Sabato Baada ya Msalaba: Je, Neema ya Kristo Inaondoa Siku ya Saba?

Uchunguzi wa maandiko, Agano Jipya na pumziko la Mungu

Mstari wa kufungulia: Waebrania 4:9–11. Swali kuu: Je, Kristo alipoleta pumziko la wokovu, Sabato ya siku ya saba ilipoteza wajibu wa kila juma, au ilipata maana ya kina zaidi?

Mkulima anasimamisha jembe jioni ya Ijumaa, akitazama ardhi na kumshukuru Mungu kwa kazi ya juma. Mkristo mwingine anakutana na waumini Jumapili kusherehekea ufufuo wa Yesu. Wote wanamwita Kristo Bwana. Lakini wanaposoma maandiko yale yale, mmoja anaona Sabato ya siku ya saba kama agizo linaloendelea; mwingine anaona pumziko la Kristo limeondoa wajibu wa siku maalumu. Kwa nini?

Jibu haliwezi kupatikana kwa kutumia mstari mmoja kama nyundo. Utafiti unahitaji kutofautisha asili ya Sabato, wajibu katika agano, utimilifu ndani ya Kristo, na uhuru wa dhamiri wa jumuiya. Tofauti hizi zinaonekana kwa uwazi katika mjadala wa Skip MacCarty, Sigve K. Tonstad, Thomas R. Schreiner na Craig L. Blomberg, pamoja na ufafanuzi wa Keener, Dunn, Moo na Cockerill [1–8].

Fungua mchoro kamili ↗Pakua PNG

Kabla ya Sinai, Mungu alibariki siku ya saba

Mwanzo 2:1–3 haisemi kwamba Mungu alichoka. Mungu anakoma kazi ya kuumba, anaibariki siku ya saba na kuitakasa. Kwa Tonstad, sehemu hii inafungua dirisha la tabia ya Muumba: Mungu anaupa ulimwengu muda wa kufurahia uumbaji badala ya kutafuta uzalishaji usioisha [2]. MacCarty anaona mwanzo huo kama ushahidi kwamba Sabato haiwezi kufungiwa katika taifa la Israeli pekee [3].

Lakini kuna swali la muhimu: Mwanzo 2 inatoa amri ya moja kwa moja kwa Adamu na Hawa? Hapana; simulizi linaeleza tendo la Mungu. Kutoka 20:8–11 baadaye hutumia tendo hilo kama msingi wa Amri ya Nne. Kwa hiyo, asili ya siku kabla ya Israeli ni hoja yenye uzito; si uthibitisho kamili, peke yake, wa wajibu uleule katika kila agano.

Kutoka 31:12–17 inaiita Sabato ishara kati ya Mungu na Israeli. Kumbukumbu la Torati 5:12–15 inaikumbusha Israeli hali ya utumwa na ukombozi. Schreiner anasisitiza upande huo wa ishara ya Sinai na kuhoji kwamba Agano Jipya limebadilisha mamlaka ya mfumo wa agano hilo [1]. Kwa upande wa MacCarty, agano halikubuni siku ya saba; agano liliipa siku iliyotakaswa tangu uumbaji maana ya ziada. Hoja zote mbili zinagusana na maandiko halisi.

Isaya 56:3–7 inawajumuisha wageni wanaoshikamana na agano na kuitunza Sabato. Huo ni ushahidi dhidi ya kuifanya Sabato suala la damu ya taifa moja tu. Hata hivyo, wageni hao wanaingia katika mazingira ya agano la Israeli; swali la waumini wa mataifa chini ya Agano Jipya bado linahitaji kujibiwa.

Yesu hakuifanya Sabato kuwa adui wa mwanadamu

Katika Marko 2:23–3:6, Yesu anakabiliana na migogoro kuhusu njaa na uponyaji siku ya Sabato. Kauli kwamba Sabato ilifanywa kwa ajili ya mwanadamu (Marko 2:27) inaonyesha kusudi la zawadi. Kauli kwamba Mwana wa Adamu ni Bwana wa Sabato (2:28) inaonyesha mamlaka ya Yesu. Katika Luka 13:10–17, uponyaji wa mwanamke aliyekuwa amefungwa na mateso kwa muda mrefu unaonyesha Sabato kama siku ya kufungua vifungo.

MacCarty anasoma matendo haya kama urejesho wa maana ya Sabato. Blomberg na Schreiner wanakumbusha kwamba Yesu aliishi chini ya sheria ya Musa (Gal. 4:4), kwa hiyo mazoea ya Yesu wakati wa huduma ya duniani hayaamui yenyewe sheria ya Agano Jipya kwa watu wa mataifa [1, 3].

Hata hivyo, hakuna kifungu katika Marko 2 kinachosema Yesu aliifuta siku ya saba, wala hakuna agizo la kuhamisha siku. Vilevile, hakuna tamko katika Marko 2 linaloeleza kwa ukamilifu wajibu wa waumini wa mataifa baada ya ufufuo. Mjadala unaendelea kwa kusoma Agano Jipya lote.

Inafaa pia kukataa picha potofu kwamba Wayahudi wote wa wakati wa Yesu walikuwa maadui wa rehema. Migogoro ya Yesu ilikuwa sehemu ya mijadala ya Kiyahudi yenye mitazamo mbalimbali kuhusu sheria, mahitaji na kuokoa maisha. Utafiti wa Sabato hauhitaji kuchafua Uyahudi ili kumtukuza Kristo.

Wakati Paulo anapozungumza kuhusu siku, ni nini hasa kinakabiliwa?

Warumi 14:5–6. Paulo anasema baadhi ya waumini wanazitofautisha siku; wengine wanaziona sawa. Keener anaweka maneno hayo katika migogoro ya vyakula na siku kati ya waumini wa asili mbalimbali katika Roma [5]. Neno Sabato halijaandikwa katika aya hizo. Inawezekana siku zinazojadiliwa zinajumuisha Sabato; pia kuna mjadala kuhusu siku za kufunga na desturi nyingine.

Schreiner anahoji kwamba kama Paulo anaruhusu kutofautiana katika siku, Sabato haiwezi kuwa wajibu wa kila mkristo. MacCarty anasema Paulo anazungumzia desturi zinazobishaniwa, si Amri ya Nne. Hoja ya kwanza inahitaji kuonyesha kwamba Sabato imo katika kundi hilo; hoja ya pili inahitaji kuthibitisha kwamba Sabato haiwezi kuwa sehemu ya kundi hilo. Kutumia Warumi 14 kwa ushindi wa haraka ni kukurupuka.

Wakolosai 2:16–23. Hapa changamoto ni kali zaidi. Orodha ya sikukuu, miandamo ya mwezi na Sabato inafanana na muundo wa mwaka–mwezi–juma wa Agano la Kale. Dunn na Moo wanaeleza kuwa Sabato ya kila juma ina uwezekano mkubwa wa kujumuishwa [6, 7]. Kwa hiyo, si salama kutetea Sabato kwa kudai kwamba Paulo lazima alikuwa akimaanisha Sabato za sherehe za mwaka pekee.

Paulo anakataza waumini kuhukumiwa kwa vyakula na siku, na anaita mambo hayo kivuli kinachohusiana na Kristo. Moo anaona ushahidi kwamba siku yenyewe haiwafungi tena Wakristo [7]. Tonstad anapinga hitimisho kwamba kukemea masharti na hukumu za Kolosai kunafuta moja kwa moja Sabato ya Mwanzo 2 [2]. Swali ni kama Paulo anaondoa matumizi ya kalenda kama kipimo cha hadhi mbele za Mungu, au pia wajibu wa kuitunza siku ileile. Tofauti hiyo haiwezi kutatuliwa kwa kuficha ushahidi wa upande mwingine.

Wagalatia 4:8–11. Paulo anaonya dhidi ya kurudi katika utumwa wa kiroho kupitia siku, miezi, majira na miaka. Maandishi yanahusisha mafundisho yanayoweza kuwafanya waumini kutegemea taratibu badala ya neema. Hoja kwamba kifungu kinahusu kalenda ya kipagani pekee haiwezi kudhaniwa; barua yote inahusisha pia mgogoro wa sheria ya Kiyahudi. Lakini kusema Paulo anapiga marufuku kila aina ya kutenga siku kwa Bwana ni hitimisho linalozidi kifungu.

Fungua mchoro kamili ↗Pakua PNG

Waebrania 4:9 — Pumziko ambalo bado linabaki

Mwandishi wa Waebrania anaufanya msomaji asafiri kutoka jangwani mpaka Mwanzo 2, na kutoka Zaburi 95 mpaka ahadi ya wakati ujao. Israeli walikosa kuingia katika pumziko kwa kutokuamini (Ebr. 3:18–19). Yoshua hakuleta mwisho wa ahadi, kwa maana Zaburi 95 iliendelea kusema leo baada ya kuingia Kanaani (4:7–8). Katika 4:9, mwandishi anatumia neno sabbatismos, lenye uhusiano na Sabato, na anasema pumziko hilo linabaki kwa watu wa Mungu.

Lakini pumziko ni nini hasa? Lincoln anatia uzito katika ushiriki wa sasa katika pumziko kwa imani; Cockerill anasisitiza urithi na sherehe ya mwisho ya pumziko la Mungu; Tonstad anaunganisha uumbaji uliokamilika, imani ya leo na tumaini la baadaye [2, 4, 8].

Fungua mchoro kamili ↗Pakua PNG

Waebrania 4:11 inawataka waumini wajitahidi kuingia katika pumziko. Agizo hilo linahusu imani inayodumu badala ya kununua wokovu kwa kazi. Waebrania 4:9 si amri iliyoandikwa moja kwa moja ya ratiba ya Sabato ya kila juma. Kwa upande mwingine, kuwa na pumziko katika Kristo si kauli ya moja kwa moja kwamba siku ya saba imefutwa. Wote wanaotumia kifungu hicho wanapaswa kukubali kikomo hicho.

Je, Agano Jipya linaandika sheria moyoni au linaibadilisha?

Yeremia 31:31–34 inaahidi sheria ya Mungu kuandikwa moyoni. Waebrania 8 inanukuu ahadi hiyo. Lakini Waebrania 7:12 na 10:1–18 pia zinaonyesha mabadiliko makubwa ya ukuhani na dhabihu. Kwa MacCarty, ahadi ya sheria moyoni inaunga mkono kuendelea kwa amri ya Sabato; kwa Schreiner, alama ya agano la Sinai haiwezi kudaiwa kuwa wajibu uleule bila uthibitisho wa Agano Jipya [1, 3].

Matendo 15 yanaongeza swali: baraza la Yerusalemu halikuweka Sabato katika masharti ya kupokea waumini wa mataifa. Ukimya huo una nguvu dhidi ya kuifanya Sabato kuwa tiketi ya kuingia katika wokovu au ushirika. Lakini baraza halikuandika orodha kamili ya maadili yote ya Kikristo. Kwa hiyo, ukimya hauwezi peke yake kuamua kila jambo.

Tofauti inayotakiwa kuhifadhiwa ni hii: Sabato inaweza kuwa na maana ya kudumu bila kuthibitishwa moja kwa moja kuwa sharti la kisheria kwa kila muumini. Vivyo hivyo, kuondolewa kwa sharti la siku—kwa wale wanaopendelea tafsiri hiyo—hakupunguzi wajibu wa ibada, haki, huruma na kupumzika.

Kipimo cha uaminifu: neema si bei ya Sabato

Wokovu ni zawadi ya Mungu, si mshahara wa utunzaji wa kalenda (Efe. 2:8–10). Ikiwa Sabato inaendelea kuwa wajibu, utiifu unatokana na neema. Ikiwa Kristo ametimiza wajibu wa siku, uhuru huo haupaswi kujificha nyuma ya utamaduni wa kazi bila kikomo, unyonyaji wa wafanyakazi au kupuuzwa kwa kusanyiko la waumini.

Sabato ya Yesu inafungua kifungo cha aliyeteseka. Hivyo, katika familia, hospitali, gereza na sehemu za kazi, tafsiri yoyote ya Sabato inapaswa kuulizwa: Je, inafunua neema ya Kristo na haki ya Mungu, au inaongeza mzigo juu ya waliochoka?

Hitimisho: zawadi, wajibu na tumaini

Ushahidi wa Mwanzo 2, Kutoka 20 na Marko 2 unaipa Sabato ya siku ya saba msingi wenye uzito wa kiroho na kitheolojia. Ushahidi wa Warumi 14, Wakolosai 2 na mabadiliko ya agano unaleta changamoto halisi kwa dai la wajibu wa lazima kwa Wakristo wote. Waebrania 3–4 inaweka Kristo katika kitovu cha pumziko la Mungu—leo na katika ulimwengu ujao.

Msimamo unaotetea Sabato unaweza kujengwa kwa uaminifu wa kibiblia bila kuifanya siku kuwa bei ya wokovu. Msimamo unaoona utimilifu katika Kristo nao unapaswa kuonyesha kwa nini utimilifu huo unaondoa wajibu wa siku bila kufuta ujumbe wa uumbaji, rehema na uhuru.

Safari ya utafiti sasa inafungua swali la pili: Kanisa lilifikaje kwenye ibada na mapumziko ya Jumapili? Historia inahitaji kusikilizwa kwa sauti yake yenyewe, bila kuigeuza kuwa agizo la Biblia.

Maswali ya kutafakari

1. Katika Mwanzo 2, ni tofauti gani kati ya Mungu kuitakasa siku ya saba na amri ya wanadamu wote kuitunza?
2. Je, Wakolosai 2 inasema nini kwa hakika, na ni hitimisho gani hutolewa kwa tafsiri?
3. Je, utii wa Sabato unaweza kueleweka kama tunda la neema bila kuwa sharti la kujipatia wokovu?

Sala Fupi

Ee Bwana Yesu, Bwana wa Sabato, tufundishe kupokea neema ya Mungu, kuisikia sauti ya Mungu leo, na kuishi kwa uaminifu unaowapa wengine pumziko na tumaini. Amina.

Endelea Kujifunza

Jumapili Ilipataje Nafasi Katika Kanisa? Kati ya Ufufuo, Mapokeo na Sheria za Dola

Orodha ya Vyanzo

1. [1] Thomas R. Schreiner, 40 Questions About Christians and Biblical Law, hasa maswali 9, 14, 31 na 36–37.
2. [2] Sigve K. Tonstad, The Lost Meaning of the Seventh Day, hasa sura 2, 14–16 na 22–27.
3. [3] Christopher John Donato (mh.), Perspectives on the Sabbath: Four Views, michango ya Skip MacCarty na Craig L. Blomberg, pamoja na majibu ya wachangiaji.
4. [4] D. A. Carson (mh.), From Sabbath to Lord’s Day, sura za D. A. Carson na Andrew T. Lincoln.
5. [5] Craig S. Keener, Romans: A New Covenant Commentary, Warumi 14:1–15:7.
6. [6] James D. G. Dunn, The Epistles to the Colossians and to Philemon, Wakolosai 2:16–19.
7. [7] Douglas J. Moo, The Letters to the Colossians and to Philemon, Wakolosai 2:16–17.
8. [8] Gareth Lee Cockerill, The Epistle to the Hebrews, Waebrania 3:7–4:13.