Zaburi 103 — Rehema Zinapodumu Zaidi ya…

Rehema za Mungu zinatufundishaje kuishi wakati nguvu zetu zinapopungua?

Muhtasari

Mungu anayesamehe, anayekumbuka kwamba sisi ni mavumbi, na anayeyazungushia maisha yetu dhaifu upendo wa kudumu

Andiko kuu — Zaburi 103:13–14 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Kama baba anavyowahurumia watoto wake, ndivyo BWANA anavyowahurumia wanaomcha. Kwa maana anajua jinsi tulivyoumbwa; anakumbuka kwamba sisi ni mavumbi.

Kuna siku ambazo sifa zinakuja kwa urahisi. Lakini kuna siku nyingine tunahitaji kwanza kuzungumza na mioyo yetu kabla hatujaweza kuzungumza na mtu mwingine. Kumbukumbu zetu zimejaa maumivu. Miili yetu inatukumbusha kwamba tuna mipaka. Tunajua madhara ambayo wengine wametufanyia, na pia makosa ambayo sisi wenyewe tumefanya.

Zaburi 103 inaanzia mahali hapo. Haiwaamuru watu wa dunia nzima kwanza waimbe. Inaanza kwa mtu mmoja kujiambia: Ee nafsi yangu, mkumbuke BWANA. Usisahau wema wake. Kutoka katika mwaliko huo wa ndani, wimbo unapanuka mpaka malaika na kazi zote za uumbaji zinaitwa kumtukuza Mungu.

Kati ya mwanzo na mwisho wa wimbo huo kuna habari ya kushangaza: Mungu anajua udhaifu wetu kuliko tunavyoujua sisi wenyewe, lakini rehema zake hazimalizwi na udhaifu huo.

1.0 Utangulizi

Zaburi 102 ilikuwa sala ya mtu aliyekuwa anaona siku za maisha yake zikififia kama moshi. Aliutazamia urejesho wa Sayuni, lakini bado alikabili ukweli wa maisha yake kuwa mafupi. Zaburi 103 inaanza kwa sauti tofauti. Si kilio cha kuomba kuokolewa; ni wimbo wa shukrani. Lakini mabadiliko kutoka kilio hadi sifa hayamaanishi kwamba maumivu ya Zaburi 102 yamefutwa au kwamba kila mgonjwa amepona. Zaburi 103 inatutambulisha kwa undani zaidi tabia ya Mungu ambaye wagonjwa na wenye huzuni wanamwomba.

Wimbo huu unapanuka kwa hatua nne:

- Mistari 1–5: Mtu anaiita nafsi yake yote kukumbuka msamaha, uponyaji, ukombozi, huruma na nguvu mpya kutoka kwa Mungu. - Mistari 6–14: Ushuhuda wa mtu binafsi unaunganishwa na historia ya Israeli: haki kwa walioonewa, ufunuo kwa Musa, rehema, uvumilivu na huruma ya Baba. - Mistari 15–18: Maisha ya mwanadamu ni mafupi kama ua la porini, lakini upendo wa agano wa Mungu unadumu kizazi hadi kizazi. - Mistari 19–22: Kiti cha enzi cha Mungu kinatawala vyote; watumishi wa mbinguni na uumbaji wote wanaitwa kumsifu, kabla mwimbaji hajarudi tena kwenye nafsi yake mwenyewe.

Uzuri mkubwa wa zaburi hii ni kwamba inayaunganisha mambo tunayoweza kudhani yanapingana: rehema na utakatifu, msamaha na haki, maisha mafupi na tumaini linalodumu, uzoefu wa mtu mmoja na kumbukumbu za jamii ya Mungu.

Ujumbe mkuu: BWANA anastahili kusifiwa kwa moyo wote kwa sababu huruma zake ni kubwa kuliko makosa yetu, uvumilivu wake unatambua udhaifu wetu, na upendo wake wa kudumu unapita urefu wa siku zetu. Kukumbuka neema hiyo kunapaswa kutuongoza pia kuishi kwa uchaji na uaminifu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Kichwa cha Kiebrania cha Zaburi 103 kinasema “Ya Daudi.” Hili ni sehemu muhimu ya mapokeo yake ya ibada, lakini halitupi tarehe inayoweza kuthibitishwa au tukio maalumu katika maisha ya Daudi. Zaburi yenyewe haitaji vita, ugonjwa au kosa fulani la mfalme. Goldingay anaonesha kwamba lugha na uhusiano wake na maandiko mengine, hasa Isaya 40–66 na maombi ya jamii ya Israeli, vinaweza kuelekeza fikra kwenye kipindi cha baadaye. Hata hivyo, hayo ni mambo yanayoweza kujadiliwa, si uthibitisho wa tarehe kamili (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 103, “Interpretation”). Kidner anaona kwamba, tofauti na zaburi nyingi zinazohusishwa na Daudi, hii haijishughulishi sana na adui binafsi. Inaanzia kwa mtu mmoja, lakini upesi inakuwa sifa ya jamii nzima (Kidner 2014, uk. 396–97).

Kumbukumbu kuu ya kihistoria iliyo nyuma ya maneno yake ni Kutoka 32–34. Baada ya Israeli kutengeneza ndama wa dhahabu, Musa aliwaombea watu wake, na BWANA akajifunua kuwa mwenye huruma na neema, si mwepesi wa hasira, mwenye upendo mwingi na uaminifu (Kut. 34:6–7). Zaburi 103:7–8 inarudi moja kwa moja kwenye historia hiyo. Kwa hiyo, sifa za zaburi hii si shangwe inayotokana na kudhani kwamba watu wa Mungu hawajawahi kutenda makosa. Ni shangwe ya watu wanaojua wamekosea sana, lakini wamekutana na rehema.

Zaburi imezungushiwa mwito unaojirudia: “Umhimidi BWANA, ee nafsi yangu” (mst. 1–2, 20–22, maana yake). Neno la Kiebrania nephesh, linalotafsiriwa kuwa “nafsi,” linamhusu mtu aliye hai kwa ukamilifu, si sehemu fulani isiyokufa iliyofungwa ndani ya mwili. Maneno yanayofuata, “vyote vilivyo ndani yangu,” yanaonesha kwamba mwimbaji anayaita mawazo, hisia, mapenzi, kumbukumbu, na mwili wake wote kumwabudu Mungu (Goldingay 2008, Zab. 103:1–2).

Goldingay anaeleza zaburi hii kuwa muunganiko wa ushuhuda wa mtu binafsi na wimbo wa sifa wa jamii. Mabadiliko ya viwakilishi yanaonyesha hilo: mwimbaji anajiambia “wewe” (mst. 1–5), anarejea historia ya Israeli (mst. 6–9), anasema “sisi” (mst. 10–14), anatafakari maisha ya wanadamu wote (mst. 15–18), na mwishowe anauelekezea mwito uumbaji mzima (mst. 19–22). Shukrani za mtu mmoja hazipaswi kujifungia katika maisha yake pekee. Zinapata kina ndani ya historia ndefu ya Mungu na watu wake.

Zaburi 103 pia ina uhusiano wa karibu na Zaburi 104. Zote mbili zinaanza na kumalizia kwa mwito kwa nafsi kumhimidi BWANA. Kidner anaziita nyimbo zinazokamilishana: Zaburi 103 inamtukuza Mungu anayekomboa na kurehemu; Zaburi 104 inamtukuza Muumba anayeendeleza uhai wa viumbe (Kidner 2014, uk. 396–97). Kwa pamoja zinatuzuia kutenganisha wokovu wa kiroho na uangalizi wa Mungu kwa uumbaji wenye miili.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 103:1–2 — Kuizungumza kweli kwa nafsi yako mwenyewe

Mwito wa kwanza unaelekezwa ndani: “Umhimidi BWANA, ee nafsi yangu.” Mwimbaji hasubiri mpaka hisia zimwongoze. Anajikumbusha wajibu wa kumtukuza Mungu. Kisha anaongeza: usizisahau fadhili zake zote.

Neno linalotafsiriwa kuwa fadhili au manufaa linahusiana na matendo ambayo Mungu amemtendea mtu. Halimaanishi kwamba ibada ni biashara ya kumpa Mungu nyimbo ili atupe vitu vingine. Kwa kweli, mstari wa 10 utasema kwamba Mungu hajatutendea kulingana na kiwango cha makosa yetu. Kwa hiyo, fadhili zinazotajwa hapa ni rehema, si mshahara wa matendo yetu.

Kidner anaonesha kwamba kusahau wema wa Mungu wakati mwingine si tatizo la kumbukumbu pekee. Kiburi kinaweza kumfanya mtu ashindwe kukiri kiasi alichopokea (Kum. 8:11–18; 2 Nya. 32:25). Goldingay anakumbusha kwamba kumwabudu Mungu kunahitaji akili na uamuzi wa moyo, si hisia pekee (Kidner 2014, uk. 397; Goldingay 2008, Zab. 103:1–2).

Somo hili ni muhimu wakati sifa zinapokuwa ngumu. Hatulazimiki kujifanya tuna furaha. Tunaweza kujiuliza kwa ukweli: Nani amenisaidia nilipokuwa dhaifu? Ni lini nimeona rehema? Ni ahadi zipi bado zina maana, hata kama hali yangu ya sasa inauma? Zaburi inaanza kwa nidhamu ya kukumbuka, si kwa kukataa kwamba tuna huzuni.

3.2 Zaburi 103:3–5 — Kusamehewa, kuponywa, kukombolewa na kutiwa nguvu mpya

Sasa mwimbaji anataja matendo ya neema ya Mungu kwa mfululizo: kusamehe maovu, kuponya magonjwa, kuokoa maisha na mauti, kuzungushia mtu upendo wa kudumu na huruma, kumshibisha kwa mema, na kumfanya apate nguvu mpya kama tai.

Hapa tunahitaji kusoma kwa makini. Kusamehewa dhambi si kitu kilekile na kupona ugonjwa wa mwili. Biblia haifundishi kwamba kila ugonjwa unatokana na kosa fulani la mtu mgonjwa (Yoh. 9:1–3). Vilevile, kauli kwamba Mungu husamehe yote na huponya yote haipaswi kubadilishwa kuwa ahadi kwamba kila mwamini atapona kila ugonjwa mara moja. Huu ni wimbo unaotangaza upana na tabia ya neema ya Mungu; si ratiba ya matokeo ya matibabu kwa kila mtu.

Kidner anatoa mfano wenye uzito katika maisha ya Daudi. Baada ya dhambi yake iliyohusisha Bathsheba, Daudi alipokea msamaha, lakini mtoto aliyekuwa amemwombea kwa kufunga na kuomba hakupata uponyaji alioutarajia (2 Sam. 12:13–23). Goldingay naye anazisoma kauli za uponyaji na ukombozi kama ushuhuda wa namna Mungu anavyowajali watu wake, bila kuzifanya ahadi ya maisha yasiyo na ugonjwa (Kidner 2014, uk. 398; Goldingay 2008, Zab. 103:3–5).

Kauli ya kukomboa maisha kutoka shimoni inaweza kumaanisha kuokolewa na kifo kilichokuwa karibu. Inaposomwa pamoja na maandiko mengine ya Biblia, inaweza pia kutuelekeza kwenye tumaini kubwa zaidi kwamba mauti haitakuwa na neno la mwisho (Zab. 49:15; 102:23–28). Hata hivyo, si lazima kudai kwamba katika mstari huu mwandishi tayari alikuwa akieleza mafundisho yote ya ufufuo wa mwisho.

Picha ya kuvikwa taji la upendo wa kudumu na rehema ni ya ajabu. Badala ya taji la nguvu au mafanikio alilojipatia mtu, mwimbaji anapokea heshima ya upendo wa Mungu. Picha ya nguvu mpya kama za tai inatukumbusha Isaya 40:31. Haimaanishi kwamba tai hubadilisha umri wao kwa muujiza na kuwa wachanga tena, kama ilivyodaiwa katika baadhi ya mapokeo. Pia kuna tofauti za tafsiri za neno gumu katika mstari wa 5, ambalo limehusishwa na “kinywa,” “tamaa,” “maisha,” au “miaka.” Pamoja na ugumu huo, wazo kuu halipotei: Mungu huwapa watu wake mema yanayohuisha na nguvu za kuendelea (Kidner 2014, uk. 398; Goldingay 2008, Zab. 103:5).

3.3 Zaburi 103:6–9 — Mungu wa haki aliyemfunulia Musa njia zake

Baada ya fadhili anazopokea mtu mmoja, mstari wa 6 unapanua upeo: BWANA hutenda haki na kuwapatia hukumu iliyo sawa wote wanaoonewa. Rehema si faraja ya ndani ya moyo pekee. Zinahusisha pia jinsi Mungu anavyowajali watu wanaoteseka chini ya mamlaka yanayotumiwa vibaya.

Kisha mwimbaji anaelekeza macho kwa Musa na wana wa Israeli. Mungu alimjulisha Musa njia zake na kuwaonesha Waisraeli matendo yake (mst. 7). Hapa tunakumbuka ukombozi wa kutoka Misri na safari ngumu ya kujifunza namna ya kuishi kama watu wa Mungu jangwani. Hawakuona maajabu pekee; walipaswa pia kujifunza Mungu wao ni wa namna gani.

Mstari wa 8 unakaribia kurudia maelezo makuu ya Mungu kujifunua Sinai: BWANA ni mwenye huruma na neema, si mwepesi wa hasira, mwingi wa upendo wa kudumu (Kut. 34:6). Ni muhimu kukumbuka kilichotokea kabla ya maneno hayo. Waisraeli walikuwa wamemwabudu ndama wa dhahabu. Rehema za Mungu zilidhihirika si kwa sababu watu hawakuwa na kosa, bali kwa sababu Mungu hakuacha kuwa mwaminifu kwa agano lake licha ya uasi wao.

Mistari ya 9–10 inaongeza kwamba hashtaki milele na hahifadhi hasira bila mwisho. Hii haimaanishi kwamba Mungu hapendezwi na haki. Yuleyule anayewaokoa walioonewa (mst. 6) hawezi kupuuzwa kana kwamba hajali mateso yao. Maana yake ni kwamba Mungu hashikilii kinyongo kama mtu mwenye hasira inayokataa kuisha. Kidner anatofautisha uvumilivu wa Mungu na tabia ya wanadamu ya kuendeleza ugomvi. Goldingay anasisitiza kwamba Mungu hakubali migogoro iwe utambulisho wa kudumu wa uhusiano wake na Israeli (Kidner 2014, uk. 399; Goldingay 2008, Zab. 103:6–9).

Hili linatupa mfano wenye uzito: lazima tudai haki, tuwalinde waliojeruhiwa, na tuyataje makosa kwa ukweli. Lakini hatuhitaji kuiacha hasira iwe mfalme wa maisha yetu milele.

3.4 Zaburi 103:10–12 — Rehema kubwa kuliko kile tulichostahili

Mstari wa 10 unasema jambo lisilotarajiwa: Mungu hajatutendea kulingana na dhambi zetu, wala kutulipa sawasawa na makosa yetu. Si kwamba makosa hayapo. Ni kwamba neema yake haiwezi kufungwa ndani ya hesabu ya haki tunayodhani tunastahili pekee.

Kisha zinakuja picha mbili kubwa. Kama mbingu zilivyo juu ya nchi, ndivyo upendo wa Mungu ulivyo mkuu kwa wanaomcha. Na kama mashariki ilivyo mbali na magharibi, ndivyo anavyoyaondoa makosa yetu kutoka kwetu. Picha moja inaelekea juu; nyingine inaelekea pande mbili zisizokutana katika upeo wa macho.

Haya si maswali ya kupima umbali kwa kilomita. Ni lugha ya kutufanya tushangae jinsi Mungu anavyoweza kumtenganisha mwenye kutubu na mzigo wa hatia ya uasi wake (linganisha Mik. 7:18–19; Isa. 55:6–9).

Kuondolewa kwa hatia hakumaanishi kuwa tunaruhusiwa kuuficha ukweli. Mtu aliyesamehewa anaweza bado kuhitaji kukiri kwa uaminifu, kurekebisha madhara aliyosababisha, na kukubali matokeo yanayofaa. Zaburi 99:8, iliyotangulia wimbo huu, iliweka wazi kwamba msamaha na uwajibikaji vinaweza kwenda pamoja. Neema inaondoa wazo la kwamba tunapaswa kujinunulia kibali cha Mungu. Haiondoi wajibu wa kuzungumza ukweli kuhusu matendo yetu.

3.5 Zaburi 103:13–14 — Huruma ya Baba anayekumbuka mavumbi yetu

Zaburi sasa inaleta picha ya umbali mkubwa wa mbingu karibu kabisa na maisha ya familia: kama baba anavyowahurumia watoto wake, ndivyo BWANA anavyowahurumia wanaomcha. Lugha ya Kiebrania inayotumiwa kuhusu huruma ina joto la uhusiano wa karibu. Hapa Mungu si mfalme aliye mbali anayesaini msamaha kwa kusitasita.

Lakini tunajua kwamba baba wa kibinadamu hawafanani. Baadhi yao wamewajeruhi watoto wao. Hatupaswi kumlazimisha mtu aliyejeruhiwa na baba yake kumwazia Mungu kama picha iliyokuzwa ya mzazi aliyemwonea. Zaburi inatumia huruma ya baba mwema kuonesha tabia ya Mungu. Ni Mungu anayekuwa kipimo cha ubaba wa kweli; si makosa ya baba yanayopaswa kuwa kipimo cha Mungu. Maandiko mengine yanatumia pia picha ya upendo wa mama kueleza uangalizi wake (Isa. 49:15; 66:13).

Kwa nini Mungu anatuhurumia? Anajua jinsi tulivyoumbwa; anakumbuka kwamba sisi ni mavumbi. Hii inaturudisha kwenye Mwanzo 2:7 na 3:19. Muumba anajua kwamba maisha ya mwanadamu ni ya mwili, yana mipaka, na hayadumu duniani milele. Anajua uchovu wetu, huzuni zetu, na tofauti kati ya kiburi kinachokataa kusikiliza na kilio cha kiumbe aliyekwisha nguvu.

Goldingay anaonesha kwamba kutambua udhaifu wa mwili kunatayarisha tafakari ya mistari ya 15–18. Kidner anasisitiza kwamba Mungu anayajua maisha ya watoto wake kuliko wanavyojijua wenyewe (Goldingay 2008, Zab. 103:13–14; Kidner 2014, uk. 399).

Mungu kukumbuka kwamba sisi ni mavumbi si dharau kwa mwanadamu. Ndiyo sababu ya huruma yake. Hatulazimishi mavumbi kujifanya jiwe lisiloweza kuvunjika.

3.6 Zaburi 103:15–18 — Ua linanyauka, lakini upendo unabaki

Maisha ya mwanadamu yanafananishwa na majani na ua la shambani. Kwa muda mfupi yanachanua. Kisha upepo unapita, ua linatoweka, hata mahali lilipokuwa kana kwamba halilikumbuki tena. Hii ni picha yenye maumivu lakini ya kweli. Mtu anaweza kuwa anahitajika na kupendwa leo; siku moja dunia itaendelea bila uwepo wake wa kimwili.

Picha hizi zinakumbusha Zaburi 90, kilio cha Zaburi 102, na Isaya 40:6–8. Pia zinaeleza udhaifu wa watu walio katika magonjwa, uhamisho, kazi ngumu, na mabadiliko ya umri. Zaburi haidharau mambo mema tunayotenda. Inatukumbusha tu kwamba kila jambo la kibinadamu lina mipaka ya muda.

Kisha linakuja neno linalogeuza picha: “Lakini…” Upendo wa kudumu wa BWANA uko tangu zamani hata zamani juu ya wanaomcha, na haki yake inaendelea hata kwa watoto wa watoto wao. Kinachodumu si uwezo wetu wa kuhifadhi kila taasisi au kuhakikisha kila mtu atatukumbuka. Kinachodumu ni tabia ya Mungu.

Mstari wa 18 unafafanua kwamba kumcha BWANA si kuwa na hisia za kidini pekee. Kunahusisha kulishika agano lake, kuyakumbuka maagizo yake, na kuyatenda. Huu si mkataba wa biashara ambao utii mkamilifu unanunua msamaha wa Mungu. Goldingay anasisitiza kwamba upendo wa Mungu unaoanza kwanza na mwitikio wa mwanadamu vinakutana ndani ya uhusiano wa agano, si katika biashara ya malipo (Goldingay 2008, “Theological Implications”). Rehema za Mungu hutuita kuishi kwa uaminifu wenye uchaji.

Wala ahadi kwa vizazi haimaanishi watoto wa wazazi waaminifu watamwamini Mungu au kufanikiwa bila kujali maamuzi yao wenyewe. Kila kizazi kinaitwa kuupokea na kuuishi ushuhuda wa agano. Siku zetu ni fupi, lakini tunaweza kuacha urithi hai wa rehema zinazodumu zaidi yetu.

3.7 Zaburi 103:19–22 — Kutoka kwa nafsi yangu hadi kwa uumbaji wote

Sehemu ya mwisho inaifungua mandhari hadi mwisho wa upeo wake: BWANA ameweka kiti chake cha enzi mbinguni, na ufalme wake unatawala juu ya vyote. Mtu aliyeanza kwa kuizungumza nafsi yake anaanza sasa kuzungumzia utawala wa Mungu juu ya ulimwengu mzima.

Anawaita malaika, watumishi wenye nguvu wanaolisikia na kulitenda neno la Mungu. Anawaita majeshi yake ya mbinguni, na hatimaye kazi zake zote mahali pote katika utawala wake. Wito huu hauwafanyi malaika au viumbe vingine kuwa washindani wa Mungu. Unawakumbusha kwamba mwitikio sahihi wa uumbaji wote ni kumtii na kumsifu Muumba.

Kuna mvutano wa kufikiria hapa. Ufalme wa Mungu ni wa dunia yote, lakini mengi yanayotendeka duniani hayalingani na mapenzi yake. Zaburi haisemi kwamba tayari kila mwanadamu anatii au kwamba uonevu hauwezekani tena. Inamtangaza Mfalme wa kweli na kuuita ulimwengu mzima kuelekea sifa na utii unaostahili utawala huo.

Wimbo unaishia pale ulipoanzia: “Umhimidi BWANA, ee nafsi yangu.” Baada ya mwaliko kwa viumbe vyote, sauti ya mtu mmoja haijapotea. Hakuna anayeweza kuimba wimbo wa dunia nzima peke yake, lakini kila mmoja ana sehemu yake.

Zaburi 104 itaanza kwa mwito huohuo na kuutafakari uumbaji wa ajabu ambao Mungu anauendeleza kwa hekima yake. Hivyo nyimbo hizi mbili zinatualika kumsifu Mkombozi anayesamehe na Muumba anayetoa uhai, bila kujifanya hao ni miungu wawili tofauti.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Neema inaanzia kwa Mungu, si katika mafanikio yetu ya kiroho

Zaburi inaanza kwa matendo ya Mungu: anasamehe, anaponya, anakomboa, na anavika watu wake upendo wa kudumu. Mstari wa 10 unasema wazi kwamba rehema zake si malipo ambayo tabia yetu imeyastahili. Kumtukuza Mungu kwa neema ni kuacha kujifanya kwamba sisi wenyewe ndio tumejiokoa. Hata hivyo, wito wa agano wa kutii haupotei. Neema inaamsha na kuendeleza maisha yanayoitikia kwa uaminifu (Kut. 34:6–7; Efe. 2:8–10).

4.2 Msamaha na uponyaji havipaswi kuchanganywa

Zaburi 103 inasherehekea vyote viwili, lakini si uzoefu uleule wala si kanuni inayotoa matokeo yanayofanana kwa kila mtu. Mwamini mwenye ugonjwa sugu hajathibitisha kwamba ana dhambi iliyofichwa au imani dhaifu. Maombi ya uponyaji yanapaswa kwenda pamoja na matibabu yanayofaa, upendo wa jamii, na tumaini kwamba kusudi la Mungu ni pana kuliko mipaka ya miili yetu ya sasa (Yoh. 9:1–3; Rum. 8:23).

4.3 Huruma haidhoofishi haki

Mungu asiye mwepesi wa hasira ndiye pia anayewatendea haki wote wanaoonewa (mst. 6). Wema wake si kutokujali rushwa au ukatili. Katika huduma, familia na uongozi wa umma, rehema zinapaswa kutengeneza mazingira ya kusema kweli, kuwasikiliza waliojeruhiwa, na kuwaita wenye makosa kuwajibika. Jamii yenye msamaha haihitaji kuwa jamii inayoficha uovu.

4.4 Udhaifu wetu uko ndani ya uangalizi wa Mungu

Kukumbuka kwamba sisi ni mavumbi kunaweza kutuweka huru kutokana na shinikizo la kujionesha kuwa hatuwezi kuchoka au kuvunjika. Kazi, huduma na uaminifu vina thamani, lakini sisi si wa milele. Kupumzika, kuomboleza, kuzeeka na kuomba msaada si lazima viwe ishara za kushindwa kiroho. Baba anajua jinsi tulivyoumbwa (mst. 13–16; Zab. 90:12).

4.5 Shukrani binafsi zinahitaji kumbukumbu za jamii

Goldingay anaonesha kwamba uzoefu wa mtu wa rehema unaeleweka kwa kina zaidi unapowekwa ndani ya historia ya Israeli ya Kutoka Misri, Sinai na agano. Vivyo hivyo, kanisa linapaswa kuwa zaidi ya mkusanyiko wa hadithi binafsi za mafanikio. Maandiko, mafundisho ya vizazi, ushuhuda wa kweli na kushirikiana katika shida huwasaidia watu kutambua uaminifu wa Mungu hata wanapopitia nyakati ngumu (Kum. 6:4–9; Zab. 78:1–8).

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 103 inajengwa moja kwa moja juu ya Mungu kujidhihirisha katika Kutoka 34:6–7, baada ya tukio la ndama wa dhahabu. Picha yake ya huruma na kutokuwa mwepesi wa hasira inaendelea katika ujumbe wa manabii, hasa Hosea 11 na Isaya 40–55. Zaburi inakumbuka pia mwanadamu aliyeumbwa kutoka mavumbini (Mwa. 2:7), ua linalonyauka la Isaya 40:6–8, na ahadi ya agano inayovuka vizazi. Kwa hiyo, ujumbe wake una mizizi ya kina katika historia ya Israeli, si mafundisho yanayoanza ghafla katika Agano Jipya.

Kwa wasomaji Wakristo, Yesu Kristo anamdhihirisha Mungu huyu mwenye rehema ndani ya historia ya Israeli. Yesu anatangaza msamaha na kumponya mtu aliyepooza katika Marko 2:1–12, lakini tukio hilo halitupi ruhusa ya kudai kwamba magonjwa yote yanatokana na dhambi binafsi. Katika Yohana 9:1–3, Yesu anakataa wazi mawazo ya kumlaumu mgonjwa au wazazi wake bila msingi. Anawakaribisha waliojeruhiwa na kuwaita katika urejesho, badala ya kuutumia udhaifu wao kuwa sababu ya aibu.

Fundisho la Yesu kuhusu baba anayempokea mwana aliyepotea (Luka 15:11–32) lina mwangwi wa picha ya huruma ya Baba katika Zaburi 103. Hata hivyo, tunapaswa kulinganisha vifungu hivi kwa uangalifu. Zaburi inasifu rehema ya Mungu kwa watu wa agano; mfano wa Yesu unaonesha namna ufalme wa Mungu unavyowakaribisha waliopotea kwa neema isiyotarajiwa. Usomaji wa Kikristo unaupanua ujumbe uliopo tayari katika Biblia badala ya kuifuta maana yake ya kwanza.

Kifo na ufufuo wa Kristo pia vinapanua tumaini la kukombolewa kutoka shimoni la mauti. Katika historia ya Israeli, watu waliweza kushuhudia kuokolewa katika hatari ya kifo. Katika mahubiri ya mitume, tumaini hilo linaelekezwa mpaka kwenye ushindi wa Mungu dhidi ya mauti yenyewe (1 Kor. 15:20–26; Rum. 8:23). Huu ni mwendelezo wa simulizi la Biblia nzima; hatupaswi kusema kwamba Zaburi 103:4 tayari ilikuwa maelezo ya moja kwa moja ya kila tukio la ufufuo wa Yesu.

Maneno kuhusu rehema ambazo hatukuzistahili yanahusiana pia na msisitizo wa Agano Jipya kwamba wokovu huanzia katika neema ya Mungu kabla mwanadamu hajajisifia mafanikio yake (Efe. 2:4–10). Lakini neema pia inatengeneza maisha mapya, kama Zaburi 103:17–18 ilivyotarajia uaminifu ndani ya agano. Hatimaye, mwito kwa uumbaji wote kumsifu Mungu una mwangwi katika ibada ya mbinguni inayoelezwa Ufunuo 5:11–13 na katika uumbaji unaofanywa upya katika Ufunuo 21–22.

Tumaini la Kikristo si roho kuponyoka kwenye maisha ya mwili na kuusahau uumbaji. Ni kwamba Mungu anayekumbuka mavumbi yetu ataleta uzima kupitia Masihi aliyefufuka na hatimaye kuufanya ulimwengu wake kuwa mpya. Mkombozi wa Zaburi 103 na Muumba anayesifiwa katika Zaburi 104 ni Mungu yuleyule wa hadithi moja ya Biblia.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Jifunze kukumbuka kwa ukweli. Andika mambo matatu halisi yanayokukumbusha uangalizi wa Mungu—labda nguvu wakati wa huzuni, msamaha baada ya kuungama, msaada kutoka kwa mtu mwingine, au tumaini lililobaki katika hali isiyo na uhakika. Shukuru bila kutia chumvi simulizi lako.
Usiwatie aibu wagonjwa. Omba kwa ajili ya uponyaji, saidia watu kupata matibabu, tembea nao katika maumivu, na kataa mafundisho kwamba kila ugonjwa ni ushahidi wa dhambi iliyofichwa au imani dhaifu. Huruma ndiyo inayofanana na tabia ya Mchungaji.
Acha rehema ziende pamoja na uwajibikaji. Ikiwa umesababisha madhara, sema ukweli, tafuta msamaha, rekebisha yanayoweza kurekebishwa, na kubali hatua za kulinda walioathirika. Kama mwingine ameumizwa, weka usalama wake mbele na usimlazimishe kurudisha uhusiano mara moja.
Heshimu mipaka ya ubinadamu. Panga muda wa kupumzika na kutunza mahusiano. Kubali kwamba kuna maombolezo, kuzeeka na uchovu. Wewe ni kiumbe anayependwa na Mungu, si chanzo kisichokwisha cha nguvu.
Fundisha rehema kwa kizazi kingine. Simulia ushuhuda wa familia au kanisa unaotaja matatizo halisi pamoja na msaada uliopokelewa. Wasaidie vijana kuutambua uaminifu wa agano katika historia ya Biblia na katika maisha yenye uadilifu.
Unganisha sifa na haki. Tafuta mtu anayelemewa na dhuluma au unyonyaji. Acha ungamo kwamba BWANA anawatendea haki walioonewa likusukume kuchukua hatua halali, zenye busara na huruma.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini mwimbaji anaanza kwa kuiamuru nafsi yake kumhimidi BWANA badala ya kusubiri hisia za furaha zije zenyewe?
Tunawezaje kuisifu nguvu ya Mungu ya kuponya huku tukiwasemea kwa uangalifu watu wanaoendelea kuugua au kuishi na ulemavu?
Historia ya Musa na Israeli katika Kutoka 32–34 inafanyaje msamaha wa Zaburi 103 kuwa na maana ya ndani zaidi?
Ni tofauti gani inayoletwa na ukweli kwamba Baba anakumbuka sisi ni mavumbi, hasa kwa waliochoka au wanaojiona hawatoshi?
Upendo wa Mungu unaodumu na wito wetu wa kulishika agano lake vinakwenda pamoja kwa namna gani bila kuifanya imani kuwa biashara?
Ni nini kinachobadilika wimbo unapotoka kwenye “nafsi yangu” na kufika kwa malaika, majeshi ya mbinguni na uumbaji wote?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA mwenye huruma, kumbukumbu zangu zinapojawa na hofu, ifundishe nafsi yangu kuukumbuka uaminifu wako. Ninapoona makosa yangu pekee, nikumbushe kwamba rehema zako ni kubwa kuliko historia ya kushindwa kwangu.

Samehe yale ninayopaswa kuungama, na unipe ujasiri wa kurekebisha nilichoharibu. Ugonjwa au huzuni inapobaki, usituruhusu kugeuza ahadi zako kuwa mashtaka kwa wale wanaoteseka. Utufanye jamii inayoombea, inayojali, na inayosema ukweli.

Unaijua miili yetu na unakumbuka sisi ni mavumbi. Tupe hekima ya kukubali mipaka yetu, wema kwa wale ambao nguvu zao zinapungua, na tumaini linalopita urefu wa siku zetu.

Huruma zako ziongoze namna tunavyowatendea walioonewa. Uaminifu wa agano lako ukumbukwe na watoto wetu. Kwa njia ya Yesu Kristo, Bwana wetu aliyefufuka, unganisha sauti zetu ndogo na sifa za uumbaji wako, hadi utakapokamilisha kazi yako ya kuufanya ulimwengu mpya.

Umhimidi BWANA, ee nafsi yangu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 103 inaanza kwa mtu kuikumbusha nafsi yake rehema za Mungu na inamalizia kwa kuwaalika malaika na uumbaji wote kujiunga katika sifa. Swali lake kuu ni hili: BWANA amewatendea nini watu wanaokosea, wanaoteseka na kurudi mavumbini? Jibu ni msamaha, huruma, ukombozi na upendo wa kudumu unaovuka vizazi.

Zaburi 104 inaanza na kumalizia kwa mwito huohuo: “Umhimidi BWANA, ee nafsi yangu.” Lakini inahamisha macho yetu kutoka ukombozi wa watu wa Mungu hadi ulimwengu wa ajabu ambao anaendelea kuutunza: nuru na mawingu, chemchemi na milima, ndege na wanyama, kazi za wanadamu, na viumbe vya baharini. Inamsifu Muumba anayevipa viumbe chakula na pumzi.

Zaburi hizi mbili zinatufundisha kwamba Mungu anayesamehe dhambi zetu ndiye pia anayetoa chakula na kuendeleza maisha yetu. Rehema na kutunza uumbaji si masuala mawili ya dini zisizohusiana. Mungu mwema tunayemsifu kwa ukombozi ndiye ambaye hekima yake imeijaza dunia.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 103; Mwanzo 2:7; 3:19; Kutoka 32–34; Kumbukumbu la Torati 6:4–9; 8:11–18; 2 Samweli 12:13–23; 2 Mambo ya Nyakati 32:25; Zaburi 49:15; 78; 90; 99–104; Isaya 40:6–8, 28–31; 49:15; 55:6–9; 66:13; Mika 7:18–19; Hosea 11; Yohana 9:1–3; Marko 2:1–12; Luka 15:11–32; Warumi 8:23; 1 Wakorintho 15:20–26; Waefeso 2:4–10; Ufunuo 5:11–13; 21–22. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, wala si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 103, “Restoration, Individual and Communal.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la kwanza 1975. Uchambuzi wa Zaburi 103, uk. 396–400.
BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu muundo wa vitabu vitano vya Zaburi, Kitabu cha Nne, na historia ya Israeli ya ufalme wa Mungu.

Zaburi 103 — Rehema Zinapodumu Zaidi ya Siku Zetu