Sauti moja inauliza kwa nini mbingu imekaa mbali. Mafahali huzunguka, mbwa hungoja, na nguvu hukauka. Kisha kilio kinafunguka kuwa kusanyiko la waabudu, na miisho ya dunia inafundishwa kukumbuka.
01
1.0 Utangulizi: Tunafanyaje “Mungu Wangu” na “Umeniacha” Vinapokutana Katika Sentensi Moja?
Zaburi 22 inaanza kwa maneno yanayoonekana kana kwamba hayawezi kukaa pamoja: “Mungu wangu, Mungu wangu” na “mbona umeniacha?” Msemaji hajakata uhusiano na Mungu; anamwita “wangu” mara mbili. Lakini Mungu huyo anaonekana kuwa mbali na mahali msaada unapohitajika. Hapa sala inaingia katika chumba kigumu cha imani: agano bado lipo, lakini uzoefu unaonekana kulipinga.
Zaburi haimkimbizi mteswa haraka kwenye tabasamu. Dhihaka, mwili unaodhoofika, kundi la maadui, kiu, mifupa iliyo wazi, na mavazi yanayogawanywa vinajaza shairi. Mteswa anapewa lugha ya kubeba maumivu yake mbele za Mungu.
Andiko hili linahusu kuachwa kunakogeuka kuwa sifa ya ulimwengu mzima, kwa sababu maombolezo ya kibiblia hayatatui mateso kwa kuyakana; yanaendelea kumwita Mungu mpaka kilio cha mtu mmoja aliyelemewa kinakuwa ushuhuda kwa kusanyiko, chakula kwa wanyenyekevu, na tumaini kwa vizazi ambavyo bado havijazaliwa.
Zaburi 22 inakataa uwongo kwamba mtu wa imani hawezi kujisikia ameachwa, na pia uwongo kwamba kujisikia hivyo kunamaanisha imani imekufa. Kinywa kilekile kinaweza kuuliza “Kwa nini?” na bado kusema, “Mungu wangu.”
02
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Ombolezo Linalofunguka Kuwa Wimbo wa Mataifa
Zaburi 22 ni ombolezo la mtu mmoja lenye kichwa cha Daudi, lakini linaishia katika sifa pana sana. Goldingay anaiona ikishikilia mambo mawili yanayoonekana kupingana: mwombaji amelemewa, anateswa, na kwa sasa haoni jibu; lakini anakumbuka uaminifu wa Yahweh na anaendelea kutarajia kusikiwa. Kidner anaangazia mpishano wa sehemu za “mimi” na sehemu za “wewe” mpaka baada ya aya ya 21, ambapo wimbo unaanza kupanuka.
Katika mpangilio wa Zaburi 15–24, BibleProject inaweka Zaburi 22 sambamba na Zaburi 17 kama sala ya mfalme akiwa katika dhiki inayokaribia mauti. Zaburi 19 iko katikati na Torah; Zaburi 20–21 zinaonyesha sala ya kifalme na ukombozi. Sasa Zaburi 22 inasukuma imani ya mfalme hadi ukingoni mwa kaburi. Zaburi 23 itafuata kwa picha ya Mchungaji anayepita pamoja nasi katika bonde la giza kuu.
Mgeuko wa aya 21–22 ni wa ghafla. Kidner anasikia mwishoni mwa aya 21 kilio, “Umenijibu!” Goldingay yuko mwangalifu zaidi: sifa zinazofuata zinaweza kuwa imani kwamba Mungu amejibu hata kabla ya ukombozi kuonekana wazi. Upweke unafunguka kuwa kusanyiko, na wimbo wa Israeli unapanuka kuelekea mataifa.
03
3.0 Kutembea Ndani ya Andiko
04
3.1 Zaburi 22:1–5 — Kuachwa Kunapobishana na Kumbukumbu
Swali la “Kwa nini?” si ombi la nadharia. Kimsingi linauliza: Kwa nini hutendi? Mchana na usiku mwombaji analia bila utulivu. Lakini aya ya 3 inaanza kwa “Lakini wewe.” Ukimya wa sasa unawekwa pembeni ya utakatifu wa Mungu na historia ya Israeli.
Mababu waliamini na wakaokolewa. Kumbukumbu inaweza kuongeza maumivu—kama uliwajibu wao, kwa nini si mimi?—lakini pia inazuia shida ya leo kuwa hadithi yote. Mteswa anakopa ushuhuda wa jana wakati leo haina ushahidi mwingi wa kumpa.
Maombolezo yaliyokomaa yanaruhusu maumivu kusema, lakini pia yanaita kumbukumbu kutoa ushahidi.
05
3.2 Zaburi 22:6–11 — Dhihaka Inaposhambulia Maana ya Kumtumaini Mungu
Msemaji anajiita “mdudu wala si mtu,” lugha ya kuaibishwa, si mafundisho kwamba hana thamani. Watu wanamdhihaki, wanatikisa vichwa, na wanageuza imani yake kuwa shtaka: kama Yahweh anampenda kweli, basi na amwokoe.
Hapa mateso yanatumiwa kama ushahidi wa kukataliwa na Mungu. Hii ni mojawapo ya tabia hatari sana za dini: kuchukua maombi ya mtu ambayo bado hayajajibiwa na kuyafanya kuwa ushahidi kwamba imani yake ni dhaifu au kwamba Mungu hamtaki.
Mwombaji anakumbuka huduma ya Mungu tangu kuzaliwa. Yahweh alimtoa tumboni na amekuwa “Mungu wangu” tangu mwanzo. Hoja yake si kujitetea kwa kujisifu; ni ya uhusiano: Umenibeba hadi hapa, basi usibaki mbali sasa. Shida iko karibu, na hakuna msaidizi wa kibinadamu anayethibiti.
06
3.3 Zaburi 22:12–21 — Ukatili wa Wanadamu Unapogeuka Duara la Wanyama
Shairi linakuwa kama ndoto ya kutisha: mafahali wamezunguka, simba amefungua kinywa, mbwa wamezingira, na pembe za nyati zinatisha. Watu wanafananishwa na wanyama kwa sababu ukatili umeacha utu wa ujirani. Goldingay anaona hapa kundi likimfunga mtu mmoja dhaifu katikati yake—mfumo tunaouona katika kutafutiwa mtu wa kubebeshwa lawama, mateso ya kundi, na kuaibishwa hadharani.
Mwili unakuwa ushahidi: mwombaji anamwagika kama maji; mifupa inalegea; moyo unayeyuka; nguvu zinakauka; ulimi unashikamana na kaakaa. Zaburi 22 haigeuzi mateso kuwa jambo la “kiroho” tu. Hofu, uchovu, kiu, na ukaribu wa mauti vinagusa mwili.
Aya ya 16 ina tatizo la maandishi ya Kiebrania kuhusu mikono na miguu, na tafsiri za kale hazifanani kikamilifu. Kwa hiyo usomaji wa Kikristo haupaswi kutegemea kifungu hicho kimoja kana kwamba ndicho ushahidi wote. Muundo mpana tayari una nguvu: dhihaka, kuzingirwa, mwili kuwekwa wazi, mavazi kugawanywa, na mteswa anayemlilia Mungu.
Maadui wanapigia kura mavazi yake kana kwamba mtu aliye hai tayari amekuwa mali ya kugawanywa. Ndipo sala inakuwa fupi na ya haraka: “Lakini wewe, Ee Yahweh, usiwe mbali.” Mwokoe kutoka kwa upanga, mbwa, simba, na pembe. Katika aya 21 wimbo unageuka kuelekea jibu.
07
3.4 Zaburi 22:22–31 — Jibu Moja Linapofungua Meza kwa Mataifa
Mwombaji hafungii faraja yake ndani. “Nitalitangaza jina lako kwa ndugu zangu; katikati ya kusanyiko nitakusifu.” Ukombozi unakuwa ushuhuda kwa sababu wengine pia wanahitaji ujasiri.
Aya ya 24 inatoa sababu ya sifa: Yahweh hakumdharau mteswa, hakuficha uso wake milele, wala hakupuuza kilio chake. Hisia za mwanzo kwamba Mungu amejificha hazifutwi kana kwamba hazikuwa halisi; zinajibiwa na ukweli kwamba mteswa hakuwahi kuwa mtu wa kudharauliwa mbele za Mungu.
Ibada inakuwa meza. Wanyenyekevu wanakula na kushiba. Miisho ya dunia inamkumbuka Yahweh; jamaa za mataifa zinainama kwa sababu ufalme ni wake; na vizazi ambavyo bado havijazaliwa vitasikia kile alichotenda.
Zaburi inaanza kwa swali, “Kwa nini hutendi?” na inaishia kwa watu wa baadaye kuambiwa, “Ametenda.” Kilio kimekuwa kwaya.
08
4.0 Tafakari ya Kitheolojia
09
4.1 Maombolezo Yanaweza Kushikilia Ukweli Mbili Bila Kudanganya
Zaburi 22 inafundisha imani inayoweza kusema, “Umeniacha,” na bado, “Mungu wangu.” Ukomavu wa kiroho si kuficha hisia; ni kuleta uzoefu na kumbukumbu ya agano ndani ya sala moja.
10
4.2 Ukatili Huvua Utu; Mungu Hamsukumii Mbali Mteswa
Kundi linamfanya mtu kuwa mdudu, mawindo, tamasha, na mali isiyo na mwenyewe. Jibu la Yahweh linavunja hukumu hiyo: hamdharau aliyeonewa. Haki ya Mungu inakataa dharau ambayo ukatili huhitaji ili kuendelea.
11
4.3 Ukombozi Unakusudiwa Kuzaa Ushirika
Jibu linasonga kutoka kwa mtu mmoja kwenda kusanyikoni, mezani, kwa wanyenyekevu, mataifani, na vizazi vijavyo. Ushuhuda wa kibiblia si kujitangaza. Neema hufanya Mungu alichonitendea kuwa chakula cha tumaini kwa wengine.
12
4.4 Ufalme wa Yahweh Ni Mkubwa Kuliko Duara la Maadui
“Ufalme ni wa Yahweh.” Kundi linaweza kutawala eneo la sasa, lakini halimiliki historia. Utawala wa Mungu unafungua kesho kubwa kuliko nguvu ya wanaomzingira mteswa leo.
13
5.0 Upeo wa Kibiblia na Kikristo: Zaburi Ambayo Yesu Aliiweka Midomoni Mwake
Zaburi 22 kwanza ni sala ya Israeli na inabaki sala ya watu wanaoteswa. Agano Jipya linaunganisha wazi zaburi hii na mateso ya Yesu. Msalabani Yesu anasema maneno yake ya kwanza: “Mungu wangu, Mungu wangu, mbona umeniacha?” (Marko 15:34; Mathayo 27:46). Wapita njia wanamdhihaki na kutikisa vichwa; wapinzani wake wanageuza kumtumaini Mungu kuwa kejeli; askari wanagawana mavazi yake na kuyapigia kura. Yohana 19:24 inaliunganisha tukio hilo moja kwa moja na Maandiko.
Mlingano huo ni zaidi ya orodha ya utabiri. Yesu anaingia ndani ya lugha nzima ya Zaburi 22 kama Mwana wa Daudi mwaminifu: amekataliwa na mamlaka za wanadamu, anaonekana kama hajajibiwa, lakini bado anamwita Mungu wake. Tahadhari ya Goldingay kwamba Yesu asiwekwe kuwa mhusika pekee wa awali wa zaburi inatusaidia. Yesu haifuti sala ya wateswa wa Israeli; anaungana nayo kwa kina.
Waebrania 2:12 baadaye inaweka Zaburi 22:22 midomoni mwa Masihi: yule aliyekuwa peke yake sasa amesimama katikati ya kusanyiko. Ufufuo unakuwa uthibitisho wa Mungu unaogeuza kushindwa kunakoonekana kuwa ushuhuda, na Injili inapeleka ushuhuda huo kuelekea mataifa.
Katika upeo wa ufalme wa N. T. Wright, Yesu hatawali kwa kuwa mnyama mwingine ndani ya duara la wanyama. Anavumilia ukatili bila kuupokea kama njia yake ya kutawala, kisha anafufuliwa kama mwanzo wa uumbaji mpya. Mwisho wa Zaburi 22—mataifa yakimgeukia Yahweh na vizazi vya baadaye vikisimuliwa habari zake—unaendana kwa kina na utume wa watu wa Masihi aliyefufuka.
14
6.0 Matumizi Katika Maisha
1. Omba sentensi unayoogopa kusema. Mungu akionekana mbali, mletee Mungu uzoefu huo badala ya kuigiza uhakika mbele ya watu.
2. Kopa kumbukumbu ya waaminifu wakati ushahidi wa leo ni mdogo. Rudia Maandiko na ushuhuda wa kweli bila kufanya ukombozi wa mtu mwingine kuwa ratiba ya kwako.
3. Kataa teolojia ya dhihaka. Kuchelewa kupona, huzuni, umaskini, mateso, au sala isiyojibiwa hakuthibitishi kwamba Mungu amemkataa mtu.
4. Tambua tabia ya kundi mapema. Watu wanapomgeuza mwingine kuwa mzaha, lebo, tishio, au tamasha, kataa duara hilo na umlinde aliye dhaifu.
5. Tunza mateso ya mwili. Sala iende pamoja na matibabu, ushauri wa kiwewe, ulinzi, chakula, mapumziko, msaada wa kisheria, na jumuiya salama inapohitajika.
6. Geuza ushuhuda kuwa meza. Jibu la maombi lizae ukarimu, ukaribishaji, ibada ya pamoja, na msaada wa vitendo badala ya umaarufu wa kiroho.
7. Simulia hadithi mbele. Uaminifu wa leo uwape watoto, wanafunzi, na makanisa ya kesho lugha ya kusali usiku wao utakapofika.
15
7.0 Maswali ya Tafakari
1. Ni wapi katika maisha yangu “Mungu wangu” na “mbona umeniacha?” vinakutana sasa?
2. Ni mateso ya nani nimewahi kuyatafsiri haraka kama ishara ya imani dhaifu au kukataliwa na Mungu?
3. Ni kundi, taasisi, mfumo wa familia, au mazingira ya mtandaoni gani yanamvua mtu utu ambaye ninapaswa kusaidia kumlinda?
4. Mungu akijibu sala yangu, ukombozi huo unaweza kuwa chakula cha tumaini kwa wengine kwa namna gani?
5. Yesu kuomba Zaburi 22 kunabadilishaje namna ninavyoelewa msalaba na uhuru wangu wa kuomboleza?
16
8.0 Sala ya Mwisho
Yahweh, Mungu wangu, unapohisi kuwa mbali, usiruhusu kilio changu kigeuke mbali nawe. Sauti zinaponidhihaki, nisikubali hukumu yao kuwa ukweli wangu. Wakumbuke wanaozungukwa na ukatili, aibu, ugonjwa, huzuni, na upweke. Vunja duara linalowafanya watu kuwa mawindo. Wasikie walioonewa, na ulifundishe kanisa lako kutodharau maumivu unayoyapokea. Unapoleta ukombozi, ugeuze kuwa mkate kwa wanyenyekevu, sifa katika kusanyiko, tumaini kwa mataifa, na hadithi watoto wetu watakayoibeba. Kwa Yesu, Mfalme aliyeachwa na kufufuka, yafanye maombolezo yetu yawe ya uaminifu na tumaini letu liwe pana. Amina.
17
9.0 Dirisha la Kinachofuata: Kutoka Duara la Wanyama Hadi Njia ya Mchungaji
Zaburi 22 inaishia mataifa yakisikia kwamba Yahweh ametenda. Zaburi 23 inabadilisha sauti kabisa: kundi linapungua, na sauti moja inasema, “Yahweh ndiye mchungaji wangu.” Lakini mauti haijatoweka; bonde la giza bado lipo. Zaburi inayofuata itaonyesha uwepo wa Mungu pale ambapo hatari haionekani tena kama wanyama wanaomzingira mteswa, bali kama bonde ambalo Mchungaji analipitia pamoja na kondoo wake.
18
10.0 Bibliografia
BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes. Portland, OR: BibleProject.
Goldingay, John. Psalms. Vol. 1, Psalms 1–41. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2006.
Kidner, Derek. Psalms 1–72. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 2008.
Wright, N. T. The Day the Revolution Began: Reconsidering the Meaning of Jesus’s Crucifixion. New York: HarperOne, 2016.
Kuwa wa kwanza kuacha maoni.