Kiongozi Bora – Kusema Ukweli na Kujenga Amani Wakati wa Migogoro

Maandiko ya msingi na tafsiri

Vifungu vikuu: Mathayo 18:1–20; Wagalatia 2:11–14; Waefeso 4:15–32; Yakobo 3:13–18

Utangulizi: Kikao Kilichoisha, Jeraha Lililobaki

Fikiria mfano huu. Katika kamati ya kanisa, mwalimu mmoja wa vijana anasema kwamba baadhi ya wanafunzi wamedharauliwa na kiongozi mwenye ushawishi. Wengine wanamtaka alete ushahidi. Wengine wanamwomba anyamaze ili kulinda jina la kanisa. Mwenyekiti anahitimisha kikao kwa sala nzuri. Lakini hakuna anayepangiwa kusikiliza wanafunzi; hakuna hatua ya kuzuia madhara yanayoweza kuendelea.

Kilichotulia ni chumba, si mioyo.

Migogoro ipo katika familia, shule, biashara na makanisa. Wakati mwingine ni tofauti halali za maoni; wakati mwingine ni makosa, upendeleo au matumizi mabaya ya mamlaka. Kiongozi wa Kristo anahitaji hekima ya kutambua tofauti hizo. Hawezi kumwaga mafuta kwenye moto kwa maneno makali. Wala hawezi kufunika moto kwa kitambaa na kuuita umeisha.

Baada ya kuzungumzia tumaini katika giza, tunauliza: Tumaini hilo linaongoza vipi tunapokutana na ukweli unaoumiza? Amani ya ufalme wa Yesu si ukosefu wa malalamiko; ni maisha yanayofinyangwa na ukweli, haki, rehema na uwepo wa Mungu.

Kusikiliza Maandiko Katika Mazingira Yake

Katika Mathayo 18, wanafunzi wanabishana kuhusu ukuu. Yesu anamleta mtoto katikati, anaonya dhidi ya kuwakwaza walio wadogo, na anaeleza jinsi ya kumtafuta kondoo aliyepotea (18:1–14). Ndipo anafundisha namna ya kushughulikia kosa kati ya ndugu: mazungumzo ya ana kwa ana, msaada wa wengine inapohitajika, na uwajibikaji mbele ya jumuiya (18:15–20). Kusudi si kushinda kesi ya maneno, bali kumrudisha mtu kwenye ukweli na ushirika unaofaa.

Kwa hiyo, Mathayo 18:15 si sheria ya kumlazimisha mtu aliyedhulumiwa kukutana faraghani na mwenye nguvu aliyemdhuru. Sura nzima inatanguliza thamani na ulinzi wa walio wadogo. Katika madai ya unyanyasaji, vitisho au uhalifu, usalama na taarifa kwa wenye wajibu wa ulinzi na mamlaka husika vinapaswa kutangulia; ushughulikiaji wa kichungaji hauondoi hatua hizo.

Wagalatia 2:11–14 inasimulia tatizo la Antiokia. Petro alikuwa ameshiriki chakula na waamini wa Mataifa, lakini akajitenga kwa hofu ya kundi fulani. Paulo alikemea mwenendo huo hadharani kwa sababu uliathiri ukweli wa Injili na usawa wa ushirika. Huu haukuwa ugomvi wa tabia mbili tu; ulikuwa mgogoro kuhusu nani anakubalika kwenye meza ya Kristo.

Waefeso 4 inaunganisha umoja wa mwili wa Kristo na kusema kweli kwa upendo. Yakobo 3 inalinganisha hekima ya wivu na ugomvi na hekima iliyo safi, inayosikiliza, yenye huruma na isiyo na upendeleo. Haya ndiyo maandiko yanayotupatia dira, si mbinu pekee za kusimamia mikutano.

Taja Tatizo Bila Kumvunjia Mtu Utu

Migogoro mingi hukua kwa sababu tunabadilisha jambo lililotendwa kuwa hukumu juu ya utu wa mtu. Badala ya kusema, “Ripoti haikuwafikia watu wote,” tunasema, “Wewe huwa huna uaminifu.” Lugha hii inamfunga mwenzetu kwenye kona; sasa anahangaikia kujitetea badala ya kuchunguza kilichotokea.

Waefeso 4:15, 25–29 inataka ukweli unaojenga mwili, si uongo unaolinda sura wala ukali unaobomoa. Upendo hauondoi ukweli; unatuongoza kuutoa bila kumfedhehesha mtu. Hata hivyo, pale ambapo kosa ni la wazi na limeathiri wengi, uwajibikaji wa wazi unaweza kuhitajika, kama Antiokia inavyoonyesha.

John Maxwell anaeleza kwamba nafasi ya uongozi peke yake haitoshi; mahusiano ya kuaminiana yanakuza ushawishi. Wazo hilo linasaidia kiongozi kuanza mazungumzo kwa heshima. Lakini ushawishi si kipimo cha ukweli. Mtu mwenye ushawishi mkubwa anaweza pia kuwakosesha watu ujasiri wa kumkosoa. Chini ya Yesu, hadhi ya kiongozi haimpi kinga dhidi ya uchunguzi.

Shuleni, mwalimu mkuu anaweza kusikiliza walioathiriwa na mgawanyo wa kazi. Kanisani, mzee anaweza kutafuta ukweli huku akiwalinda watu.

Jichunguze: Je, maneno yangu yanafungua njia ya kuelewa ukweli, au yanawasukuma watu kujilinda dhidi yangu?

Sikiliza Walioathirika Kabla ya Kutangaza Amani

Katika Yakobo 3:17, hekima itokayo juu ina uhusiano na usafi wa nia, upole, utayari wa kusikiliza, huruma na kutopendelea. Hii haimaanishi kukubali kila madai bila kuyapima. Inamaanisha kutoa nafasi salama ya kuyasikia na kuyachunguza kwa uadilifu.

Mara nyingi sauti yenye cheo husikika zaidi kuliko sauti yenye jeraha. Kiongozi mwenye busara hubadilisha mpangilio huo: kwanza anajua nani aliathirika, nani ana ushahidi na nani anaogopa kusema. Kisha anapanga uchunguzi unaofaa. Hatakiwi kumwambia aliyelalamika asimulie maelezo nyeti mbele ya watu wote, wala kumuahidi usiri kamili ambao hawezi kuudumisha ikiwa sheria au usalama unahitaji taarifa.

Simon Sinek, katika mafunzo yake kuhusu Circle of Safety, anasisitiza mazingira yanayowezesha watu kusema na kuchukua hatua bila kuishi kwa hofu. Hilo linaweza kusaidia kamati kuweka njia za maoni na malalamiko. Hata hivyo, hisia ya usalama pekee haitoshi. Kanisa linahitaji mipaka, watu wa kusikiliza walio huru, nyaraka salama, na taratibu za kukataza kisasi.

Mfano wa familia ni mzazi anayempa mtoto muda wa kueleza alichokiona kabla ya kufanya uamuzi; mfano wa taasisi ni kuweka njia ya siri ya kuwasilisha taarifa kwa mtu asiye chini ya mtuhumiwa. Katika kanisa, hatua hizo ni sehemu ya kutunza kundi, si kukosa imani.

Jichunguze: Ni nani katika jumuiya yetu amejifunza kunyamaza kwa sababu hakuna anayemsikiliza?

Chagua Njia Inayolingana na Uzito wa Mgogoro

Mathayo 18:15–17 inaonyesha hatua za kurekebisha makosa katika ushirika. Migogoro ya kawaida—kutokuelewana, maneno yasiyopimwa au ahadi iliyosahaulika—mara nyingi inaweza kuanza na mazungumzo ya faragha yenye heshima. Mhusika akisikiliza na kuchukua hatua, hakuna haja ya kuugeuza mgogoro huo kuwa tamasha.

Lakini si kila jambo ni kutokuelewana kwa pande mbili. Unyanyasaji wa kijinsia, ukatili, vitisho, udanganyifu wa fedha na madhara kwa watoto vinahitaji taratibu za ulinzi na uchunguzi unaostahili. Hapa, kauli ya “Kwanza malizaneni wawili” inaweza kuwa njia ya kumweka aliyejeruhiwa katika hatari nyingine. Kiongozi asifanye upatanishi wa kulazimishwa kati ya mtuhumiwa na aliyedhurika. Pale panapofaa, wahusika wenye mamlaka kisheria na wataalamu wa ulinzi washirikishwe.

Paulo alipomkabili Petro mbele ya wengine (Wagalatia 2), alitambua kwamba kosa la wazi lilikuwa na athari kwa jamii nzima. Hatuwezi kutumia tukio hilo kuhalalisha kumwaibisha kila mtu hadharani; tunaweza kujifunza kwamba uwazi na kiwango cha uwajibikaji vifuate athari za kosa.

Biashara inaweza kuhitaji uchunguzi huru; shule, utaratibu wa ulinzi; na kanisa, timu isiyo chini ya mtuhumiwa.

Jichunguze: Tunatumia njia moja kwa migogoro yote kwa sababu ni rahisi, au tunachagua njia iliyo salama na ya haki?

Weka Kusudi la Kristo Juu ya Sifa ya Taasisi

Katika Antiokia, chakula cha pamoja kilikuwa ushuhuda kwamba watu wa asili tofauti wamekaribishwa katika familia moja kupitia Kristo. Petro alipojiondoa kwa hofu, ujumbe wa Injili ulififishwa mbele ya watu. Paulo hakuwa akipigania ushindi wa kikundi chake; alikuwa akipinga mwenendo uliokinzana na kweli aliyoihubiri.

Hapa mfano wa WHY–HOW–WHAT wa Sinek unatusaidia kuuliza maswali yanayofaa. WHY: Kwa nini kanisa lipo? Kumwabudu Mungu, kufanya wanafunzi na kushuhudia utawala wa Yesu. HOW: Kwa kweli, haki, huruma na uwajibikaji. WHAT: Kwa namna tunavyosikiliza malalamiko, kusuluhisha tofauti na kurekebisha mifumo. Huu ni matumizi yetu ya mfano wa Sinek; yeye hauwasilishi kama tafsiri ya teolojia ya kanisa.

N. T. Wright anaeleza kanisa kama jamii inayodhihirisha ishara za uumbaji mpya kwa nguvu ya Roho. Kwa hiyo, katika matumizi ya hoja yake, namna tunavyoshughulikia mgogoro ni sehemu ya ushuhuda wetu. Si kwamba kanisa tayari limekuwa ufalme uliokamilika; bado tunatubu na kujifunza. Lakini ufufuo wa Yesu unatupa msingi wa kujenga jumuiya inayokataa dhuluma leo huku ikingojea Mungu kufanya kila kitu kipya.

Kiongozi anayeficha udanganyifu ili kulinda jina la taasisi analinda kivuli na kuharibu mwili. Maamuzi yenye uaminifu yanaweza kuwa na gharama, lakini yanawaachia viongozi wa kesho jumuiya yenye afya zaidi.

Jichunguze: Tunataka watu wasikie kwamba sisi ni wazuri, au waone kwamba Yesu ni Bwana hata tunapokiri makosa?

Tafuta Upatanisho Wenye Ukweli, Mipaka na Muda

Waefeso 4:31–32 inaita waamini kuacha masingizio na uchungu na kuishi kwa huruma na msamaha. Haya ni matunda ya neema, si maagizo ya kumrudisha mwenye madhara mara moja katika nafasi yake. Ni muhimu kutofautisha hatua nne.

Msamaha ni kuachana na kulisha kisasi na kukabidhi haki kwa Mungu, huku ukitafuta msaada na usalama unaostahili. Upatanisho ni kujenga tena uhusiano unaowezekana kwa ukweli na uwajibikaji; hauwezi kulazimishwa upande mmoja. Uaminifu uliorejeshwa hutegemea tabia iliyoonekana kwa muda. Kurejeshwa kwenye uongozi ni uamuzi tofauti unaohitaji kuchunguza usalama, uwezo, matokeo na sheria au kanuni husika. Wakati mwingine kurejeshwa katika nafasi hakutafaa, hata ikiwa mtu ametubu.

Hii pia inaweka mipaka ya namna tunavyomtumia Maxwell kuhusu mahusiano na Sinek kuhusu uaminifu. Mahusiano si bidhaa ya kununua ushirikiano; uaminifu si deni ambalo aliyedhulumiwa anatakiwa kulipa kwa haraka. Upendo wa Yesu unatafuta uponyaji wa kweli, si picha nzuri ya maridhiano.

Kwa mfano, ikiwa mweka hazina alitumia fedha vibaya, sala na kukiri kosa haviwezi kuchukua nafasi ya hesabu, kurejesha mali, uchunguzi na usimamizi wa kujitegemea. Katika ndoa, maneno ya msamaha hayaondoi wajibu wa kusimamisha ukatili na kupata msaada salama.

Jichunguze: Tunawapa watu muda na mipaka wanayohitaji kupona, au tunawaharakisha ili tupate kusema mgogoro umeisha?

Pima Matunda ya Amani, Siyo Ukimya Wake

Yakobo 3:18 inaunganisha kazi ya wapatanishi na mavuno ya haki. Kwa hiyo kipimo cha amani si watu wangapi hawalalamiki. Ni kama kweli inaweza kusemwa, walio hatarini wanalindwa, taratibu kandamizi zinabadilika, na waliofanya makosa wanawajibika.

Uongozi wa Kristo unaunganisha kutangaza Injili na kuishi tabia yake. Mkutano wa maombi unaweza kufuatwa na hatua ya kuwasiliana na familia iliyopuuzwa. Mahubiri juu ya umoja yanaweza kuambatana na tathmini ya mgawanyo wa rasilimali. Katika biashara, matokeo yanaweza kupimwa kwa usalama kazini, utatuzi wa malalamiko na uwezo wa wafanyakazi kusema bila kisasi.

Hatupaswi kubadilisha hatua hizi kuwa alama zinazotupatia thamani mbele za Mungu na jamii. Tunafanya kwa sababu tumekutana na neema ya Kristo. Roho Mtakatifu hutufinyanga wakati tunapokiri makosa na kutengeneza kilichoharibika; sera zetu ni vyombo vya uwajibikaji, si chanzo cha uhai mpya.

Jichunguze: Ikiwa mtu mwenye nguvu angetenda kosa kesho, mifumo yetu ingelinda ukweli na watu, au cheo chake?

Swali Gumu: Je, Kusema Ukweli Hakuwezi Kugawa Kanisa?

Ndiyo, kuna namna ya kusema ukweli inayochochea ugomvi: uvumi, kutoa hukumu kabla ya uchunguzi, kupotosha ushahidi au kufedhehesha. Wakristo hawana ruhusa ya kufanya hivyo kwa jina la uwazi. Wakati mwingine pia watu waaminifu wanaweza kutofautiana kuhusu maamuzi yasiyo ya msingi wa Injili. Si kila tofauti ni uasi.

Lakini umoja unaohitaji waliojeruhiwa kunyamaza si umoja wa Kristo. Yesu katika Mathayo 18 anaunganisha urejesho wa ndugu na utunzaji wa walio wadogo; Paulo katika Wagalatia 2 anakataa ubaguzi hata unapofanywa na mtu mwenye heshima. Tunahitaji ukweli uliochunguzwa, kusikilizana, taratibu za haki na nafasi ya kutubu.

Lengo si kila mtu kukubaliana leo. Wakati mwingine amani ya kwanza ni kuzuia madhara, kuheshimu mipaka na kuanzisha njia ya haki. Mavuno yake yanaweza kuonekana polepole.

Matumizi Katika Maisha

1. Anza na moyo wako. Kabla ya kujibu ukosoaji, omba neema ya kutofautisha maumivu yako na ukweli unaohitaji kusikilizwa.
2. Taja jambo kwa usahihi. Eleza tukio, athari na hoja inayochunguzwa; epuka kumhukumu mtu kwa dhana.
3. Tengeneza njia salama ya malalamiko. Kanisani, teua watu wenye uwezo na uhuru wa kupokea taarifa; taasisi nyingine zifuate mifumo yao ya ulinzi na sheria.
4. Tofautisha aina za migogoro. Kutokuelewana kwa kawaida, ubaguzi, matumizi mabaya ya fedha na unyanyasaji havihitaji njia moja.
5. Zuia kisasi. Weka wazi kwamba anayesema ukweli kwa nia njema hatapoteza nafasi au usalama kwa sababu hiyo.
6. Andika maamuzi na uwajibikaji. Weka mtu anayefuatilia hatua, tarehe ya mapitio na namna ya kupima marekebisho bila kuvunja usiri unaostahili.
7. Pima uponyaji kwa maisha. Je, watu wanasikilizwa, wanalindwa na wanaweza kushiriki tena kwa uhuru? Je, waliofanya makosa wanawajibika?

Zoezi la Juma: Mazungumzo Yanayofungua Mlango

Lengo: Kujifunza kushughulikia tofauti ya kawaida kwa ukweli na upendo, bila kutumia zoezi hili kwa madai ya ukatili au uhalifu.

1. Chagua tofauti ndogo ambayo haina hatari ya kisasi wala ukosefu mkubwa wa usawa wa mamlaka.
2. Andika sentensi tatu: kilichotokea, kilivyokuathiri, na swali la kweli unalotaka kuuliza.
3. Mwombe mwenzako mazungumzo ya heshima; msikilize bila kumkatiza, kisha rudia ulichosikia kabla ya kujibu.
4. Kubalianeni hatua moja inayowezekana na siku ya kuangalia maendeleo. Ikiwa hamkubaliani, tambueni kilicho wazi na kile kinachohitaji msaada wa mtu asiyeegemea upande.
5. Mwambie mshirika mwaminifu wa kujifunza—bila kufichua taarifa za siri—ulichojifunza kuhusu sauti yako, kusikiliza na mipaka.

Tathmini: Je, ukweli ulisemwa bila kudhalilisha? Je, kila mmoja alipata nafasi? Je, hatua inayofuata iko wazi? Kama kuna hatari, sitisha zoezi na tafuta msaada wa ulinzi unaofaa.

Maswali ya Kutafakari na Kujadili

1. Kwa nini Mathayo 18 inaanza kwa watoto na walio wadogo kabla ya kueleza utatuzi wa makosa?
2. Ni kwa namna gani kitendo cha Petro katika Antiokia kilihatarisha ushuhuda wa Injili?
3. Kuna tofauti gani kati ya ukweli unaojenga na maneno makali yanayolenga kushinda hoja?
4. Ni akina nani katika kanisa au taasisi yetu wanaoweza kuogopa kusema kwa sababu ya tofauti ya mamlaka?
5. Ni mipaka ipi lazima iwepo kati ya msamaha, upatanisho, uaminifu na kurudi kwenye nafasi ya uongozi?
6. Tunajuaje kama tunatetea kweli au sifa ya taasisi yetu?
7. Ni utaratibu gani mmoja wa malalamiko, uchunguzi au ulinzi unaohitaji kuboreshwa?
8. Je, hatua yangu moja wiki hii itakuwa ipi ili kusema kweli kwa upendo na kutengeneza njia ya amani?

Hitimisho: Amani Inayoweza Kusimama Kwenye Mwanga

Tunarudi kwenye kile kikao cha mwanzo. Sala nzuri ina maana; lakini sala inayofuatwa na ukimya mbele ya jeraha haijatimiza wajibu wetu. Kiongozi bora hurudi kwa wale ambao hawakusikilizwa, anaweka wazi njia ya haki na anaendelea kuwajali watu hata pale ukweli unapogharimu sifa yake.

Yesu, Mfalme aliyesulubiwa na kufufuka, hawaiti watu wake wajifanye hawana majeraha. Anawaita wawe jamii inayotubu, inayosema kweli kwa upendo na inayotenda haki huku ikingojea uumbaji mpya. Hatukamilishi ufalme kwa nguvu zetu; tunatoa ishara za utawala wake.

Sala: Bwana Yesu, utupatie ujasiri wa kusema kweli bila ukatili, na unyenyekevu wa kusikiliza bila kujitetea. Walinde waliojeruhiwa; wasaidie waliokosea kutubu na kuwajibika. Uifanye jumuiya yetu mahali ambapo haki na rehema vinakutana. Amina.

Daraja: Migogoro ikishughulikiwa kwa ukweli, tunafungua nafasi ya aina nyingine ya umoja—si ule unaofuta tofauti, bali ule unaozifanya tofauti zetu zitumike kwa utume wa Kristo. Hapo ndipo tutakapoelekea katika makala inayofuata: Kiongozi Bora – Kujenga Umoja Bila Kufuta Tofauti.

Orodha ya Vyanzo

1. Biblia, Neno (NEN): Mathayo 18:1–35; Yakobo 3; Waefeso 4. Maelezo katika makala ni ufafanuzi, si nukuu za moja kwa moja.
2. Biblia, Neno: Biblia Takatifu (SNT): Wagalatia 2:11–14.
3. N. T. Wright, “Beginning to Think About the New Creation,” N. T. Wright Online. Hoja ya kanisa kuonyesha uumbaji mpya imewasilishwa kwa muhtasari; matumizi kwa utatuzi wa migogoro ni ya makala hii.
4. John C. Maxwell, “The 5 Levels of Leadership,” John Maxwell, 30 Agosti 2016. Imetumiwa kwa hoja kuhusu cheo, mahusiano na kukuza watu, si kama mwongozo wa Biblia.
5. Simon Sinek / The Optimism Company, “The Golden Circle” na “Lead Others”. Dhana za kusudi na mazingira ya kuaminiana zimechukuliwa kama zana za kusaidia, si msingi wa teolojia.