Hazina inapoondoka Yerusalemu na mchoro wa madhabahu unaporudi kutoka Dameski, ni mamlaka gani yanaanza kuongoza ibada?
Muhtasari wa somo
Ahazi anatafuta ulinzi wa taifa, lakini usalama unapoanza kuamuru ibada, madhabahu inakuwa kioo cha moyo.
Upepo wa vita unavuma kaskazini. Milango ya Yerusalemu inatetemeka. Mfalme anahesabu askari na fedha, lakini hahesabu gharama ya moyo. Hazina ya hekalu inaondoka kwa mfalme wa mbali; mchoro wa madhabahu unarudi kutoka Dameski. Upanga wa adui unazuiliwa kwa muda, lakini hofu inaingia mahali pa ibada. Kwa sababu taifa linaweza kuokolewa na jeshi, na bado likapoteza njia ya kumtumaini Mungu.
- Andiko la msingi:
- 2 Wafalme 16:1–20.
- Swali linaloongoza:
- Je, hofu ya kupoteza usalama inaweza kumfanya kiongozi abadilishe hata kile ambacho Mungu amekiweka kuwa kitovu cha uaminifu?
- Wazo kuu:
- 2 Wafalme 16 inaonyesha jinsi hofu, utegemezi wa dola na ibada isiyopimwa kwa Neno la Mungu vinavyoweza kushirikiana. Ahazi anapata msaada wa kijeshi dhidi ya adui wa karibu, lakini anajitolea chini ya mamlaka ya Ashuru, anatoa hazina za hekalu na anabadilisha madhabahu ya Yerusalemu. Usalama wa muda hauwezi kuchukua nafasi ya uaminifu wa agano.
Utangulizi — Mlango wa Nyumba Umefungwa, Lakini Funguo Zimekabidhiwa Kwa Mgeni
Kijiji kinapokabiliwa na wavamizi, wazee wa kijiji wanaweza kutafuta msaada wa wenye nguvu. Uamuzi unaweza kuonekana wa lazima: watoto wanahitaji usalama, mashamba yanahitaji ulinzi, na familia zinahitaji kulala bila hofu. Lakini msaada unaokuja kwa masharti ya kukabidhi funguo za nyumba unaweza kubadili maana ya ulinzi. Wavamizi wa kwanza wanaweza kuondoka; mwenye funguo mpya akabaki kuwa mwenye kuamua maisha ya nyumba.
Mwisho wa 2 Wafalme 15, Israeli ilikuwa ikipoteza watu na maeneo kwa Ashuru, huku Aramu na Israeli zikianza kuishinikiza Yuda (2 Fal. 15:29, 37). Ahazi anapokea kiti cha enzi kutoka kwa Yothamu katika mazingira hayo. Badala ya kuendeleza uaminifu wa agano, Ahazi anatembea katika njia za wafalme wa Israeli; hata ibada inayohusisha mtoto wake inaingia katika hukumu ya mwandishi (16:1–4).
Vita vinapofika Yerusalemu, Ahazi anamtazama Tiglath-pileseri wa Ashuru kama mlango wa ukombozi. Hazina ya hekalu inakuwa malipo ya msaada. Baadaye, Ahazi anafika Dameski na kuona madhabahu, anautuma mchoro wake Yerusalemu, na kuagiza mpangilio mpya wa ibada. Hekalu halibomolewi na jeshi la Ashuru katika sura hii; mambo ya ndani yanaanza kubadilishwa kwa agizo la mfalme wa Yuda mwenyewe.
Sura hii inahusu hofu inayogeuka kuwa bwana. Swali si kama kiongozi anaweza kutafuta washirika, bali ni nini kinatokea wakati mkataba wa usalama unakuwa kipimo cha juu kuliko Neno la Mungu. Je, kweli milango imefungwa dhidi ya adui, au moyo umefunguliwa kwa utawala mwingine?
Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi — Dola Inapoingia Katika Siasa na Hekalu
Vitabu vya Wafalme si mkusanyiko wa habari za kifalme tu. Simulizi linapima kila utawala kwa kipimo cha agano: mfalme anapaswa kusoma na kuitii Torati, si kutumia mamlaka kuibadilisha (Kum. 17:14–20). Ibada ya Israeli inapaswa kujengwa juu ya uaminifu kwa BWANA, si kuchagua miungu na desturi kwa sababu ya mvuto wa kisiasa (Kum. 12:1–14). Kwa hiyo, masuala ya fedha, usalama na usanifu wa madhabahu ni masuala ya kiroho pia.
Tukio la 2 Wafalme 16 linajulikana katika historia kama vita vya Aramu na Efraimu: Resini wa Aramu na Peka wa Israeli wanashinikiza Yuda, katika mazingira ya kuongezeka kwa nguvu za Ashuru. Kitabu cha Isaya 7:1–9 kinaangazia mgogoro huo kwa upande wa kinabii. Isaya anamwambia Ahazi kwamba mpango wa maadui hautadumu na anamwita mfalme kuishi katika imani, si kwa hofu (Isa. 7:4, 7–9). Kitabu cha Wafalme kinaelekeza macho zaidi kwenye matendo ya Ahazi na matokeo yake.
Ashuru ilikuwa dola yenye uwezo mkubwa wa kijeshi na wa kutoza ushuru. Tiglath-pileseri III ndiye mfalme anayeitwa pia Pulu katika 2 Wafalme 15:19–20. Tayari Ashuru ilikuwa imechukua maeneo na wananchi wa Israeli (15:29). Ahazi, kwa hiyo, hakumwita mshirika asiyejulikana: Yuda iliomba msaada kutoka kwa dola iliyokuwa inaionyesha nguvu yake dhidi ya mataifa jirani (Provan 1995, 209–12; Brueggemann 2000, 463–72).
Kifasihi, sura inasonga kutoka moyo wa mfalme (16:1–4) kwenda vitisho vya mipakani (16:5–6), kisha mkataba wa kutegemea Ashuru (16:7–9) na hatimaye madhabahu ya hekalu (16:10–18). Mwendo huo una maana: jambo linaloanza kama uamuzi wa usalama linamalizia katika mpangilio wa ibada. Leithart anabainisha kwamba madhabahu inakaa katikati ya muundo wa sura, kana kwamba msomaji anaonyeshwa wazi mahali maamuzi ya Ahazi yalipomfikisha (Leithart 2006).
Tahadhari ya vyanzo: 2 Mambo ya Nyakati 28 inasimulia matukio ya ziada na kuyatathmini kwa msisitizo mwingine, ikiwamo kushindwa kwa Yuda na namna Ashuru ilivyokuwa mzigo badala ya msaada wa kudumu. Isaya 7 ina mazungumzo ya kinabii yasiyoandikwa katika 2 Wafalme 16. Makala hii itatumia maandiko hayo kama madirisha ya kuelewa muktadha bila kuyafanya kuwa maneno yaliyosemwa moja kwa moja na mwandishi wa Wafalme.
Kutembea Katika Simulizi — Kutoka Hofu ya Vita Hadi Madhabahu Mpya
Wakati Mfalme Anapoacha Njia ya Daudi (16:1–4)
Ahazi anaanza kutawala akiwa na umri wa miaka ishirini na anatawala miaka kumi na sita huko Yerusalemu. Hukumu ya mwandishi ni nzito: Ahazi hakufanya yaliyo sawa machoni pa BWANA kama Daudi, bali alifuata njia za wafalme wa Israeli (16:1–2). Kipimo si uhodari wa kupambana na Resini wala mafanikio ya kujenga ikulu; kipimo ni uaminifu kwa BWANA.
Andiko linaongeza kwamba Ahazi alimfanya mwanawe apite motoni, akifuata machukizo ya mataifa yaliyofukuzwa na BWANA mbele ya Israeli (16:3). Kauli hiyo, inaposomwa pamoja na Mambo ya Walawi 18:21 na Yeremia 32:35, inaashiria sadaka ya mtoto, jambo linalopingana na kulinda uhai ambao Mungu ameuumba. Haifai kulieleza tukio hilo kama tambiko lisilo na madhara. Ahazi pia hutoa dhabihu na kufukiza uvumba katika sehemu za juu, vilimani na chini ya miti yenye majani mabichi (16:4).
Mti wenye majani mengi unaweza kutoa kivuli wakati wa jua kali; lakini kivuli kizuri hakifanyi ibada kuwa ya kweli. Tatizo si uzuri wa maeneo hayo, bali ibada inayopimwa kwa mazoea na miungu ya mataifa badala ya agano. Mfalme mwenye jukumu la kulinda watu anaanza kwa kushindwa kulinda hata uhai wa mtoto. Huo ndio msingi unaotikiswa kabla jeshi halijafika langoni.
Wakati Maadui Wawili Wanapogonga Lango (16:5–6)
Resini, mfalme wa Aramu, na Peka, mfalme wa Israeli, wanaisogelea Yerusalemu na kuuzingira mji. Hata hivyo, hawawezi kumshinda Ahazi ndani ya mji (16:5). Wakati huohuo, Yuda inapoteza Elathi, eneo muhimu karibu na Bahari ya Shamu (16:6; linganisha 14:22). Maelezo ya Kiebrania na mapokeo ya maandishi kuhusu Aramu na Edomu katika mstari wa 6 yana utata; hoja iliyo wazi ni kupotea kwa udhibiti wa Yuda katika eneo hilo.
Kwa jamii ya Yuda, tishio si wazo la mbali. Mashamba, biashara, njia za kusafiri na familia vinaguswa na vita. Hali hii ndiyo inayolifanya jaribu la Ahazi lieleweke: wakati hofu inapotawala, ushauri wa haraka unaonekana wenye hekima kuliko subira ya agano.
Isaya 7:2 inasimulia moyo wa nyumba ya Daudi ukitikisika kama miti inavyotikiswa na upepo. Katika Isaya 7:4–9, ujumbe wa kinabii ni kutokuogopa na kusimama katika imani. Ahazi anaona miti ikitikisika na kuamua kutafuta nguzo kutoka Ashuru. Simulizi la Wafalme litaonyesha gharama ya nguzo hiyo.
Wakati Mfalme Anaposema, “Mimi Ni Mtumishi Wako” (16:7–9)
Ahazi anatuma wajumbe kwa Tiglath-pileseri wa Ashuru. Katika ujumbe, Ahazi anajitambulisha kuwa mtumishi na mwana wa mfalme wa Ashuru, akimwomba aje kumwokoa kutokana na Aramu na Israeli (16:7). Lugha hiyo ni ya utii wa kisiasa kwa mfalme mkubwa, lakini kwa msomaji wa agano ina uzito mwingine: ukoo wa Daudi ulikuwa umepewa nafasi ya kuwa chini ya BWANA na kutegemea ahadi yake (2 Sam. 7:12–16; Zab. 2:7).
Ahazi anachukua fedha na dhahabu kutoka nyumba ya BWANA na hazina ya nyumba ya mfalme, kisha anatuma zawadi kwa mfalme wa Ashuru (16:8). Kwa hatua hiyo, hazina iliyokusudiwa kusaidia maisha ya ibada inakuwa sarafu ya kununua ulinzi wa kisiasa. Kuna gharama kwa taifa, hata kama andiko halitoi orodha ya michango kwa kila familia.
Tiglath-pileseri anasikiliza ombi: jeshi la Ashuru linashambulia Dameski, linauteka mji, linawapeleka wakazi uhamishoni Kiri na kumuua Resini (16:9). Kwa mtazamo wa dakika ile, mpango wa Ahazi unafanikiwa—adui wa Aramu ameondolewa. Lakini ushindi wa haraka una mtego: Yuda imejiweka katika nafasi ya utegemezi kwa dola ambayo baadaye itaendelea kuingilia maisha ya mataifa ya eneo hilo. Msaada wa leo haujathibitisha kwamba njia ya Ahazi ni njia ya uaminifu.
Wakati Mchoro wa Dameski Unapokuwa Kipimo cha Ibada (16:10–13)
Ahazi anaenda Dameski kukutana na Tiglath-pileseri. Akiwa Dameski, Ahazi anaona madhabahu na kutuma kwa Uria kuhani mchoro na maelezo ya namna ya kuitengeneza (16:10). Uria anatekeleza maagizo na kujenga madhabahu kabla Ahazi hajarejea Yerusalemu (16:11).
Ahazi anaporudi, mfalme anakwenda kwenye madhabahu hiyo mpya na kutoa dhabihu pamoja na sadaka nyingine (16:12–13). Maelezo yanakumbusha taratibu za ibada, lakini kitovu kimebadilika: mfano unatoka kwenye kile mfalme alichokiona Dameski, si agizo jipya lililofunuliwa na BWANA.
Maandishi hayatambui kwa uhakika mungu wa madhabahu ya Dameski, wala hayasemi kwamba Ashuru ilimwamuru Ahazi aijenge. Wasomi wengine wanaona mvuto wa kisiasa na kidini wa dola, wengine wanaona mapendeleo ya mfalme katika usanifu; sababu kamili haijafafanuliwa (Provan 1995, 211–12; Brueggemann 2000, 469–71). Lakini tatizo la simulizi liko wazi: mfalme mwenye historia ya ibada potovu anafanya ladha ya mamlaka kuwa mwongozo wa kubadili mahali pa ibada. Uria, ambaye angepaswa kulinda utaratibu wa agano, anakuwa mtekelezaji wa mpango wa kifalme bila upinzani wowote unaosimuliwa.
Wakati Madhabahu ya Shaba Inaposukumwa Pembeni (16:14–16)
Madhabahu ya shaba iliyokuwa mbele za BWANA inahamishwa kutoka nafasi yake ya kawaida na kuwekwa upande wa kaskazini wa madhabahu mpya (16:14). Ahazi anaagiza kwamba sadaka za asubuhi, za jioni, za mfalme na za watu, pamoja na damu za sadaka, zitolewe kwenye madhabahu kubwa mpya (16:15). Kuhani Uria anafanya yote kama mfalme alivyoagiza (16:16).
Ahazi anaacha madhabahu ya shaba kwa matumizi yanayoelezwa kwa kauli tata, kuulizia au kutafutia mwongozo (16:15). Andiko halielezi kwa uhakika ni taratibu gani za kuulizia zilizokusudiwa; madai kwamba Uria alikuwa akifanya uchawi wa aina maalumu yangepita ushahidi uliopo.
Picha ni nzito: madhabahu iliyokuwapo inaondolewa katikati, na iliyotengenezwa kwa mfano wa Dameski inawekwa nafasi ya heshima. Ibada nyingi zinaendelea, lakini wingi wa ibada si kipimo cha uaminifu. Mtume Paulo baadaye anakumbusha kwamba hata juhudi za kidini zinahitaji kuelekezwa na kumjua Mungu kwa kweli (Rum. 10:2–4). Sura inauliza kama viongozi wa ibada wanalinda Neno au wanabariki kila kitu kinachotoka ikulu.
Wakati Hekalu Linapobadilishwa Kwa Ajili ya Mfalme wa Ashuru (16:17–20)
Ahazi anakata sehemu za vyombo vya shaba vya kubebea mabirika, anaondoa mabirika, na kulishusha birika kubwa la shaba—Bahari—kutoka juu ya mafahali kumi na wawili wa shaba na kuliweka juu ya msingi wa mawe (16:17; linganisha 1 Fal. 7:23–39). Anafanya mabadiliko mengine katika eneo linalohusiana na Sabato na njia ya kuingia kwa mfalme, kwa kuzingatia mfalme wa Ashuru (16:18). Maelezo ya mwisho ya usanifu ni magumu katika Kiebrania; si salama kudai kwa uhakika sura ya jengo lililoondolewa.
Hapa nguvu ya kigeni inaingia ndani ya mpangilio wa hekalu, ingawa sura haisemi kwamba kila mabadiliko yaliamriwa na Ashuru. Mfalme anajipanga ili asiudhi mamlaka ya nje. Ibada inageuka sehemu ya siasa za kuishi chini ya nguvu kubwa.
Sura inafungwa kwa taarifa ya mwisho wa utawala: Ahazi anakufa na kuzikwa katika mji wa Daudi; Hezekia, mwana wa Ahazi, anakuwa mfalme badala yake (16:19–20). Bado kuna mwanga kwenye mlango unaofuata: ukoo wa Daudi haujaisha. Lakini kabla ya hadithi ya Hezekia, mwandishi ataipeleka kamera Samaria, ambako Israeli inakaribia kuanguka.
Tafakari ya Kitheolojia — Moyo Unapoamua Mahali pa Madhabahu
Hofu ni mshauri mbaya inapogeuka mamlaka ya mwisho
Hofu yenyewe si dhambi. Wazazi wanapohofia watoto, viongozi wanapoona uvamizi, na jamii inapokabiliwa na njaa, hatari ni ya kweli. Tatizo la Ahazi ni kuifanya hofu iwe kipimo kinachozidi Neno la Mungu. Isaya alimwita Ahazi asimame katika imani (Isa. 7:4–9), lakini Ahazi alichagua kujitambulisha kama mtumishi wa Ashuru. Imani haikatai tahadhari; imani inakataa kuabudu usalama. Zaburi 20:7 inaweka tofauti kati ya kutegemea magari ya vita na kumkumbuka BWANA.
Uhusiano wa uchumi, siasa na ibada hauwezi kutenganishwa
Fedha na dhahabu za hekalu zilihamishwa kwenda Ashuru; mfano wa madhabahu ulitoka Dameski kwenda Yerusalemu. Mwelekeo huo wa vitu viwili unaeleza safari ya moyo: taifa linatoa rasilimali kwa nguvu ya kigeni na linapokea mfano wa ibada kutoka kwa mazingira ya mamlaka hiyo. Hilo halimaanishi kwamba kila ushirikiano wa kimataifa ni uasi. Tatizo ni kukabidhi dhamiri kwa nguvu inayotoa ulinzi au fedha. Sheria ya kifalme katika Kumbukumbu la Torati 17:16–20 ilikuwa imekusudiwa kuzuia mfalme kugeuza usalama na utajiri kuwa miungu.
Madhabahu huonyesha uaminifu halisi kuliko kauli za mdomo
Uria hakukataa maagizo ya mfalme katika simulizi. Sadaka ziliendelea; mtiririko wa ibada ulionekana hai. Hata hivyo, madhabahu ya shaba ilihamishwa pembeni. Hapo ibada inakuwa kioo cha uaminifu. Swali la manabii si idadi ya dhabihu pekee, bali kama ibada inaendana na haki na utii (Isa. 1:11–17; Amo. 5:21–24). Kanisa linaweza kuwa na majengo mazuri na kalenda iliyojaa shughuli, lakini kusahau maskini, ukweli na uaminifu kwa Kristo.
Ahadi ya Daudi inaelekea kwa Mfalme ambaye hatatawaliwa na hofu
Ahazi ni mwana katika ukoo wa Daudi, lakini Ahazi anajitambulisha kwa mfalme wa Ashuru kama mwana na mtumishi. Tofauti hiyo inaacha pengo katika simulizi: ni mfalme gani ataishi kweli chini ya utawala wa Mungu? Isaya 7:14 inatoa ishara ya Imanueli katika mgogoro wa wakati wa Ahazi; ishara hiyo inapaswa kwanza kusomwa ndani ya hofu ya Yerusalemu na hatima ya maadui wa karibu. Mathayo 1:22–23 inaitumia tena lugha hiyo kumtambulisha Yesu kama Mungu pamoja nasi. Hapa kuna daraja la kikanoni, si sababu ya kufuta maana ya awali.
Yesu, mwana wa Daudi (Mt. 1:1, 9), anakataa kuabudu mamlaka kwa kubadilishana na falme za dunia (Mt. 4:8–10). Yesu pia anajitambulisha kama hekalu la kweli katika mwanga wa kifo na ufufuo (Yoh. 2:19–21). Ahazi hubadilisha madhabahu ili kupata ulinzi; Yesu hutoa maisha kwa uaminifu ili kuleta uzima na upatanisho. Ufalme wa Mungu haujengwi kwa kumuuza Mungu ili kupata usalama.
Matumizi Katika Maisha — Usimkabidhi Hofu Funguo za Dhamiri
- Taja hofu inayoongoza uamuzi. Kabla ya makubaliano ya kazi, huduma au familia, andika tishio linaloonekana na gharama ya uamuzi unaopendekezwa. Pima uamuzi kwa Maandiko na ushauri wa watu waaminifu (2 Fal. 16:5–7; Mit. 15:22).
- Kataa ununuzi wa usalama kwa gharama ya uadilifu. Mchango, mkopo au msaada unaohitaji kuficha ukweli, kunyima wengine haki au kuacha misingi ya imani unahitaji kupingwa hata kama unaahidi matokeo ya haraka (16:7–9; Kum. 17:17–20).
- Tenganisha ubunifu wa huduma na kubadili msingi wa ibada. Nyimbo, lugha, teknolojia na miundo ya usimamizi vinaweza kubadilika; lakini kweli ya Injili, ibada kwa Mungu na haki kwa jirani haviuzwi kwa umaarufu wa mfano wa kigeni (16:10–16; Yoh. 4:23–24).
- Linda sauti ya kuwajibisha viongozi. Uria alifuata kila agizo la Ahazi. Wawezeshaji na wazee wa kanisa wajenge njia za kuuliza maswali yenye heshima, kutoa ushauri wa Biblia na kurekebisha uamuzi usiofaa (16:11, 16; Mdo. 5:29).
- Fanya bajeti iwe ushuhuda wa vipaumbele. Jadili matumizi ya fedha za huduma kwa uwazi: ni sehemu gani inalinda wenye mahitaji, na ni sehemu gani inatumika kununua hadhi au kupendeza wenye nguvu? (16:8; 2 Kor. 8:20–21).
- Linda watoto na watu walio dhaifu dhidi ya ibada yenye ukatili. Kila desturi inayohatarisha maisha ya mtoto au kumtumia mtu kama gharama ya mafanikio lazima ikataliwe. Ibada ya kweli haitumii ukatili kama sadaka (16:3; Mk. 9:36–37).
- Anza kurekebisha madhabahu ya ndani. Tenga muda wa sala, kujifunza Maandiko na kukagua maamuzi yanayoendeshwa na hofu. Omba ujasiri wa kusahihisha jambo hata kama tayari limeidhinishwa na watu wenye mamlaka (Isa. 7:9; Rum. 12:1–2).
Maswali ya Kutafakari
- Ni hofu gani katika maisha, familia, kanisa au taifa inayoweza kugeuka kuwa mamlaka ya mwisho kuliko Neno la Mungu?
- Ni rasilimali zipi za huduma zinazoweza kutumika kununua sifa, ulinzi au ushawishi badala ya kuendeleza utume na haki?
- Mabadiliko gani ya ibada yanaweza kuwa ubunifu halali, na mabadiliko gani yanaweza kusogeza pembeni uaminifu kwa Kristo?
- Ni nani mwenye nafasi ya kumwambia kiongozi ukweli wakati maagizo yanaonekana kupingana na Maandiko?
- Ni uamuzi gani unaohitaji kusahihishwa wiki hii ili dhamiri isitawaliwe na hofu au tamaa ya kukubalika?
Sala ya Mwitikio — Usiruhusu Hofu Ijenge Madhabahu
Ee BWANA, Mungu wa Ibrahimu, Isaka na Yakobo, Mungu uliyeweka ahadi kwa nyumba ya Daudi, tunakiri kwamba upepo wa vita na mahitaji ya maisha unaweza kutikisa mioyo yetu. Tunapoogopa kupoteza nafasi, kazi, marafiki au usalama, mara nyingi macho yetu hutafuta ngome ya haraka kuliko sauti ya Neno lako.
Utusamehe kwa nyakati ambazo tumetumia mali uliyoikabidhi huduma kununua makubaliano yasiyo ya uaminifu. Utusamehe kwa wakati ibada imekuwa njia ya kupendeza wenye nguvu badala ya kukutukuza. Ulinde watoto na watu wasio na sauti kutokana na maamuzi yanayofanywa kwa jina la mafanikio.
Tujalie hekima ya kutofautisha msaada halali na utumwa wa dhamiri. Wape viongozi na watumishi ujasiri wa kusema kweli kwa upendo. Bwana Yesu, Mfalme mwenye haki, tawala mioyo yetu; hekalu la maisha yetu lisijengwe kwa mchoro wa hofu bali kwa msingi wa upendo, kweli na uaminifu. Amina.
Dirisha la Sura Inayofuata — Madhabahu Imebadilishwa, Lakini Samaria Inaelekea Kuanguka
2 Wafalme 16 inaishia Ahazi akifa na Hezekia kurithi ufalme wa Yuda. Yerusalemu imeepuka tishio la Resini, lakini Ashuru imeingia ndani ya maisha ya kisiasa na kiibada ya Yuda. Hazina zimetumwa, madhabahu imebadilishwa, na mfalme wa Daudi amejitambulisha kuwa mtumishi wa dola kubwa.
2 Wafalme 17 itahamisha macho tena hadi Israeli ya kaskazini. Hoshea atatawala Samaria chini ya shinikizo la Ashuru. Jaribio la kutafuta msaada mwingine litafuatiwa na kuzingirwa, kushindwa na uhamisho. Kisha mwandishi atasimama kueleza sababu za kiagano za anguko hilo: kuabudu miungu mingine, kutokusikiliza manabii na kuacha maagizo ya BWANA.
Swali la sura inayofuata: Taifa linapopoteza ardhi, je, tatizo ni nguvu za jeshi la adui pekee—au kuna historia ndefu ya kuikataa sauti ya Mungu iliyoanza kabla ya majeshi kufika langoni? Angalia jinsi 2 Wafalme 17 itakavyotofautisha sababu za kisiasa na hukumu ya kiagano.
Orodha ya Vyanzo (SBL Author–Date)
- Brueggemann, Walter. 2000. 1 & 2 Kings. Smyth & Helwys Bible Commentary. Macon, GA: Smyth & Helwys.
- Leithart, Peter J. 2006. 1 & 2 Kings. Brazos Theological Commentary on the Bible. Grand Rapids: Brazos Press.
- Provan, Iain W. 1995. 1 and 2 Kings. New International Biblical Commentary. Peabody, MA: Hendrickson. Imechapishwa tena katika Understanding the Bible Commentary Series.
Tahadhari za usomaji
Dokezo la uhariri: Uhusiano wa madhabahu ya Dameski na ibada fulani ya miungu haujathibitishwa na 2 Wafalme 16; 16:18 haielezi kwa uwazi usanifu wote uliobadilishwa; na Isaya 7 pamoja na 2 Mambo ya Nyakati 28 ni marejeo ya kusaidia muktadha, si sehemu za simulizi la moja kwa moja la 2 Wafalme 16.





Kuwa wa kwanza kuacha maoni.