Kiongozi Bora – Kusudi la Pamoja na Utume wa Wote

Maandiko ya msingi na tafsiri

Vifungu vikuu: Waefeso 4:1–16; Matendo 6:1–7

Tafsiri ya Biblia iliyotumika: NENO (NEN), isipokuwa pale ilipoelezwa vinginevyo.

Utangulizi: Shamba ambalo kila mtu anamngojea mwenye shamba

Fikiria kijiji chenye shamba kubwa la pamoja. Msimu wa mvua umefika. Mbegu zipo, ardhi imeandaliwa, na wakulima wana nguvu. Lakini kazi inakwama. Kwa nini? Kila mkulima anasubiri mwenye shamba amwonyeshe mahali pa kuchimba, kiasi cha mbegu za kupanda, hata wakati wa kunywa maji. Mwenye shamba anajivunia kwamba hakuna kinachofanyika bila yeye. Wakulima nao wamejifunza kutofanya lolote bila agizo.

Huu ni mfano wa kubuni, lakini picha yake inafanana na hali inayoweza kujitokeza kanisani, shuleni, nyumbani au katika biashara. Kiongozi mwenye nia njema anajikuta akibeba kila jukumu. Mwanzoni, watu humsifu kwa bidii. Baadaye, uchovu unamwandama, vipawa vya wengine vinanyamaza, na huduma inasimama anapokosekana.

Makala mbili za mwanzo za mfululizo huu zilituonyesha wito na mfano wa Yesu na moyo wa mchungaji mwenye upendo. Sasa tunauliza swali jingine: Kiongozi anawaandaaje watu wa Mungu kutenda pamoja bila kuwafanya wategemee uwepo wake katika kila hatua? Jibu la Biblia halianzi na mbinu ya kugawa kazi. Linaanza na Kristo, ambaye ndiye kichwa cha mwili wake.

Kuyasikiliza Maandiko katika mazingira yake

Katika Waefeso 1–3, Paulo anatangaza mpango wa Mungu wa kuunganisha vitu vyote katika Kristo na kuleta Wayahudi na watu wa mataifa katika jamii moja. Kwa hiyo, anapofika sura ya 4, maelekezo ya uongozi hayaji kama somo lililojitenga. Yanatoka katika habari njema ya Mungu anayepatanisha watu na kuumba jamii mpya.

Paulo anasema Kristo amewapa watu vipawa na huduma mbalimbali, “kwa kusudi la kuwakamilisha watakatifu kwa ajili ya kazi za huduma” (Waefeso 4:12, NEN). Kisha anasema mwili hukua wakati “kila kiungo kikifanya kazi yake” (4:16, NEN). Msisitizo si kwamba wachungaji hawana kazi, bali kwamba kazi yao haikamiliki wanapofanya kila kitu wenyewe. Wanasaidia mwili wote kuwa imara, wenye kukomaa, unaosema kweli kwa upendo.

Katika Matendo 6:1–7, kanisa la Yerusalemu linakua, lakini wajane wa kundi lililofuata lugha na desturi za Kiyunani wanasahaulika katika mgawo wa chakula. Mitume hawakuyakataa malalamiko hayo kuwa kikwazo cha maendeleo. Walilikusanya kusanyiko, wakapendekeza uteuzi wa watu wenye sifa njema, hekima na Roho Mtakatifu, kisha wakawakabidhi jukumu hilo huku wao wakiendelea na sala na huduma ya Neno.

Hapa tunasoma tukio la kanisa la kwanza, si kanuni ya kwamba kila taasisi lazima ichague watu saba au kwamba kazi fulani ni ya hadhi ya chini. Kanuni inayotuvusha hadi leo ni hii: utume wa pamoja unahitaji kusikiliza waliopuuzwa, kugawa wajibu kwa uaminifu na kutambua vipawa vingi. Kutangaza Neno na kuhakikisha wajane wanalishwa si washindani; yote mawili yanahusika na ushuhuda wa jamii ya Kristo.

Kusudi linapaswa kutoka kwa Mungu, si ndoto ya kiongozi peke yake

Simon Sinek anapendekeza taasisi zianze na swali la WHY—kwa nini zipo—kabla ya kuuliza HOW (kwa namna gani) na WHAT (zinafanya nini). Huu ni msaada mzuri wa kupanga mazungumzo ya uongozi. Lakini katika kanisa swali la kwanza halijibiwi kwa hamasa ya mwanzilishi au kutaka kujulikana. Hujibiwa kwa kusikiliza kile Mungu amefanya katika Kristo na anachowaagiza watu wake.

Waefeso 1:9–10 huweka picha pana: Mungu analeta pamoja mambo yote katika Kristo. Kwa hiyo kusudi la kanisa si kulinda jina la taasisi kana kwamba ndilo lengo la historia. Ni kumwabudu Mungu, kutangaza habari njema za Yesu, kufanya wanafunzi na kuonyesha, kwa nguvu ya Roho, ishara za maisha ambayo Mfalme wake ameyaanzisha.

Tunaweza kutumia maswali matatu ya Sinek kwa uangalifu. WHY: tunaishi kama mashahidi wa Yesu katika jamii yetu. HOW: tunafundisha kwa ukweli, tunasikiliza, tunatenda haki na tunalinda walio dhaifu. WHAT: tunaendesha ibada, vikundi vya kujifunza, huduma kwa wahitaji na mafunzo ya viongozi. Shughuli ya mwisho inaweza kubadilika bila kusaliti kusudi la kwanza.

Katika shule ya Kikristo, kwa mfano, ushindi si matokeo ya mtihani pekee; ni pia kuwajenga watoto katika ukweli, utu na uwajibikaji. Katika biashara yoyote, swali la kusudi linaweza kusaidia kulinda haki ya wafanyakazi na wateja. Hata hivyo, biashara si kanisa, wala kila mpango mzuri wa shirika haupaswi kuitwa moja kwa moja kazi ya ufalme wa Mungu.

Swali la kujichunguza: Nikiondoka kesho, watu wataweza kueleza kusudi letu kwa maneno yao wenyewe, au watakumbuka tu malengo yangu?

Kuwaandaa watu ni zaidi ya kuwapa majukumu

John Maxwell anatofautisha uongozi unaotegemea cheo na ule unaojenga mahusiano, matokeo na uwezo wa kukuza viongozi wengine. Kwa maelezo yake, hatua ya ukuzaji wa watu huongeza uwezo wa taasisi kutekeleza kazi yake. Wazo hili lina manufaa, lakini Waefeso 4 linalipa mwelekeo wenye kina zaidi: watu si vifaa vya kuongeza uzalishaji; ni viungo vya mwili wa Kristo, vilivyopewa neema.

Kuwaandaa wengine kunahusisha kuwafundisha Maandiko, kujenga tabia, kuwapa nafasi ya kufanya majaribio na kusaidia maamuzi yao yakue. Mtu aliyefundishwa kuongoza sala pekee hajafundishwa bado kusikiliza mwenye huzuni, kushughulikia migogoro au kukiri kosa. Vivyo hivyo, kijana anayepewa kipaza sauti bila ushauri anaweza kuonekana anapewa nafasi kumbe anaachwa peke yake.

Fikiria mwalimu anayempa mwanafunzi jukumu la kuongoza mjadala. Kwanza wanaandaa maswali pamoja. Baadaye mwanafunzi anaongoza huku mwalimu akisikiliza. Mwishoni wanatafakari kilichofanikiwa na kilichohitaji marekebisho. Huo ni ukuaji, si kukabidhi mzigo bila msaada.

Kanisani, kiongozi awe na mpango wa kuibua na kulea vipawa mbalimbali—ikiwemo vya watu wasiozoea kuonekana mbele. Katika taasisi nyingine, tumia mafunzo ya hatua kwa hatua, maelekezo yaliyo wazi na uwezo wa watu kufanya maamuzi ndani ya mipaka inayojulikana.

Swali la kujichunguza: Je, uwepo wangu unamsaidia nani kupiga hatua, na ni nani anakwama kwa sababu nataka kuamua kila kitu?

Malalamiko yanaweza kufunua pengo kati ya maono na maisha

Katika Matendo 6, idadi ya wanafunzi ilikuwa inaongezeka, lakini ongezeko hilo halikumaanisha kwamba kila mtu alikuwa anatendewa haki. Wajane waliosahaulika walikuwa kipimo muhimu cha uaminifu wa jamii. Kanisa halingeweza kuzungumza kwa nguvu juu ya upatanisho na kupuuza mgawanyiko uliokuwa mezani pa chakula.

Hapa tunasikia mwito mzito kwa viongozi. Ripoti inayokosoa mfumo si lazima iwe uasi dhidi ya kusudi. Wakati mwingine ni ishara kwamba kusudi zuri halijafika kwa mtu aliyeko pembezoni. Mwenye nafasi ya kuongoza anapaswa kuuliza: Nani hasikiki? Nani anaogopa kusema? Ni nani anayenufaika na maamuzi yetu, na nani anabeba gharama zake?

Sinek anaunganisha uaminifu wa timu na mazingira ambamo mtu anaweza kukiri makosa au kuomba msaada bila kufedheheshwa. Katika kanisa, huo ni mwanzo mzuri, lakini hautoshi bila mifumo yenye uwezo wa kushughulikia malalamiko kwa haki. Ripoti ya unyanyasaji haiwezi kushughulikiwa kwa kumtaka aliyejeruhiwa anyamaze kwa ajili ya umoja. Panapohitajika, toa ulinzi wa haraka, rekodi taarifa, tumia taratibu huru na husisha mamlaka zinazohusika kisheria.

Msamaha ni jambo moja; upatanisho unahitaji ukweli na uwajibikaji. Kurejesha uaminifu huchukua muda, na kurejeshwa kwenye nafasi ya uongozi si haki ya moja kwa moja baada ya kuomba msamaha. Kanisa linalomwita Yesu Bwana halina ruhusa ya kumfanya mtu aliyeumizwa kuwa gharama ya kulinda sifa ya huduma.

Swali la kujichunguza: Mtu akisema amejeruhiwa na mfumo ninaouongoza, nini hutokea kwanza—kusikilizwa kwa usalama au kutetewa kwa jina letu?

Ushawishi wa Kikristo humwelekeza mtu kwa Kristo, si kumfunga kwa kiongozi

Maxwell anaona ushawishi kuwa sehemu muhimu ya uongozi. Kwa lugha rahisi, ushawishi ni uwezo wa kuathiri namna watu wanavyofikiri na kutenda. Lakini uwezo huo hauna utakatifu wa moja kwa moja. Unaweza kutumika kufundisha ukweli au kujenga utegemezi; kuhamasisha huduma au kuomba utiifu usiouliza maswali.

Paulo anatoa kipimo katika Waefeso 4:14–15. Ukuaji unahusishwa na kutoyumbishwa na udanganyifu na kuambiana ukweli kwa upendo. Hivyo kiongozi wa Kikristo hapaswi kufurahia watu wasioweza kutofautisha sauti yake na sauti ya Kristo. Huwafundisha kupima mafundisho kwa Maandiko, kushauriana na wengine na kuuliza maswali bila kuogopa adhabu.

Fikiria kikundi cha vijana chenye kiongozi mwenye kipaji cha kuzungumza. Vijana wanampenda, lakini hakuna anayethubutu kumkosoa. Mikutano inaweza kujazwa na watu, huku ukuaji wa kweli ukiwa dhaifu. Kiongozi huyo akiwapa vijana nafasi ya kuandaa mafundisho, kuchunguza maandiko na kupendekeza marekebisho, ushawishi wake huanza kuwa daraja badala ya uzio.

Hiyo haimaanishi kuondoa mamlaka au kufanya kila uamuzi kwa kura. Inamaanisha mamlaka yanasimamiwa kwa uwazi, mipaka na ushirikiano. Katika biashara na serikali, hoja hiyo hutafsiriwa kuwa uwajibikaji, haki ya kutoa maoni na nafasi ya marekebisho. Kanisani, inaongezewa kipimo kikuu: Je, tunaendelea kukua kumwelekea Kristo, aliye kichwa?

Swali la kujichunguza: Je, nisipokuwepo, watu hawa wana msingi imara wa kuendelea kumfuata Kristo, au nimewafundisha kunitegemea mimi pekee?

Matokeo ya leo yapimwe kwa tumaini la uumbaji mpya

N. T. Wright anapoeleza Waefeso katika makala yake kuhusu uumbaji mpya, anasisitiza kwamba kanisa, kwa umoja na utakatifu wake, linaitwa kuwa ishara ya maisha mapya yaliyoanzishwa katika Yesu kwa nguvu ya Roho. Ufufuo wa Kristo si taarifa ya faraja ya baadaye pekee; unafungua maisha ya ushuhuda hapa na sasa. Huu ndio msingi wa kiteolojia. Matumizi ninayopendekeza kwa viongozi ni kupima kazi yao kwa watu wanaojengwa, uaminifu unaokuzwa na haki inayotendeka.

Sinek anapozungumzia infinite mindset, anatukumbusha kwamba kazi nyingi za taasisi hazidumu kwa ushindi wa msimu mmoja. Viongozi wanahitaji kuwaza kuhusu walio nyuma yao. Ni somo linalofaa, lakini mfano huo una mpaka: ufalme wa Mungu si shirika linalotafuta kuendelea milele. Tumaini letu linasimama katika ufufuo wa Yesu na ahadi ya Mungu ya kufanya upya uumbaji, si katika kuendelea kuwepo kwa nembo, ofisi au jina la kiongozi.

Kwa hiyo kanisa linalokua kwa idadi, mapato au majengo halipaswi kudai kwamba ufalme umekamilika. Ufalme tayari umeingia katika historia kwa Yesu, lakini utimilifu wa haki na amani yake bado unangojea. Tunaishi kati ya ushindi wa ufufuo na siku ambayo Mungu ataweka yote sawa (Warumi 8:18–25; Ufunuo 21:1–5).

Pima matokeo kwa maswali yanayogusa watu: Je, wanafunzi wanazidi kuielewa Injili? Je, waliopuuzwa wanasikilizwa? Je, familia, majirani na wafanyakazi wanapata ladha ya kweli, rehema na haki? Je, viongozi wapya wanalelewa bila wale wa zamani kuchoshwa kwa uchovu? Je, fedha na mamlaka vinafanyiwa ukaguzi kwa uaminifu?

Swali la kujichunguza: Rekodi zetu zikisomwa baada ya miaka mitano, zitasimulia ukubwa wa taasisi tu au pia ustawi wa watu?

Swali gumu: Je, kugawa majukumu hakutaleta machafuko?

Hili ni swali la msingi. Si kila mtu yuko tayari kwa kila jukumu; si kila pendekezo ni sahihi; na kanisa linahitaji walimu na wachungaji wenye wajibu unaoeleweka. Hata katika Matendo 6, mitume walitoa mwelekeo, jumuiya ikashiriki kuchagua, na watu waliochaguliwa wakakabidhiwa kazi mbele ya wengine. Ushiriki haukumaanisha kutokuwepo kwa utaratibu.

Tatizo si kuwepo kwa mipaka, bali kuitumia mipaka hiyo kuzima vipawa na kuficha makosa. Kiongozi anaweza kuweka viwango vya mafunzo, usimamizi na tathmini bila kutengeneza mfumo wa woga. Anaweza pia kusitisha jukumu wakati usalama au uaminifu umeathirika, huku akitenda kwa haki na kuwasilisha sababu zinazofaa.

Vilevile, kugawa kazi hakumaanishi kumwachia kila mtu mzigo usiobebeka. Kama Musa alivyojifunza kupokea msaada (Kutoka 18:13–23), hata viongozi wenye wito wanahitaji kupumzika, kushauriwa na kushirikiana. Uchovu si uthibitisho wa imani dhaifu. Neema ya Mungu hutufanya waaminifu; haitubadilishi kuwa watu wasio na mipaka.

Matumizi Katika Maisha

1. Andika kusudi kwa sentensi moja. Lihusishe na kile Yesu anawaitia watu wake kufanya, si jina la mradi au hamu ya umaarufu. Katika taasisi isiyo ya kanisa, eleza huduma kwa watu na kanuni za haki bila kujipa hadhi ya kidini isiyostahili.
2. Chora ramani ya vipawa. Taja watu watano ambao uwezo wao haupewi nafasi, pamoja na mahitaji yao ya mafunzo na usaidizi.
3. Kabidhi wajibu, mamlaka na msaada kwa pamoja. Eleza maamuzi anayoweza kufanya mtu, muda wa kutoa taarifa na namna ya kupata ushauri.
4. Fungua njia salama ya malalamiko. Ruhusu mtu kutoa taarifa bila kulipiziwa kisasi; eleza namna masuala mazito yatakavyoshughulikiwa nje ya mnyororo wa mamlaka unaoweza kuwa na mgongano wa maslahi.
5. Pima zaidi ya idadi. Katika tathmini ya mwezi, jumuisha usalama, ushiriki, ukuaji wa wanafunzi, uaminifu wa matumizi na hali ya walio dhaifu.
6. Weka utaratibu wa kurithisha huduma. Kila jukumu muhimu liwe na mtu anayejifunza, kumbukumbu za kazi na nafasi ya kuuliza maswali.
7. Linda muda wa sala, kusoma, familia na mapumziko. Usifanye shughuli nyingi kuwa kipimo cha thamani ya mtu mbele za Mungu.

Zoezi la Juma: Kutoka “Mimi” hadi “Sisi”

Lengo: Kuondoa kikwazo kimoja kinachowazuia watu wengine kushiriki utume kwa uwajibikaji.

1. Siku ya kwanza: Soma Waefeso 4:11–16 na Matendo 6:1–7. Andika kazi moja ambayo kwa sasa hupita kwako bila sababu ya lazima.
2. Siku ya pili: Zungumza na watu wawili wanaoathiriwa na kazi hiyo. Waulize wanahitaji nini na ni nini kimewazuia kushiriki. Sikiliza kabla ya kujitetea.
3. Siku ya tatu: Chagua mtu mwenye utayari unaofaa, mkubaliane jukumu dogo, mipaka yake na aina ya msaada. Usimkabidhi kazi inayohitaji ujuzi wa kitaalamu ambao hana.
4. Siku ya nne hadi ya sita: Mruhusu atende. Jipatie taarifa bila kuchukua kila uamuzi. Mwalike mshirika wa kujifunza akusaidie kuona kama unadhibiti kupita kiasi.
5. Siku ya saba: Tathmini pamoja: Ni nani alipata nafasi? Ni nani alisikilizwa? Nini kilisaidia usalama na ubora? Ni badiliko gani la kudumu linalohitajika?

Kipimo cha mafanikio: Si kwamba ulipunguziwa kazi tu, bali kwamba mtu mwingine amekua katika uwezo na sauti yake bila kupoteza msaada na ulinzi.

Maswali ya Kutafakari na Kujadili

1. Kwa nini Paulo anaunganisha vipawa vya viongozi na kukomaa kwa mwili wote, badala ya mafanikio ya viongozi pekee?
2. Matendo 6 inatufundisha nini kuhusu malalamiko ya watu wanaoweza kusahaulika?
3. Ni tofauti gani kati ya kusudi la kanisa chini ya Kristo na maono binafsi ya mwanzilishi wake?
4. Ni lini ushawishi wa kiongozi umegeuka kuwa utegemezi usiofaa au udhibiti?
5. Katika familia, shule au biashara, ni uamuzi gani unaweza kushirikishwa bila kuacha uwajibikaji?
6. Je, walio chini ya uongozi wetu wana njia salama ya kusema ukweli na kuripoti madhara?
7. Ni vipimo vipi tunavyotumia vinavyoweza kuficha ukuaji wa kweli au majeraha ya watu?
8. Wiki hii, ni nani nitakayemsaidia kusonga hatua moja kutoka kuwa mtazamaji hadi kuwa mshiriki mwenye uwezo?

Hitimisho: Shamba hustawi kwa mikono mingi

Turudi kwenye shamba letu la mwanzo. Mvua haingoji mwenye shamba amalize kutoa kila agizo. Msimu wa kupanda hudai watu wanaojua kwa nini wapo, waliofundishwa kutumia vipawa vyao, wanaoweza kuuliza wanapokosea na kufanya kazi pamoja. Mwenye shamba mwenye hekima hafurahii kwamba kila jembe linamngojea. Anafurahi kuona ardhi ikipandwa vizuri, na watu wake wakistawi.

Kanisa nalo si mnara wa mtu mmoja. Ni mwili wa Kristo, uliounganishwa naye na kufanywa hai kwa Roho. Tunaamini habari njema ya Mfalme aliyefufuka; tunafinyangwa katika upendo na ukweli wake; kisha tunaenda kuwa baraka kwa wengine. Believe. Become. Bless.

Sala: Bwana Yesu, wewe ndiwe kichwa cha kanisa lako. Tuponye tamaa ya kutaka kila jambo lipite kwetu. Tupe moyo wa kusikiliza, hekima ya kuandaa wengine, ujasiri wa kusimamia haki na neema ya kutegemea Roho wako. Wafanye watu wako wakue na dunia ionje wema wa ufalme wako. Amina.

Daraja la makala inayofuata: Kuwapa watu nafasi ni mwanzo; lakini watawezaje kuitumia kwa uaminifu ikiwa wanaogopa kusema ukweli? Makala inayofuata itachunguza Kiongozi Bora – Uaminifu Unaowezesha Ukweli Kusemwa.

Orodha ya Vyanzo

1. Biblia, NENO (NEN): Waefeso 4; Matendo 6. Pia rejea Waefeso 1–3; Warumi 8:18–25; Ufunuo 21:1–5; Kutoka 18:13–23.
2. N. T. Wright, “Beginning to Think About the New Creation”, N. T. Wright Online. Hoja kuhusu kanisa kama ishara ya uumbaji mpya; matumizi kwa vipimo vya uongozi ni pendekezo la makala hii.
3. John C. Maxwell, “The 5 Levels of Leadership”, 30 Agosti 2016.
4. Simon Sinek, “The Golden Circle”, The Optimism Company.
5. Simon Sinek, “The Infinite Game” na “Simon’s Top Tips for How to Build Trusting Teams”, The Optimism Company.
6. Maisha Kamili, “Kiongozi Bora – Nafasi, Wito na Mfano wa Yesu” na “Kiongozi Bora – Moyo wa Mchungaji na Huduma ya Upendo”.