Kwa nini ushindi wa Amazia na mafanikio ya Yeroboamu II haviwezi kuwa kipimo kamili cha uaminifu?
Muhtasari wa somo
Wakati mfalme anaposhinda vita lakini akashindwa kulinda moyo
Mishale imepiga ardhi mara tatu; Israeli imepata nafuu kutoka mikononi mwa Aramu. Lakini kusini, ngoma za ushindi zinalia; Amazia anarudi kutoka bonde la chumvi. Ngoma zinapokuwa kubwa kuliko sauti ya hekima, mchongoma mdogo unajilinganisha na mwerezi. Kisha ukuta wa Yerusalemu unavunjika, na hazina zinatembea kuelekea Samaria. Hata hivyo, kaskazini Mungu anaona machozi ya taifa, na rehema inafungua milango ambayo ibada isiyoaminika haikuweza kufungua. Je, mafanikio yatakuwa mwalimu wa shukrani, au shamba ambamo kiburi kitachipua?
- Andiko la msingi:
- 2 Wafalme 14:1–29.
- Swali linaloongoza:
- Ni nini hutokea ushindi unapomfundisha kiongozi kujitumainia badala ya kumtegemea BWANA?
- Wazo kuu:
- 2 Wafalme 14 inahusu tofauti kati ya ushindi na uaminifu. Amazia anaonyesha utiifu fulani kwa Sheria ya Mungu, lakini ushindi dhidi ya Edomu unamwingiza katika vita vya kiburi vinavyouacha Yerusalemu wazi. Yeroboamu II, ingawa anaendelea katika dhambi, analeta nafuu kwa Israeli kwa sababu BWANA anaona mateso ya watu na bado hajakusudia kulifuta jina la Israeli. Mafanikio ya taifa si sawa na idhini ya Mungu kwa tabia ya watawala.
Utangulizi — Wakati Ushindi Unapokuwa Kioo cha Kujipenda
Kuna ushindi ambao huponya majeraha. Kuna ushindi mwingine ambao hufungua jeraha jipya, kwa sababu baada ya kushinda, kiongozi anaacha kusikiliza. Mkulima anaweza kuvuna mazao mengi na kusahau mvua, udongo na mikono iliyosaidia kupanda. Mfalme anaweza kushinda vita na kuamini kwamba hakuna tena sauti inayofaa kumwonya.
Mwisho wa 2 Wafalme 13 uliweka ushindi wa Yehoashi wa Israeli ndani ya rehema ya BWANA. Israeli ilirejeshewa miji kutoka kwa Aramu, lakini ibada potovu iliendelea. Sasa 2 Wafalme 14 inabadilisha macho kuelekea Yuda. Amazia, mwana wa Yehoashi wa Yuda, anaanza kwa hatua zinazostahili kuheshimiwa. Mfalme anawaadhibu waliomuua baba yake bila kuwaua watoto wa wahalifu. Hapa kiti cha enzi kinakubali mipaka ya Torati (14:5–6; Kum. 24:16).
Kisha ushindi dhidi ya Edomu unakuja. Ndipo simulizi linageuka. Amazia anatoa changamoto kwa Yehoashi wa Israeli. Onyo linakuja kwa njia ya mfano wa mchongoma na mwerezi. Amazia hasikilizi. Mwisho si fahari ya ushindi, bali ukuta uliobomolewa, mali za hekalu zilizochukuliwa na watu waliotekwa (14:8–14).
Sehemu ya pili inasimulia mafanikio ya Yeroboamu II. Tofauti ya kushangaza inaonekana: mfalme ambaye maandishi yanamhukumu kwa uovu anapata ushindi mkubwa wa kisiasa, si kwa sababu uovu umegeuka kuwa wema, bali kwa sababu Mungu anawaonea huruma watu wanaoteseka.
Sura hii inaonya dhidi ya kosa la kutumia matokeo mazuri kama kipimo pekee cha maisha ya kiroho. Ushindi unaweza kuficha kiburi; mafanikio yanaweza kuficha sanamu; rehema inaweza kuwafikia watu hata wakati viongozi hawajabadilika.
Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi — Falme Mbili Chini ya Kipimo Kimoja
Vitabu vya Wafalme havikusimulia matukio ili kuhesabu vita na miaka ya utawala pekee. Mwandishi anapima maisha ya umma kwa uaminifu wa agano: je, mfalme anasikiliza Sheria ya BWANA, anakataa ibada ya sanamu na kutenda haki kwa watu? Kumbukumbu la Torati 17:14–20 lilitarajia mfalme aishi chini ya Torati, badala ya kutumia mamlaka juu ya Torati.
Baada ya Yehu kuondoa nyumba ya Ahabu, wafalme wa Israeli waliendelea kufuata dhambi za Yeroboamu wa kwanza (2 Fal. 10:28–31; 13:10–11). Wakati huohuo, Yuda ilikuwa imesalimika katika jaribio la Athalia la kuangamiza ukoo wa Daudi (2 Fal. 11). Yehoashi wa Yuda alishughulikia matengenezo ya hekalu, lakini mwisho wa utawala ulifunikwa na hofu, mashambulizi ya Aramu na mauaji ya mfalme (2 Fal. 12).
Amazia anarithi kiti hicho kisicho na utulivu. Katika 14:1–22, mwandishi anatumia njia ya kawaida ya kutathmini mfalme: umri na muda wa utawala, mwenendo wa ibada, matendo muhimu na mwisho wa maisha. Kitu cha ajabu ni kwamba simulizi la Yuda linakatizwa na taarifa za Yehoashi wa Israeli (14:15–16). Mpangilio huu unamkumbusha msomaji kwamba ushindi wa mfalme wa kaskazini ulikuwa na athari ya moja kwa moja kwa mamlaka ya mfalme wa kusini (Provan 1995).
Sehemu ya 14:23–29 inageukia Yeroboamu II, mwana wa Yehoashi wa Israeli. Jina Yeroboamu linamrudisha msomaji kwenye mfalme wa kwanza wa ufalme wa kaskazini aliyesimamisha ndama za dhahabu (1 Fal. 12:26–33). Yeroboamu II anafaulu kupanua mipaka, lakini hatimaye anawekewa tathmini ileile ya ibada potovu (14:24).
Sura inapaswa kusomwa pamoja na 2 Mambo ya Nyakati 25, lakini vitabu hivyo vina mkazo tofauti. Mambo ya Nyakati hutoa habari za ziada kuhusu wanajeshi walioajiriwa, kuabudu miungu ya Edomu na onyo la nabii baada ya ushindi (2 Nya. 25:5–16). 2 Wafalme 14 yenyewe inasisitiza kiburi kinachofuata ushindi na athari zake kwa Yerusalemu. Maelezo ya nyongeza hayapaswi kuwasilishwa kana kwamba yanaonekana katika kila mstari wa Wafalme.
Mwisho wa sura, rehema inayoelezwa katika 14:26–27 inarudia moyo wa 13:23: agano la Mungu halijafutwa kwa sababu tu viongozi hawajalijali (Brueggemann 2000, 439–50).
Kutembea Katika Simulizi — Kutoka Ushindi wa Edomu Hadi Rehema kwa Israeli
Mwanzo wa Amazia: Haki Yenye Mipaka ya Torati (14:1–6)
Amazia, mwana wa Yehoashi wa Yuda, anatawala Yerusalemu kwa miaka ishirini na tisa. Mwandishi anasema Amazia alifanya yaliyo sawa mbele za BWANA, ingawa si kwa kiwango cha Daudi; mahali pa juu pa ibada hapakuondolewa, na watu waliendelea kutoa dhabihu katika sehemu hizo (14:1–4).
Tathmini ni ya pande mbili. Haiifuti mema yaliyofanywa; wala haipuuzi ibada isiyorekebishwa. Mfalme anapothibitisha mamlaka, anawaadhibu watumishi waliomuua baba yake. Lakini watoto wa wauaji hawauawi. Sababu imetajwa wazi: Sheria ya Musa ilikataza watoto kuuawa kwa makosa ya wazazi, au wazazi kwa makosa ya watoto (14:5–6; Kum. 24:16).
Katika mazingira ya kisiasa ambamo kisasi kinaweza kuenea kutoka familia moja hadi nyingine, tendo hilo lina uzito. Amazia anathibitisha kwamba hata wakati wa kuadhibu kosa halisi, mfalme hapaswi kufuta tofauti kati ya mwenye hatia na asiye na hatia. Mwanzo wa utawala unaonyesha uwezo wa kutii Torati. Tatizo ni kama moyo huo utabaki chini ya Torati baada ya ushindi.
Bonde la Chumvi: Ushindi Unaoweza Kulevya (14:7)
Amazia anawaua Waedomu elfu kumi katika Bonde la Chumvi na kuteka ngome ya Sela, kisha kuipa jina Joktheeli. Taarifa ni fupi, lakini maelezo ya idadi ya waliouawa yanapaswa kusomwa kwa uzito wake wa kibinadamu. Kwa ulimwengu wa Wafalme, ushindi wa kijeshi ulikuwa njia ya kuonyesha nguvu za mfalme na kumiliki maeneo.
Edomu ilikuwa tayari imeasi utawala wa Yuda wakati wa Yehoramu (2 Fal. 8:20–22). Hivyo vita vinahusiana na jaribio la kurudisha mamlaka ambayo Yuda ilikuwa imepoteza. Hata hivyo, mwandishi hajatoa amri ya Mungu inayomtaka Amazia kuanzisha vita vingine. Ushindi wa Edomu unakuwa daraja la tukio linalofuata, pale Amazia anapopima nguvu za Yuda dhidi ya Israeli.
Ushindi unaweza kuwa kipimo cha shukrani au kichocheo cha kujivuna. Mfalme anaonekana kuchagua njia ya pili.
Mchongoma na Mwerezi: Hekima Isiyosikilizwa (14:8–10)
Amazia anatuma ujumbe kwa Yehoashi wa Israeli: wafalme wakutane uso kwa uso. Katika muktadha unaofuata, kauli hiyo inageuka kuwa changamoto ya kivita. Yehoashi anajibu kwa mfano wa mchongoma wa Lebanoni uliotuma ujumbe kwa mwerezi wa Lebanoni kuomba binti wa mwerezi aolewe na mwana wa mchongoma. Mnyama wa mwituni anapita na kuukanyaga mchongoma (14:9).
Picha ya mashambani inachoma zaidi kuliko hotuba ya ikulu. Mchongoma ni mmea mdogo, mwerezi ni mti mkubwa; mnyama wa porini haombi ruhusa kutoka kwa mchongoma kabla ya kukanyaga. Mfano unabeza madai ya Amazia ya kujilinganisha na nguvu kubwa zaidi. Pia unaonyesha hatari ya kutumia mafanikio ya jana kupima uwezo wa kesho. Wasomi wanatofautiana kuhusu maana ya kila kipengele cha mfano, lakini ujumbe wa onyo la kiburi ni wazi (Brueggemann 2000, 440–42; Leithart 2006).
Yehoashi anaongeza maneno ya moja kwa moja: Amazia ameshinda Edomu; basi mfalme afurahie ushindi huo na abaki nyumbani. Kwa nini Amazia ajiletee maangamizi pamoja na Yuda? Ni hekima inayotoka kwa mfalme ambaye mwandishi tayari amemkosoa kwa ibada potovu (2 Fal. 13:11).
Hapa kuna somo lenye uchungu: onyo la kweli linaweza kutolewa na mtu ambaye maisha yake si mfano kamili wa uaminifu. Wajibu wa kusikiliza ukweli hauondolewi na udhaifu wa mtoa ushauri.
Ukuta Unaporomoka: Gharama ya Kiburi cha Kiongozi (14:11–14)
Amazia hasikilizi. Wafalme wanakutana Beth-shemeshi katika Yuda. Yuda inashindwa; askari wanakimbilia makwao, na Amazia anakamatwa. Yehoashi wa Israeli anaingia Yerusalemu na kubomoa sehemu ya ukuta wa mji, kutoka Lango la Efraimu hadi Lango la Pembeni—urefu wa dhiraa mia nne. Hazina za hekalu na ikulu zinachukuliwa, pamoja na watu waliowekwa kama dhamana, kisha mfalme wa Israeli anarudi Samaria.
Ukuta ni mfano wenye nguvu. Mfalme alitaka kufungua vita ili kuthibitisha nguvu; matokeo yake mji unapoteza ulinzi. Mali zilizokusanywa kwa ajili ya ibada na uendeshaji wa taifa zinachukuliwa kutokana na uamuzi wa mfalme mmoja. Gharama inahamia kwa watu ambao hawakutoa changamoto hiyo.
Provan anatazama tukio hili kama mwangwi wa baadaye wa kuanguka kwa Yerusalemu na kuchukuliwa kwa hazina na watu katika 2 Wafalme 24–25. Huo ni uhusiano wa kifasihi wa kuzingatia, si dai kwamba matukio hayo yalikuwa sawa katika kiwango au wakati (Provan 1995).
Kiburi cha kiongozi hakiishii kwenye moyo wa kiongozi. Kinaweza kubomoa ukuta wa ulinzi wa jamii nzima.
Mfalme Anayeishi Baada ya Kushindwa, Lakini Hatoroki Mwisho wa Machafuko (14:15–22)
Mwandishi anafunga taarifa za Yehoashi wa Israeli kwa kifo na kuzikwa kwa mfalme Samaria, kisha anarudi kwa Amazia. Amazia anaendelea kuishi miaka kumi na mitano baada ya kifo cha Yehoashi. Hata hivyo, watu wanapanga njama dhidi yake Yerusalemu; Amazia anakimbilia Lakishi, lakini wauaji wanamfuata na kumuua. Mwili unarudishwa Yerusalemu na kuzikwa pamoja na mababu.
Simulizi halisemi ni nani hasa aliyepanga njama au kila sababu iliyohamasisha mauaji. Kwa hiyo ni muhimu kutotangaza sababu zisizoelezwa na Wafalme kana kwamba ni hakika. Kitabu cha 2 Mambo ya Nyakati 25:27 kinatoa tathmini ya ziada ya kiroho kuhusu hatua za mwisho za Amazia.
Watu wa Yuda wanamfanya Azaria, mwenye umri wa miaka kumi na sita, kuwa mfalme. Azaria anarejesha Elathi katika mamlaka ya Yuda (14:21–22). Huyu ndiye Uzia anayetajwa kwa jina jingine katika maandiko mengine (2 Nya. 26:1; Isa. 6:1). Simulizi linavuka kutoka kwa baba aliyeshindwa hadi kwa mwana ambaye utawala wake utapewa tathmini katika sura ya 15.
Yeroboamu II: Mafanikio Katika Taifa Lisilotubu (14:23–29)
Yeroboamu II, mwana wa Yehoashi wa Israeli, anatawala Samaria kwa miaka arobaini na mmoja. Mwandishi hachelewi kutoa hukumu: mfalme anatenda maovu mbele za BWANA na haachi dhambi za Yeroboamu wa kwanza. Lakini mstari unaofuata unasimulia kupanuliwa kwa mipaka ya Israeli, kuanzia Lebo-hamathi hadi Bahari ya Araba, kama ilivyotangazwa kupitia Yona mwana wa Amitai wa Gath-heferi (14:23–25; linganisha Yona 1:1).
Kwa nini mafanikio hayo yanatokea? Maandishi yenyewe yanatoa sababu: BWANA aliona jinsi mateso ya Israeli yalivyokuwa makali; hakukuwa na msaada wa kutosha kwa watu, na BWANA alikuwa hajasema atalifuta jina la Israeli chini ya mbingu. Kwa hiyo Mungu akawasaidia kupitia Yeroboamu (14:26–27).
Hapa maandishi yanatofautisha chombo cha msaada na kiwango cha uaminifu. Mfalme anaweza kutumiwa kuleta nafuu fulani bila kufanywa mfano wa ibada ya kweli. Tena, ushindi wa taifa hauonyeshi kwamba udhalimu au ibada ya sanamu vimekuwa halali.
Katika mazingira ya mafanikio ya ufalme wa kaskazini, manabii kama Amosi walikemea anasa na ukandamizaji wa maskini (Amo. 5:11–24; 6:1–7; 7:10–17). Haya ni madirisha ya vitabu vingine yanayosaidia kuelewa kipindi, si maneno yaliyoandikwa moja kwa moja katika 2 Wafalme 14. Sura inafungwa kwa kifo cha Yeroboamu II na kurithiwa kwa ufalme na mwanawe Zekaria (14:28–29).
Mungu ameona mateso ya watu; mfalme amepata ushindi. Lakini kitabu hakijasema kwamba moyo wa taifa umeponywa.
Tafakari ya Kitheolojia — Ushindi, Sheria, Rehema na Mfalme wa Kweli
Torati inaweka mipaka kwa mamlaka, hata wakati mfalme ana nguvu
Amazia anastahili pongezi kwa kukataa kuwaua watoto wa wauaji wa baba yake (14:6). Torati inazuia kisasi cha kifamilia na kutetea uwajibikaji wa mtu binafsi (Kum. 24:16; Eze. 18:20). Lakini utii wa jambo moja hauhakikishi usikivu wa maisha yote. Mfalme aliyekubali mipaka ya Torati katika hukumu anashindwa kukubali mipaka ya hekima katika vita. Uongozi unaomheshimu Mungu hauchagui sheria zinazolinda sifa ya kiongozi na kuacha maonyo yanayopunguza kiburi cha kiongozi.
Matokeo ya kijeshi si cheti cha haki ya kiroho
Amazia anashinda Edomu lakini anashindwa mbele ya Israeli. Yeroboamu II anafanya maovu lakini anapanua maeneo. Huu si mkanganyiko wa hadithi; ni mvutano unaolinda msomaji dhidi ya teolojia rahisi ya mafanikio. Mungu hapimwi kwa hesabu ya ushindi na kushindwa vitani. Ushindi si ruhusa ya dhambi; kushindwa si uthibitisho kwamba Mungu amemwacha kila mtu anayeteseka (Ayu. 1–2; Yoh. 9:1–3). Leithart anaonyesha kwamba 2 Wafalme 14 inavunja matarajio ya uhusiano wa moja kwa moja kati ya mwenendo na matokeo ya haraka (Leithart 2006).
Rehema ya BWANA inaona watu ambao majina yao hayapo kwenye orodha ya wafalme
Mstari wa 26 unasema BWANA aliona mateso makali ya Israeli. Katika kitabu kinachotaja wafalme, vita na mipaka, Mungu anaitazama pia hali ya watu wa kawaida. Rehema inarudia 2 Wafalme 13:23 na Kutoka 2:23–25: Mungu anasikia na kuona, na Mungu hajafungwa na kushindwa kwa viongozi. Lakini rehema si kufuta wajibu wa toba. Kitabu kitapofika 2 Wafalme 17, uasi wa muda mrefu utaelezwa kama sababu ya kuanguka kwa Samaria.
Yesu anafunua ushindi usiozalisha mchongoma wa kiburi
Amazia anatamani kukutana uso kwa uso ili kuthibitisha ubora. Yesu anaingia Yerusalemu si kwa kujionyesha kuwa mwenye kiburi, bali kwa unyenyekevu (Zek. 9:9; Mt. 21:1–11). Yesu anakataa njia ya kuthibitisha ufalme kwa kulipiza kisasi na kutumia upanga (Mt. 26:52–54; Flp. 2:5–11). Yesu, Mwana wa Daudi, anachukua udhaifu wa wengine badala ya kuwaachia wengine gharama ya kujivuna. Ufufuo wa Kristo unaonyesha kwamba ushindi wa mwisho wa Mungu hutoka katika upendo wa kujitoa, si katika uwezo wa mfalme kuwatisha majirani (1 Kor. 15:54–57). Hii si kusema kila vita katika Wafalme ni mfano wa msalaba; ni kusema kwamba safari ya Biblia inatupeleka kwa ufalme uliotimizwa kwa namna inayovunja kiburi cha wanadamu.
Matumizi Katika Maisha — Kuzuia Ushindi Usigeuke Kuwa Sanamu
- Kagua moyo baada ya mafanikio. Baada ya kukamilisha mradi, kuongeza mapato au kushinda mgogoro, tenga muda wa kujiuliza: mafanikio yameongeza shukrani na unyenyekevu, au yamepunguza uwezo wa kusikiliza? (2 Fal. 14:7–10; Kum. 8:11–18).
- Weka mipaka ya haki katika maamuzi magumu. Usihamishe adhabu ya kosa la mtu mmoja kwa watoto, familia au kundi lisilo na hatia. Hata adhabu halali inapaswa kuheshimu utu na haki (14:5–6; Kum. 24:16).
- Sikiliza maonyo hata yanapotolewa na mtu usiyemkubali. Chunguza ukweli wa ushauri kwa Neno na kwa ushahidi. Amazia alikataa onyo kwa sababu moyo ulikuwa umejawa na ushindi (14:9–11; Mit. 12:15).
- Pima gharama zinazobebwa na watu. Kabla ya vita ya maneno, kesi, uamuzi wa kanisa au mpango wa uongozi, hesabu athari kwa familia, watumishi na mali ya pamoja. Ukuta uliovunjwa uligharimu zaidi ya heshima ya Amazia (14:12–14).
- Usiite mafanikio uthibitisho wa uaminifu. Ukuaji wa taasisi, mali au umaarufu unahitaji kupimwa pia kwa namna masikini wanavyotendewa na ibada inavyoelekezwa kwa BWANA (14:23–27; Amo. 5:21–24).
- Tumia nafuu kusaidia waliojeruhiwa. Wakati hali ya uchumi au huduma inapoimarika, anza na wenye madeni, wagonjwa, wajane na watu walioathiriwa na migogoro. BWANA aliona mateso kabla ya kuzungumzia ushindi (14:26–27).
- Andaa urithi wa uwajibikaji. Mfalme mmoja anaondoka na mwingine anaingia. Katika familia, kanisa au taasisi, jenga mafunzo, ukweli wa taarifa na miundo ya kuwajibika ambayo haitegemei sifa ya mtu mmoja (14:20–22, 29; 2 Tim. 2:2).
Maswali ya Kutafakari
- Ni ushindi gani wa hivi karibuni ambao unaweza kuwa umefanya sauti ya ushauri ionekane ndogo kuliko ilivyokuwa kabla?
- Katika maamuzi ya uongozi, ni nani anayebeba gharama wakati viongozi wanapotafuta kulinda heshima yao?
- Amazia aliheshimu Torati katika kesi ya wauaji lakini akakataa onyo la vita. Ni eneo gani la maisha linaloonyesha utii wa sehemu na upinzani wa sehemu nyingine?
- Mafanikio ya Yeroboamu II yanatufundisha nini kuhusu hatari ya kupima afya ya kiroho kwa fedha, mipaka au ukubwa wa taasisi?
- Ni hatua ipi ya wiki hii itakayoonyesha kwamba rehema ya Mungu imezaa haki kwa wenye mahitaji, badala ya shukrani ya maneno pekee?
Sala ya Mwitikio — Usiache Ushindi Ututawale
Ee BWANA, Mungu wa agano na mwenye kusikia kilio cha watu, asante kwa milango ya msaada uliyofungua hata wakati mioyo yetu haikuwa ya uaminifu kamili. Tunakiri kwamba mafanikio yanaweza kupanda kichwani kama joto la adhuhuri. Wakati mwingine sifa hupanda juu kuliko ukweli, na sauti ya hekima hupotea katikati ya kelele za ushindi.
Linda viongozi wasiwageuze watu kuwa gharama ya kulinda majina yao. Tufundishe kuheshimu sheria yako tunapotenda haki na kusikiliza maonyo yanapogusa kiburi. Turekebishe mahali ambapo ukuta wa uaminifu, uwajibikaji na huruma umeanza kuporomoka.
Mungu uliyeona mateso ya Israeli, fungua macho ya jamii kuona wenye njaa, wenye madeni na walioachwa pembezoni. Bwana Yesu, Mfalme mnyenyekevu, badili tamaa ya kujionyesha kuwa moyo wa kutumikia. Ushindi wetu usiwe sanamu; uwe nafasi ya kupenda na kutenda haki. Amina.
Dirisha la Sura Inayofuata — Mipaka Imepanuka, Lakini Kivuli cha Ashuru Kinakaribia
2 Wafalme 14 inafungwa Yeroboamu II akiwa ameimarisha ufalme wa kaskazini na kurudisha maeneo yaliyopotea. Kwa macho ya siasa, huu ni wakati wa nguvu. Lakini kwa kipimo cha agano, dhambi za Yeroboamu wa kwanza hazijaondoka. Yuda pia inabadilisha mfalme baada ya mwisho wa Amazia.
2 Wafalme 15 itaanza na Azaria (Uzia) wa Yuda, kisha kugeukia mfululizo wa watawala wa Israeli—Zekaria, Shalumu, Menahemu, Pekahia na Peka—katika mazingira ya mapinduzi na vurugu. Nguvu ya Ashuru itaingia wazi katika simulizi, na fedha zitakazotolewa kwa dola kubwa zitafichua udhaifu wa usalama uliojengwa juu ya makubaliano ya kisiasa. Yothamu wa Yuda pia atapewa nafasi katika historia.
Angalia swali linalokuja: Ufalme unaonekana kuwa imara wakati mipaka inapanuka; lakini nini kitatokea kama moyo wa taifa, haki ya jamii na uaminifu kwa BWANA havijaimarika pamoja na mipaka?
Orodha ya Vyanzo (SBL Author–Date)
- Brueggemann, Walter. 2000. 1 & 2 Kings. Smyth & Helwys Bible Commentary. Macon, GA: Smyth & Helwys.
- Leithart, Peter J. 2006. 1 & 2 Kings. Brazos Theological Commentary on the Bible. Grand Rapids: Brazos Press.
- Provan, Iain W. 1995. 1 and 2 Kings. New International Biblical Commentary. Peabody, MA: Hendrickson. Toleo la baadaye limechapishwa katika Understanding the Bible Commentary Series na Baker Books.
Tahadhari za usomaji
Dokezo la uhariri: Tathmini ya Amazia inatokana na 2 Wafalme 14; maelezo ya ziada kuhusu ibada ya miungu ya Edomu yametajwa wazi kuwa yanatoka 2 Mambo ya Nyakati 25. Hakuna sababu ya njama dhidi ya Amazia iliyobuniwa. Maana ya kila kipengele cha mfano wa mchongoma na mwerezi haijawasilishwa kama uhakika usiopingika. Mafanikio ya Yeroboamu II hayajatafsiriwa kuwa idhini ya Mungu kwa ibada yake potovu.





Kuwa wa kwanza kuacha maoni.