Uchambuzi wa Ezra 3: Madhabahu Inapoinuka Mbele ya Nyumba — Ibada, Hofu, na Moto wa Kwanza wa Kurudi

01

1.0 Utangulizi: Ibada Inapoanza Kabla ya Usalama

Wengi wetu tunataka usalama kabla ya ibada. Tunataka kuta zitengenezwe, uchumi uwe thabiti, upinzani unyamaze, na wakati ujao uwe wazi. Kisha tunajiambia kwamba tutaomba kwa uhuru. Kisha tutaimba kwa nguvu. Kisha tutatoa, kutumikia, kujenga, na kutii.

Ezra 3 inapinga silika hiyo.

Waliorudi wako katika nchi, lakini Yerusalemu bado haijarejeshwa. Hekalu halijajengwa. Mji bado una alama za moto wa Babeli. Mataifa ya jirani si rafiki kwa lazima. Wakati ujao ni dhaifu. Hata hivyo, tendo kuu la kwanza la jumuiya iliyokusanyika si kujenga ukuta, kuunda jeshi, wala kuandika katiba ya kisiasa. Ni kujenga madhabahu.

Hiki ni kipaumbele cha kushangaza. Watu hawangoji maisha yawe salama kabla ya kurudi kwenye ibada. Wanajenga madhabahu “maana hofu ilikuwa juu yao kwa sababu ya watu wa nchi” [Ezra 3:3]. Hofu haitoweki; ibada inainuka ndani yake.

Ezra 3 inahusu moto wa kwanza wa kurudi. Inaonyesha jumuiya ikijifunza kwamba urejesho lazima uanzie mahali ambapo maisha yanatolewa tena kwa Mungu. Madhabahu inakuja kabla ya jengo kwa sababu kujisalimisha lazima kuje kabla ya mafanikio yanayoonekana. Dhabihu inakuja kabla ya usanifu. Utii unakuja kabla ya sherehe.

Andiko hili linahusu kurudi kunakokuwa ibada, kwa sababu kufika nyumbani hakutoshi ikiwa madhabahu hainuki tena katikati ya maisha.

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Baada ya Majina, Kabla ya Upinzani

Ezra 1 ilifungua mlango wa kurudi kupitia amri ya Koreshi. Ezra 2 iliwahesabu waliorudi kwa familia, miji, na majukumu ya hekalu. Sasa Ezra 3 inaonyesha kile ambacho watu wanaokumbukwa wanafanya wanapokusanyika tena katika nchi.

Sura iko katika wakati muhimu wa mabadiliko. Watu wamekaa katika miji yao [Ezra 2:70], lakini mwezi wa saba wanakusanyika “kama mtu mmoja” Yerusalemu [Ezra 3:1]. Mwezi wa saba ulikuwa na uzito katika kalenda ya ibada ya Israeli: Sikukuu ya Baragumu, Siku ya Upatanisho, na Sikukuu ya Vibanda [Law. 23:23–43]. Wakati huo ni muhimu. Kurudi kwa Israeli kunaumbwa na Maandiko ya Israeli. Hawatengenezi utambulisho mpya kutoka vipande vilivyovunjika vya uhamisho; wanaingia tena katika midundo ambayo Mungu aliwapa.

Sura inafunuka katika miendo miwili. Kwanza, madhabahu inajengwa na dhabihu zinaanza tena [Ezra 3:1–6]. Pili, maandalizi ya kujenga hekalu yanaanza, msingi unawekwa, na watu wanajibu kwa sifa, kelele, na kilio [Ezra 3:7–13].

Sura hii inaangaza kwa tumaini, lakini si ushindi rahisi. Madhabahu inainuka, lakini hofu inabaki. Msingi unawekwa, lakini baadhi ya wazee wanalia. Watu wanaimba kuhusu upendo wa agano wa Bwana, lakini utukufu unaoonekana si ule ambao kizazi cha zamani kilikumbuka kutoka hekalu la Sulemani. Urejesho ni wa kweli, lakini ni wa sehemu. Moshi unainuka, lakini maumivu yanabaki.

Huo ndio uzuri wa kweli wa Ezra 3. Inakataa kukata tamaa na pia sherehe ya juu juu.

03

3.0 Kutembea Ndani ya Andiko

Wakati Watu Wanapokusanyika Kama Mtu Mmoja [Ezra 3:1]

Sura inaanza kwa umoja: “watu wakakusanyika pamoja kama mtu mmoja huko Yerusalemu” [Ezra 3:1]. Kauli hii ni zaidi ya maelezo ya umati. Inaonyesha watu wakisonga na kituo kimoja. Baada ya uhamisho, kuondolewa mahali, na miaka ya kutawanyika, jumuiya inakuja pamoja kuzunguka ibada.

Umoja katika Ezra 3 haujengwi juu ya starehe. Mji bado umejeruhiwa. Hekalu bado halijakamilika. Watu bado wako hatarini. Lakini wanakusanyika kwa sababu ibada inawapanga watu kabla mazingira hayajatengenezwa kikamilifu.

Kukusanyika huku pia kunakumbusha nyakati za awali katika simulizi la Israeli walipokusanyika mbele za Bwana kusikia, kufanya upya agano, kujenga, au kutubu [Kut. 19:7–8; Yos. 8:30–35; 2 Nya. 5:2–14]. Waliorudi wanaumbwa upya kuwa watu wa agano. Ishara ya kwanza ya urejesho si maisha binafsi ya kiroho tu, bali ibada ya hadharani, yenye mwili, na ya jumuiya.

Wakati Madhabahu Inapoinuka Katika Nchi ya Hofu [Ezra 3:2–3]

Yeshua kuhani na Zerubabeli mzao wa Daudi wanaongoza kujenga madhabahu [Ezra 3:2]. Kuhani na mrithi wa kifalme wanasimama pamoja, si bado katika utimilifu wa tumaini la Kimasihi, bali kama ishara kwamba wito wa zamani wa Israeli unakumbukwa. Madhabahu inajengwa “ili watoe sadaka za kuteketezwa juu yake, kama ilivyoandikwa katika sheria ya Musa, mtu wa Mungu” [Ezra 3:2].

Kauli “kama ilivyoandikwa” ni muhimu. Ibada haijengwi upya kwa kumbukumbu, msukumo, au ladha binafsi. Inaumbwa na Maandiko. Baada ya uhamisho, watu wa Mungu lazima wajifunze tena kwamba nia njema isiyo na utii si kufanywa upya kwa agano.

Kisha inakuja kitovu cha hisia cha mwendo wa kwanza: “Wakaiweka madhabahu katika mahali pake, maana hofu ilikuwa juu yao kwa sababu ya watu wa nchi” [Ezra 3:3]. Hofu haifichwi. Andiko halijifanyi wanaorudi ni jasiri kwa namna rahisi. Wanaogopa. Lakini badala ya kuiacha hofu iwafukuze mbali na Mungu, wanaiacha iwapeleke kwa Mungu.

Hili ni mojawapo ya mafundisho ya ndani ya Ezra 3: ibada si kukataa hofu; ni kuiweka hofu chini ya utawala wa Mungu. Madhabahu inakuwa kiini kwa sababu watu wanajua kwamba kuishi bila ushirika na Mungu si urejesho.

Wakati Kalenda Inapoufundisha Moyo Tena [Ezra 3:4–6]

Watu wanasherehekea Sikukuu ya Vibanda “kama ilivyoandikwa” [Ezra 3:4]. Sikukuu hii ilikumbuka safari ya Israeli jangwani, wakati watu waliishi katika makao ya muda na kutegemea msaada wa Bwana [Law. 23:39–43]. Ni sikukuu inayofaa sana kwa waliorudi. Wao pia ni watu wa jangwani tena: wako nyumbani lakini hawajatulia; wamekusanyika lakini si salama; wana tumaini lakini bado ni dhaifu.

Sadaka za kila siku zinaanza tena. Sikukuu zilizowekwa zinaanza tena. Sadaka za hiari zinaanza tena [Ezra 3:5]. Ibada inakuwa mdundo tena. Hili ni muhimu kwa sababu urejesho haudumishwi na wakati mmoja wa hisia. Unahitaji mazoea matakatifu. Watu wanahitaji kalenda inayofundisha mapendo yao, mpangilio unaomweka Mungu katikati tena na tena.

Mstari wa 6 unaweka mvutano wazi: “Tangu siku ya kwanza ya mwezi wa saba wakaanza kumtolea Bwana sadaka za kuteketezwa. Lakini msingi wa hekalu la Bwana ulikuwa haujawekwa bado” [Ezra 3:6]. Madhabahu inafanya kazi kabla jengo halijakamilika. Mungu anakutana na watu wake mwanzoni, si kwenye mwisho tu.

Wakati Maandalizi Yenye Gharama Yanapokuwa Ibada [Ezra 3:7–9]

Mwendo wa pili unaanza kwa maandalizi ya vitendo. Watu wanawapa waashi na maseremala fedha. Wanawapa Wasidoni na Watiro chakula, vinywaji, na mafuta ili walete mierezi kutoka Lebanoni kwa bahari, kulingana na ruhusa ya Koreshi [Ezra 3:7].

Tukio hili linakumbusha maandalizi ya hekalu la Sulemani [1 Fal. 5:1–12; 2 Nya. 2:8–16]. Jumuiya iliyorejeshwa haijengi mahali pa ibada pasipo na historia. Inatafuta mwendelezo na hekalu la kwanza, mahali ambapo Israeli ilijua makao ya Bwana miongoni mwao. Mierezi inakuja tena. Mafundi wanakusanyika tena. Viongozi wanapanga tena.

Hata hivyo, kiwango ni cha unyenyekevu zaidi. Huu si wakati wa dhahabu wa Sulemani. Jumuiya ni ndogo, inategemea kisiasa, na ina uwezo mdogo wa uchumi. Bado wanaandaa. Tumaini linaweka mikono kazini.

Mwaka wa pili baada ya kufika, Zerubabeli, Yeshua, makuhani, Walawi, na waliorudi wanaanza kazi [Ezra 3:8]. Walawi wenye miaka ishirini na zaidi wanawekwa kusimamia kazi ya nyumba ya Bwana. Urejesho unahitaji huduma iliyopangwa, si shauku pekee.

Wakati Msingi Unapopokea Wimbo [Ezra 3:10–11]

Wajenzi wanapoweka msingi, makuhani wanakuja katika mavazi yao na baragumu, na Walawi wakiwa na matoazi, “kwa utaratibu wa Daudi mfalme wa Israeli” [Ezra 3:10]. Wakati huu unarudi kwenye mpangilio wa Daudi wa ibada ya hekalu na kuwekwa wakfu kwa hekalu la kwanza la Sulemani [1 Nya. 16:4–7; 2 Nya. 5:12–13].

Wimbo wao ni rahisi na wa zamani: “Kwa kuwa ni mwema, kwa maana rehema zake kwa Israeli ni za milele” [Ezra 3:11]. Kiitikio hiki kilikuwa kimeimbwa katika ibada ya Israeli hapo awali [1 Nya. 16:34; 2 Nya. 7:3; Zab. 136:1]. Sasa kinainuka tena kutoka kwa watu ambao wamejifunza maana yake kupitia hukumu na rehema.

Hawaimbi, “Sisi tuna nguvu.” Hawaimbi, “Wakati wetu ujao ni salama.” Wanaimba, “Yeye ni mwema.” Hawafungi tumaini kwenye msingi wao uliojengwa, bali katika upendo wa agano wa Bwana unaodumu.

Msingi usio na sifa ungekuwa ujenzi tu. Sifa inaigeuza kazi kuwa ibada.

Wakati Machozi na Kelele Vinapochanganyika Kwenye Msingi [Ezra 3:12–13]

Sura inamalizika kwa mojawapo ya matukio ya kibinadamu zaidi katika Ezra–Nehemia. Makuhani, Walawi, na wakuu wa jamaa walioliona hekalu la kwanza wanalia kwa sauti kuu wanapouona msingi wa nyumba mpya [Ezra 3:12]. Wengine wanapiga kelele kwa furaha. Sauti zinachanganyika kiasi kwamba watu hawawezi kutofautisha kelele ya furaha na sauti ya kilio [Ezra 3:13].

Huu si mkanganyiko. Ni urejesho katika maisha halisi.

Kizazi kipya kinaona mwanzo. Kizazi cha zamani kinakumbuka hasara. Baadhi wanaona ahadi; wengine wanahisi maumivu ya kulinganisha. Miitikio yote inaeleweka. Ezra hainyamazishi kundi lolote. Inaacha huzuni na furaha vishiriki hewa moja.

Machozi ya wazee yanatukumbusha kwamba urejesho haufuti kumbukumbu. Watu wanaweza kumsifu Mungu na bado kuomboleza kilichopotea. Msingi ni mzuri, lakini pia unafunua ukubwa wa uharibifu. Kelele ni halisi, na kilio ni halisi.

Tukio hili linatuandaa kwa neno la kinabii la Hagai: “Ni nani aliyebaki kati yenu aliyeiona nyumba hii katika utukufu wake wa kwanza? Nanyi mnaionaje sasa?” [Hag. 2:3]. Hata hivyo, Hagai pia anatangaza kwamba Bwana yuko pamoja nao na kwamba utukufu wa baadaye unatokana na ahadi ya Mungu, si kipimo cha mwanadamu [Hag. 2:4–9].

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Ibada Lazima Ijengwe Tena Katikati

Ezra 3 inafundisha kwamba urejesho unaanza na madhabahu. Watu wanahitaji nyumba, ulinzi, uongozi, na uthabiti wa uchumi, lakini kwanza wanahitaji ushirika uliorejeshwa na Mungu. Madhabahu ni mahali pa kujisalimisha, upatanisho, kuwekwa wakfu, na maisha ya agano yaliyofanywa upya.

Kwa waamini wa leo, madhabahu inaelekeza zaidi ya yenyewe kwa Kristo, ambaye upendo wake wa kujitoa unatimiza kile ambacho sadaka zilizorudiwa ziliweza kutazamia tu [Ebr. 10:1–14]. Hata hivyo, kanuni inabaki: maisha lazima yapangwe upya kuzunguka ibada, si kuboreshwa pembezoni tu.

Maandiko Huunda Urejesho wa Kweli

Mara mbili sura inasema watu wanatenda “kama ilivyoandikwa” [Ezra 3:2, 4]. Kurudi si kubuni maisha ya kiroho. Baada ya hukumu, watu wanahitaji zaidi ya shauku; wanahitaji mafundisho. Neno la Mungu linakuwa usanifu wa kufanywa upya kwao.

Hili ni neno linalohitajika kwa kila kizazi. Jumuiya zinaweza kujenga upya programu, majengo, majukwaa, na sifa huku zikiliweka Neno pembeni. Ezra 3 inasisitiza kwamba urejesho wa kweli unauliza: Mungu amesema nini, na tunapaswa kutii vipi?

Hofu Inaweza Kuwa Mahali pa Ibada

Madhabahu inainuka kwa sababu hofu iko juu yao [Ezra 3:3]. Hofu inaweza kutufanya tujifiche, tutawale, tulegeze uaminifu, au kushambulia. Lakini katika Ezra 3, hofu inakuwa mwito wa ibada. Watu hawangoji hofu iondoke kabla ya kutii.

Imani si kutokuwepo kwa kutetemeka kila mara. Wakati mwingine imani ni mikono inayotetemeka ikiweka mawe tena kwenye madhabahu.

Urejesho Unashikilia Furaha na Huzuni Pamoja

Sauti iliyochanganyika kwenye msingi ni mojawapo ya picha kuu za Biblia za tumaini la kweli. Watu wa Mungu wanaruhusiwa kufurahi bila kujifanya hakuna kilichopotea. Wanaruhusiwa kuhuzunika bila kukataa kwamba Mungu anatenda.

Hili linatulinda dhidi ya kujisifu kwa ushindi wa juu juu na kumbukumbu isiyo na tumaini. Jumuiya iliyorejeshwa lazima ijifunze kuimba ikiwa na machozi kooni.

05

5.0 Matumizi Katika Maisha: Kujenga Madhabahu Leo

Weka ibada mbele ya mafanikio yanayoonekana. Usingoje kila ukuta utengenezwe kabla ya kurudi kwenye sala, Maandiko, ushirika, na kujisalimisha.

Ruhusu Maandiko yaunde ujenzi wako. Usiulize tu, “Nataka kurejesha nini?” bali “Mungu ameandika nini kwa ajili ya maisha na jumuiya yangu?”

Ilete hofu yako madhabahuni. Hofu haipaswi kukutawala. Inaweza kuwa mahali pale ambapo unamtafuta Mungu kwa kina zaidi.

Rejesha midundo mitakatifu. Sadaka za kila siku, sikukuu, na zawadi za hiari zinatukumbusha kwamba urejesho hudumishwa kwa mazoea yanayorudiwa, si hisia ya mara moja.

Waheshimu wajenzi na waabudu. Waashi, maseremala, makuhani, Walawi, waimbaji, na wasimamizi wote ni muhimu katika kazi ya urejesho.

Tengeneza nafasi kwa hisia zilizochanganyika. Katika majira ya kujenga, wengine watapiga kelele na wengine watalia. Jumuiya iliyokomaa inaweza kushikilia yote.

Usiupime wakati ujao kwa wakati uliopita pekee. Kumbukumbu ni zawadi, lakini kushikilia zamani kunaweza kuwa gereza. Utukufu wa Mungu unaokuja haufungwi na umbo la jana.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni “madhabahu” gani inayohitaji kujengwa tena katikati ya maisha yako kabla marekebisho mengine yanayoonekana hayajadumu?

2. Ni wapi unangoja usalama kabla ya kumtii Mungu?

3. Ni mdundo gani wa ibada, Maandiko, sala, au ukarimu unaohitaji kurejeshwa katika maisha yako ya kila siku?

4. Je, unajaribiwa zaidi kudharau mwanzo mdogo au kupuuza huzuni ya kilichopotea?

5. Jumuiya yako inawezaje kutoa nafasi kwa kelele za furaha na kilio cha kweli?

07

7.0 Sala ya Kujibu

Bwana Mungu wa rehema,

jenga tena madhabahu katikati ya magofu yetu. Tufundishe tusingoje usalama kamili kabla ya kukuabudu. Hofu inapotuzunguka, ikusanye mioyo yetu inayotetemeka na utusaidie kuweka mawe ya kwanza ya utii mahali pake.

Ruhusu Neno lako liunde kurudi kwetu. Tuokoe na kujenga kwa kiburi, kushikilia zamani, haraka, au sifa za wanadamu. Yafanye maisha yetu yawe sadaka hai iliyopangwa kuzunguka uwepo wako.

Tupe ujasiri kwa mwanzo mdogo. Tupe uvumilivu kwa msingi wa taratibu. Tupe upole kwa wanaolia na shukrani kwa wanaopiga kelele. Tufundishe kuzisikia sauti zote bila aibu, kwa sababu wewe ni Mungu anayekutana nasi katika urejesho wa kweli.

Moto wa ibada uinuke tena. Nyimbo za upendo wa agano zirudi vinywani mwetu. Nyumba, makanisa, na jumuiya zetu ziwe mahali ambapo upendo wako unaodumu unakumbukwa na kuishiwa.

Kwa maana wewe ni mwema, na rehema zako ni za milele.

Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata: Upinzani Unapovaa Uso wa Kirafiki

Ezra 3 inamalizika sauti ikifika mbali: kelele, kilio, sifa, na maumivu vimechanganyika juu ya msingi. Lakini urejesho wa hadharani haupiti bila kuonekana. Ibada inapoinuka na kujenga kuanza, upinzani hufuata.

Ezra 4 itaonyesha kwamba upinzani hauji kila mara ukiwa na upanga mkononi. Wakati mwingine unakuja na ombi la kusaidia. Wakati mwingine unatumia lugha ya ibada ya pamoja huku ukibeba mbegu za machafuko, ushindani, na hofu.

Madhabahu imeinuka. Msingi umewekwa. Sasa jumuiya lazima ijifunze utambuzi: jinsi ya kujenga kwa uaminifu bila kuwa na kiburi, hofu, au maelewano.

Moto umerudi. Sasa jaribio linaanza.

09

9.0 Bibliografia

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Fensham, F. Charles. The Books of Ezra and Nehemiah. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1982.

Blenkinsopp, Joseph. Ezra–Nehemiah: A Commentary. Old Testament Library. Philadelphia: Westminster, 1988.

BibleProject. “The Book of Ezra-Nehemiah.” Old Testament Overview Guide.