Kwa nini Wafalme inafunga kwa meza ya Yehoyakini badala ya hekalu lililojengwa upya, na mwisho wa Wafalme unaelekezaje tumaini kwa Kristo?
Mwongozo wa kusoma
Kutoka dhahabu ya Sulemani hadi meza ya Yehoyakini: hukumu, rehema na tumaini la Mfalme mwaminifu
Dhahabu ya Sulemani ilikuwa imeangaza. Nyumba ya BWANA ilikuwa imejaa sifa. Lakini farasi waliongezeka; mizigo ikawa mizito. Madhabahu za miungu mingine zikaota kama miiba.
Manabii wakaita kutoka mashambani na milimani. Wajane wakapokea mkate. Wafalme wengine wakafunga masikio. Samaria ikaanguka; Yerusalemu ikateketea.
Halafu, ndani ya Babeli, mlango wa gereza ukafunguliwa. Meza ikapata nafasi ya mtu aliyekuwa amesahaulika. Ahadi ilikuwa imejeruhiwa, lakini haikuwa imezikwa.
- Maandiko ya msingi:
- 1 Wafalme 8:27–53; 11:1–13; 21:1–29; 2 Wafalme 17:7–23; 23:25–27; 25:27–30.
- Swali linaloongoza:
- Baada ya kutembea na wafalme wa Israeli na Yuda kutoka jumba la Daudi hadi uhamisho wa Babeli, nini kinabaki kuwa msingi wa tumaini la watu wa Mungu?
- Hoja kuu:
- 1 na 2 Wafalme zinatufundisha kwamba nguvu ya ufalme, hekima ya mwanadamu na utukufu wa hekalu haviwezi kuokoa jamii inayoacha agano; lakini Mungu mwaminifu haachi kusema, kuhukumu kwa haki na kufungua njia ya tumaini linalofikia ukamilifu ndani ya Yesu Kristo.
Utangulizi — Baada ya Kufunga Kitabu, Ni Sauti Gani Inabaki?
Safari ndefu inapoisha, msafiri hageuki kutazama barabara kwa sababu ya kuhesabu kilomita pekee. Msafiri hutazama nyuma ili kuelewa maeneo yaliyobadilisha moyo. Katika njia ya 1 na 2 Wafalme tumepita kwenye majumba yenye utajiri, madhabahu zenye moshi, mashamba yaliyonyang'anywa, vyumba vya wajane na barabara za uhamisho. Tumekutana na viongozi waliotenda haki katika wakati fulani na viongozi waliojenga mifumo ya ukandamizaji huku wakiendelea kuzungumza lugha ya imani.
Tumeona Sulemani akiomba hekima na baadaye akiruhusu moyo wake kugawanyika (1 Fal. 3; 11). Tumemsikia Eliya akisimama mbele ya Ahabu, lakini pia tumemwona Mungu akijali njaa ya mjane (1 Fal. 17; 21). Tumemwona Hezekia akikunjua barua ya vitisho mbele za BWANA (2 Fal. 19), na Yosia akirarua mavazi baada ya kusikia Torati (2 Fal. 22). Tumesimama katika moshi wa hekalu lililochomwa (2 Fal. 25).
Hata hivyo, simulizi halimaliziki kwa majivu. Maelezo ya mwisho kuhusu Yehoyakini yanaweka mfalme wa ukoo wa Daudi, ambaye hakuwa na uwezo wa kurudisha taifa, kwenye meza ya mfalme wa Babeli (2 Fal. 25:27–30). Hili si tangazo la ushindi rahisi. Samaria haijarudishwa, Yerusalemu haijajengwa na waliohamishwa hawajafika nyumbani. Lakini mfungwa aliyekuwa amenyamazishwa anapewa nafasi ya kuonekana tena.
Swali la mwisho la Wafalme si kama wanadamu wamekuwa na watawala wakamilifu—hakuna. Swali ni kama Neno la Mungu na ahadi ya Mungu vinaweza kuishi baada ya mifumo ya wanadamu kushindwa. Simulizi la Biblia linaendelea kulijibu swali hilo kwa njia ndefu inayofika kwa Mwana wa Daudi.
Muktadha wa Hitimisho — Historia Iliyosimuliwa Upande wa Uhamisho
Wafalme ni simulizi moja linalounganisha kutoka mwisho wa Daudi hadi hali ya Yehoyakini huko Babeli. Msomaji wa mwisho wa 2 Wafalme anaangalia nyuma kutoka upande wa uhamisho: Kwa nini hekalu la BWANA lilichomwa? Kwa nini Israeli na Yuda walipoteza ardhi? Je, Mungu alishindwa mbele ya Ashuru na Babeli? Na nini kitatokea kwa ahadi ya Daudi (2 Sam. 7:12–16)?
Mwandishi hajibu kwa kuandika historia ya vita pekee. Anaweka watawala chini ya kipimo cha Torati (Kum. 6; 12; 17; 28–30); anaonyesha matokeo ya ibada iliyoacha BWANA; na anasikiliza sauti za manabii zilizoonya kabla ya maafa (2 Fal. 17:13–18). Brueggemann anaeleza vizuri kwamba Wafalme ni tafsiri ya kitheolojia ya maisha ya umma, yenye hekalu, Torati na manabii kama vipimo vya utawala (Brueggemann 2000, 1–5).
Lakini historia hiyo haipaswi kutumiwa kutengeneza hesabu rahisi: mwenye kufanikiwa ni mwenye haki, na mwenye kuteseka ni mwenye dhambi zaidi. Hezekia anayetumaini BWANA anakabiliwa na jeshi la Ashuru (2 Fal. 18–19); Yosia anayetajwa kuwa mwaminifu kwa namna ya pekee anakufa vitani (2 Fal. 23:25, 29–30). Watu wasiokuwa na cheo wanabeba mateso yaliyoletwa na vita na maamuzi ya watawala. Huo ni mvutano ambao simulizi hauufuti. Maafa ya sasa hayatambuliwi moja kwa moja kwa kipimo cha hukumu maalumu ya kale.
Kuna jambo lingine: vitabu hivi havimsimulii mfalme mmoja kama shujaa mkamilifu. Daudi hutoa onyo la kushika sheria; Sulemani anashindwa; Yeroboamu anaogopa kupoteza madaraka; Ahabu anachukua shamba; Yehu anaondoa ibada ya Baali lakini anaendelea katika ibada potovu; Yosia anatengeneza ibada lakini hawezi kugeuza historia ya vizazi kwa amri moja. Hivyo msomaji anasogezwa kutoka tumaini la kujenga mfumo mkamilifu hadi hitaji la Mungu anayeleta uhai hata baada ya hukumu (Leithart 2006, utangulizi).
Kutazama Nyuma Katika Simulizi — Alama Tano za Safari
Taji Linaloanza na Hekima, Kisha Kusongwa na Dhahabu (1 Wafalme 1–11)
Mfalme wa kwanza tunayemfuata kwa kina ni Sulemani. Taji la Sulemani linaanza katikati ya mashindano ya kifamilia; hekima inaombwa kwa ajili ya kutenda haki; hekalu linajengwa ili jina la BWANA likae kati ya watu (1 Fal. 1–8). Katika sala ya kuweka wakfu, Sulemani anatambua kuwa hata mbingu haziwezi kumtosha Mungu (1 Fal. 8:27). Sulemani anaomba Mungu awasikilize wanaotubu, wageni na wale ambao siku moja wataomba wakiwa uhamishoni (8:31–53).
Lakini utajiri unaotajwa katika 1 Wafalme 10 unaanza kusomeka kwa namna tofauti tunapokumbuka masharti ya mfalme katika Kumbukumbu la Torati 17:14–20. Farasi, fedha, ndoa za kisiasa na ibada potovu vinaonyesha moyo unaopoteza mwelekeo (1 Fal. 11:1–13). Nguvu ya uongozi haikuwa kibali cha kujilimbikizia kila kitu.
Funzo: Kipawa cha hekima hakitoshi bila moyo unaoendelea kusikiliza. Mtu anaweza kujenga nyumba ya ibada na wakati huohuo kujenga tabia zinazoharibu jamii.
Mzigo wa Watu Unapogeuzwa Suala la Nguvu (1 Wafalme 12–16)
Watu wanamwomba Rehoboamu kupunguza mzigo wa kazi na utawala. Mfalme anachagua ushauri wa ukali badala ya kusikiliza (1 Fal. 12:1–14). Mgawanyiko wa ufalme una uhusiano na uasi wa Sulemani (1 Fal. 11:29–39), lakini pia unajionyesha katika uchumi: watu wanapobeba mzigo mzito na sauti zao kupuuzwa, mshikamano unapasuka.
Yeroboamu anatengeneza mfumo wa ibada huko Betheli na Dani ili kulinda usalama wa kisiasa wa ufalme wa kaskazini (1 Fal. 12:26–33). Hofu ya kupoteza kiti cha enzi inapata madhabahu. Wafalme wanaofuata wanarithi desturi zinazoonekana kuwa za kawaida lakini zinazoelekeza jamii mbali na agano.
Funzo: Ibada ikitumika kama njia ya kulinda nafasi ya kiongozi, ibada inapoteza uhuru wa kumkosoa kiongozi. Haki kwa watu lazima ipimwe pamoja na sera za kiroho.
Sauti ya Nabii, Mkate wa Mjane na Shamba la Nabothi (1 Wafalme 17–2 Wafalme 8)
Eliya na Elisha wanaonyesha kwamba Mungu haishi ndani ya majumba ya wafalme. Mungu anasikia mahitaji ya mjane wa Sarepta (1 Fal. 17:8–24), anafichua udhaifu wa Baali katika Karmeli (1 Fal. 18), na anamrudisha Eliya kwenye kazi baada ya uchovu na hofu (1 Fal. 19). Mungu anamponya Naamani, mkuu wa jeshi la taifa la kigeni (2 Fal. 5); anatoa msaada kwa mjane aliyebanwa na madeni, familia iliyopoteza mwana na watu wenye njaa (2 Fal. 4).
Katikati ya miujiza hiyo, shamba la Nabothi linasimama kama kipimo cha maadili ya umma (1 Fal. 21). Ahabu anataka urithi wa mwingine; Yezebeli anatumia taasisi za mji kufanya uongo uonekane kama sheria. Eliya anasimama kuonyesha kuwa haki ya Mungu inamwona mwenye shamba dogo hata mbele ya mfalme mwenye nguvu.
Funzo: Ishara za uaminifu kwa Mungu zinaonekana katika mkate, afya, ardhi, haki na namna sauti ya mnyonge inavyosikika. Ibada na maisha ya jamii haviwezi kutenganishwa.
Samaria Inapoondoka Katika Nchi (2 Wafalme 9–17)
Yehu anapomaliza utawala wa nyumba ya Ahabu, baadhi ya sanamu za Baali zinaondolewa, lakini njia ya Yeroboamu inaendelea (2 Fal. 10:28–31). Mabadiliko ya watu wenye cheo hayatoshi ikiwa mifumo ya ibada na mamlaka inabaki ileile.
Ashuru inateka Samaria karibu 722/721 KK (2 Fal. 17:1–6). Mwandishi anataja sababu za agano: watu waliacha kumwabudu BWANA peke yake na hawakuyasikiliza maonyo ya manabii (17:7–23). Wakati huo huo, sura inaonyesha sera za Ashuru za kuhamisha wakazi na kuleta wengine katika eneo hilo (17:24–41). Tatizo linalokosolewa ni kuchanganya uaminifu kwa BWANA na ibada za miungu mingine, si asili au kabila la watu waliohamishwa. Historia ya Wasamaria wa karne zilizofuata haipaswi kupunguzwa kuwa taswira moja ya kisiasa katika 2 Wafalme 17.
Funzo: Mungu anashughulika na historia ya jamii kwa kina, lakini maandiko hayatoi ruhusa ya kuwadhalilisha wahanga wa uhamisho wala kuchukua chuki za kikabila kama sehemu ya agano.
Yerusalemu Inapowaka, Mfungwa Anapopata Meza (2 Wafalme 18–25)
Hezekia anaonyesha kuwa sala inaweza kuwa tendo la ujasiri mbele ya propaganda ya dola kubwa (2 Fal. 18–19). Manase anachafua hekalu kwa sanamu na kumwaga damu isiyo na hatia Yerusalemu (2 Fal. 21). Yosia anapokisikia kitabu cha Torati anararua mavazi, anaondoa madhabahu potovu na kufanya Pasaka (2 Fal. 22–23). Lakini hata uaminifu wa Yosia hauondoi mara moja matokeo ya historia ndefu ya uasi.
Babeli inawapeleka baadhi ya watu uhamishoni katika 2 Wafalme 24; katika sura ya 25, Yerusalemu inazingirwa, hekalu linachomwa na watu wengi wanaondolewa katika nchi. Gedalia anajaribu kusimamia waliosalia, lakini mauaji yanaongeza hofu na safari ya kukimbilia Misri (25:22–26). Hakuna njia fupi ya kuvuka maombolezo haya.
Kisha Yehoyakini anafunguliwa kutoka gerezani na kupewa nafasi mezani (25:27–30). Hilo ni pengo dogo la mwanga, si kurudishwa kwa ufalme. Ahadi kwa Daudi haijajibiwa kikamilifu ndani ya Wafalme; msomaji anabaki akisubiri namna Mungu atakavyotimiza Neno hilo.
Ukweli Nne Unaobaki — Wafalme Wanaposhindwa, Mungu Anabaki Mwaminifu
Neno la Mungu Ni Kipimo cha Mamlaka
Daudi anamwagiza Sulemani ashike maagizo ya Musa (1 Fal. 2:1–4). Mwandishi anawasifu au kuwakemea wafalme kwa uaminifu wa agano; si kwa uwezo wa kijeshi pekee. Nabii Mikaya anakataa kuahidi ushindi kwa sababu tu watu wa ikulu wanauhitaji (1 Fal. 22:5–28). Hulda anatangaza Neno hata kwa mfalme aliyeanza kutubu (2 Fal. 22:14–20). Hali halisi ya kiroho inahitaji jumuiya zenye ujasiri wa kusikiliza onyo.
Sanamu na Ukosefu wa Haki Hukutana Katika Maisha ya Watu
Yeroboamu anatengeneza ibada inayolinda mamlaka (1 Fal. 12); Ahabu anachukua shamba la Nabothi (1 Fal. 21); Manase anachafua hekalu na kujaza Yerusalemu damu (2 Fal. 21). Kila kisa kina namna yake, lakini mifano hii inauliza swali lilelile: Ni nani anayeumia ili mamlaka ya mwingine iendelee? Katika jamii ya leo, swali linaweza kuelekezwa kwenye matumizi ya fedha, utendaji wa haki, viongozi wa dini na namna wananchi au washiriki wasiokuwa na ushawishi wanavyotendewa.
Uhamisho Ni Hukumu Nzito, Lakini Si Ruhusa ya Kuwalaumu Walioteseka
Mwandishi wa Wafalme anatafsiri kuanguka kwa falme ndani ya agano na maonyo ya manabii (2 Fal. 17:7–23; 24:2–4). Hata hivyo, historia inaonyesha watoto, maskini, wajane na watu wasiokuwa na uwezo wa kubadilisha sera za ikulu wakibeba maumivu. Kusoma kwa uaminifu kunahitaji kutambua dhambi ya mifumo bila kudhani kwamba kila mhanga ana hatia ileile. Yesu mwenyewe anakataa uhusiano wa haraka kati ya msiba na dhambi binafsi katika Luka 13:1–5. Rehema haimaanishi kuficha uovu; hukumu haimaanishi kufurahia maangamizi.
Ahadi ya Daudi Inafungua Dirisha la Kristo
Mungu alimwahidi Daudi ukoo na ufalme katika mpango wa agano (2 Sam. 7:12–16). Wafalme wa ukoo huo hawaonyeshi uaminifu kamili; hata Yosia, mfalme anayesifiwa kwa upekee (2 Fal. 23:25), hawezi kuzuia moto wa Babeli. Kwa msomaji Mkristo, swali la Mfalme mwaminifu linatupeleka kwa Yesu Kristo, Mwana wa Daudi (Math. 1:1; Luka 1:32–33).
Yesu anakataa utawala wa mabavu na kufundisha ukuu wa kutumikia (Marko 10:42–45). Yesu anautaja mwili wa Yesu kwa picha ya hekalu linalovunjwa na kujengwa tena (Yohana 2:19–22). Msulubiwa anafufuka: uhai wa Mungu unavuka mpaka ambao mifumo ya wafalme haikuweza kuvuka (Matendo 2:29–36). Kwa hiyo, mwisho wa Wafalme haugeuzwi kuwa hadithi ya mafanikio rahisi; unakuwa sehemu ya safari ya Biblia kuelekea ufalme wa haki, msamaha na uumbaji mpya (Ufu. 21:1–5; Leithart 2006, utangulizi).
Matumizi Katika Maisha — Uaminifu Unahitaji Gharama
- Pima mafanikio kwa uadilifu, si kwa ukubwa wa jengo. Katika bajeti ya familia, kanisa au taasisi, uliza kama matumizi yanalinda watu wenye mahitaji kabla ya kuongeza fahari ya mwonekano (1 Fal. 8; 2 Fal. 21).
- Usigeuze woga kuwa sera ya ukandamizaji. Kabla ya kufanya uamuzi mkali ili kulinda nafasi, sikiliza watu wanaobeba gharama za uamuzi huo (1 Fal. 12:1–14).
- Linda shamba la Nabothi la leo. Simama dhidi ya matumizi mabaya ya ardhi, mali au mamlaka, hata pale ambapo mwenye nguvu anaweza kutoa zawadi au vitisho (1 Fal. 21).
- Toa nafasi kwa sauti ya kinabii. Katika mikutano, weka utaratibu wa kuuliza maswali magumu bila kuwatisha watu wanaotoa tahadhari (1 Fal. 22; 2 Fal. 22).
- Sikiliza kilio cha wahanga kabla ya kutunga maelezo ya maafa. Tembelea mwenye huzuni, msaidie aliyehamishwa, na usitumie maandiko kutoa lawama zisizo na ushahidi (2 Fal. 25).
- Tubu kwa vitendo vinavyogusa jamii. Ungama kosa, rudisha mali iliyochukuliwa, badili utaratibu unaoumiza wengine, na toa taarifa ya marekebisho pale inapofaa (2 Fal. 22–23).
- Fungua meza ya tumaini. Mkaribishe mtu ambaye aibu, gereza, umasikini au kutengwa kumeondoa heshima mbele za watu. Mpe nafasi ya kushiriki na kuchangia, si kupokea huruma tu (2 Fal. 25:27–30; Luka 14:12–14).
Maswali Matano ya Kujipima
- Katika safari ya 1 na 2 Wafalme, ni mfalme gani aliyeonyesha kwa uwazi kwamba mafanikio ya nje hayathibitishi uaminifu wa moyo? Kwa nini?
- Ni “madhabahu” gani za hofu, hadhi au usalama zinaweza kumfanya kiongozi wa leo apuuze mahitaji ya jirani?
- Ni sauti gani za kweli ndani ya familia, kanisa au jamii zimekuwa rahisi kupuuzwa kwa sababu hazileti habari zinazopendeza?
- Je, kazi gani ya kurejesha haki inapaswa kuanza katika jamii yetu, hata kama matokeo ya maamuzi ya zamani hayawezi kufutwa mara moja?
- Nafasi ya Yehoyakini mezani inaamsha tumaini gani, na Yesu Kristo analipanua tumaini hilo namna gani bila kupunguza uzito wa maumivu ya wahamishwa?
Sala ya Kuhitimisha Safari — Utujenge Tena Kutoka Katika Ukweli
Ee BWANA, Mungu wa historia na Mungu wa ahadi,
Tumetembea katika njia za wafalme, tukayaona majengo yanayong'aa na kusikia kilio cha waliokuwa nje ya milango ya ikulu. Tumesoma kuhusu hekima iliyopoteza mwelekeo, madhabahu zilizopotosha watu, na sauti za manabii zilizokataliwa. Tunasimama pia mbele ya majivu ya Yerusalemu, tusijifiche nyuma ya maneno mepesi.
Tusamehe pale tulipothamini hadhi kuliko haki, desturi kuliko Neno, na utulivu wa viongozi kuliko usalama wa watu. Tupatie ujasiri wa kuomba msamaha, kutengeneza tulichovunja na kusikia maonyo kabla huzuni haijaongezeka. Tulinde tusitumie hukumu ya kale kuwajeruhi wahanga wa leo.
Tunapokumbuka Yehoyakini alivyopata nafasi mezani, tutie moyo wa kuwakaribisha walioachwa nyuma. Tunapomtazama Yesu Kristo, Mwana wa Daudi, tujifunze ufalme wa kujitoa, msamaha na haki. Fanya jumuiya zetu ziwe mashamba yenye mizizi ya uaminifu na matunda ya rehema.
Katika jina la Yesu, Amina.
Dirisha la Safari Inayofuata — Baada ya Majivu, Majina Yanaitwa
Soma inayofuata: Utangulizi wa 1 Mambo ya Nyakati na 2 Mambo ya Nyakati, kisha 1 Mambo ya Nyakati 1.
Wafalme inaisha kwa kufunguliwa kwa mlango wa gereza. Mambo ya Nyakati, badala ya kuanza na jengo jipya au vita vipya, inaanza kwa majina ya vizazi tangu Adamu (1 Nya. 1:1–4). Hiyo ni njia ya kukumbusha jamii iliyotawanyika kwamba historia ya Mungu haikuanza kwa kiti cha enzi cha Sulemani, wala haijaishia kwa ushindi wa Nebukadneza.
Mambo ya Nyakati itayarudia sehemu za historia ya Daudi na Sulemani, lakini itafanya hivyo kwa msisitizo wake mwenyewe: utambulisho wa jumuiya, ibada, urithi wa agano na tumaini la kujengwa upya. Vitabu hivyo visiwekwe kana kwamba vinaeleza kila tukio kwa mtazamo uleule; tofauti ya mikazo itawasaidia wasomaji kuelewa maandiko kwa kina.
Swali la kubeba: Watu waliopoteza ardhi, hekalu na uhakika wa kesho wanawezaje kuanza kujenga upya bila kusahau makosa ya zamani—na bila kuacha kuamini ahadi ya Mungu?
Mwisho wa 1 na 2 Wafalme si mwisho wa hadithi ya Mungu. Majivu yako mbele ya macho; lakini Neno bado linaita watu kwenye maisha.
Bibliografia
- BibleProject. n.d. The Books of Kings. BibleProject Guide.
- Brueggemann, Walter. 2000. 1 & 2 Kings. Smyth & Helwys Bible Commentary. Macon, GA: Smyth & Helwys.
- Leithart, Peter J. 2006. 1 & 2 Kings. Brazos Theological Commentary on the Bible. Grand Rapids: Brazos Press.
- Provan, Iain W. 1995. 1 and 2 Kings. New International Biblical Commentary 7. Peabody, MA: Hendrickson. Imechapishwa pia katika Understanding the Bible Commentary Series.
- Wright, N. T. 1996. Jesus and the Victory of God. Christian Origins and the Question of God 2. Minneapolis: Fortress Press.
Dokezo la usomaji
Dokezo la uhariri: Hoja za historia ya kifalme, hekalu, manabii, Torati na uhamisho zimejengwa juu ya maandiko ya Wafalme na marejeo ya mradi. Ulinganisho na Yesu, Kanisa na uumbaji mpya ni usomaji wa kikanoni wa Kikristo; haupaswi kuchanganywa na maelezo ambayo 1 na 2 Wafalme yanataja moja kwa moja.





Kuwa wa kwanza kuacha maoni.