisa linahitaji nafasi salama kwa watu wa kusema ukweli, hasa ukweli kwa wenye mamlaka unaowatetea waliojeruhiwa.

Taa ya Daudi Inaelekeza kwa Mfalme Mwaminifu

Mwana mmoja aliyebaki hawezi kurekebisha uharibifu wote. Simulizi linajenga kiu ya Mwana wa Daudi asiyeua ndugu kwa sababu ya mamlaka. Tumaini hilo linaelekea kwa Yesu Kristo, Mfalme anayehudumu kwa uaminifu na kuitwa nuru ya ulimwengu (Isa 9:6–7; Luka 1:32–33; Yoh 8:12). Katika uumbaji mpya, utukufu wa Mungu unakuwa nuru ya mji (Ufu 21:23). Tumaini la baadaye linapaswa kuzaa haki na ulinzi wa watu leo.

Matumizi Katika Maisha: Linda Taa, Kataa Upanga

1. Kagua matumizi ya mamlaka. Je, urithi wa familia, mali au nafasi ya huduma unatumika kuwahudumia watu au kuwatisha washindani (21:1–4)?
2. Linda waliojeruhiwa na viongozi. Tengeneza njia salama za kutoa taarifa, uwajibikaji huru na msaada wa kweli kwa wahanga (21:4, 13).
3. Usichanganye heshima ya cheo na uaminifu kwa Mungu. Cheo cha kidini hakiwezi kufanya ukatili kuwa haki (21:6–7).
4. Rekebisha ibada iliyopotoshwa. Chunguza kama fedha, hadhi, hofu au siasa zimechukua nafasi ya Maandiko na huduma (21:10–11).
5. Pokea maonyo yasiyopendeza. Sikiliza wakosoaji waaminifu bila kulipiza kisasi (21:12–15).
6. Jali familia zinazoumia wakati wa migogoro. Toa ulinzi, ushauri na msaada; usishangilie mateso yanayotokana na vita (21:16–17).
7. Usiwahukumu wagonjwa kiroho. Tembelea wagonjwa, omba nao na saidia kupata matibabu yanayofaa. Usidai ugonjwa ni adhabu bila msingi wa maandiko (21:18–20; Yoh 9:1–3).

Maswali ya Tafakari

1. Ni urithi gani—cheo, mali, sifa au huduma—unaoweza kuwa kisingizio cha kuwatawala wengine?
2. Ni maumivu ya nani yamefichwa ili kulinda sifa ya kiongozi au familia?
3. Ni mahali gani pa juu pa tamaa au ibada iliyogawanyika panaendelea kukubalika kanisani?
4. Ni onyo gani kutoka Maandiko au kwa mshauri mwaminifu limekataliwa kwa kuhofia kupoteza hadhi?
5. Ni tendo gani la haki litaonyesha kwamba tumaini kwa ahadi ya Mungu linaonekana katika maisha ya sasa?

Sala ya Mwitikio

Ee Mungu wa agano la Daudi, ilinde taa wakati nyumba za wanadamu zimejaa giza. Fichua upanga unaofichwa nyuma ya vyeo vyenye heshima. Watetee walioumizwa kwa matumizi mabaya ya mamlaka. Rudisha sauti za waliozuiliwa na hofu. Bomoa mahali pa juu pa kiburi na tamaa. Lipe kanisa ujasiri wa kupokea ukweli usiopendeza na moyo wa kuwahudumia wenye mateso. Usituruhusu kuchanganya uvumilivu wako na kibali cha uovu. Kwa Yesu Kristo, Mwana mwaminifu wa Daudi na nuru ya ulimwengu, tufundishe kutenda haki, kukutafuta na kushikilia uaminifu. Amina.

Dirisha la Sura Inayofuata

Yehoramu anakufa bila heshima, lakini mwana mmoja anabaki. 2 Mambo ya Nyakati 22 inamfuata Ahazia kwenye ushawishi hatari wa nyumba ya Ahabu, kisha kwenye ukatili wa Athalia. Taa itaonekana kama inakaribia kuzimika. Je, Mungu ataihifadhi ahadi wakati hata watoto wa nyumba ya kifalme wanapotishiwa?

Orodha ya Vyanzo Yenye Maelezo

1. Dillard, Raymond B. 2 Chronicles. Word Biblical Commentary 15. Waco, TX: Word Books, 1987. Anachunguza muundo wa kitheolojia na mjadala wa kihistoria kuhusu barua ya Eliya.
2. Hill, Andrew E. 1 & 2 Chronicles. NIV Application Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2003. Anahusisha uongozi wa agano, ibada potovu na wajibu wa jamii na maisha ya leo.
3. Japhet, Sara. I & II Chronicles: A Commentary. Old Testament Library. Louisville: Westminster John Knox, 1993. Anaeleza namna mwandishi anavyomsimulia Yehoramu na kuilinda ahadi ya Daudi.
4. Klein, Ralph W. 2 Chronicles: A Commentary. Hermeneia. Minneapolis: Fortress, 2012. Anatoa uchambuzi wa karibu wa maandishi, historia na ulinganisho na Wafalme.
5. Sailhamer, John. First and Second Chronicles. Everyman's Bible Commentary. Chicago: Moody Press, 1983. Anasisitiza kumwacha Bwana, onyo la Eliya na taa ya agano inayobaki.
6. Williamson, H. G. M. 1 and 2 Chronicles. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1982. Anaweka kushindwa kwa wafalme na uendelevu wa agano ndani ya tumaini la watu waliorejea kutoka uhamishoni.