Uchambuzi wa Ayubu 34: Mwamuzi Asiyepindisha Haki Kamwe — Elihu Anapotetea Haki ya Mungu

01

1. Utangulizi: Haki Yenyewe Inapowekwa Mahakamani

Kuna nyakati katika kitabu cha Ayubu ambapo swali si tena, Kwa nini Ayubu anateseka? Swali linakuwa kubwa zaidi, zito zaidi, na hatari zaidi:

Je, Mwamuzi wa dunia yote anaweza kuaminiwa?

Kwa sura nyingi, Ayubu ameishi ndani ya swali hilo. Majeraha yake yamekuwa mashahidi. Ukimya wake umevunjwa na maombolezo. Kutokuwa kwake na hatia kumesimama kama mti mpweke katikati ya shamba lililojaa mashtaka. Kwa namna nyingi, Ayubu amesema: “Sijafanya jambo ambalo mateso yangu yanaonekana kunishtaki kuwa nimelifanya. Mungu ameninyima haki. Mungu amenitendea kama adui.”

Elihu hawezi kuziacha kauli hizo zipite bila kujibiwa.

Katika Ayubu 33, Elihu alizungumza kwa upole wa kushangaza. Alimkaribia Ayubu kama kiumbe mwenzake aliyeumbwa kwa udongo. Alidai kwamba Mungu huzungumza kupitia ndoto, maonyo, maumivu na wokovu. Alifungua dirisha la tumaini kwa kutaja mpatanishi na fidia inayomwokoa mtu kutoka shimoni. Lakini katika Ayubu 34, sauti yake inakuwa kali zaidi. Mshauri mpole anageuka kuwa mtetezi wa haki ya Mungu.

Sasa hazungumzi na Ayubu peke yake. Anawaita wenye hekima, wenye maarifa na watu wenye ufahamu. Ni kana kwamba rundo la majivu limegeuka kuwa lango la mji, na jamii imeitwa kuamua lililo la haki [Ayubu 34:2–4]. Elihu ananukuu lalamiko la Ayubu, kisha analionyesha kama jambo la kuchukiza. Anasema Ayubu anakunywa dharau kama maji na kutembea katika ushirika hatari—si kwa sababu Ayubu ametenda uhalifu ambao rafiki zake walimshutumu nao, bali kwa sababu maneno yake dhidi ya Mungu yanasikika, masikioni mwa Elihu, kama maneno ya watu wasiomcha Mungu [Ayubu 34:7–9].

Kisha Elihu anajenga hoja yake kuu: Mungu hawezi kutenda kosa. Mwenyezi hawezi kupotosha haki. Mungu humlipa kila mtu kulingana na njia zake. Mungu huendeleza uhai wote kwa pumzi yake. Hawapendelei wakuu, wala hawaheshimu matajiri kuliko maskini, kwa maana wote ni kazi ya mikono yake [Ayubu 34:10–20]. Hakuna jambo lililofichika mbele zake. Hakuna giza linaloweza kuwaficha watenda maovu. Hakuna mtawala, mnyanyasaji, taifa wala mtu binafsi aliye nje ya macho yake [Ayubu 34:21–30].

Kuna ukweli hapa—ukweli wenye nguvu, ukweli mgumu kama mwamba. Mungu ni mwenye haki. Mungu si fisadi. Hahongwi na mali, hatishwi na wenye mamlaka, wala hachanganywi na giza.

Lakini kuna hatari pia. Elihu anatetea mafundisho ya kweli kwa namna ambayo bado inaweza kumwelewa vibaya Ayubu. Anailinda haki ya Mungu, lakini anazidi kuwa mkali kwa mtu anayeteseka. Anaiona hatari iliyomo katika maneno ya Ayubu, lakini haoni kwa ukamilifu uaminifu uliomo katika mapambano yake. Anasikia kufuru mahali ambako pia kuna sala.

Kwa hiyo, Ayubu 34 lazima isomwe kwa masikio yote mawili.

Sikio moja linasikia ukweli wa lazima: Mungu hapotoshi haki.

Sikio la pili linasikia onyo la kichungaji: kumtetea Mungu vibaya bado kunaweza kumjeruhi mtu ambaye baadaye Mungu mwenyewe atamtetea.

Ayubu 34 inatufundisha kwamba haki ya Mungu haipindishwi—lakini tunapoizungumza, lazima tufanye hivyo kwa unyenyekevu, uangalifu na huruma nyingi.

02

2. Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Hotuba ya Pili ya Elihu

Ayubu 34 ni hotuba kuu ya pili ya Elihu. Inafuata hotuba yake ya kwanza aliyoielekeza moja kwa moja kwa Ayubu katika sura ya 33. Ni sehemu ya hotuba ndefu za Elihu [Ayubu 32–37], zilizo kati ya kiapo cha mwisho cha Ayubu kuhusu kutokuwa kwake na hatia [Ayubu 31] na hotuba ya Bwana kutoka katika tufani [Ayubu 38].

Sura hii inatofautiana na Ayubu 33 kwa wasikilizaji wake na kwa sauti yake.

Katika Ayubu 33, Elihu alizungumza na Ayubu binafsi: “Lakini sasa, Ee Ayubu, uyasikie maneno yangu” [Ayubu 33:1]. Alimwalika Ayubu amjibu. Alijitambulisha kama mtu aliyeumbwa kwa udongo sawa na Ayubu, wala si kama nguvu ya Mungu yenye kutisha [Ayubu 33:6–7]. Kusudi lake lilikuwa kuonyesha kwamba Mungu anaweza kuzungumza kupitia mateso ili kumwokoa mtu asiingie shimoni.

Katika Ayubu 34, Elihu anaanza kwa kuwahutubia “wenye hekima” na “wenye maarifa” [Ayubu 34:2]. Anawaalika wayapime maneno yake, kama vile kaakaa linavyoonja chakula [Ayubu 34:3]. Kisha anawaomba waungane naye katika kuchagua lililo la haki na kutambua lililo jema [Ayubu 34:4]. Taswira hii inaonekana kuwa ya hadhara na ya kimahakama. Elihu anakusanya jumuiya ya wasikilizaji na kuwaomba walichunguze dai la Ayubu.

Hotuba yake ina hatua nne:

Kwanza, Elihu anawaita wenye hekima wasikilize na kupima hoja zinazowasilishwa [Ayubu 34:1–4].

Pili, anafupisha lalamiko la Ayubu: Ayubu anasema hana hatia, lakini Mungu amemnyima haki yake; jeraha lake haliponi, ingawa hana kosa [Ayubu 34:5–6].

Tatu, Elihu anajibu kwa kuitetea haki ya Mungu: Mungu hawezi kutenda uovu, humlipa kila mtu kulingana na matendo yake, huendeleza uhai kwa pumzi yake, hana upendeleo, na anaziona njia zote za wanadamu [Ayubu 34:10–30].

Nne, Elihu anamwita Ayubu anyenyekee na kutubu. Kisha anahitimisha kwa hukumu kali: Ayubu anazungumza bila maarifa na anazidisha maneno dhidi ya Mungu [Ayubu 34:31–37].

Kwa hiyo, sura hii ni mjadala wa hoja. Elihu anapinga jambo analoamini kuwa kosa kuu la Ayubu: dai kwamba Mungu amemnyima haki. Kwa mtazamo wa Elihu, ikiwa Mungu ndiye Mtawala mkuu wa vitu vyote, basi hawezi kuchukia haki wala kupotosha hukumu [Ayubu 34:17]. Kumshutumu Mungu kwa kutenda bila haki ni jambo lisilowezekana, kimaadili na kitheolojia.

Lakini sisi wasomaji tunajua zaidi kuliko Elihu. Kutoka katika utangulizi wa kitabu tunajua kuwa mateso ya Ayubu hayakutokana na mfumo wa kawaida wa malipo ya dhambi [Ayubu 1–2]. Tunajua pia kwamba Mungu mwenyewe alithibitisha uadilifu wa Ayubu. Hii ina maana kwamba Elihu yuko sahihi kwa sehemu, lakini pia ana mipaka. Yuko sahihi kusema kwamba Mungu ni mwenye haki. Lakini ana mipaka kwa sababu anadhani kuwa kuitetea haki ya Mungu kunahitaji kulisahihisha lalamiko la Ayubu bila kuzingatia kikamilifu hali halisi ya Ayubu.

Hotuba ya Elihu ni kama ukuta mrefu wa mawe uliosimama kuitetea haki ya Mungu—imara na usiotikisika, lakini mrefu mno kiasi kwamba kivuli chake kinajificha na kuzuia kutazama machozi ya Ayubu yaliyomwagika upande wa pili.

03

3. Kutembea Ndani ya Maandiko: Haki ya Mungu Anayeona

04

3.1 “Sikio na Lipime Maneno”: Mwito wa Kupambanua (34:1–4)

Elihu anaanza kwa kuwakusanya wasikilizaji: “Sikieni maneno yangu, enyi wenye hekima; nisikilizeni, enyi mlio na maarifa” [Ayubu 34:2].

Hazungumzi katika ombwe. Anataka kusikilizwa na watu wenye uwezo wa kupambanua. Anaamini kwamba jambo lililo mbele yao si hisia binafsi tu, bali ni suala la ukweli wa hadhara. Ikiwa mashtaka ya Ayubu dhidi ya Mungu yataachwa bila kujibiwa, basi mpangilio mzima wa maadili utakuwa hatarini.

Kisha Elihu anatoa kauli inayofanana na methali: “Sikio huyapima maneno, kama vile kaakaa linavyoonja chakula” [Ayubu 34:3]. Hii ni taswira nzuri sana. Kama vile ulimi unavyoweza kutambua utamu, uchungu, chumvi na sumu, ndivyo sikio linavyopaswa kujifunza kutofautisha ukweli na uongo, hekima na upumbavu.

Taswira hii inarudia maneno ambayo Ayubu mwenyewe alikuwa ameyasema: “Je, sikio haliyapimi maneno kama vile kaakaa linavyoonja chakula?” [Ayubu 12:11]. Elihu anachukua lugha ya Ayubu na kuitumia katika mjadala wa sasa. Maneno yanapaswa kuonja na kupimwa. Yasimezwe tu bila kufikiri. Wala yasitemwe bila kuyasikiliza. Lazima yachunguzwe.

Kisha anasema: “Na tuchague lililo la haki; na tujue wenyewe lililo jema” [Ayubu 34:4]—kama jumuiya inayopambanua. Elihu anawaomba wenye hekima waungane naye katika kulitathmini suala hili kimaadili.

Huu ni mwanzo mzuri. Jumuiya za waaminio lazima zijifunze kuyapima maneno. Si kila hotuba yenye ufasaha ina hekima. Si kila kilio chenye maumivu ni uasi. Si kila anayemtetea Mungu anafanya hivyo kwa uaminifu. Wala si kila shtaka ni la uongo kwa sababu tu linatufanya tusijisikie vizuri.

Sikio lazima liwe kama kaakaa takatifu, likiyaonja maneno kabla moyo haujayameza.

05

3.2 Elihu Anayafupisha Maneno ya Ayubu: Kutokuwa na Hatia na Kunyimwa Haki (34:5–6)

Sasa Elihu anawasilisha lalamiko la Ayubu: “Ayubu amesema, ‘Mimi sina hatia, lakini Mungu ameninyima haki yangu’” [Ayubu 34:5].

Nukuu hii ni muhtasari sahihi wa sehemu kubwa ya malalamiko ya Ayubu. Ayubu amesisitiza kwamba hana hatia ya uovu wa siri ambao mateso yake yanaonekana kuashiria. Pia amesema kwamba Mungu amemnyima haki [Ayubu 27:2].

Elihu anaendelea: “Ingawa nina haki, nahesabiwa mwongo; jeraha langu haliponi, ingawa sina kosa” [Ayubu 34:6]. Kauli hii pia inakamata uchungu wa Ayubu. Mwili wa Ayubu umegeuka kuwa ushahidi dhidi yake. Rafiki zake wanayaona majeraha yake na kuhitimisha kuwa madai yake ya kutokuwa na hatia ni ya uongo. Ayubu anahisi kana kwamba mishale ya Mungu imemchoma, ingawa hana kosa la aina ambayo lingeweza kueleza maangamizi hayo makubwa.

Elihu anayasikia maneno ya Ayubu kwa usahihi kiasi fulani, lakini anayapokea kwa hofu. Kwa Ayubu, maneno hayo ni kilio kutoka shimoni. Kwa Elihu, ni shtaka hatari dhidi ya mbingu.

Mambo yote mawili yanahitaji kuzingatiwa.

Maumivu yanaweza kusema ukweli kuhusu hali ya mwanadamu, hata kama wakati mwingine yanazungumza kwa namna inayohitaji kurekebishwa mbele za Mungu. Lakini marekebisho lazima yatolewe kwa subira, kwa sababu maombolezo si insha nadhifu ya kitheolojia. Ni moyo uliojeruhiwa unaomtafuta Mungu gizani.

Maneno ya mtu anayeteseka yanaweza kuwa machafu na yaliyopasuka, lakini maneno yaliyopasuka si lazima yawe maneno ya uasi.

06

3.3 “Nani Anayekunywa Dharau Kama Maji?”: Hukumu Kali ya Elihu (34:7–9)

Sasa Elihu anatoka katika kutoa muhtasari na kuingia katika kutoa shtaka: “Ni mtu gani aliye kama Ayubu, anayekunywa dharau kama maji?” [Ayubu 34:7].

Taswira hii ina nguvu. Kwa mtazamo wa Elihu, Ayubu amekuwa na kiu ya maneno yasiyo na heshima. Anameza dharau kwa urahisi kama mtu mwenye kiu anavyokunywa maji kutoka mtungini. Anatembea pamoja na watenda maovu na kushirikiana na watu waovu [Ayubu 34:8].

Sio kwamba Elihu anadhani Ayubu amejiunga moja kwa moja na kundi la wahalifu. Badala yake, anaona kuwa maneno ya Ayubu yamemweka katika ushirika mbaya wa kiakili na kiroho. Kwa Elihu, kuhoji haki ya Mungu kunasikika kama lugha ya waovu.

Kisha Elihu anadai kwamba Ayubu amesema: “Mwanadamu hapati faida yoyote kwa kujifurahisha katika Mungu” [Ayubu 34:9]. Ni kweli kwamba Ayubu amepambana na hali yenye kuumiza: wenye haki hawapati thawabu inayoonekana kila wakati, na waovu hawaadhibiwi mara moja [Ayubu 21:7–15]. Lakini Elihu anaonekana kuisukuma hoja ya Ayubu hadi iwe ya kukatisha tamaa zaidi kuliko Ayubu mwenyewe alivyokusudia.

Hapa tunaiona hatari ya mijadala ya kitheolojia. Elihu anasikia matokeo yanayoweza kutokana na maneno ya Ayubu na kuyasukuma mpaka mwisho wake. Wakati mwingine kufanya hivyo ni muhimu. Watu wanaweza wasitambue maneno yao yanaelekea wapi. Lakini wakati mwingine mbinu hii huwa si ya haki. Inaweza kugeuza maombolezo kuwa uzushi kabla upendo haujasikiliza kikamilifu.

Ayubu hajaacha kumtafuta Mungu. Hata mashtaka yake yanaelekezwa kwa Mungu. Hayuko mbali akinywa maji ya ukanaji Mungu; anabanwa kooni na mateso yasiyo na maelezo.

Elihu anauona moshi katika maneno ya Ayubu, lakini haioni vizuri madhabahu iliyoko chini yake.

07

3.4 “Hasha Mungu Atende Uovu”: Haki Isiyopindika ya Mwenyezi (34:10–15)

Sasa Elihu anatangaza hoja yake kuu: “Hasha Mungu atende uovu, wala Mwenyezi afanye kosa” [Ayubu 34:10].

Hiki ndicho kiini kigumu kama mwamba cha hotuba hii.

Mungu hajapotoka kimaadili. Mungu hafanyi dhambi. Mungu hapindishi haki. Elihu anarudia hoja hiyo: “Hakika Mungu hatendi uovu, wala Mwenyezi hapotoshi haki” [Ayubu 34:12].

Anatoa sababu mbili.

Kwanza, Mungu huwalipa watu kulingana na matendo yao [Ayubu 34:11]. Elihu anaamini kwamba haki ya Mungu inafanya kazi kwa usahihi. Njia anayochagua mtu humrudia mwenyewe. Ulimwengu wa maadili haujaachwa katika machafuko.

Pili, Mungu ndiye Muumba na Mtegemezaji mkuu wa vyote. Hakuna mtu aliyemweka Mungu kuwa msimamizi wa dunia [Ayubu 34:13]. Mungu hakupokea mamlaka yake kutoka kwa mtu mwingine. Yeye si mtawala aliyeajiriwa ambaye uamuzi wake unaweza kukaguliwa katika mahakama iliyo juu zaidi yake. Ikiwa angejirudishia roho na pumzi yake, viumbe vyote vingekufa pamoja, na wanadamu wangerudi mavumbini [Ayubu 34:14–15].

Hii ni taswira kuu ya enzi ya Mungu. Kila pumzi tumeazimwa. Kila mpigo wa moyo unategemea ukarimu wa Mungu unaoendelea. Yule anayeendeleza uhai wote hawezi kuwekwa kizimbani kama mshtakiwa mmoja miongoni mwa wengine.

Hata hivyo, hoja hii ina mvutano ndani yake. Dai la Elihu kwamba Mungu humlipa kila mtu kulingana na matendo yake linafanana sana na mfumo wa malipo na adhabu ambao kitabu cha Ayubu kimekuwa kikiuchunguza na kuonyesha kuwa si rahisi tangu mwanzo. Ndiyo, Mungu ni mwenye haki. Lakini simulizi la Ayubu tayari limetuonyesha kwamba haki ya Mungu haiwezi kupunguzwa na kuwa hesabu rahisi ya thawabu na adhabu zinazoonekana mara moja.

Haki ya Mungu ni hakika, lakini njia zake ni za kina kuliko hesabu ya haraka ya thawabu na adhabu.

08

3.5 “Je, Anayechukia Haki Anaweza Kutawala?”: Mfalme Asiyeweza Kuharibiwa na Rushwa (34:16–20)

Elihu anamgeukia Ayubu moja kwa moja zaidi: “Ikiwa una ufahamu, sikiliza hili” [Ayubu 34:16]. Kisha anauliza mojawapo ya maswali makali zaidi katika sura hii: “Je, anayechukia haki anaweza kutawala?” [Ayubu 34:17].

Mantiki yake ina nguvu. Utawala unahitaji haki. Ikiwa Mungu anautawala ulimwengu, basi hawezi kuwa dhalimu. Kumshutumu Mtawala wa ulimwengu kwamba anachukia haki kungeuvunja msingi wote wa maadili.

Kisha Elihu anamlinganisha Mungu na watawala wa duniani. Haifai kumwambia mfalme, “Wewe hufai kitu,” au wakuu, “Ninyi ni waovu,” bila kuwa na sababu [Ayubu 34:18]. Basi itakuwa vibaya zaidi kiasi gani kumshutumu Mungu, ambaye hawapendelei wakuu wala hawaheshimu matajiri kuliko maskini, kwa sababu wote ni kazi ya mikono yake [Ayubu 34:19]?

Huu ni ukweli mzuri na wenye nguvu katika maisha ya jamii. Mungu havutiwi na vyeo. Hahongwi na utajiri. Maskini na matajiri husimama sawa mbele zake kama viumbe vyake. Wakuu na watu wa kawaida wameumbwa kwa mikono ileile.

Kisha Elihu anasema kwamba kwa muda mfupi, hata katikati ya usiku, wenye nguvu wanaweza kufa na kuondolewa bila mkono wa mwanadamu [Ayubu 34:20]. Haki ya Mungu inaweza kuwaangusha wenye kiburi ghafla. Hakuna kiti cha enzi kinachodumu milele mbele za Bwana.

Sehemu hii inatoa faraja kwa wanaokandamizwa. Mahakama za wanadamu zinaweza kupindisha haki. Wafalme wanaweza kusifiwa kwa kujipendekeza. Mali inaweza kununua ukimya. Lakini mahakama ya Mungu haiuzwi.

Mungu aliyemuumba maskini na mkuu kutoka katika mavumbi yaleyale hataiuza haki kwa yule anayetoa bei kubwa zaidi.

09

3.6 Hakuna Giza Linaloweza Kuwaficha Waovu: Macho ya Mungu Yanayochunguza (34:21–28)

Sasa Elihu anazungumzia jinsi Mungu anavyojua yote: “Kwa maana macho yake yanaziangalia njia za mwanadamu, naye anaziona hatua zake zote” [Ayubu 34:21].

Hoja linarudia Ayubu 31, ambapo Ayubu alisema kwamba Mungu anaziona njia zake na kuzihesabu hatua zake zote [Ayubu 31:4]. Lakini Elihu anautumia ukweli huo kwa namna tofauti. Ayubu alitaja macho ya Mungu kama msingi wa tumaini kwamba angeonekana kuwa hana hatia. Elihu anayataja kama msingi wa hukumu ya Mungu.

Hakuna giza wala uvuli mzito unaoweza kuwaficha watenda maovu [Ayubu 34:22]. Mungu hahitaji uchunguzi mrefu wala vikao vingi vya mahakama ili kujua ukweli [Ayubu 34:23]. Huwavunja wenye nguvu bila uchunguzi mrefu na kuwaweka wengine mahali pao [Ayubu 34:24]. Anayajua matendo yao na kuwaangusha wakati wa usiku [Ayubu 34:25].

Kisha Elihu anaeleza kwa nini hukumu inawapata: waligeuka na kuacha kumfuata Mungu, hawakujali njia zake, na wakafanya kilio cha maskini na wanaoteswa kimfikie [Ayubu 34:27–28].

Ukweli wa muhimu sana. Mungu wa Elihu hajishughulishi na haki kama wazo la hewani tu. Anawasikia maskini. Kilio cha wanaoteswa hupanda hadi katika mahakama yake. Mifumo ya mamlaka haiwezi kuuficha ukandamizaji.

Katika hili, Elihu anasema neno linalothibitishwa katika Biblia nzima. Mungu wa Israeli anaisikia damu ya Habili ikilia kutoka ardhini [Mwanzo 4:10]. Anawasikia Waisraeli wakilia kwa uchungu nchini Misri [Kutoka 2:23–25]. Anakikia kilio cha mjane, yatima na mgeni [Kutoka 22:21–24].

Ayubu analia kilio cha mtu anayeteseka! Lakini tazama utata huu: Elihu anahubiri kwamba Mungu huwasikiliza walioteseka, lakini anashindwa kabisa kumsikia Ayubu anayelia mbele ya macho yake!

Mungu anakisikia kilio cha maskini; kwa hiyo watu wa Mungu wanapaswa kuwa waangalifu wasikinyamazishe kilio kilicho mbele yao.

10

3.7 Mungu Anapotoa Utulivu, Nani Anaweza Kuhukumu? (34:29–30)

Elihu anauliza: “Akituliza, ni nani anayeweza kuhukumu? Akificha uso wake, ni nani anayeweza kumwona?” [Ayubu 34:29].

Maneno haya yanagusa jeraha la ndani kabisa la Ayubu. Ayubu ameishi katika maumivu ya uso wa Mungu uliojificha. Ametazama mbele, nyuma, kushoto na kulia, lakini hakumwona Mungu [Ayubu 23:8–9].

Elihu hakatai kwamba Mungu anaweza kuonekana kana kwamba amejificha. Lakini anasisitiza kuwa Mungu bado anatawala taifa na mtu binafsi [Ayubu 34:29]. Kujificha kwa Mungu hakumaanishi kwamba amepoteza mamlaka. Ukimya wake si udhaifu. Kuchelewa kwake si ukosefu wa haki.

Kisha Elihu anasema kwamba Mungu hutenda ili mtu asiyemcha Mungu asitawale na kuwatega watu [Ayubu 34:30]. Haki ya Mungu ina kusudi la hadhara. Inauzuia utawala wa ukandamizaji na kuwalinda watu dhidi ya watawala wanaowawekea mitego.

Hapa kuna teolojia muhimu kuhusu siasa na mamlaka. Mungu hajishughulishi na maadili binafsi pekee; anajali pia matumizi ya mamlaka katika jamii. Mtawala asiyemcha Mungu ni hatari kwa sababu huwatega watu. Uongozi mwovu huwa kama mtego uliowekwa katikati ya njia ya taifa.

Hata hivyo, swali la Ayubu linabaki: Vipi kuhusu nyakati ambazo watawala waovu wanaonekana kustawi? Jibu la Elihu ni la kweli kama ungamo la imani, lakini halitoshi kama maelezo kamili. Mungu anatawala. Mungu anazuia uovu. Lakini wakati na namna ya utawala huo vinabaki kuwa siri.

Uso wa Mungu uliojificha haumaanishi kwamba Mungu hayupo, lakini kwa moyo uliojeruhiwa, ukimya huo ni mzigo mzito mno kuubeba.

11

3.8 Ungamo Analopendekeza Elihu: Nifundishe Nisiyoyaona (34:31–33)

Sasa Elihu anampa Ayubu maneno anayofikiri anapaswa kumwambia Mungu: “Nimeichukua adhabu yangu; sitakosa tena. Nifundishe nisiyoyaona; ikiwa nimetenda uovu, sitafanya tena” [Ayubu 34:31–32].

Kuna uzuri katika sehemu moja ya sala hii: “Nifundishe nisiyoyaona.” Kila mwamini anahitaji sala kama hii. Sote tuna makosa yaliyofichika, maeneo tusiyoyaona, nia zilizopotoka na njia za madhara tusizozitambua [Zaburi 19:12]. Unyenyekevu humwomba Mungu afunue yale ambayo moyo unaojitetea hauwezi kuyaona.

Lakini sala hii ni ngumu katika mazingira ya Ayubu. Elihu anataka Ayubu akubali kuwa ana hatia na kujisalimisha ili arekebishwe. Hata hivyo, dai kuu la Ayubu ni kwamba hajatenda uovu wa aina ambayo ungeeleza mateso yake. Kwa Ayubu kuungama dhambi ambayo hajafanya kusingekuwa unyenyekevu; kungekuwa kusema uongo.

Kisha Elihu anauliza ikiwa Mungu anapaswa kulipa kwa masharti ya Ayubu kwa sababu tu Ayubu ameikataa njia ya Mungu [Ayubu 34:33]. Anamwambia Ayubu kwamba uchaguzi ni wake na anamwalika aseme anayoyajua.

Hapa kuna utata. Ni kosa kudai kwamba Mungu auongoze ulimwengu kulingana na masharti yetu. Lakini pia ni kosa kuwalazimisha wanaoteseka waungame dhambi ambayo Mungu hajawaonyesha.

Sehemu iliyo salama zaidi katika sala anayopendekeza Elihu ni hii: “Nifundishe nisiyoyaona.” Sala hii inaacha nafasi ya toba na ya kuondolewa mashtaka. Inamruhusu Mungu kufunua hatia mahali ilipo na kuondoa aibu mahali ambapo shtaka ni la uongo.

Moyo mnyenyekevu haujitengenezei hatia; humwomba Mungu aufunue ukweli.

12

3.9 “Ayubu Anasema Bila Maarifa”: Hukumu Kali ya Elihu (34:34–37)

Elihu anahitimisha kwa kuwarejelea tena watu wenye ufahamu. Anaamini kwamba watasema Ayubu anazungumza bila maarifa na kwamba maneno yake hayana hekima [Ayubu 34:34–35].

Kisha Elihu anaenda mbali zaidi: “Laiti Ayubu angejaribiwa mpaka mwisho, kwa sababu anajibu kama watu waovu” [Ayubu 34:36]. Hii ni kauli kali. Mshauri aliyeanza kwa kusema kuwa yeye pia ni udongo kama Ayubu sasa anaanza kufanana zaidi na rafiki waliomhukumu Ayubu.

Anahitimisha kwamba Ayubu anaongeza uasi juu ya dhambi yake na kuzidisha maneno dhidi ya Mungu [Ayubu 34:37].

Hapa ndipo hatari ya Elihu inapoonekana wazi. Ari yake ya kuitetea haki ya Mungu imemfikisha mahali pa kutamani Ayubu aendelee kujaribiwa. Anaogopa maneno ya Ayubu, lakini sisi wasomaji tunaweza kuogopa zaidi tamaa ya Elihu.

Kwa haki, Elihu anajali jambo la kweli. Maneno yanayosemwa dhidi ya Mungu yana uzito. Teolojia ina uzito. Maombolezo yanaweza kugeuka kuwa kutokuamini ikiwa yatakakamaa na kuwa mashtaka yasiyo na heshima.

Lakini maneno ya Ayubu si uasi tu. Pia ni sala za kukata tamaa za mtu anayekataa kumwachilia Mungu. Kuna nyakati ambapo Ayubu amesema vibaya, lakini hakusema kwa uongo kwa namna ambayo washtaki wake walidhani. Mwishowe, kitabu hiki kitaweka maneno yote ya wanadamu chini ya marekebisho ya Mungu, pamoja na maneno ya Ayubu. Lakini marekebisho hayo yatatoka katika tufani, si katika tamaa ya mwanadamu kwamba Ayubu aendelee kuteswa mpaka mwisho.

Ari yetu ya kumtetea Mungu inapotufanya tutamani mtu anayeteseka apate maumivu zaidi, ari hiyo inahitaji kupiga magoti.

13

4. Tafakari ya Kitheolojia: Haki Isiyo na Ukatili

14

4.1 Haki ya Mungu Ndiyo Msingi wa Ulimwengu wa Maadili

Dai kuu la Elihu ni la kweli: Mungu hatendi uovu, wala Mwenyezi hapotoshi haki [Ayubu 34:10–12]. Bila ukweli huu, ulimwengu ungefunikwa na ukungu wa kimaadili.

Ikiwa Mungu angekuwa dhalimu, sala ingekuwa jambo la hatari. Ibada ingegeuka kuwa kujipendekeza. Maadili yangekuwa ya kubahatisha. Tumaini lingekuwa dhaifu. Wenye haki wasingeweza kuamini kwamba machozi yao yana maana. Wanaokandamizwa wasingeweza kuamini kwamba vilio vyao vinasikiwa.

Ushuhuda wa Biblia ni wazi: Bwana anapenda haki na uadilifu [Zaburi 33:5]. Kiti chake cha enzi kimejengwa juu ya haki na hukumu [Zaburi 89:14]. Mwamuzi wa dunia yote hutenda yaliyo ya haki [Mwanzo 18:25].

Elihu yuko sahihi kuutetea ukweli huu.

Lakini kitabu cha Ayubu kinatufundisha kwamba haki ya Mungu haionekani kila mara katika hali tunazopitia sasa. Wenye haki wanaweza kuteseka. Waovu wanaweza kustawi. Wasio na hatia wanaweza kushtakiwa. Ulimwengu unaongozwa na maadili, lakini haufanyi kazi kama mashine rahisi.

Imani haitegemei uwezo wetu wa kuelewa kila hatua ya haki. Badala yake, inategemea tabia ya Mungu mwenyewe, ambaye hatimaye ataionyesha haki yake kikamilifu.

15

4.2 Mungu Kutokuwa na Upendeleo Ni Habari Njema kwa Maskini

Elihu anasema Mungu hawapendelei wakuu wala hawaheshimu matajiri kuliko maskini, kwa sababu wote ni kazi ya mikono yake [Ayubu 34:19]. Huu si ukweli mdogo. Ni mapinduzi yaliyowekwa ndani ya sentensi moja.

Jamii za wanadamu mara nyingi huwapima watu kwa mali, cheo, kabila, elimu, uzuri, jinsia, umri au ushawishi. Mungu hafanyi hivyo. Mikono iliyomuumba mfalme ndiyo iliyomuumba mfanyakazi. Pumzi inayomtegemeza tajiri ndiyo inayomtegemeza mjane. Kilio cha maskini humfikia Mwamuzi wa mbinguni.

Ukweli huu unapaswa kuunda maadili ya kanisa. Hatuwezi kumheshimu Mungu asiye na upendeleo huku tukionyesha upendeleo katika viti vyetu, uongozi wetu, huduma zetu, utoaji wa haki au namna tunavyowapa watu muda na usikivu [Yakobo 2:1–9].

Mungu anayewasikia wanaoteseka anawaita watu wake wawasikie pia.

16

4.3 Mungu Kujua Kila Kitu Huwafariji Wasio na Hatia na Kuwaonya Waovu

Mungu anaziona hatua zote za mwanadamu [Ayubu 34:21]. Kwa waovu, hili ni onyo. Hakuna giza linaloweza kuuficha unyonyaji. Hakuna mamlaka ya kisiasa inayoweza kufuta hatia. Hakuna sifa iliyopambwa kwa uangalifu inayoweza kuficha dhuluma mbele za Mungu.

Lakini kwa mtu asiye na hatia anayeteseka, macho ya Mungu yanapaswa pia kuwa faraja. Maumivu ya Ayubu ni kwamba anaona macho ya Mungu kama ya upelelezi badala ya chanzo cha kuondolewa mashtaka. Hata hivyo, tumaini la ndani zaidi la Biblia ni kwamba siku moja maarifa ya Mungu yataweka wazi yale ambayo wanadamu waliyahukumu vibaya.

Kujulikana kikamilifu na Mungu kunatisha ikiwa tunashikilia giza. Lakini kunaponya ikiwa tunautamani ukweli.

17

4.4 Elihu Anaonyesha Hatari ya Mafundisho ya Kweli Yasiyo na Huruma

Elihu anasema mambo mengi ya kweli katika Ayubu 34. Lakini mambo ya kweli yanaweza kusemwa kwa namna ambayo inakuwa hatari kwa watu waliojeruhiwa.

Tahadhari kwa jumuiya zinazopenda teolojia: mani sahihi isiyo na huruma inaweza kuwa upanga mikononi mwa mtu anayetetemeka. Tunaweza kuitetea haki ya Mungu lakini tukapuuza uchungu wa mtu anayeteseka. Kwa kufanya hivyo, tunaweza kulilinda wazo huku tukishindwa kumtunza mtu.

Mungu hatuiti tuchague kati ya ukweli na rehema. Katika Maandiko, ukweli na rehema hukutana. Haki na amani hubusiana [Zaburi 85:10]. Ndani ya Yesu, neema na kweli hukaa pamoja [Yohana 1:14].

Swali si ikiwa tunapaswa kuitetea haki ya Mungu. Lazima tuitetee. Swali ni ikiwa tunaweza kufanya hivyo kwa namna inayoakisi moyo wa Mungu.

18

4.5 Msalaba Hufunua Haki Kutoka Ndani ya Mateso

Ayubu 34 inasisitiza kwamba Mungu hawezi kupotosha haki. Msalaba unatuonyesha ukweli huu kwa namna ambayo hatungeitarajia.

Pale Kalvari, mwenye haki anateseka chini ya mashtaka ya uongo. Mahakama za wanadamu zinapindisha haki. Viongozi wa dini wanatumia mamlaka vibaya. Dola inakandamiza. Asiye na hatia anahukumiwa kama mwenye hatia. Ikiwa tungeangalia tu yale yaliyoonekana kwa macho, tungefikiri kwamba haki ilikuwa imetoweka duniani.

Lakini katika ufufuo, Mungu anamthibitisha mtu asiye na hatia aliyeteseka. Katika msalaba, Mungu pia anaishughulikia dhambi—si kwa kuikanusha haki, bali kwa kuibeba hukumu katika upendo unaojitoa. Yesu ndiye Mwamuzi na pia aliyehukumiwa; mwenye haki na pia fidia; anayefunua dhuluma na wakati huohuo kubeba ukatili wake.

Ufafanuzi huo haujibu kila swali kuhusu mateso. Lakini unatuonyesha Mungu anaposimama: hayuko mbali na waliojeruhiwa, hahongwi na wenye mamlaka, hajali kidogo mashtaka ya uongo, bali yupo ndani ya Kristo aliyesulubiwa na kufufuka.

Msalaba unatufundisha kwamba haki ya Mungu si mfumo baridi usio na huruma; ni upendo mtakatifu unaoingia katikati ya mateso ili kuleta uzima na ufufuo.

19

5. Matumizi Katika Maisha: Kumtetea Mungu Bila Kumjeruhi Anayeteseka

Ayubu 34 inatuita kuwa na nidhamu katika namna tunavyozungumza kuhusu Mungu, haki na mateso.

Kwanza, lazima tuyapime maneno. Elihu yuko sahihi: sikio linapaswa kuyapima maneno kama kaakaa linavyoonja chakula. Hatupaswi kukubali kila dai kwa sababu tu limeambatana na maumivu, umri, mamlaka, hisia kali au msamiati wa kidini. Kupambanua ni upendo wenye macho yaliyo wazi.

Pili, lazima tuitetee haki ya Mungu. Imani haiwezi kuuacha wema wa Mungu kwa sababu hali zinazotuzunguka zinatuchanganya. Mungu hatendi uovu. Mungu hapotoshi haki. Mungu hawauzii matajiri au wenye mamlaka hukumu.

Tatu, hatupaswi kuitumia haki kama silaha dhidi ya wanaoteseka. Ukweli kwamba Mungu ni mwenye haki haumaanishi kwamba tunaweza kueleza kila jeraha. Ukweli kwamba Mungu anaona yote haumaanishi kwamba sisi tumeona yote. Ukweli kwamba Mungu anaweza kuadhibu au kuonya haumaanishi kwamba kila anayeteseka anaadhibiwa kwa dhambi ya siri.

Nne, tunapaswa kuomba sala iliyo bora zaidi katika maneno ya Elihu: “Nifundishe nisiyoyaona.” Sala hii ni salama kwa sababu inaiacha hukumu mikononi mwa Mungu. Inaufungua moyo bila kulazimisha ungamo la uongo.

Hili ni zoezi la vitendo kutoka katika sura hii:

Katika juma hili, omba ukitafakari maswali matatu:

Ni pembe ipi ya maisha yangu inayohitaji kuikumbatia haki ya Mungu, hata pale inapofunikwa na giza la dhuluma?

Ni wapi unahitaji kupiga magoti na kutubu, kwa sababu Mungu anatazama mpaka ndani kabisa ambako macho ya wanadamu hayawezi kufika?

Ni wapi ninapopaswa kuacha kuhukumu mateso ya mtu mwingine, nikitambua kuwa Mungu pekee ndiye anayejua ukweli wote?

Kisha omba polepole: “Bwana, nifundishe nisiyoyaona.”

Imani iliyokomaa inaiamini haki ya Mungu, ipo tayari kuchunguzwa na Mungu, na inakataa kabisa kuchukua nafasi ya Mungu kwa kuyahukumu mateso ya mtu mwingine.

20

6. Maswali ya Tafakari

1. Kwa nini Elihu anawaita “wenye hekima” wasikilize na kuyapima maneno katika Ayubu 34:2–4?

2. Ni kwa namna gani Elihu anayafupisha maneno ya Ayubu kwa usahihi, na ni kwa namna gani anaweza kuwa ameyasukuma mbali kuliko Ayubu alivyokusudia?

3. Kwa nini dai kwamba Mungu hawezi kupotosha haki ni la muhimu sana katika imani ya Biblia?

4. Simulizi la Ayubu linatatanishaje mtazamo rahisi kwamba “Mungu humlipa kila mtu mara moja kulingana na matendo yake”?

5. Ayubu 34 inatufundisha nini kuhusu Mungu kutowapendelea matajiri kuliko maskini, au watawala kuliko watu wa kawaida?

6. Waamini wanawezaje kuitetea haki ya Mungu bila kuwa wakali kwa watu wanaoteseka?

7. Kwako binafsi, kuomba, “Nifundishe nisiyoyaona,” kunaweza kumaanisha nini?

21

7. Sala ya Mwitikio

Ee Mungu mwenye haki,

Mwamuzi wa dunia yote,

Wewe hupindishi haki,

hauuzi rehema,

huwaogopi wakuu,

wala huwasahau maskini.

Tufundishe kuiamini tabia yako

wakati njia zako zimefichika machoni petu.

Tufundishe kuyapima maneno kwa hekima,

kusema ukweli kwa upole,

na kuutetea wema wako bila kuwavunja waliojeruhiwa.

Bwana, tufundishe tusiyoyaona.

Tuonyeshe dhambi zilizofichika bila kutuzamisha katika aibu.

Ondoa hatia za uongo bila kutufanya wenye kiburi.

Tupe ujasiri wa kutubu pale tulipokosea,

na ujasiri wa kusimama imara pale mashtaka yanapokuwa ya uongo.

Yafanye masikio yetu kuwa kaakaa takatifu,

mioyo yetu kuwa mahakama zenye unyenyekevu,

na maneno yetu kuwa vyombo safi vya neema.

Tuongoze kwa Yesu,

mtu asiye na hatia aliyeteseka,

Mwamuzi mwenye haki,

Bwana aliyesulubiwa na kufufuka,

ambaye ndani yake haki na rehema hukutana,

na vilio vya wanaoteseka hukusanywa na kugeuzwa kuwa tumaini.

Amina.

22

8. Dirisha la Sura Inayofuata: Elihu Anapouliza Uadilifu Una Faida Gani

Ayubu 34 iliitetea haki ya Mungu dhidi ya lalamiko la Ayubu. Elihu alisisitiza kwamba Mungu hawezi kutenda uovu, hawezi kuonyesha upendeleo, wala hawezi kupotosha hukumu.

Katika Ayubu 35, Elihu atachukua swali linalohusiana na hilo, lakini lililo tofauti: Uadilifu wa mwanadamu unatimiza nini?

Atapinga kile anachosikia kama dai la Ayubu kwamba kuishi kwa haki hakumletei mwanadamu faida yoyote. Atasema kwamba dhambi ya mwanadamu haimjeruhi Mungu kama inavyowajeruhi wanadamu wengine. Vivyo hivyo, uadilifu wa mwanadamu haumwongezei Mungu kitu kama unavyomnufaisha jirani. Mungu hana uhitaji. Hatuwezi kumshawishi au kumtawala kwa matendo yetu mema. Hata hivyo, matendo yetu yana umuhimu mkubwa katika jamii ya wanadamu.

Swali litakuwa kali:

Je, tunamtumikia Mungu kwa sababu tu kuishi kwa haki kunatuletea faida?

Au uadilifu ni mwema kwa sababu unamwakisi Mungu aliye mwema?

Hoja ya Elihu itahama kutoka katika haki ya Mungu na kuelekea katika nia za mwanadamu.

Moto unaendelea kuwaka.

Tufani bado inasubiri.

23

9. Bibliografia

Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010.

BibleProject. The Book of Job Guide. BibleProject, accessed 2026.

Clines, David J. A. Job 21–37. Word Biblical Commentary 18A. Nashville: Thomas Nelson, 2006.

Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988.

Walton, John H., and Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015.