Kiongozi Bora – Kujenga Umoja Bila Kufuta Tofauti

Maandiko ya msingi na tafsiri

Vifungu vikuu: Waefeso 2:11–22; 4:1–16; 1 Wakorintho 12:12–27; Matendo 6:1–7

Vifungu vya kusaidia: Wagalatia 2:11–14; Ufunuo 7:9–17

Utangulizi: Meza Moja, Viti Visivyo Sawa

Fikiria mfano. Katika kanisa la mjini, kamati inakutana kupanga huduma ya vijana. Wajumbe wote wanaalikwa. Lakini mazungumzo yanafanyika kwa istilahi ngumu (misamiati maalum), vijana wawili hawaulizwi maoni, na mama anayefika kutoka kijiji cha pembezoni anashindwa kufuatilia baadhi ya maelekezo. Mwishoni, mwenyekiti anasema, “Tumefikia umoja.” Kwa kweli, waliokuwa na ujasiri wa kuzungumza ndio waliofikia makubaliano. Wengine walikuwa mezani tu.

Hali kama hiyo inaweza kutokea shuleni, kwenye biashara, katika familia na kwenye bodi ya shirika. Tunapenda picha ya watu walioketi meza moja; lakini hatujiulizi kama kila mmoja ana nafasi ya kushiriki, kuuliza na kuchangia. Kutofautiana kwa umri, lugha, jinsia, elimu, hali ya uchumi, historia au vipawa kunaweza kuwa chanzo cha hekima. Kunaweza pia kuwa sehemu ya upendeleo hali hiyo isipochunguzwa.

Baada ya kutafakari kusema ukweli katika migogoro, sasa tunauliza: tunajengaje jamii ambayo watu hawalazimiki kuficha tofauti zao ili wakubalike? Umoja wa Kikristo si kufanya kila sauti iwe nakala ya nyingine; ni kujifunza kuishi kama familia moja chini ya Yesu.

Kusikiliza Maandiko Katika Mazingira Yake

Waefeso 2 ilitumwa kwa jumuiya iliyohitaji kuelewa maana ya watu wa Mataifa kupokelewa katika familia ya Mungu pamoja na Wayahudi. Historia ya maagano, mipaka ya utambulisho na uadui ilikuwa mizito. Paulo hatangazi kwamba tofauti za kihistoria hazikuwahi kuwepo. Anasema Kristo, kwa msalaba wake, ameondoa uadui unaowatenga na kuwafungulia wote njia ya kumkaribia Baba katika Roho mmoja (2:11–22). Picha yake ni jengo jipya ambalo Kristo ndiye jiwe kuu la pembeni, si kundi moja kummeza jingine.

Waefeso 4 inaendelea kutoka kwa utambulisho huo hadi maisha ya kila siku. Kuna Bwana mmoja na mwili mmoja; wakati huohuo Kristo anatoa vipawa mbalimbali ili waamini waandaliwe kwa huduma, wakue katika kweli na upendo (4:1–16). Umoja na utofauti si maadui.

Katika 1 Wakorintho 12, Paulo anazungumza na kanisa lililokuwa na matatizo ya kugawanyika na kushindania hadhi ya vipawa. Mwili una viungo mbalimbali; kinachoonekana dhaifu hakipaswi kudharauliwa. Matendo 6:1–7 nayo inaonyesha malalamiko kuhusu wajane wa Wayahudi wa Kiyunani kupuuzwa katika mgawo wa kila siku. Mitume hawakuyaita malalamiko hayo uvunjaji wa umoja; waliitisha jumuiya, wakasaidia kuwekwa kwa utaratibu wa huduma.

Maana ya kwanza ya vifungu hivi inahusu familia ya waamini iliyoumbwa katika Kristo. Tunapotumia kanuni zake katika shule, biashara na jamii, hatudai taasisi hizo ni kanisa; tunajifunza namna utu, haki na kushiriki vinaweza kuongoza mahusiano.

Kristo Ndiye Kitovu; Utamaduni Wetu Sio Kipimo cha Kila Mtu

Paulo katika Waefeso 2:14–18 haanzi kwa kuwafanya watu wa Mataifa waige kila desturi ya Wayahudi. Anaanza kwa Kristo, anayewapatanisha wote wawili na Mungu. Msalaba unavunja uadui na kutengeneza ushirika mpya. Kwa hiyo kanisa haliwezi kudai kwamba lugha ya kundi kubwa, mtindo wake wa kuabudu au historia yake ndiyo njia pekee ya kuwa mwaminifu kwa Yesu.

Hili halimaanishi kila mafundisho au desturi yana uzito sawa. Kanisa linahitaji kupima mafundisho kwa Maandiko na kutofautisha msingi wa Injili na mapendeleo ya tamaduni. Lakini upendeleo haupaswi kuvalishwa vazi la amri ya Mungu. Wakati mwingine kile tunachokiita “utaratibu wetu wa kiroho” ni mazoea tuliyoyarithi.

Simon Sinek husaidia kwa swali la WHY: kwa nini jumuiya ipo? Katika matumizi yetu ya Kikristo, jibu linatokana na wito wa Kristo, si matakwa ya kundi lenye sauti. HOW ni mahusiano ya heshima na ukweli; WHAT ni huduma zinazotekelezwa. Ni matumizi yetu, si teolojia yake.

Katika darasa lenye lugha tofauti, eleza istilahi, ruhusu maswali na tafuta tafsiri inapowezekana. Usiwadharau watu kwa lafudhi zao.

Jichunguze: Je, tunapima uaminifu kwa Kristo au kwa uwezo wa watu kufanana nasi?

Tofauti za Vipawa Ni Zawadi, Si Ngazi za Hadhi

Katika 1 Wakorintho 12:12–27, Paulo anatumia picha ya mwili kukataa wazo kwamba kiungo kimoja kinaweza kusema hakihitaji kingine. Katika Waefeso 4:7–16, vipawa vinatolewa ili mwili wote ukue. Kiongozi si mwili mzima; yeye ni mtumishi mwenye wajibu wa kusaidia wengine kutenda sehemu yao.

John Maxwell, katika The 5 Levels of Leadership, anaeleza hatua ya kukuza watu na viongozi wengine. Jambo hili linaweza kusaidia viongozi wasijirundikie kazi zote. Lakini kuna mpaka wa muhimu: watu si akiba ya talanta kwa ajili ya miradi ya kiongozi. Thamani yao haianzi wanapokuwa na uwezo wa kutoa matokeo. Mwili wa Kristo una wahitaji, wazee, watoto na watu wenye ulemavu ambao hawapaswi kupimwa kwa uzalishaji wao.

Fikiria timu ya huduma inayothamini mzungumzaji mwenye kipaza sauti lakini haithamini anayepokea wageni, anayetunza watoto au anayefariji mtu aliye katika huzuni. Kiongozi anapogawa heshima, muda wa kujifunza na vifaa kwa uadilifu, anatamka kwa matendo kwamba kila mmoja ana nafasi.

Biasharani, heshimu pia wafanyakazi wa nyuma ya pazia bila kudai kazi zote ni karama za kiroho.

Jichunguze: Ni kazi gani muhimu ambayo tunaitumia kila siku lakini hatuwaheshimu wanaoifanya?

Umoja Unaotenda Haki Husikiliza Wale Walio Pembeni

Matendo 6 haitoi picha ya jumuiya isiyo na matatizo. Ukuaji uliambatana na mgawanyo uliowasahau baadhi ya wajane. Hapo tofauti ya lugha na mtandao wa kijamii ilipokuwa na athari kwa mahitaji ya chakula, malalamiko yalihitaji kushughulikiwa. Viongozi walitofautisha kazi, wakashirikisha watu na kuunda utaratibu wa kuwahudumia walioachwa nyuma.

Hapa kuna darasa kubwa: kusema “sisi sote ni sawa” hakutoshi ikiwa mgawanyo wa rasilimali bado unawapendelea baadhi. Paulo alimkabili Petro huko Antiokia pale kutengwa kwenye meza kulipokinzana na ukweli wa Injili (Wagalatia 2:11–14). Ushirika unahitaji zaidi ya hotuba nzuri.

Shuleni, angalia kama wanafunzi wenye ulemavu wanaweza kushiriki. Kanisani, angalia kama washiriki wapya, walio maskini na vijana wanasikilizwa katika maamuzi yanayowahusu. Katika ofisi, uliza kama walio na cheo kidogo wanaweza kuripoti upendeleo bila kulipiziwa kisasi.

Usalama ni wa msingi. Malalamiko ya unyanyasaji au ubaguzi mkubwa yahitaji njia za haki na ulinzi, si shinikizo la kukumbatiana hadharani kwa jina la umoja. Upatanisho hauwezi kulazimishwa mahali usalama haujapatikana.

Jichunguze: Tukisema wote wanakaribishwa, nani bado anabeba mzigo ambao wengine hawauoni?

Jenga Mazungumzo Yanayofanya Ukweli Usikike Kutoka Kila Upande

Waefeso 4:1–3 inaunganisha unyenyekevu, uvumilivu na upendo katika kudumisha umoja wa Roho. Mistari ya 15–16 inaongeza ukweli na mchango wa kila kiungo. Umoja haujitokezi kwa kuondoa mazungumzo; hukomaa watu wanapojifunza kuzungumza bila kudhalilishana na kusikiliza bila kujitetea.

Mawazo ya Sinek kuhusu uaminifu katika timu yanaweza kutusaidia kupanga mazingira ambayo maswali hayachukuliwi kama usaliti. Hata hivyo, kujisikia salama si kigezo pekee cha ukweli. Kiongozi lazima aweze kupima hoja, kurekebisha taarifa na kulinda wasemaji dhidi ya kisasi. Viongozi pia wanawajibika kwa kanuni walizoweka wao wenyewe.

Kwa mfano, katika kikao cha familia kuhusu matumizi, mzazi awaruhusu vijana kueleza mahitaji yao bila kuwapa mzigo wa kuamua kila jambo. Katika kamati ya kanisa, mwenyekiti anaweza kuzungusha nafasi ya kuzungumza, kuuliza waliokaa kimya kama wanataka kuchangia na kutoa njia ya maoni kwa maandishi. Asiweke shinikizo kwa mtu kufichua masuala nyeti mbele ya kundi.

Umoja unaweza kustahimili tofauti za mbinu bila kuacha ukweli na haki.

Jichunguze: Ni swali gani watu wanaogopa kuuliza mbele yangu, na kwa nini?

Tofauti Zitumike Kwa Utume, Sio Mashindano ya Makundi

Paulo anasema vipawa vinasaidia mwili ukue hadi kufikia ukomavu katika Kristo (Waefeso 4:11–16). Lengo si kila idara kutangaza ukubwa wake; ni watu kuandaliwa kuishi Injili. N. T. Wright anaeleza kanisa katika Waefeso kama jamii inayodhihirisha uumbaji mpya kwa nguvu ya Roho. Matumizi yetu ya wazo hilo ni kuangalia kama ushirika wetu wa watu tofauti unakuwa ushuhuda wa Yesu anayetawala.

Katika jamii ya Afrika Mashariki, kikundi cha vijana kinaweza kuwa na ujuzi wa mawasiliano ya kidijitali, wazee wakawa na hekima ya kupatanisha, na wanawake pamoja na wanaume wakawa na uzoefu muhimu kuhusu mahitaji ya familia. Kiongozi bora hafanyi makundi hayo yagombanie nafasi ya kuonekana. Anawaalika kutatua tatizo moja halisi: mfano, kuwafikia wagonjwa waliotengwa au kusaidia watoto kujifunza.

Hatuwafanyi watu washiriki kwa kulazimishwa; tunatambua uwezo, muda, mahitaji na mipaka yao. Huduma inapaswa kuleta uzima, si kuchosha walio tayari kujitolea. Kwa taasisi nyingine, kusudi la pamoja linaweza kuwa elimu bora au huduma ya wateja yenye haki; halibadiliki moja kwa moja kuwa utume wa kanisa.

Jichunguze: Je, tofauti zetu zinatutuma kuwahudumia wengine, au zinatuweka kwenye mashindano ya kujitangaza?

Tazama Umoja Kwa Macho ya Uumbaji Mpya

Ufunuo 7:9–17 unaonyesha umati mbele ya Mungu na Mwana-Kondoo kutoka mataifa, makabila, jamaa na lugha mbalimbali. Hiyo ni picha ya tumaini, si orodha ya maagizo ya kamati. Hata hivyo, inatupatia dira: ibada ya mwisho haijengwi kwa kufuta watu na historia zao, bali kwa wokovu unaomlenga Mwana-Kondoo.

Hapa tunakumbuka mvutano wa tayari, lakini bado. Kwa msalaba na ufufuo wa Yesu, uumbaji mpya umeanza; lakini migawanyiko na majeraha bado yanahitaji toba na matengenezo. Kanisa si ufalme wa Mungu uliokamilika. Majengo makubwa, ongezeko la washiriki na matamasha ya umoja hayawezi kuthibitisha kwamba tumefikia lengo. Roho Mtakatifu ndiye anayefinyanga tabia; taratibu zetu ni vyombo vya kusaidia uaminifu huo.

Kiongozi anaweza kuuliza: je, makundi yenye historia ya kutokuaminiana sasa yanaweza kusali na kutenda mema pamoja? Je, anayekosolewa anasikiliza? Je, jamii ya jirani inanufaika na uwepo wetu? Vipimo hivi si tiketi ya kustahili neema. Ni maswali ya kuchunguza ushuhuda wetu.

Jichunguze: Tungekuwa ishara ndogo ya ulimwengu mpya wa Mungu leo, ni ukuta gani wa uadui ambao tungeanza kuuvunja?

Swali Gumu: Je, Umoja Bila Kufuta Tofauti Hauruhusu Kila Mtu Kufanya Anavyotaka?

Hapana. Umoja wa Kikristo si kusema kwamba kila wazo, tabia au mafundisho yanafaa. Waefeso 4 inasisitiza imani moja, kukua katika ukweli na kukataa udanganyifu. Kanisa linaweza kuwa na mipaka ya mafundisho na mwenendo bila kuwanyamazisha watu wanaouliza kwa nia njema. Lazima litofautishe tofauti halali za utamaduni au maoni na tabia inayowadhuru wengine.

Wakati mwingine uamuzi lazima ufanywe, hata baada ya kusikiliza wote. Uongozi si kura ya maoni isiyoisha. Lakini kiongozi anaweza kueleza msingi wa uamuzi, kurekebisha upendeleo, kuweka njia ya rufaa na kuwapa heshima wale ambao hawakukubaliana. Nguvu ya umoja haimo katika kukubaliana kwa kila jambo; imo katika kujitoa kwa kweli, upendo na utume wa pamoja chini ya Kristo.

Matumizi Katika Maisha

1. Pima moyo wako. Taja kundi ambalo maoni yake hukukasirisha haraka, kisha jiulize kama unawahukumu kabla ya kuwasikiliza.
2. Chunguza nani anakosekana. Kagua mikutano, huduma na maamuzi: nani haalikwi, nani hawezi kuhudhuria na nani anakaa kimya kwa hofu?
3. Tenganisha msingi na mapendeleo. Katika kanisa, fafanua mafundisho na maadili yasiyoweza kuuzwa; usiyaweke mazoea ya kundi moja katika kiwango hicho.
4. Tengeneza nafasi zinazofikika. Tumia lugha inayoeleweka, mawasiliano yanayofikika na njia mbalimbali za kutoa maoni inapowezekana.
5. Sambaza heshima na rasilimali. Angalia mgawanyo wa muda, fedha, mafunzo na majukumu; sahihisha upendeleo wenye ushahidi.
6. Linda wanaosema ukweli. Weka utaratibu huru wa kuripoti unyanyasaji na madhara. Usitumie hotuba ya umoja kuzuia uchunguzi unaostahili.
7. Unganisha tofauti katika huduma. Chagua jambo moja la kusaidia jamii na tengeneza timu ya watu wenye uzoefu tofauti, bila kuwalazimisha kujitolea.

Zoezi la Juma: Kutoka Meza Moja Hadi Ushiriki wa Kweli

Lengo: Kutambua kizuizi kimoja cha ushiriki na kuanza kukiondoa.

1. Chagua kikundi au huduma yenye watu wa historia na uwezo tofauti. Eleza kwa sentensi moja kusudi lake la pamoja.
2. Muulize kila mmoja, kwa njia salama na ya hiari, ni nini kinamsaidia kushiriki na ni nini kinamzuia. Toa nafasi pia ya majibu ya faragha.
3. Chagua kikwazo kimoja kinachoweza kutatuliwa wiki hii—kwa mfano lugha, ratiba, ufikivu au namna ya kugawa nafasi ya kuzungumza.
4. Wezesha watu wawili wenye uzoefu tofauti kupendekeza suluhisho na mkubaliane nani atalifuatilia.
5. Mwisho wa juma, waulize watu walioathirika kama hatua hiyo imewasaidia; andika kilichobaki bila kuchapisha taarifa binafsi.

Mshirika wa kujifunza: Mwombe mtu mwenye mtazamo tofauti na wako akusaidie kupima kama ulisikiliza au ulijitetea. Kipimo: Sio tu kama kikao kilikuwa tulivu, bali kama mtu aliyekuwa pembeni alipata nafasi halisi ya kushiriki.

Maswali ya Kutafakari na Kujadili

1. Ni uadui gani uliokuwa kati ya Wayahudi na watu wa Mataifa katika mazingira ya Waefeso 2, na Kristo anaubadilishaje?
2. Kwa nini Paulo anaunganisha mwili mmoja na vipawa vingi katika Waefeso 4 na 1 Wakorintho 12?
3. Malalamiko ya Matendo 6 yanatufundisha nini kuhusu umoja na mgawanyo wa rasilimali?
4. Tunafanyaje tofauti kati ya jambo la msingi kwa Injili na desturi tunayoipendelea?
5. Ni nani anayehesabiwa kuwa wa muhimu katika taasisi yetu, na ni nani ambaye kazi yake haionekani?
6. Ni taratibu zipi zinazoweza kumlinda mtu anayetoa maoni au taarifa ya madhara dhidi ya kisasi?
7. Ni kwa namna gani tofauti za vipawa na historia zinaweza kusaidia huduma kwa jamii yetu?
8. Katika wiki ijayo, ni ukuta upi mdogo wa kutengwa ambao nitachukua hatua kuuvunja?

Hitimisho: Meza Yenye Nafasi ya Kila Mmoja

Tunarudi kwenye kikao cha mwanzo. Viti vyote vilikuwa vimejaa, lakini baadhi ya watu hawakuwa na nafasi ya kweli. Kiongozi bora hafurahishwi na picha nzuri ya umoja peke yake. Anasogeza kiti, anafungua nafasi ya sauti iliyokosekana, anarekebisha utaratibu usio wa haki, na anaelekeza macho yote kwa Kristo.

Yesu hakuiti familia yake kuwa watu wasio na historia wala tofauti. Anatuita tupatanishwe naye na sisi kwa sisi, tukue katika upendo, na tujitoe kwa utume wake. Tukifanya hivyo, meza yetu ndogo inaweza kuwa ishara ya karamu kuu inayokuja—si kwa sababu tumekamilika, bali kwa sababu Mwana-Kondoo ni mwaminifu.

Sala: Bwana Yesu, ondoa kiburi kinachotufanya tuone njia zetu kuwa kipimo cha kila mtu. Tufundishe kusikiliza, kuheshimu vipawa na kuwatunza walioachwa pembeni. Roho wako atujenge kuwa mwili mmoja unaosema kweli kwa upendo na kuleta baraka kwa ulimwengu. Amina.

Daraja: Umoja unapata maana tunapowapa watu nafasi ya kuishi, kukua na kutumika. Katika Kiongozi Bora – Kutoka Wito Hadi Kuwa Baraka: Hitimisho la Mfululizo, tutakusanya masomo ya safari hii na kuweka ahadi za vitendo zinazotufanya kuwa baraka kwa wengine.

Orodha ya Vyanzo

1. Biblia, Neno: Biblia Takatifu (NENO/NEN), Waefeso 2; Waefeso 4; Matendo 6; Ufunuo 7. Angalia pia 1 Wakorintho 12 na Wagalatia 2. Maandiko yameelezwa kwa muhtasari, bila nukuu za moja kwa moja.
2. N. T. Wright, “Beginning to Think About the New Creation,” N. T. Wright Online. Hoja kuhusu kanisa kuwa ishara ya uumbaji mpya inatokana na maandishi yake; matumizi kwa mifumo ya ushiriki ni ya makala hii.
3. John C. Maxwell, “The 5 Levels of Leadership,” 30 Agosti 2016. Imetumiwa kwa maendeleo ya watu na viongozi; imepimwa kwa mizani ya utu na neema.
4. Simon Sinek / The Optimism Company, “The Golden Circle” na “The Circle of Safety”. Zimetumiwa kusaidia kusudi na uaminifu, si kama msingi wa teolojia.