Uchambuzi wa Ayubu 37: Ngurumo Inapokuwa Kizingiti — Neno la Mwisho la Elihu Kabla ya Tufani

Moyo wa Elihu unatetemeka dhoruba inapokusanyika; ngurumo inakuwa karibu kama sauti, radi inakatiza anga kwa amri ya Mungu, naye Ayubu anaambiwa asimame kimya mbele ya maajabu ambayo hawezi kuyatawala.

1. Utangulizi: Maneno ya Mwanadamu Yanapofikia Mwisho Chini ya Dhoruba

Kuna nyakati ambapo mabishano lazima yapishe nafasi mshangao wa kumcha Mungu.

Kwa sura nyingi, maneno yamegandamana juu ya jivu. Ayubu ameomboleza. Elifazi ameonya. Bildadi ametetea mapokeo. Sofari ameshtaki. Ayubu amepinga, ameilaani siku ya kuzaliwa kwake, ameomba mpatanishi, amemshtaki Mungu kwa kumtendea kama adui, na hatimaye ametia sahihi kiapo chake cha kutokuwa na hatia. Elihu ameingia akiwa na moto wa ujana, akitetea haki ya Mungu, akimwonya Ayubu, na kuyatafsiri mateso kama mahali panapoweza kutumiwa na Mungu kumfundisha mwanadamu.

Sasa, katika Ayubu 37, hotuba ya mwisho ya mwanadamu katika kitabu hiki inafikia mwisho wake.

Elihu habishani tu tena.

Anatetemeka.

Dhoruba aliyoanza kuieleza mwishoni mwa Ayubu 36 sasa imejaza upeo wa macho. Ngurumo inavuma. Radi inamulika chini ya anga lote. Theluji na mvua zinatii amri ya Mungu. Wanyama wanakimbilia mapangoni mwao. Baridi inatoka katika pumzi ya Mungu. Mawingu yanazunguka kwa uongozi wa Mungu, yakitimiza makusudi yake—iwe ni kwa kuadibisha, kwa ajili ya nchi, au kwa rehema [Ayubu 37:5–13].

Kisha Elihu anamgeukia Ayubu kwa wito wake wa mwisho:

“Sikia haya, Ee Ayubu; simama, uyatafakari matendo ya ajabu ya Mungu” [Ayubu 37:14].

Sentensi hiyo ndiyo moyo wa sura hii.

Simama.

Tafakari.

Shangaa.

Ayubu ametaka mahakama. Elihu anamwonyesha anga. Ayubu ametaka hati ya mashtaka. Elihu anamwonyesha ngurumo. Ayubu ametaka Mungu ajibu hoja zake za kisheria. Elihu anauliza ikiwa Ayubu anaweza hata kuelewa jinsi Mungu anavyoning’iniza mawingu, anavyofanya radi imulike, au anavyotandaza anga kama kioo kigumu kilichoyeyushwa [Ayubu 37:15–18].

Hatimaye, Elihu anakiri jinsi maneno ya mwanadamu yanavyopotea gizani mbele za Mungu:

“Tufundishe tutakalomwambia; kwa sababu ya giza, hatuwezi kuandaa shauri letu” [Ayubu 37:19].

Huenda huu ndio mwisho unaofaa zaidi kwa hotuba zote za wanadamu katika kitabu cha Ayubu. Hatuwezi kuandaa shauri letu kwa sababu ya giza. Wanadamu hawajui vya kutosha. Hatuwezi kuupanga ulimwengu katika kanuni rahisi za maadili. Hatuwezi kueleza kila dhoruba. Hatuwezi kuuona mpango wote wa Mungu.

Hata hivyo, Elihu hamalizii katika kukata tamaa. Anamalizia katika uchaji. Mwenyezi yuko juu kuliko uwezo wetu wa kumfikia; ametukuka kwa nguvu, amejaa haki na uadilifu, na kwa hiyo wanadamu wanapaswa kumcha [Ayubu 37:23–24].

Ayubu 37 ni kizingiti.

Nyuma yetu kuna mjadala mrefu wa wanadamu.

Mbele yetu kuna tufani.

Neno la mwisho la Elihu linatufundisha kwamba kabla Mungu hajajibu maswali yetu, anaweza kwanza kutufundisha kutetemeka mbele ya maajabu ambayo hatuwezi kuyaamuru.

2. Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Hotuba ya Mwisho ya Mwanadamu Kabla Yahweh Hajasema

Ayubu 37 inahitimisha hotuba ya nne ya Elihu, iliyoanza katika Ayubu 36. Pia ni hotuba ya mwisho ya mhusika yeyote wa kibinadamu kabla Bwana hajamjibu Ayubu kutoka katika tufani katika Ayubu 38.

Mahali pake katika simulizi ni muhimu sana.

Elihu ameletwa baada ya kiapo cha mwisho cha Ayubu cha kutokuwa na hatia na kabla ya jibu la Mungu. Hotuba zake zimekuwa kama daraja kati ya hoja za marafiki na hotuba za Yahweh. Yeye si rafiki mwingine tu, ingawa wakati mwingine anasikika kama wao. Wala yeye si msemaji rasmi wa Mungu, ingawa mara nyingi anazungumza kana kwamba anatetea heshima ya Mungu. Anasimama mahali pagumu: katika mambo fulani ana ufahamu mkubwa kuliko marafiki, lakini katika mambo mengine bado ana mipaka.

Ayubu 37 ni muhimu hasa kwa sababu inatuhamisha kutoka katika mafundisho kuhusu Mungu hadi katika mshangao mbele ya matendo ya Mungu. Hotuba za awali za Elihu zilijikita katika Mungu kusema kupitia mateso [Ayubu 33], haki ya Mungu [Ayubu 34], mipaka ya haki ya mwanadamu mbele za Mungu [Ayubu 35], na jinsi Mungu anavyofundisha kupitia taabu na mazingira ya asili [Ayubu 36]. Sasa karibu umakini wote unaelekezwa kwenye dhoruba.

Sura hii ina sehemu kuu tatu.

Kwanza, Elihu anaieleza dhoruba kama udhihirisho wa sauti na nguvu za Mungu [Ayubu 37:1–5]. Moyo wake unatetemeka. Anawaambia wasikilizaji wasikie ngurumo ya sauti ya Mungu. Radi na ngurumo zinaonyeshwa kama ishara za ukuu wa Mungu.

Pili, Elihu anaeleza namna mbalimbali za hali ya hewa zilivyowekwa chini ya amri ya Mungu [Ayubu 37:6–13]. Theluji, mvua, baridi, barafu, mawingu, radi na upepo vyote vinatii. Wanadamu wanasimamishwa katika kazi zao. Wanyama wanajificha. Dhoruba inatimiza makusudi ya Mungu, iwe ni kuadibisha, kuitunza nchi, au kuonyesha upendo wa agano.

Tatu, Elihu anamwonya Ayubu moja kwa moja asimame na kuyatafakari maajabu ya Mungu [Ayubu 37:14–24]. Anauliza ikiwa Ayubu anaelewa utendaji wa mawingu, radi, joto na anga. Anakiri kuwa wanadamu hawawezi kuandaa shauri lao mbele za Mungu kwa sababu ya giza. Anamalizia kwa kukiri ukuu wa Mungu usiofikiwa, nguvu zake, haki yake, uadilifu wake, na mwitikio unaofaa wa mwanadamu—kumcha.

Kwa hiyo sura hii inatuandaa kwa Ayubu 38. Taswira ya dhoruba haikuwekwa hapa kwa bahati mbaya. Elihu anazungumza kuhusu ngurumo; muda si mrefu Mungu atasema kutoka katika tufani. Elihu anamuuliza Ayubu ikiwa anajua matendo ya Mungu; muda si mrefu Mungu atamwuliza Ayubu mlolongo wa maswali kuhusu uumbaji: dunia, bahari, mapambazuko, kifo, theluji, mvua ya mawe, nyota, mvua, wanyama na viumbe wa porini.

Elihu anasema, “Simama na utafakari.”

Yahweh atasema, “Ulikuwa wapi?”

Ayubu 37 inasimama kama radi inayotangulia mawio: bado si nuru kamili, lakini inatosha kuifanya mandhari yote itetemeke.

3. Kutembea Katika Andiko: Dhoruba Inayoifanya Mahakama Inyamaze

3.1 Moyo wa Elihu Unaotetemeka: Mshangao Mbele ya Sauti (37:1–2)

Elihu anaanza kwa kuzungumza kuhusu mwili wake mwenyewe:

“Naam, kwa ajili ya hayo moyo wangu unatetemeka, na kuondoka mahali pake” [Ayubu 37:1].

Dhoruba kwake si hoja ya kinadharia. Inamtingisha. Theolojia yake imeingia kifuani mwake. Ngurumo haibaki nje kama jambo la kuchunguzwa; inaingia ndani kama hofu, mshangao na kutetemeka.

Huu ni ukweli. Theolojia ya kweli lazima hatimaye itufikishe mahali pa kutetemeka. Haitoshi kupanga sentensi sahihi kuhusu Mungu. Moyo lazima uhisi uzito wa Yule anayetajwa. Huenda Elihu amekuwa na maneno mengi, mwenye kujiamini na wakati mwingine mkali, lakini hapa angalau hamchukulii Mungu kijuujuu. Dhoruba imeunyenyekeza mwili wake.

Kisha anawaita wengine wasikilize:

“Sikilizeni sana mshindo wa sauti yake, na uvumi utokao kinywani mwake” [Ayubu 37:2].

Ngurumo inakuwa sauti ya Mungu—si kwa maana kwamba kila mshindo wa radi ni ujumbe wa maneno kutoka kwa Mungu, bali kwa maana kwamba uumbaji unatangaza ukuu wake. Dhoruba ni hotuba isiyo na maneno.

Mara nyingi Biblia huisikia sauti ya Mungu katika ngurumo [Zaburi 29:3–9]. Pale Sinai, ngurumo iliambatana na ufunuo wa agano [Kutoka 19:16–19]. Katika Injili, sauti iliposema kutoka mbinguni, baadhi ya watu walidhani ilikuwa ngurumo [Yohana 12:28–29]. Ngurumo inasimama mpakani ambapo sauti ya uumbaji inakuwa wito wa Mungu.

Somo la kwanza la dhoruba si maelezo, bali ni kusikiliza kwa kutetemeka.

3.2 Radi Chini ya Anga Lote: Nguvu za Mungu Zinazofika Dunia Nzima (37:3–5)

Elihu anasema Mungu huiachilia radi yake chini ya anga lote na kuipeleka mpaka miisho ya dunia [Ayubu 37:3]. Kisha mngurumo unafuata: baada ya radi, Mungu hunguruma kwa sauti yake yenye enzi [Ayubu 37:4].

Mpangilio huu tunaufahamu: kwanza nuru, kisha sauti. Mwangaza unakatiza upeo wa macho; mngurumo unafuata. Elihu haoni katika mfululizo huu hali ya hewa tu, bali ukuu wa Mungu. Nguvu za Mungu ni za haraka, zenye kung’aa na zinazofika mbali. Hakuna pembe ya dunia iliyo nje ya jukwaa la matendo yake.

Kisha anatoa muhtasari:

“Mungu hunguruma kwa sauti yake kwa ajabu; hutenda mambo makuu tusiyoweza kuyafahamu” [Ayubu 37:5].

Huu ndio ukweli. Mungu hutenda mambo makuu yaliyo juu ya ufahamu wa mwanadamu. Ulimwengu hauko bila mpangilio, lakini una mengi zaidi kuliko akili zetu zinavyoweza kuyatawala. Kuna maajabu tunayoweza kuyaona lakini tusiyoweza kuyaamuru; tunayoweza kuyastaajabia lakini tusiyoweza kuyamaliza kwa maelezo.

Ayubu ametaka kuelewa. Elihu hadhihaki tamaa hiyo. Lakini anasisitiza kuwa si kila ukubwa wa Mungu unaweza kuwekwa ndani ya ufahamu wa mwanadamu.

Msisitizo huo unatayarisha njia kwa hotuba za Yahweh. Bwana hatamjibu Ayubu kwa kumpa maelezo rahisi kuhusu baraza la mbinguni. Atampeleka katika upana wa uumbaji, mahali ambapo maarifa ya mwanadamu yanakuwa madogo vya kutosha kuanza kuwa hekima.

Mshangao huanzia pale uwezo wetu wa kutawala unapofikia mwisho.

3.3 Theluji na Mvua Chini ya Amri: Uumbaji Unalitii Neno (37:6)

Elihu anahama kutoka kwenye ngurumo na kuzungumzia hali mbalimbali za hewa:

“Kwa maana huiambia theluji, ‘Ianguke juu ya nchi’; vivyo hivyo huinena mvua kubwa, naam, mvua kubwa za nguvu zake” [Ayubu 37:6].

Theluji na mvua si nguvu zinazojitawala. Zinapokea amri. Mungu anasema, hali ya hewa inatii.

Mstari huu una mwangwi mkubwa wa Biblia. Katika Mwanzo, Mungu anasema na uumbaji unaitikia: nuru inaonekana, maji yanatenganishwa, nchi kavu inatokea, mimea inachipuka [Mwanzo 1]. Katika Isaya, mvua na theluji hushuka kutoka mbinguni na hazirudi bure, kama vile neno la Mungu linavyotimiza kusudi alilolituma [Isaya 55:10–11]. Uumbaji huitikia sauti ya Mungu.

Kwa wanadamu, mvua inaweza kuwa baraka au kizuizi. Humwagilia mashamba. Hujaza visima. Lakini pia inaweza kusimamisha safari, kufurika njia na kuwalazimisha watu kukaa ndani. Theluji, ambayo ilikuwa ya nadra na ya kushangaza katika mazingira ya Biblia, inakuwa ishara kwamba hata hali ya hewa isiyo ya kawaida iko chini ya amri ya Mungu.

Ukweli huu unanyenyekeza. Tunaweza kupanga, kufanya kazi, kupanda, kujenga na kusafiri, lakini hatuwezi kuliamuru anga. Uumbaji si mtumishi wetu. Ni mtumishi wa Mungu.

Chembe ya theluji na wingu la dhoruba vyote vinafundisha utii kuliko kiburi cha mwanadamu.

3.4 Mungu Anaifunga Mikono ya Wanadamu: Kazi Inapolazimika Kusimama (37:7)

Elihu anasema Mungu huutia muhuri mkono wa kila mwanadamu, ili watu wote wapate kuyajua matendo yake [Ayubu 37:7].

Hali ya hewa inasimamisha shughuli za mwanadamu. Mkulima hawezi kulima. Msafiri hawezi kuendelea. Mjenzi hawezi kujenga. Mfanyabiashara hawezi kusafirisha bidhaa. Mkono wenye nguvu unatiwa muhuri, unafungwa, unazuiliwa.

Huu si usumbufu tu. Ni ufunuo. Mungu anapoisimamisha kazi ya mwanadamu, watu hulazimishwa kutambua kwamba ulimwengu haushikiliwi pamoja na uzalishaji wao. Kuna nyakati ambapo jambo la kiroho zaidi analoweza kufanya mtu ni kusimama.

Ayubu amesimamishwa. Utajiri wake, kazi yake, huduma yake kwa jamii, maisha yake ya familia na mamlaka yake yote yamesitishwa. Huenda Elihu haelewi kikamilifu kesi ya Ayubu, lakini maneno yake yanagusa ukweli halisi: kulazimishwa kusimama kunaweza kutufunulia kazi ya Mungu mahali ambapo shughuli zetu zilikuwa zimejaza upeo wote wa macho.

Maisha ya kisasa yanapinga ukweli huo kwa nguvu. Tunapima thamani yetu kwa yale tunayozalisha. Tunaogopa kuvurugwa. Ugonjwa, hasara, hali ya hewa, kusubiri na udhaifu hutonekana kama maadui kwa sababu huifunga mikono yetu. Lakini labda baadhi ya mikono iliyofungwa inaalikwa kuwa mikono iliyofunguliwa.

Mungu anapoufunga mkono wa shughuli, huenda anafungua macho ya ibada.

3.5 Wanyama Katika Mapango Yao: Uumbaji Unajua Mipaka Yake (37:8)

Wanyama huingia katika mapango yao na kukaa katika maficho yao [Ayubu 37:8]. Hata viumbe wa porini hujiondoa mbele ya dhoruba.

Taswira hii rahisi imejaa hekima. Wanyama hawabishani na hali ya hewa. Hawafungui kesi dhidi ya mawingu. Wanatambua hatari na kujificha. Kukubali mipaka yao kunakuwa hekima ya vitendo.

Mara nyingi wanadamu hupinga mipaka kuliko wanyama. Tunachanganya kutawala na kudhibiti kila kitu. Tunafikiri ujasiri ni kutorudi nyuma kamwe. Lakini viumbe huishi kwa kuheshimu utaratibu wa uumbaji. Kuna majira ya kutembea na majira ya kujisitiri.

Katika kitabu cha Ayubu, wanyama wa porini muda si mrefu watakuwa sehemu muhimu ya hotuba za Mungu. Mungu atazungumza kuhusu simba, kunguru, mbuzi wa milimani, punda-mwitu, mbuni, farasi, mwewe, tai, Behemothi na Leviathani [Ayubu 38–41]. Kutajwa kwa wanyama katika mapango yao na Elihu ni mlango mdogo unaotupeleka katika ulimwengu huo mpana.

Dhoruba inatufundisha kwamba uumbaji una midundo ambayo wanadamu hawakuibuni.

Wakati mwingine hekima ni kujua wakati wa kuingia pangoni na kusubiri.

3.6 Vyumba vya Kusini na Pumzi Inayoleta Barafu: Hali ya Hewa Kutoka Ghalani mwa Mungu (37:9–10)

Elihu anaeleza tufani ikitoka katika chumba chake, na baridi ikitoka katika pepo zinazotawanya [Ayubu 37:9]. Kwa pumzi ya Mungu barafu hutokea, na maji mapana huganda kabisa [Ayubu 37:10].

Taswira hii ni ya kale na ya kishairi. Pepo zinatoka katika vyumba, kana kwamba Mungu ana maghala ya dhoruba na baridi. Barafu inatoka katika pumzi yake. Maji, ambayo kwa kawaida hutiririka na kusonga, yanakuwa magumu na kutulia.

Hapa tena uumbaji ni mzuri na wenye kutunyenyekeza. Pumzi ya Mungu inaweza kuhuisha udongo [Mwanzo 2:7], kuigawanya bahari [Kutoka 15:8], kuleta barafu, na baadaye kuyapa uhai mifupa mikavu [Ezekieli 37:9–10]. Pumzi hutoa uhai, lakini pia ina nguvu, huweka utaratibu na hutawala.

Maji yaliyoganda yanaonyesha kwamba hata kile kinachoonekana kutodhibitika kinaweza kuzuiliwa na Mungu. Maji hutapakaa, hufurika, hutiririka na kutoroka mikononi mwa mwanadamu. Lakini pumzi ya Mungu inaweza kuyafanya yasimame.

Ayubu amehisi kana kwamba maisha yake yameganda. Mwendo umesimama. Furaha imekuwa ngumu. Tumaini limenaswa. Elihu anaona ishara katika uumbaji: Mungu bado anaweza kutawala kile kilichokuwa kigumu, baridi na kisichosogea.

Pumzi inayoyagandisha maji ndiyo pia pumzi inayoweza kuifufua mifupa mikavu.

3.7 Mawingu Chini ya Uongozi Wake: Hali ya Hewa Kama Mtumishi wa Kusudi la Mungu (37:11–13)

Elihu anasema Mungu hulijaza wingu zito kwa unyevunyevu, huitawanya radi katika wingu, na kuyafanya mawingu yazunguke chini ya uongozi wake ili kutimiza kila anachoyaamuru juu ya uso wa dunia inayokaliwa [Ayubu 37:11–12].

Kwa Elihu, mawingu hayatembei bila kusudi. Yanaongozwa. Yanazunguka kama watumishi walio chini ya amri. Yanabeba baraka, onyo, hukumu na rehema kulingana na kusudi la Mungu.

Kisha anataja makusudi matatu yanayowezekana:

“Ikiwa ni kwa kuonya, au kwa ajili ya nchi yake, au kwa fadhili, huifanya itokee” [Ayubu 37:13].

Dhoruba inaweza kuja kwa ajili ya kuonya au kuadibu. Inaweza kuja kwa ajili ya nchi, ili kuimwagilia na kuutegemeza uumbaji. Inaweza kuja kwa sababu ya upendo thabiti au rehema. Tukio moja katika asili linaweza kutimiza makusudi tofauti katika utawala wa Mungu.

Dhoruba si adhabu kila wakati. Mvua inaweza kuwa adabu, riziki au rehema. Matendo ya Mungu yana tabaka nyingi. Mara nyingi wanadamu huona juu tu.

Marafiki za Ayubu waliiona misiba yake na kuipa maana moja tu: adhabu. Elihu anaona uwezekano zaidi, ingawa bado anaelekea kumsukuma Ayubu akubali kwamba anaadibiwa. Aya yenyewe ina hekima pana kuliko matumizi yoyote moja. Mungu anaweza kuwa anafanya mambo zaidi ya moja.

Mvua ileile inaweza kuonya, kumwagilia na kubariki; makusudi ya Mungu ni mapana kuliko tafsiri yetu ya kwanza.

3.8 “Simama na Utafakari”: Agizo la Mwisho la Elihu kwa Ayubu (37:14)

Sasa Elihu anamgeukia Ayubu:

“Sikia haya, Ee Ayubu; simama, uyatafakari matendo ya ajabu ya Mungu” [Ayubu 37:14].

Huu ndio wito wa mwisho wa moja kwa moja ambao Ayubu anapokea kutoka kwa msemaji wa kibinadamu.

Simama.

Tafakari.

Wazo la Kiebrania linahusisha kutulia, kuwa makini, na kusimama mbele ya ajabu. Ayubu amesema maneno mengi. Ameuliza, amebishana, ameomboleza na kuapa kwamba hana hatia.

Sasa Elihu anamwita aingie katika ukimya wa kutafakari mbele ya matendo ya Mungu.

Kuna hekima hapa, ingawa lazima ishughulikiwe kwa upole. Wanaoteseka hawapaswi kunyamazishwa kwa nguvu. Maneno ya Ayubu yamekuwa ya lazima. Maombolezo yake yamekuwa ya uaminifu kwa namna ambayo marafiki zake hawakuweza kuelewa. Lakini pia kuna wakati ambapo maneno yanahitaji kuwa ukimya, si kwa sababu maswali ni ya kipumbavu, bali kwa sababu nafsi ya mwanadamu inahitaji mshangao kama inavyohitaji hoja.

Kutafakari matendo ya ajabu ya Mungu si kuyakana maumivu. Ni kuyaweka maumivu ndani ya ulimwengu ulio mpana kuliko maumivu.

Ukimya sio kifo cha imani; wakati mwingine ni mlango ambao mshangao huingilia.

3.9 Je, Unajua? Mawingu, Radi na Maarifa Makamilifu (37:15–16)

Elihu anamwuliza Ayubu:

“Je, unajua jinsi Mungu anavyoyaagiza, na kuifanya nuru ya wingu lake imulike?” [Ayubu 37:15].

Kisha:

“Je, unajua kusawazishwa kwa mawingu, matendo ya ajabu ya yeye aliye mkamilifu katika maarifa?” [Ayubu 37:16].

Maswali haya yanatangulia maswali ya Mungu katika Ayubu 38–41. Elihu anauliza kuhusu mawingu na radi. Yahweh atauliza kuhusu misingi ya dunia, bahari, mapambazuko, vilindi, kifo, theluji, nyota na wanyama.

Hoja ni mipaka ya mwanadamu. Ayubu hajui jinsi Mungu anavyoyatawala mawingu. Hadhibiti radi. Hawezi kueleza jinsi anga linavyosawazishwa na kusogezwa. Yule anayeweza kufanya hivyo ndiye “mkamilifu katika maarifa.”

Hapo awali Elihu alitumia maneno yanayofanana kwa namna ambayo huenda ilisikika kana kwamba anajizungumzia mwenyewe [Ayubu 36:4]. Hapa ni wazi kwamba maneno hayo yanamhusu Mungu. Mungu pekee ndiye mwenye maarifa makamilifu. Ugumu wa uumbaji si mkanganyiko kwake.

Kwa Ayubu, hili linamnyenyekeza. Ikiwa hawezi kuelewa kusawazishwa kwa mawingu, atawezaje kuelewa kikamilifu utawala wa maadili wa ulimwengu? Hii haimaanishi mateso yake hayana maana. Inamaanisha maana yake imo ndani ya hekima iliyo kubwa kuliko uwezo wake wa kuifikia.

Mawingu husogea kwa hekima tusiyoweza kuipima; huenda vivyo hivyo makusudi yaliyofichika ya Mungu yanasogea juu ya ufahamu wetu.

3.10 Mavazi Yenye Joto na Anga Kama Kioo Kilichoyeyushwa: Udhaifu wa Mwanadamu Chini ya Mbingu (37:17–18)

Elihu anaendelea: mavazi ya Ayubu yanakuwa ya moto wakati nchi imetulia kwa sababu ya upepo wa kusini [Ayubu 37:17]. Kisha anauliza:

“Je, waweza kutandaza anga pamoja naye, ambalo ni imara kama kioo cha chuma kilichoyeyushwa?” [Ayubu 37:18].

Taswira hizi zinalinganisha udhaifu wa mwanadamu na ufundi wa Mungu. Ayubu hawezi kudhibiti joto linalombana ndani ya mavazi yake mwenyewe. Hawezi kuutawala upepo unaoufanya mwili wake usiwe na raha. Atawezaje basi kulitandaza anga?

Anga linaelezwa kama kitu kikubwa, imara, kinachong’aa na kilichoundwa kwa ustadi. Elihu hatoi somo la kisasa la hali ya hewa; anatumia mtazamo wa kale wa kishairi kuhusu ulimwengu ili kuamsha mshangao. Hoja si muundo wa kimwili wa anga, bali tofauti kubwa kati ya kiumbe na Muumba.

Wanadamu huathiriwa na hali ya hewa; Mungu huiamuru. Wanadamu hutokwa na jasho chini ya upepo wa kusini; Mungu hutandaza mbingu. Ayubu anahisi joto katika mavazi yake; Mungu huunda paa la ulimwengu.

Hili halikusudiwi kumfedhehesha Ayubu hadi ajione hana thamani. Linakusudia kumrudisha katika nafasi yake kama kiumbe. Kuwa kiumbe si aibu. Ni ukweli. Sisi si Mungu, na amani huanza tunapoacha kujaribu kusimama mahali ambapo Mungu pekee ndiye anayeweza kusimama.

Kuwa mwanadamu si kulishikilia anga, bali kuishi kwa uaminifu chini yake.

3.11 “Tufundishe Tutakalosema”: Giza la Kesi ya Mwanadamu (37:19–20)

Sasa Elihu anazungumza kwa unyenyekevu wa kushangaza:

“Tufundishe tutakalomwambia; kwa sababu ya giza, hatuwezi kuandaa shauri letu” [Ayubu 37:19].

Baada ya hoja zote, mashtaka yote, utetezi wote na madai yote ya kitheolojia, Elihu anakiri: hatujui jinsi ya kusema kwa usahihi mbele za Mungu. Giza linaizunguka kesi ya mwanadamu. Hatuwezi kupanga shauri letu mbele za Mwenyezi kwa ufahamu kamili.

Huu ni mwisho unaofaa wa hekima ya mwanadamu. Haukatai kwamba wanadamu wanaweza kusema ukweli. Unakataa kwamba wanadamu wanaweza kuutawala ukweli wote.

Kisha Elihu anauliza:

“Je, ataambiwa kwamba nataka kusema? Je, mtu angetamani amezewe?” [Ayubu 37:20].

Kudai nafasi ya kusema mbele za Mungu ni jambo la hatari. Kukimbilia mbele zake ukiwa na kesi ya kisheria kunaweza kuwa kama kuingia katika mwanga unaoteketeza bila maandalizi.

Ayubu ametamani kuzungumza na Mungu. Elihu anamwonya kwamba mazungumzo hayo si jambo dogo. Lakini ajabu ya kitabu hiki ni kwamba Mungu atasema kweli—si ili kumwangamiza Ayubu, bali kumjibu kwa namna itakayomnyenyekeza na kumrejesha.

Mbele za Mungu, huenda sentensi yenye hekima zaidi ya mwanadamu ni: Tufundishe tutakalosema.

3.12 Nuru Kali Isiyoweza Kutazamwa: Upepo Unaolisafisha Anga (37:21–22)

Elihu anaeleza tukio baada ya dhoruba: watu hawawezi kuitazama nuru inapong’aa angani, baada ya upepo kupita na kulisafisha anga [Ayubu 37:21]. Kutoka kaskazini huja mng’ao wa dhahabu; Mungu amevikwa enzi ya kutisha [Ayubu 37:22].

Mandhari hii inashangaza. Mawingu yamepita. Upepo umelifagia anga. Nuru inamiminika, ikiwa kali mno kwa macho. Mng’ao wa dhahabu unakuja kutoka kaskazini. Ukuu unajaza upeo wote wa macho.

Taswira hii inafanya kazi kama daraja kutoka dhorubani kwenda kwenye ufunuo. Dhoruba si machafuko tu; inalisafisha anga kwa ajili ya utukufu. Giza, ngurumo na mvua vinatoa nafasi kwa mwangaza usiovumilika.

Kuna uzuri wa kichungaji hapa. Baadhi ya dhoruba huacha uharibifu. Lakini baadhi pia husafisha anga. Hufunua nuru iliyokuwa imefichwa nyuma ya mawingu mazito. Katika simulizi ya Ayubu, dhoruba ya mabishano iko karibu kuzaa sauti ya Mungu. Anga linasafishwa, lakini nuru yake itakuwa kubwa mno kuweza kutawaliwa.

Dhoruba haitakuwa na neno la mwisho; nyuma yake kuna mwangaza ambao jicho la mwanadamu haliwezi kuumiliki.

3.13 Mwenyezi Asiyefikiwa: Nguvu, Haki na Uchaji (37:23–24)

Elihu anahitimisha:

“Mwenyezi—hatuwezi kumfikia; ni mkuu katika nguvu; katika hukumu na wingi wa haki, hatadhulumu” [Ayubu 37:23].

Hii ndiyo kauli ya mwisho ya kitheolojia ya Elihu.

Mungu yuko juu ya uwezo wetu wa kumfikia. Si kwamba hayupo, bali hawezi kushikwa na akili zetu. Si kwamba hatuwezi kumjua kwa namna yoyote, bali hawezi kufungwa ndani ya ufahamu wetu. Ni mkuu katika nguvu. Amejaa haki na uadilifu. Hatendi kinyume cha yaliyo sawa.

Kisha Elihu anatoa mstari wake wa mwisho:

“Kwa hiyo watu humcha; hawaangalii wale wenye hekima mioyoni mwao” [Ayubu 37:24].

Mwitikio unaofaa ni kumcha—si hofu ya kutishwa tu, bali mshangao wenye heshima, kujisalimisha kwa unyenyekevu na ibada ya kiumbe mbele ya Muumba. Wanadamu hawapaswi kumkaribia Mungu kana kwamba hekima yao inatosha kumhukumu.

Sentensi hii ya mwisho inaweza kusikika kama inamlenga Ayubu. Elihu anaamini Ayubu amekuwa mwenye hekima machoni pake mwenyewe. Lakini pia sentensi hiyo inawafikia wasemaji wote katika kitabu hiki, pamoja na Elihu mwenyewe. Hekima yote ya wanadamu lazima ipige magoti. Marafiki lazima wapige magoti. Ayubu lazima apige magoti. Elihu lazima apige magoti. Msomaji lazima apige magoti.

Hotuba za wanadamu zinaishia si kwa jibu rahisi, bali kwa mshangao.

Kisha Bwana anamjibu Ayubu kutoka katika tufani.

Hekima ya mwanadamu inapofikia mwisho wake, uchaji mtakatifu unakuwa kizingiti cha ufunuo.

4. Tafakari ya Kitheolojia: Dhoruba, Ukimya na Kumcha Bwana

4.1 Uumbaji Ni Aina ya Hotuba ya Mungu

Elihu anaisikia sauti ya Mungu katika ngurumo, anaiona amri ya Mungu katika theluji na mvua, na anatambua utawala wa Mungu katika mawingu na radi. Uumbaji hauko kimya. Unazungumza bila silabi.

Hili halichukui nafasi ya Maandiko au ufunuo wa moja kwa moja. Lakini linamaanisha kwamba ulimwengu umejaa ushuhuda. Mbingu zinatangaza utukufu wa Mungu [Zaburi 19:1]. Mvua inazungumza kuhusu ukarimu. Ngurumo inazungumza kuhusu ukuu. Theluji inazungumza kuhusu utii. Mawingu yanazungumza kuhusu fumbo. Wanyama wanaojificha mapangoni wanazungumza kuhusu mipaka ya viumbe.

Tatizo si kwamba uumbaji hausemi chochote. Tatizo ni kwamba wanadamu mara nyingi hutembea kwa haraka mno, huzungumza sana, na kusikiliza kidogo.

4.2 Makusudi ya Mungu Mara Nyingi Yana Tabaka Nyingi

Ayubu 37:13 ni aya ya muhimu sana: dhoruba inaweza kutumika kwa kuadibu, kwa ajili ya nchi, au kwa ajili ya rehema. Tukio moja linaweza kubeba kusudi zaidi ya moja la Mungu.

Hoja hii inatulinda dhidi ya maelezo ya kikatili yaliyorahisishwa kupita kiasi. Tunapaswa kuwa waangalifu tunaposema, “Jambo hili limetokea kwa sababu ya lile.” Matendo ya Mungu hayafuati mstari mmoja kila wakati. Mvua inaweza kuadibu, kumwagilia, kubariki, kuonya, kusafisha na kutegemeza uhai.

Vivyo hivyo, mateso yanaweza kufunua dhambi, kukuza huruma, kuonyesha imani iliyofichika, kukabiliana na mafundisho ya uongo, kuimarisha uvumilivu, au kuendelea kuwa fumbo kwetu. Mungu pekee ndiye anayeona tabaka zote.

4.3 Mipaka ya Mwanadamu Si Fedheha, Bali Ni Hekima

Elihu anauliza tena na tena, “Je, unajua?”

Jibu ni hapana.

Lakini kutojua kila kitu hakumaanishi kwamba hatujui chochote. Kunamaanisha sisi ni viumbe. Tunaweza kupokea ufunuo, kutenda kwa hekima, kufanya haki, kuomba kwa uaminifu na kupenda kwa uaminifu huku tukikiri kwamba hatuwezi kutawala mawingu wala kufumbua kila huzuni.

Wanadamu wa kisasa mara nyingi huogopa mipaka kwa sababu tunachanganya udhibiti na heshima. Maandiko yanafundisha kwamba heshima yetu inatokana na kuumbwa na Mungu, si kutokana na kuwa Mungu.

Amani huanza tunapokubali kwamba sisi ni viumbe.

4.4 Kumcha Bwana Ni Mwisho wa Mabishano na Mwanzo wa Hekima

Elihu anamalizia kwa kumcha Mungu. Wimbo wa hekima katika Ayubu 28 ulimalizia kwa njia kama hiyo: kumcha Bwana ndiyo hekima, na kujitenga na uovu ndiyo ufahamu [Ayubu 28:28].

Kumcha Bwana hakunyamazishi maombolezo ya kweli. Ayubu ameomboleza, na kitabu kimemruhusu kufanya hivyo. Lakini kumcha Bwana kunazuia maombolezo yasigeuke jaribio la kumtawala Mungu. Kunamfundisha mwenye kuteseka kuleta maumivu yake mbele za Mungu bila kudai kiti cha enzi cha Mungu.

Uchaji mtakatifu si adui wa ukaribu. Ni hewa ambamo ukaribu wa kweli hupumua.

4.5 Kristo Anamfunua Mungu Asiyefikiwa kwa Kuja Karibu

Elihu anasema:

“Mwenyezi—hatuwezi kumfikia” [Ayubu 37:23].

Hili ni kweli. Wanadamu hawawezi kupanda mpaka kwa Mungu kwa akili, maadili, mateso au hoja za kidini.

Lakini Injili inatangaza mgeuko wa kushangaza: Mungu ambaye hatuwezi kumtafuta kwa nguvu zetu amekuja kututafuta.

Katika Yesu Kristo, Mungu asiyefikiwa amekuja karibu bila kuacha kuwa mtakatifu. Neno ambaye kupitia kwake mawingu, mvua na nyota zilipata kuwapo alifanyika mwili na kukaa kati yetu [Yohana 1:1–14]. Bwana wa dhoruba anatembea juu ya maji, anatuliza upepo, na analala katika mashua wakati wanafunzi wake wanatetemeka [Marko 4:35–41]. Msalabani, giza linaifunika nchi; katika ufufuo, nuru ya uumbaji mpya inapenya.

Kristo hamfanyi Mungu kuwa wa kutawaliwa.

Anamfanya Mungu ajulikane.

Mungu asiyefikiwa ametufikia katika Yesu, si ili kupunguza ukuu wake, bali kutuingiza mbele zake tukiwa tunatetemeka, lakini pia tunapendwa—kupitia mikono iliyojeruhiwa.

5. Matumizi Katika Maisha: Kujifunza Kusimama Mbele ya Maajabu ya Mungu

Ayubu 37 inatuita kurudisha nidhamu ya kiroho ya kushangaa.

Wengi wetu tunajua kubishana, kupanga, kueleza, kulalamika na kuchambua. Wachache wetu tunajua kusimama na kutafakari. Tunaweza kuzungumza kwa haraka kuhusu Mungu, huku mara chache sana tukisimama kimya mbele za Mungu.

Sura hii inatualika kupunguza mwendo chini ya anga.

Ngurumo inapolia, kumbuka kwamba wewe si kitovu cha ulimwengu.

Mvua inaponyesha, kumbuka kwamba rehema mara nyingi hufika tone baada ya tone.

Kazi inapokatizwa, jiulize ikiwa Mungu anaufunga mkono wako ili macho yako yafunguke.

Usipoweza kuelewa mwelekeo wa maisha yako, kumbuka kwamba huwezi pia kutawala mwendo wa mawingu.

Unaposhawishika kudai kwamba Mungu akueleze kila kitu, omba:

“Nifundishe nitakalosema.”

Zoezi la vitendo kwa ajili ya sura hii:

Chagua wakati mmoja katika juma hili utoke nje na usimame kimya kwa dakika tano. Usitumie muda huo kuzalisha kitu, kutatua tatizo au kupanga. Tazama anga. Tambua mawingu, upepo, joto, nuru au mvua.

Kisha omba Ayubu 37:14 kwa maneno yako mwenyewe:

“Bwana, nisaidie kusimama na kuyatafakari matendo yako ya ajabu.”

Baada ya hapo, andika sentensi moja inayoanza hivi:

“Mimi si Mungu, na leo jambo hilo linamaanisha kwamba…”

Iache sentensi hiyo iwe tendo la kujisalimisha.

Mshangao hauondoi mateso, lakini huipanua nafsi mpaka mateso yasiwe jambo pekee tunaloweza kuona.

6. Maswali ya Kutafakari

Kwa nini ni muhimu kwamba hotuba ya mwisho ya Elihu inamalizika kwa taswira ya dhoruba badala ya maelezo rahisi kuhusu mateso ya Ayubu?

Elihu anamaanisha nini anapoieleza ngurumo kama sauti ya Mungu?

Ayubu 37:13 inatusaidiaje kuepuka tafsiri rahisi kupita kiasi kuhusu mateso au matukio ya asili?

Inaweza kumaanisha nini kusema kwamba Mungu “huifunga” mikono ya wanadamu ili watu waweze kuyajua matendo yake?

Kwa nini Elihu anamwambia Ayubu “asimame na kuyatafakari” matendo ya ajabu ya Mungu?

Kukiri mipaka ya mwanadamu kunawezaje kuwa njia inayoelekea kwenye hekima badala ya kukata tamaa?

Yesu anamfunuaje Mungu ambaye Elihu anamwita asiyeweza kufikiwa?

7. Sala ya Mwitikio

Mungu Mwenyezi, Bwana wa ngurumo na mnong’ono, Muumba wa mawingu, theluji, mvua na nuru, tufundishe kusimama mbele ya maajabu yako.

Mioyo yetu inapotetemeka, geuza hofu yetu iwe uchaji. Mikono yetu inapofungwa, yafungue macho yetu ili tuione kazi yako. Maneno yetu yanapokuwa mengi mno, tufundishe tunachopaswa kusema—na wakati wa kunyamaza.

Tusamehe kwa kufikiri kwamba tunaweza kulitawala anga, kufumbua kila huzuni, au kukuita uje katika mahakama yetu. Tupe hekima yenye unyenyekevu. Tupe uchaji mtakatifu. Tupe ujasiri wa kuiamini haki yako wakati njia zako zinapokuwa juu ya uwezo wetu wa kuzifikia.

Na utuongoze kwa Yesu, Neno aliyefanyika mwili, Bwana wa dhoruba, aliyesulubiwa na kufufuka, ambaye ndani yake ukuu wako usiofikiwa umekuja karibu nasi kwa rehema iliyobebwa katika mikono iliyojeruhiwa.

Amina.

8. Dirisha la Kuelekea Sura Inayofuata: Mungu Anapojibu Kutoka Katika Tufani

Hotuba za wanadamu zimekwisha.

Elifazi, Bildadi na Sofari wamenyamaza. Ayubu ametoa rufaa yake ya mwisho. Elihu ametetemeka mbele ya dhoruba na kumwita Ayubu asimame mbele ya maajabu ya Mungu.

Sasa, katika Ayubu 38, sauti ambayo Ayubu ameitaka kwa muda mrefu hatimaye itasikika.

Lakini Mungu hatajibu kwa namna Ayubu alivyotarajia.

Bwana hataanza kwa maelezo kuhusu baraza la mbinguni. Hatamweleza Ayubu kuhusu changamoto ya yule mshtaki. Hatatoa mhadhara wa kifalsafa kuhusu uovu. Hatampa Ayubu hati ya mashtaka aliyoiomba.

Badala yake, Mungu atajibu kutoka katika tufani kwa maswali:

Ulikuwa wapi nilipoiweka misingi ya dunia?

Ni nani aliyeifungia bahari kwa milango?

Je, umewahi kuyaamuru mapambazuko?

Je, umeingia katika maghala ya theluji?

Je, unaweza kufunga kifungo cha Kilimia?

Je, unaweza kumlisha simba au kumpatia kunguru chakula?

Ayubu alitaka mahakama.

Mungu atampa ulimwengu mzima.

Ayubu alitaka jibu.

Mungu atampa nafsi yake mwenyewe.

Dhoruba haikaribii tena.

Tufani inasema.

9. Bibliografia

Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010.

BibleProject. The Book of Job Guide. BibleProject, ilifikiwa 2026.

Clines, David J. A. Job 21–37. Word Biblical Commentary 18A. Nashville: Thomas Nelson, 2006.

Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988.

Walton, John H., na Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015.