Uchambuzi wa Ezra 1: Mlango wa Kurudi Unapofunguliwa — Jinsi Rehema Inavyoanza Kuwajenga Watu Upya

Milki inazungumza, lakini mbingu tayari imesonga. Mfalme wa kipagani anatia sahihi amri, lakini Mungu wa agano ndiye aliyechochea mkondo wa ndani. Njia ya kurudi nyumbani inafunguka, vyombo vinatoka katika hazina ya Babeli, na watu waliojeruhiwa wanajifunza somo la kwanza la urejesho: kurudi si mafanikio ya mwanadamu, bali rehema ya Mungu inayowaita wahamishwa warudi kwenye ibada.

1.0 Utangulizi: Kurudi Nyumbani Kunapoanza na Moyo Uliochochewa

Kuna majira ambayo mlango tulioudhani umefungwa kabisa unafunguka ghafla. Simu inakuja. Barua inafika. Nafasi inaonekana. Usiku mrefu unalegeza mshiko wake. Hata hivyo, swali la ndani si tu kama mlango umefunguka, bali kama moyo uko tayari kuupitia.

Ezra 1 inaanza katika mvutano huo mtakatifu. Yerusalemu imeteketezwa. Hekalu limeanguka. Vyombo vya ibada vimebebwa Babeli kama nyara za imani iliyoshindwa [2 Fal. 25:8–17; Dan. 1:1–2]. Kwa miongo mingi, watu wa Mungu wameishi chini ya anga la kigeni, wakijifunza kuimba wimbo wa Bwana katika nchi ya ugenini [Zab. 137:1–4]. Kisha, bila tarumbeta kutoka Yerusalemu wala upanga kutoka nyumba ya Daudi, mwendo wa kwanza wa kurudi unaanza kupitia kinywa cha Koreshi, mfalme wa Uajemi.

Lakini Ezra anataka tuone chini ya uso. Koreshi anaweza kutoa tangazo, lakini Bwana ndiye anayeuchochea moyo wa mfalme [Ezra 1:1]. Milki inaweza kutoa ruhusa, lakini rehema ya agano imetangulia mbele. Watu wanaweza kukusanya fedha, dhahabu, mali, na wanyama, lakini hazina ya kweli si wanachobeba mikononi. Ni mwito wa Mungu unaoamsha ujasiri ndani ya mifupa yao.

Andiko hili linahusu uhamisho unaokuwa kurudi, kwa sababu rehema ya Mungu inafungua njia ya nyumbani kabla watu wa Mungu hawajawa kamili.

Ezra 1 bado haituonyeshi hekalu lililojengwa, mji uliorejeshwa, wala watu waliobadilishwa. Inatuonyesha mtikisiko wa kwanza wa neema. Mlango umefunguka. Vyombo vinarudi nyumbani. Safari inaanza.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Mlango Ulioachwa Wazi na Mambo ya Nyakati

Ezra inaanzia mahali ambapo Mambo ya Nyakati inaishia. Maneno ya mwisho ya 2 Mambo ya Nyakati yanatangaza kwamba Koreshi mfalme wa Uajemi ameagizwa na Bwana kumjengea nyumba Yerusalemu, na kwamba yeyote aliye wa watu wa Mungu anaweza kwenda [2 Nya. 36:22–23]. Ezra 1 inarudia mwisho huo na kuufanya mwanzo. Sauti ya mwisho ya Mambo ya Nyakati inakuwa hatua ya kwanza ya kurudi.

Kihistoria, wakati huu unasimama baada ya Babeli kuishinda Yuda na kuharibu Yerusalemu mwaka 586 KK [2 Fal. 25]. Babeli ilivunja miundo inayoonekana ya maisha ya Yuda: ikulu, hekalu, kuta, huduma ya kikuhani, na utambulisho wa hadharani. Lakini Babeli haikuweza kuvunja uaminifu wa agano wa Bwana. Uajemi chini ya Koreshi ulipoishinda Babeli mwaka 539 KK, ramani ya kisiasa ilibadilika; Ezra anasisitiza kwamba mabadiliko ya ndani yalikuwa ya kitheolojia. Mungu wa Israeli hakufungwa katika magofu ya Yerusalemu wala kunyamazishwa na kuinuka kwa milki.

Sura inarudia kuonyesha hatua ya Mungu. Bwana anatimiza neno lake lililosemwa na Yeremia [Ezra 1:1; Yer. 25:11–12; 29:10]. Bwana anamchochea Koreshi [Ezra 1:1]. Bwana anawachochea wakuu wa jamaa, makuhani, na Walawi [Ezra 1:5]. Kurudi hakuonyeshwi kama taifa linalojiokoa. Si kujivunia ushindi. Ni rehema.

Kifasihi, Ezra 1 inasonga katika matukio matatu:

1. Amri ya Koreshi inafungua njia ya kurudi [1:1–4].

2. Mabaki yaliyotiwa moyo yanajiandaa kuijenga nyumba ya Mungu [1:5–6].

3. Vyombo vya hekalu vinarejeshwa kutoka Babeli kwenda Yerusalemu [1:7–11].

Sura hii pia inaanzisha mojawapo ya mada kuu za Ezra–Nehemia: urejesho unaanza kwa ahadi, lakini unabaki haujakamilika. Watu wanaruhusiwa kurudi, lakini hekalu bado halijajengwa. Vyombo vinarudi nyumbani, lakini wingu la utukufu halijaelezwa kurudi. Nyumba ya Mungu inatajwa, lakini moyo wa mwanadamu bado unahitaji ukarabati wa ndani. Ezra 1 ni mapambazuko, si adhuhuri.

3.0 Kutembea Ndani ya Andiko

Wakati Bwana Anapouchochea Moyo wa Mfalme Mgeni [Ezra 1:1]

Ezra inaanza kwa dai la kushangaza: “Bwana akaamsha roho ya Koreshi mfalme wa Uajemi” [Ezra 1:1]. Hii ni teolojia ya uongozi wa Mungu iliyoandikwa kwa lugha ya milki. Mkono uliotikisa maji ya uumbaji sasa unauchochea moyo wa mfalme. Bwana aliyeufanya moyo wa Farao kuwa mgumu katika simulizi la Kutoka sasa anamwongoza Koreshi katika simulizi la kurudi kutoka uhamishoni [Kut. 7:3–5; Isa. 45:1–7].

Mstari pia unasema hili lilitokea “ili kwamba neno la Bwana kwa kinywa cha Yeremia lipate kutimizwa” [Ezra 1:1]. Uhamisho haukuwa msiba wa bahati mbaya, na kurudi si bahati. Yeremia alikuwa amezungumza kuhusu miaka sabini, majira yaliyopimwa ya hukumu ambayo baada yake Mungu angewajilia watu wake na kuwarudisha [Yer. 25:11–12; 29:10–14]. Ezra anamwalika msomaji aione historia si kama machafuko, bali kama wakati wa agano.

Hii haimaanishi njia ya kurudi itakuwa rahisi. Ahadi iliyotimia si urejesho uliokamilika. Mungu anafungua mlango, lakini watu lazima watembee. Mungu anamchochea mfalme, lakini mabaki lazima yainuke. Mungu anakumbuka neno lake, lakini jumuiya lazima ijifunze tena kuabudu.

Tendo la kwanza la urejesho si nguvu ya mwanadamu inayoinuka juu, bali uaminifu wa Mungu unaoinama chini.

Wakati Milki Inapokiri Kile Ambacho Haikielewi Kikamilifu [Ezra 1:2–4]

Koreshi anatangaza kwamba “Bwana, Mungu wa mbinguni,” amempa falme zote za dunia na kumwagiza amjengee nyumba Yerusalemu [Ezra 1:2]. Lugha yake inashangaza. Mfalme wa Uajemi anakuwa sauti ya hadharani ambayo kupitia kwake kurudi kunaanza.

Hata hivyo, tunapaswa kusoma kwa uangalifu. Koreshi anamtambua Mungu wa mbinguni, lakini andiko halitutaki tumwone kama mtu aliyebadilika na kuingia kikamilifu katika agano. Katika ulimwengu wa kale, wafalme mara nyingi walizungumza kwa heshima kuhusu miungu ya watu waliowatawala. Kusudi la Ezra si kumfanya Koreshi mwanafunzi wa mfano, bali kuonyesha kwamba Bwana anaweza kutumia hata sera ya milki kutumikia kusudi la agano.

Amri inawaita watu “wapande” kwenda Yerusalemu na kuijenga upya “nyumba ya Bwana” [Ezra 1:3]. Neno “kupanda” ni zaidi ya jiografia. Yerusalemu iko vilimani, lakini safari ya kwenda juu pia ni ya kiroho. Kurudi ni kupanda. Watu lazima waache usalama wa Babeli kwa kutokuwa na uhakika wa utii. Lazima wabadilishe uhamisho uliotulia kwa tumaini lenye gharama.

Koreshi pia anawaamuru majirani wawasaidie wanaorudi kwa fedha, dhahabu, mali, wanyama, na sadaka za hiari [Ezra 1:4]. Hili linakumbusha Kutoka, wakati Israeli walipoondoka Misri na mali ya majirani zao [Kut. 3:21–22; 12:35–36]. Ezra anatuambia kwa utulivu: huku ni kutoka kupya. Lakini sasa hakuna Bahari ya Shamu, nguzo ya moto, wala Musa anayeinua fimbo. Kuna amri, njia, na mabaki yaliyochochewa.

Wakati Mabaki Yanapoinuka Kutoka Uhamisho Uliotulia [Ezra 1:5–6]

Si kila mtu anayerejea. Ezra anawataja “wakuu wa jamaa za Yuda na Benyamini, na makuhani na Walawi” [Ezra 1:5]. Hawa ndio watu ambao roho zao Mungu aliziamsha. Kurudi kunaanza kwa mabaki, si taifa zima. Hili lina tumaini na uzito.

Lina tumaini kwa sababu uhamisho haujafuta utambulisho. Yuda, Benyamini, makuhani, na Walawi bado wapo. Watu wa agano hawajayeyuka katika vumbi la Babeli. Majina yamebaki. Familia zimebaki. Viongozi wa ibada wamebaki. Kumbukumbu imebaki.

Lakini ni la kutafakarisha kwa sababu kurudi kunahitaji mwitikio. Baadhi inaelekea walibaki. Babeli ilikuwa imezoeleka. Nyumba zilikuwa zimejengwa. Biashara zilikuwa zimekua. Watoto walikuwa wamezaliwa ambao waliijua Yerusalemu kupitia simulizi na machozi tu. Kurudi kulimaanisha hatari: nchi iliyoharibika, uchumi usio na uhakika, majirani wenye uhasama, kazi ngumu, na maumivu ya kuanza tena.

Ezra hawaibishi wanaobaki, lakini anawaheshimu wanaoinuka. Majirani zao wanaitia mikono yao nguvu kwa zawadi [Ezra 1:6]. Lugha ya kuitia mikono nguvu itakuwa muhimu katika Ezra–Nehemia, kwa sababu kujenga upya kunahitaji zaidi ya hisia. Kunahitaji rasilimali, ujasiri, uongozi, na msaada wa jumuiya.

Rehema inafungua mlango, lakini utii unafunga mizigo.

Wakati Vyombo Vinaporudi Nyumbani [Ezra 1:7–11]

Sura inamalizika kwa tendo zuri la kubadilishwa kwa hali. Koreshi anavitoa vyombo vya nyumba ya Bwana ambavyo Nebukadneza alikuwa amevichukua Yerusalemu na kuviweka katika nyumba ya miungu yake [Ezra 1:7; 2 Fal. 24:13; 25:14–15]. Babeli, vyombo hivyo vilikuwa alama za kushindwa. Vilionekana kusema, “Mungu wa Yerusalemu ameshindwa.”

Lakini Ezra anasimulia habari tofauti. Vyombo havikusahaulika. Vilihifadhiwa katika uhamisho. Kile ambacho Babeli ilikionyesha kuwa ushindi, Mungu alikihifadhi kuwa ahadi. Vitu vitakatifu vinahesabiwa, vinatajwa, vinakabidhiwa, na kubebwa kurudi na Sheshbaza [Ezra 1:8–11].

Orodha ya kina inaweza kuonekana ya taratibu kwa wasomaji wa leo, lakini ina umuhimu. Urejesho si hisia isiyoeleweka. Vitu vitakatifu vinashughulikiwa kwa uangalifu. Vyombo ni vya ibada, na ibada ni kiini cha kurudi. Kabla madhabahu haijainuka katika sura ya 3 na kabla msingi haujawekwa, Ezra anatuacha tuvitazame vyombo vikianza safari ya nyumbani.

Tukio hili pia linanong’ona kweli ya ndani: Mungu hawatoi watu kutoka uhamishoni tu; anarejesha wito. Vyombo vilitengenezwa kwa ajili ya huduma ya hekalu. Israeli iliitwa kuwa watu wa kikuhani, ufalme ambao kupitia kwake mataifa yangeiona hekima na rehema ya Mungu [Kut. 19:5–6; Mwa. 12:1–3]. Kurudi kwa vyombo ni ishara kwamba Mungu anarejesha kusudi, si mali pekee.

Hata hivyo, tukio linabaki halijakamilika. Vyombo vinarudi, lakini nyumba bado haijasimama. Hazina inarudi nyumbani, lakini utukufu bado haujalijaza hekalu. Sura inamalizika kwa mwendo kuelekea Yerusalemu, si kufika katika utimilifu.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Mungu Anatawala Historia Bila Kuhitaji Vyombo Kamili

Ezra 1 inatufundisha kwamba utawala wa Mungu hauoni aibu kwa siasa zenye utata. Bwana anaweza kutenda kupitia mfalme wa Uajemi bila kuufanya Uajemi kuwa ufalme wa Mungu. Anaweza kutumia ruhusa ya milki bila kuitakasa mamlaka ya milki. Anaweza kuandika rehema pembezoni mwa dola.

Hili linatulinda dhidi ya makosa mawili. Kwanza, tusifikiri Mungu hayupo wakati watu wake hawana mamlaka inayoonekana. Israeli haina mfalme katika kiti cha Daudi katika Ezra 1, lakini Bwana anatawala. Pili, tusichanganye kibali cha kisiasa na urejesho kamili. Koreshi anafungua mlango, lakini Koreshi hawezi kuujenga moyo.

Kurudi ni Rehema, si Mafanikio

Sura inaanza kwa utimilifu, si mkakati wa mwanadamu [Ezra 1:1]. Watu hawaulazimishi mkono wa Mungu. Wanapokea alichoahidi. Hili ni muhimu kwa sababu aibu mara nyingi huwaambia wahamishwa lazima wastahili njia ya kurudi. Ezra anasema kinyume chake. Kurudi kunaanza kwa sababu Mungu anakumbuka neno lake.

Hata hivyo, rehema haizai kutotenda. Watu waliochochewa wanainuka [Ezra 1:5]. Neema inaamsha mwendo. Msamaha unakuwa hija. Tumaini linavaa viatu.

Ibada Ndiyo Kusudi la Urejesho

Amri ya Koreshi inazingatia kujenga nyumba ya Bwana [Ezra 1:2–3]. Vyombo vinarudi kwa sababu ibada lazima irudi [Ezra 1:7–11]. Katika Ezra–Nehemia, urejesho hauhusu nchi, utambulisho, usalama, au heshima ya hadharani pekee. Unahusu uwepo wa Mungu miongoni mwa watu waliopangwa kuzunguka ibada.

Hili linarudi nyuma kwenye maskani na hekalu, ambako Mungu alikaa miongoni mwa watu wake [Kut. 40:34–38; 1 Fal. 8:10–11]. Linaelekea mbele kwenye tumaini la uwepo wa ndani zaidi, ambako makao ya Mungu hayafungwi katika mawe bali yanaonekana katika Masihi na kushirikishwa na watu walioumbwa na Roho [Yoh. 1:14; 2:19–21; Efe. 2:19–22].

Mlango Uliofunguka Bado Unawafunua Watu Wasiokamilika

Ezra 1 imejaa tumaini, lakini haijidanganyi. Watu wanarudi, lakini kitabu kitaonyesha kwamba kurudi katika nchi hakumaanishi kurudi katika uaminifu wa agano moja kwa moja. Hekalu litajengwa, lakini utukufu utakuwa wa utulivu usiotarajiwa. Kuta zitainuka, lakini moyo bado utatangatanga. Gombo litasomwa, lakini utii utaendelea kupingwa.

Kwa hiyo Ezra 1 inaumba tamanio. Tunahitaji zaidi ya amri. Tunahitaji zaidi ya ruhusa. Tunahitaji zaidi ya vyombo vilivyorudishwa. Tunamhitaji Mungu anayewarudisha wahamishwa nyumbani pia ajenge upya patakatifu pa ndani pa moyo [Yer. 31:31–34; Eze. 36:24–27].

5.0 Matumizi Katika Maisha: Kutenda Kurudi Leo

Zingatia misukumo mitakatifu. Si kila kutotulia ni usumbufu. Wakati mwingine Mungu anauchochea moyo kwa sababu majira ya kurudi yameanza [Ezra 1:5].

Usidharau mwanzo mdogo. Ezra 1 ni amri na kuondoka tu, lakini huo ndio mwanzo wa kujenga upya. Mara nyingi Mungu huanza urejesho kwa hatua moja ya utii.

Ruhusu ibada iwe kiini tena. Kusudi la kurudi si kujisikia vizuri, kuwa thabiti, au kurejesha sifa pekee. Nyumba ya Mungu lazima iwe katikati ya maisha ya watu [Ezra 1:3].

Pokea msaada bila kupoteza unyenyekevu. Wanaorudi wanatiwa nguvu na majirani [Ezra 1:6]. Urejesho ni wa jumuiya. Kiburi hukataa msaada; hekima huupokea kama mahitaji.

Rejesha kile ambacho uhamisho ulitumia vibaya. Vyombo vilikuwa vimewekwa katika mahekalu ya kigeni, lakini Mungu alivirudisha kwa matumizi matakatifu [Ezra 1:7]. Vipawa, muda, miili, nyumba, sauti, na rasilimali vinaweza kuwekwa wakfu tena kwa Mungu.

Usichanganye mlango uliofunguka na kazi iliyokamilika. Ruhusa ya kujenga si kujenga kwenyewe. Mwanzo mpya lazima uwe utii unaodumu.

Uamini uaminifu wa Mungu wakati mamlaka inayoonekana haipo. Yuda haina kiti cha enzi, jeshi, hekalu, wala ukuta. Hata hivyo, Bwana tayari anaisogeza historia kuelekea rehema.

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni sehemu gani ya maisha yako imepata mlango uliofunguliwa na Mungu lakini bado inahitaji hatua ya utii?

2. Ni wapi umestarehe katika “Babeli,” ingawa Mungu anakuita kwenye kurudi kwenye gharama?

3. Ni “chombo” gani kitakatifu maishani mwako kinachohitaji kurejeshwa na kuwekwa wakfu tena kwa ibada?

4. Ni wapi Mungu anaweza kuwa anatumia watu au mazingira yasiyotarajiwa kusaidia ujenzi wako?

5. Ingeonekanaje kurudi kwako kuwa ibada, si faraja tu?

7.0 Sala ya Kujibu

Bwana Mungu wa rehema ya agano,

unakumbuka neno lako tunaposahau nyimbo zetu. Unafungua njia mahali ambapo uhamisho umetufundisha kujenga kuta kuzunguka tumaini letu. Chochea mioyo yetu kama ulivyomchochea Koreshi, na kama ulivyowachochea wakuu wa jamaa, makuhani, na Walawi. Amsha ndani yetu ujasiri wa kuinuka.

Rudisha nyumbani kilichochukuliwa. Rejesha vyombo vya ibada yetu—muda, maneno, miili, vipawa, nyumba, na jumuiya zetu. Safisha kilichotumiwa vibaya. Rejesha kilichofukiwa katika hazina za kigeni. Tufundishe kushughulikia mambo matakatifu kwa heshima tena.

Usituache tuchanganye mlango uliofunguka na hekalu lililokamilika. Tuongoze zaidi ya ruhusa kwenda kwenye utii, zaidi ya mwendo kwenda kwenye ibada, zaidi ya kurudi kwa nje kwenda kwenye kufanywa upya kwa ndani. Jenga ndani yetu makao ya uwepo wako.

Na njia inapokuwa ndefu, Yerusalemu ikiwa bado magofu, na kazi ikiwa ngumu kuliko tulivyodhani, tukumbushe kwamba rehema ilianza safari hii kabla hatujachukua hatua ya kwanza.

Amina.

8.0 Dirisha la Kinachofuata: Majina Kwenye Njia ya Kurudi Nyumbani

Ezra 1 inafungua mlango wa kurudi. Ezra 2 itapunguza mwendo na kuwataja watu wanaoupitia. Kwa mtazamo wa kwanza, orodha ndefu ya majina inaweza kuonekana kama ardhi kavu. Lakini katika Biblia, majina si taarifa tupu. Ni kumbukumbu, utambulisho, mali ya jumuiya, na ushuhuda.

Vyombo vinarudi nyumbani katika Ezra 1; watu wanahesabiwa katika Ezra 2. Urejesho hauhusu vitu vitakatifu vinavyorudi mahali patakatifu tu. Unahusu jumuiya iliyojeruhiwa inayogundua kwamba Mungu hakuzisahau familia zao, miji yao, wito wao wa kikuhani, wala mahali pao katika simulizi.

Njia imefunguka. Sasa mabaki lazima yakumbukwe.

9.0 Bibliografia

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Wright, N. T. The New Testament and the People of God. Minneapolis: Fortress, 1992.

BibleProject. “The Book of Ezra-Nehemiah.” Old Testament Overview Guide.