Zaburi 104 — Dunia Inaishi Katika Mikono…

Uumbaji unaotegemea Mungu unatufundisha nini kuhusu kazi na kutunza dunia?

Muhtasari

Muumba anayeipa maji mipaka, anayewalisha viumbe, anayeifanya dunia kuwa mpya, na anayetuita kuifurahia kazi yake

Andiko kuu — Zaburi 104:24, 30 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Ee BWANA, jinsi yalivyo mengi matendo yako! Umevifanya vyote kwa hekima, na dunia imejaa vitu vilivyo vyako. Unapoituma pumzi yako, au Roho wako, viumbe vinapata uhai, nawe unaufanya uso wa nchi kuwa mpya.

Kabla mji haujaamka, maisha mengine tayari yameanza shughuli zake. Ndege wanaita kutoka mitini. Wanyama wanaotembea usiku wanarudi mafichoni. Mito inaendelea kumwagilia ardhi. Mimea inapokea mwanga, na watu wanajiandaa kwa kazi za siku mpya. Mambo mengi hayo yanafanyika bila kuuliza ruhusa ya mwanadamu, wala kungoja makofi yetu.

Zaburi 104 inatualika kutazama tena. Haiielezi dunia kana kwamba ni mashine ambayo Muumba wake aliitengeneza kisha akaiacha iende yenyewe. Wala haiifanyi dunia kuwa mungu anayepaswa kuabudiwa. Inatuonesha uumbaji wenye uhai unaotegemezwa kila siku na Mungu. Yeye anayapa maji mipaka, anawaandalia viumbe makao, na kuendeleza maisha ambayo ratiba zake ni kubwa kuliko shughuli za wanadamu. Hata yule kiumbe aitwaye Leviathani yuko ndani ya kazi yake ya uumbaji.

Wimbo huu umejaa shangwe, lakini haujifanyi kwamba kifo na uovu havipo. Viumbe wanakula na kufa; mwisho wake mwimbaji anatamani dhambi ikome. Hapo ndipo sifa zake zinakuwa za kweli zaidi: dunia inatunzwa kwa ajabu, lakini bado inahitaji ukamilifu wa kazi ya Mungu ya kuifanya upya.

1.0 Utangulizi

Zaburi 103 iliiita nafsi ya mwimbaji kumsifu Mungu anayesamehe dhambi, anayeujua udhaifu wetu, na anayekumbuka upendo wa agano lake. Zaburi 104 inaanza na kumalizia kwa mwito unaofanana: “Ee nafsi yangu, umhimidi BWANA.” Lakini sasa macho yanahamia sehemu nyingine. Zaburi 103 ilikazia rehema za Mungu kwa wanadamu; Zaburi 104 inatupeleka kwenye uumbaji wote na uangalizi wa Mungu unaoendeleza maisha (Kidner 2014, uk. 400–401; Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 104).

Mtiririko wa shairi ni mpana lakini unafuata maelezo yenye mpangilio:

- Mistari 1–4: BWANA anatukuzwa kwa utukufu wa kifalme, akiwa kama amejivika nuru na kutawala mawingu na upepo. - Mistari 5–9: Maji makuu yanapewa mipaka ili dunia iwe mahali panapoweza kukaliwa. - Mistari 10–18: Maji yanapita mabondeni na milimani, yakinywesha wanyama wa porini na kustawisha mimea, mazao, miti na viumbe wa milimani. - Mistari 19–23: Mwezi na jua vinatoa mpangilio wa nyakati kwa wanyama wa usiku na watu wanaofanya kazi mchana. - Mistari 24–30: Wingi wa viumbe, bahari kuu, na Mungu anayetoa chakula na pumzi ya uhai vinaonesha hekima na uangalizi wake unaoendelea. - Mistari 31–35: Mwimbaji anatamani Mungu aifurahie kazi yake, anaahidi kuimba maisha yake yote, na kuomba uovu usiwe tena duniani.

Shairi linarudi mara kwa mara kati ya matendo ya Mungu alipoipa dunia mpangilio na matendo yake yanayoendeleza maisha kila siku. Hilo ni la muhimu: uumbaji hauwasilishwi kama jambo lililotokea zamani sana kisha likaisha. Uhai unaendelea kwa sababu Mungu anaendelea kutoa (Goldingay 2008, sehemu ya Interpretation).

Ujumbe mkuu: Dunia na viumbe vyake havikujiumba wenyewe, wala havipo ili vitumiwe na kutupwa bila kujali. Vyote ni vya Muumba mwenye hekima, anayeendeleza nyakati, makao, chakula na pumzi ya uhai. Kumsifu kwa kweli kunamaanisha kuupokea uumbaji kwa mshangao na shukrani, kutambua mipaka yetu, na kuishi kwa uwajibikaji katika dunia anayoipenda.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Katika maandishi ya Kiebrania yanayojulikana kama Masoretic Text, Zaburi 104 haina kichwa kinachomtaja mtunzi wala tukio maalumu. Baadhi ya mapokeo ya kale, pamoja na tafsiri ya Kigiriki, yanaihusisha na Daudi. Hata hivyo, mapokeo hayo hayawezi kutupa tarehe ya uhakika. Zaburi haitaji mfalme fulani, vita, uhamisho, au sikukuu maalumu. Kusudi lake ni kuwaongoza waabudu watafakari kuhusu dunia iliyoumbwa, si kueleza tukio moja la kihistoria (Goldingay 2008, Zaburi 104, Heading; Kidner 2014, uk. 400).

Uhusiano wake wa karibu zaidi wa kifasihi ni Zaburi 103. Zote mbili zinaanza na kumalizia kwa mwimbaji kuiita nafsi yake imhimidi BWANA. Kwa pamoja zinamsifu Mungu kwa ukombozi wenye rehema na kwa ukarimu wa uumbaji. Lakini kila zaburi ina ujumbe wake maalumu. Zaburi 103 inazungumza sana kuhusu dhambi, msamaha na agano la Israeli; Zaburi 104 karibu haizungumzii historia ya taifa la Israeli. Inaitazama dunia yenyewe, kwa sababu ni kazi ya Mungu na ina thamani mbele zake (Goldingay 2008, Interpretation).

Picha zake zinafanana pia na Mwanzo 1: nuru, mbingu, kutenganishwa kwa maji na nchi kavu, mimea, mianga ya angani, wanyama, watu na chakula. Kidner anaonesha kufanana kati ya hatua hizo na siku za uumbaji, lakini anakiri kwamba picha zake zinaingiliana. Hatuwezi kuigawa Zaburi 104 kana kwamba kila aya lazima iwe maelezo ya siku moja maalumu katika Mwanzo (Kidner 2014, uk. 401). Goldingay naye anatusaidia kuiona Mwanzo na Zaburi 104 kama maandiko mawili yenye sauti zake, ingawa yote yanaeleza kazi ya Muumba.

Wasomi wanalinganisha pia Zaburi 104 na Wimbo Mkuu wa Aten wa Misri ya kale, unaohusishwa na mfalme Akhenaten. Maandishi hayo mawili yana picha zinazofanana za shughuli za wanyama usiku na mchana, mazingira na upatikanaji wa chakula. Inawezekana kwamba mtunga zaburi alifahamu aina hiyo ya mashairi, hata kwa njia ya mapokeo yaliyopitia mataifa mengine. Lakini hatuwezi kuthibitisha kwa uhakika kwamba aliunukuu wimbo huo moja kwa moja. Zaidi ya kufanana, tofauti ya kitheolojia ni kubwa: wimbo wa Misri unaliinua jua katika nafasi ya uungu; Zaburi 104 inalionyesha jua kuwa sehemu ya uumbaji. Mungu ndiye Bwana wa giza, mwanga, mvua na bahari (Goldingay 2008, Interpretation na Theological Implications; Kidner 2014, uk. 400–404).

Jambo jingine la kusoma kwa busara ni lugha ya mbingu kama makao yenye vyumba, maji yaliyo juu, na misingi ya dunia. Hizi ni picha za kishairi zinazotumia namna watu wa zamani walivyoielewa na kuielezea dunia. Hazikuandikwa ili kutupa ramani ya kitaalamu ya muundo wa sayari au somo la fizikia ya kisasa. Ujumbe wake mkuu ni wa kitheolojia: dunia ina Muumba, ina mpangilio, ina viumbe wenye thamani, na inaendelea kumtegemea Mungu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 104:1–4 — Nuru kama vazi, mawingu kama gari la Mfalme

Mwimbaji anaanza kwa maneno ya karibu sana na moyo: “Ee nafsi yangu, umhimidi BWANA! Ee BWANA Mungu wangu, wewe ni mkuu sana.” Kisha anamweleza Mungu kama aliyejivika utukufu, aliyejifunika nuru kama vazi, aliyezitandaza mbingu kama pazia la hema, na aliyeyafanya mawingu kuwa gari lake. Upepo na moto vinaonekana kumtumikia.

Mungu anaoneshwa kama Mfalme na Muumba. Mavazi, hema, vyumba vya juu na gari la kifalme ni mambo yaliyofahamika katika maisha ya watu. Lakini yanapotumiwa kueleza mbingu, yanageuka kuwa picha za ukuu usiopimika. Mwandishi hasemi kwamba Mungu ana mwili wa kibinadamu au nyumba halisi inayosimama juu ya mawingu. Dunia inakuwa njia ya kuonesha utukufu wake, bila kuifanya dunia yenyewe kuwa Mungu.

Katika mstari 4 kuna suala la tafsiri. Mpangilio wa maneno ya Kiebrania unaweza kujadiliwa kama upepo na miali ya moto ni wajumbe na watumishi wa Mungu, au kama Mungu anawafanya wajumbe wake kuwa kama upepo, na watumishi wake kama moto. Tafsiri ya Kigiriki inaunga mkono usomaji wa pili, nao Waebrania 1:7 unaunukuu katika hoja kuhusu wajumbe wa mbinguni na ukuu wa Mwana. Kidner anaona hoja ya Kigiriki ina nguvu; Goldingay anaweka mkazo katika upepo na moto kama nguvu za asili zinazotumikia makusudi ya Muumba. Katika mitazamo yote miwili, nguvu kubwa zinazoonekana katika uumbaji haziwezi kushindana na BWANA (Kidner 2014, uk. 402–403; Goldingay 2008, Zab. 104:4).

Hata hivyo, tusitumie mistari hii kuwabeza watu waliopata madhara ya dhoruba. Upepo na moto vinaweza kuharibu maisha na makazi. Zaburi inatuita kumwabudu Muumba; haitupi ruhusa ya kutangaza kwamba kila janga ni adhabu au kibali maalumu cha Mungu dhidi ya wahanga wake.

3.2 Zaburi 104:5–9 — Maji makuu yanapewa mipaka

Sasa mwimbaji anazungumza kuhusu dunia iliyoimarishwa na vilindi vya maji vilivyoifunika kama vazi. Maji yalikuwa juu hata ya milima, lakini kwa amri ya Mungu yakarudi nyuma. Milima, mabonde na bahari vinapata sehemu zao. Mipaka inawekwa ili maji yasiifunikize nchi yote.

Lugha hii ina uhusiano na Mwanzo 1:6–10 pamoja na Ayubu 38:8–11. Maji yanaweza kukumbusha nguvu halisi za bahari na pia hali inayotisha ya kutokuwa na mpangilio. Lakini Zaburi 104 haiwasilishi vita kati ya miungu miwili yenye nguvu zinazolingana. Maji makuu hayakuwa mungu mwingine aliyejiumba. Mipaka yake ni sehemu ya kazi ya BWANA ya kuipa dunia mpangilio.

Mstari 5 unaposema dunia haitatikisika, unasifu uthabiti wa mpangilio unaowezesha uhai. Si ahadi kwamba matetemeko ya nchi au mafuriko hayatakuwepo. Wala si somo la astronomia kwamba sayari haizunguki. Mistari inayofuata yenyewe inatumia picha zenye mwendo mkali wa maji kueleza jinsi Mungu alivyoandaa mahali pa kuishi (Kidner 2014, uk. 403).

Kuna jambo la kuvutia katika hatua hii. Mwanzoni maji yanaonekana kama nguvu inayoweza kufunika kila kitu. Mara baada ya mipaka kuwekwa, maji hayataishia kuwa kitu cha kutisha. Yatakuwa chanzo cha uhai. Mungu anayayawekea mipaka maji ndiye anayoyapa pia kazi ya kutunza viumbe.

3.3 Zaburi 104:10–13 — Maji yanayowafikia hata wanyama wa porini

BWANA anazituma chemchemi katika mabonde. Punda wa porini wanakunywa; ndege wanatengeneza viota karibu na maji na kutoa sauti; milima inapokea mvua kutoka juu. Ardhi inashibishwa na matunda ya kazi za Mungu.

Angalia jinsi mwimbaji anavyowataja wanyama wa porini, si mifugo na mazao yanayomilikiwa na watu pekee. Punda wa porini ni mfano wa kiumbe asiyeishi chini ya udhibiti wa kawaida wa mwanadamu (Ayubu 39:5–8). Lakini kiu yake ni sehemu ya uangalizi wa Mungu. Ndege hawatajwi kwa sababu wanawaletea watu faida ya kiuchumi. Wanatajwa kwa sababu nao wana nafasi katika dunia ya Mungu.

Kidner anaona hapa picha ya ardhi yenye ukarimu ambapo viumbe wanaishi bila kutegemea mwanadamu kuwapatia kila kitu (Kidner 2014, uk. 403). Goldingay anasisitiza namna shairi linavyotambua aina mbili za utoaji wa maji: chemchemi zinazopita mabondeni na mvua inayomwagilia milima. Vyote ni sehemu ya uangalizi wa Muumba (Goldingay 2008, Zab. 104:10–13).

Somo la kimaadili linatufikia bila kulazimishwa. Wanadamu wana wajibu mkubwa katika uumbaji, lakini dunia haipo kwa ajili ya faida ya mwanadamu pekee. Kijito kinaweza kuwa zawadi kwa wanyama, mimea na watu kwa wakati mmoja. Tunapokichafua au kukielekeza kwa tamaa bila kujali, madhara yake yanawafikia viumbe ambao labda hatuwafikirii.

3.4 Zaburi 104:14–18 — Nyasi, mazao, miti na makao ya viumbe

Wimbo unaingia kwenye ardhi inayolimwa. Mungu anazikuza nyasi kwa mifugo na mimea inayohitajika katika kazi za wanadamu. Mkate unategemeza maisha, mafuta yanahusishwa na ustawi, na divai inatajwa katika picha ya furaha ya mavuno. Kisha tunapelekwa kwenye mierezi mirefu, ndege wanaojenga viota, mbuzi wa milimani na wanyama wadogo wanaojificha miambani.

Hapa kuna uwiano mzuri. Kazi ya mwanadamu ina thamani, lakini mwanadamu hajabuni mifumo yote inayowezesha mavuno. Mungu ameipa ardhi rutuba, na kuwapa watu akili na uwezo wa kuitumia kwa manufaa. Kidner anakumbusha kwamba nafaka, mafuta na divai vinahusisha vyote viwili: zawadi za Mungu za ardhi na juhudi za binadamu za kulima, kuvuna na kuandaa (Kidner 2014, uk. 403–404).

Kutajwa kwa divai katika picha ya kilimo cha zamani si amri kwamba kila mtu anywe pombe, wala si sababu ya kupuuza madhara yanayoweza kusababishwa na matumizi ya vileo. Mwandishi anatumia lugha ya utamaduni wake kueleza wingi wa mavuno. Ujumbe mkuu ni kuupokea utoaji wa Mungu kwa shukrani, si kuutumia vibaya.

La muhimu vilevile ni kwamba miti na milima vinatoa makao kwa wanyama wasiokuwa chini ya utawala wa mwanadamu. Korongo anapata sehemu ya kutengeneza kiota, na mnyama mdogo wa miambani, anayejulikana kama hyrax au pimbi wa miambani, anajificha katika nyufa za mawe. Makao ya viumbe ni sehemu ya utoaji wa Mungu.

Kwa hiyo, msitu si ghala la mbao peke yake. Mlima si mkusanyiko wa mawe tu. Ni sehemu ya makao ya uhai ambao Mungu anaujua na kuutunza. Kutambua hilo kunatusaidia kuuangalia uumbaji kama nyumba yenye mahusiano, si vitu vilivyotengwa ambavyo kila kimoja kina thamani tu tunapokiuza.

3.5 Zaburi 104:19–23 — Usiku wa simba na mchana wa kazi za watu

Mwezi unaweka utaratibu wa majira au nyakati, na jua linajua wakati wa kutua. Giza linaingia, wanyama wa porini wanatoka. Simba wanatafuta mawindo. Jua linapochomoza, wanyama hao wanarudi mafichoni, nao wanadamu wanatoka kwenda kazini hadi jioni.

Zaburi inaona utaratibu wa maisha, si dunia ambayo kila kitu lazima kiende kwa ratiba ya mwanadamu. Usiku si uovu kwa sababu tu watu wengi hulala wakati huo. Ni muda ambao viumbe wengine hutafuta chakula na kuishi. Ngurumo ya simba inatafsiriwa katika upeo wa kiumbe kinachotafuta riziki ndani ya dunia ya Mungu (linganisha Ayubu 38:39–41). Kazi ya watu nayo ina wakati wake, lakini si shughuli pekee inayofanyika duniani.

Sehemu hii ina picha zinazofanana na Wimbo wa Aten wa Misri ya kale. Tofauti yake ni ya msingi: jua haliabudiwi. Ni alama ya nyakati iliyowekwa katika uumbaji; Mungu ndiye Bwana wa usiku na mchana (Goldingay 2008, Theological Implications; Kidner 2014, uk. 404).

Tamaduni nyingi za kazi za leo zinaweza kutufanya tuhisi kwamba mtu ana thamani kadiri anavyofanya kazi bila kupumzika. Zaburi hii inatupa mtazamo wenye unyenyekevu. Wanadamu wana kazi ya kufanya, lakini si kila saa ni ya kufanya kazi, na dunia haizunguki kwa sababu ya ratiba zetu.

3.6 Zaburi 104:24–26 — Hekima inaijaza dunia, na Leviathani anacheza baharini

Mstari 24 ni mshangao wa mwimbaji: Ee BWANA, jinsi yalivyo mengi matendo yako! Umevifanya vyote kwa hekima. Dunia imejaa mali au viumbe vilivyo vyake. Kisha macho yanahamia kwenye bahari kuu, yenye viumbe wasiohesabika, wadogo na wakubwa. Meli zinapita humo, naye Leviathani anatokea katika picha hiyo.

Katika sehemu nyingine za Biblia, Leviathani anaweza kuwa picha ya nguvu zinazotisha au kupinga mpangilio wa maisha (Zab. 74:13–14; Isa. 27:1; Ayubu 41). Lakini Zaburi 104 haitoi nafasi ya kumfanya awe mungu mwingine anayeshindana na BWANA. Mungu mwenyewe ndiye aliyemuumba. Hata kiumbe anayeonekana wa ajabu na kutisha ni sehemu ya wingi wa kazi zake.

Katika mstari 26 kuna tofauti ya kuelewa sentensi ya Kiebrania. Inaweza kumaanisha Leviathani anacheza katika bahari, au Mungu anacheza naye Leviathani. Kidner anataja uwezekano wote miwili. Usomaji wa kwanza unaonesha kiumbe akifurahia makao yake; wa pili unaonesha kwamba hata kiumbe mwenye nguvu kubwa hawezi kumshinda Muumba wake (Kidner 2014, uk. 405–406). Hatuhitaji kumtaja kwa uhakika kuwa samaki au mnyama gani hasa wa bahari wa kisasa. Picha ya zaburi ina maana hata bila kutatua swali hilo la kisayansi.

Kwa mtunga zaburi, wingi wa aina za viumbe si vurugu zisizo na maana. Viumbe wakubwa, wadogo, wa ajabu na wakati mwingine wanaotutia hofu wana nafasi katika hekima ya Muumba. Tunaitwa kuvitazama kwa udadisi wenye heshima badala ya kuamua thamani yao kwa faida tunayoweza kupata kutoka kwao.

3.7 Zaburi 104:27–30 — Chakula, pumzi, kifo na kufanywa upya

Sasa mwimbaji anawajumuisha viumbe wote katika utegemezi mmoja: wote wanamtazamia Mungu awape chakula kwa wakati unaofaa. Anapowapa, wanakusanya; anapofungua mkono wake, wanashibishwa. Anapouficha uso wake, wanahangaika. Pumzi yao inapoondolewa, wanakufa na kurudi mavumbini. Anapoituma Roho yake, au pumzi yake ya uhai, uhai unapatikana tena na uso wa ardhi unafanywa mpya.

Neno la Kiebrania rûaḥ linaweza kumaanisha upepo, pumzi au roho, kutegemea muktadha. Hapa uhusiano kati ya pumzi ya viumbe na Roho au pumzi ya Mungu inayotoa uhai ni wa kina sana. Haumaanishi kwamba kila kiumbe kina roho isiyokufa inayoweza kuendelea kuishi yenyewe bila mwili. Maana yake ni kwamba viumbe wenye uhai wanapata uhai huo na kuendelea kuishi kwa zawadi ya Mungu (Mwa. 2:7; Ayubu 34:14–15; Mhu. 3:19–21).

Goldingay anasisitiza kwamba Zaburi 104 inauona uumbaji kama kazi ya Mungu inayoendelea. Mstari 30 hauzungumzii tu dakika za kwanza kabisa za kuumbwa kwa dunia. Unatuonesha uhai unaoendelea, vizazi vipya vinavyozaliwa, na ardhi inayopata upya. Kidner naye anaunganisha mambo tunayoona—viumbe kula na kukusanya chakula—na utegemezi wao usioonekana kwa Muumba ambaye anayaendeleza maisha yote (Goldingay 2008, Zab. 104:27–30; Kidner 2014, uk. 405–406).

Mistari hii pia haifichi kifo. Viumbe wanakufa na kurudi ardhini, nao uhai mpya unaendelea kuonekana. Zaburi haisemi kwamba kila kiumbe huishi kama nafsi isiyo na mwili baada ya kufa. Wala haiwaahidi waamini kwamba watakwepa kifo. Lengo lake ni kusifu Mungu anayeendeleza na kufanya upya uhai katika dunia ambayo maisha ya kila kiumbe yana urefu wake wenye mipaka.

Lakini vipi kuhusu mateso ya wanyama, ukame, maradhi na kutoweka kwa aina fulani za viumbe? Zaburi 104 ni wimbo wa sifa, si jibu kamili kwa tatizo la maumivu katika uumbaji. Simba kutafuta mawindo hakumalizi maswali yote kuhusu mateso ya viumbe. Sifa hizi zinapaswa kusomwa pamoja na maswali ya kitabu cha Ayubu na Warumi 8, ambako uumbaji unaelezwa ukiugua na kusubiri ukombozi. Tusitumie wimbo mmoja kuzinyamazisha sauti nyingine za Biblia.

3.8 Zaburi 104:31–35 — Muumba na aifurahie kazi yake, uovu na ukome

Sehemu ya mwisho inaturudisha kwenye sauti ya mwimbaji mwenyewe. Utukufu wa BWANA na udumu milele; BWANA na azifurahie kazi zake. Wazo hili ni zuri na la pekee. Uumbaji haupo kwa manufaa ya mwanadamu pekee. Muumba mwenyewe anaufurahia ulimwengu aliouumba (linganisha Mwa. 1:31).

Hata hivyo, ukuu wake si wa kupuuzwa. Anapoitazama dunia, inatetemeka; anapoigusa milima, inatoa moshi (mst. 32). Kisha mwimbaji anaahidi kuimba na kumwimbia Mungu maisha yake yote. Anatamani tafakari yake impendeze BWANA, kama vile Mungu anavyoifurahia kazi yake ya uumbaji.

Mstari 35 unakatiza uzuri wa picha hizi kwa sala ngumu: watenda dhambi na waondoke katika nchi, wala waovu wasiwepo tena. Hatupaswi kujifanya mstari huu haupo. Wala tusiuondoe katika muktadha wa wimbo mzima. Goldingay anaona ndani yake hamu ya mwisho wa watu wanaovunja makusudi ya Muumba na kuiharibu dunia yake. Kidner anakumbusha kwamba uumbaji bado si kwaya kamilifu inayomwimbia Mungu bila dosari; uovu umeingia, na mwimbaji anatamani ukome (Goldingay 2008, Zab. 104:35; Kidner 2014, uk. 406).

Mstari huu si ruhusa kwa waabudu kuwatesa au kuwaua watu wanaowaita wenye dhambi. Maandiko pia yanamwita mkosaji aachane na uovu, atubu, na kuishi (Eze. 18:23, 32; 33:11). Kwa mtazamo wa Kikristo, tunapaswa kutamani uovu uishe kwa njia ya haki ya Mungu na rehema zinazobadilisha maisha, si kanisa kujipa mamlaka ya kuitakasa jamii kwa vurugu.

Mwisho wa zaburi unarudia mwanzo wake: “Ee nafsi yangu, umhimidi BWANA!” Kisha tunasikia Haleluya, yaani “Msifuni BWANA.” Sauti ya mtu mmoja sasa inawaalika wengine kujiunga naye. Kidner anakumbusha kwamba baadhi ya mapokeo ya kale yanaweka tamko hilo mwanzoni mwa Zaburi 105, si mwisho wa Zaburi 104. Kwa hiyo, linaweza kusikika kama hitimisho la wimbo huu na wakati huohuo mlango wa wimbo unaofuata (Kidner 2014, uk. 406).

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Uumbaji ni zawadi, si mali ya mwanadamu isiyo na mipaka

Zaburi 104 inawaweka viumbe chini ya umiliki na uangalizi wa Mungu. Wanyama wa porini wanakunywa maji, ndege wanajenga viota, miti inastawi, na watu wanalima. Mwanadamu ana nafasi ya muhimu sana, lakini mahitaji yake si sababu pekee ya kuwepo kwa viumbe vingine. Hili linatukosoa tunapotafsiri mamlaka ya mwanadamu kama ruhusa ya kuharibu kila kitu anachoweza kukitumia (Mwa. 1:26–28; 2:15). Kuitunza ardhi na maji si kuabudu mazingira; ni kuuheshimu ukarimu wa Muumba.

4.2 Mungu yuko tofauti na uumbaji wake, lakini hayuko mbali nao

BWANA si jua, bahari, msitu, wala nguvu fulani isiyokuwa na utu inayopita katika viumbe. Zaburi inakataa kuviunganisha vitu vilivyoumbwa na Mungu kana kwamba ni kitu kimoja. Lakini pia haimwoneshi Mungu kama fundi aliyebuni mashine na kuiacha. Utoaji wake unaendelea katika ratiba na shughuli za maisha. Kidner anasisitiza uwiano huu: Mungu ni tofauti na kazi yake, lakini anaendelea kuitegemeza kwa karibu (Kidner 2014, uk. 402).

4.3 Hekima inaonekana katika mahusiano na mipaka ya viumbe

Maji yana mipaka na kazi zake. Makao ya aina mbalimbali yanafaa viumbe tofauti. Mchana na usiku vinatoa nafasi kwa maisha ya wengine. Chakula kinatokana na mahusiano ya mimea, mvua, wanyama na kazi ya mwanadamu. Kauli kwamba Mungu alifanya vyote kwa hekima (mst. 24) haimaanishi kwamba tunajua kila mfumo wa sayansi au kwamba mazingira hayawezi kuharibika. Inatufundisha kuthamini mpangilio na mahusiano yanayofanya uhai uwezekane, na kuvikaribia kwa unyenyekevu.

4.4 Roho wa Mungu anautegemeza uhai wenye mwili

Neno rûaḥ la mstari 30 halitupi sababu ya kuuchukulia mwili kama ganda lisilo na thamani. Miili, chakula, maji, pumzi, majira na ardhi ni vitu vyenye maana mbele za Mungu. Kifo ni halisi; upya wa uhai ni zawadi yake. Zaburi inatufundisha imani katika uangalizi wa Mungu bila kutuahidi kwamba tutajibu kila swali kuhusu kifo, ugonjwa au majanga.

4.5 Sifa zenye furaha zinaweza kutamani pia mwisho wa uovu

Sala ya mwisho kuhusu watenda dhambi inatuzuia kuusoma uumbaji kama hadithi tamu isiyo na tatizo lolote. Maovu ya wanadamu yanawaumiza majirani zao na kuharibu mazingira wanayoishi pamoja na wanyama. Kwa hiyo, sifa zetu zinahitaji pia toba, kusema kweli, na hatua za kulinda walio katika hatari. Hata hivyo, Wakristo wanapaswa kukataa kuigeuza hamu ya dunia iliyoponywa kuwa chuki au vurugu dhidi ya watu. Haki na rehema za Mungu zinapaswa kuongoza namna tunavyotafuta mabadiliko.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 104 iko ndani ya simulizi ndefu la Maandiko kuhusu Mungu aliye Muumba na Mtegemezaji wa uhai. Ina uhusiano mkubwa na Mwanzo 1–2, lakini mkazo wake unatofautiana. Mwanzo inasimulia jinsi Mungu alivyoupa uumbaji mpangilio; Zaburi 104 inaimba kuhusu kuendelea kwa maisha katika mpangilio huo. Ayubu 38–41 inawauliza wanadamu watazame viumbe wasioweza kuwamiliki au kuwaamuru. Mithali 8:22–31 nayo inaihusisha hekima na kazi ya Mungu ya kuumba. Maandiko haya yanasaidiana bila kulazimishwa yawe kitabu kimoja cha sayansi chenye ratiba inayofanana kabisa.

Lugha ya Zaburi 104:4 inaingia katika Agano Jipya kupitia Waebrania 1:7, inayotumia maneno ya tafsiri ya Kigiriki kuhusu wajumbe wa mbinguni kama upepo na moto. Kusudi la Waebrania ni kuonesha tofauti kati ya watumishi wa Mungu wa mbinguni na ukuu wa Mwana. Huo ni uhusiano wa kibiblia wenye maana, lakini hauondoi kila tofauti ya kisarufi inayojadiliwa katika mstari wa Kiebrania.

Kwa Wakristo, Yohana 1:1–5, Wakolosai 1:15–20, na Waebrania 1:2–3 vinaupanua ukiri wa uumbaji kwa kumtambulisha Neno au Mwana kuwa yule ambaye kwa njia yake vitu vyote viliumbwa na vinaendelea kuwepo. Zaburi 104 haikueleza mwanzoni kwa wazi fundisho la Mungu kuvaa mwili katika Yesu. Badala yake, Agano Jipya linausoma ujumbe wake wa Muumba na Mtegemezaji wa uhai katika mwanga wa Yesu Kristo. Katika Injili, Yesu anataja uangalizi wa Mungu kwa ndege na maua (Mt. 6:25–34) na kuituliza bahari inayotisha (Marko 4:35–41), akitukumbusha hekima na mamlaka ya Muumba.

Warumi 8:19–23 inaongeza tahadhari muhimu tusipousoma wimbo huu kwa wepesi. Uumbaji ni mwema na unatunzwa na Mungu, lakini pia unaugua na kusubiri ukombozi. Kristo aliyefufuka ni mwanzo wa ushindi dhidi ya mauti unaoelekea katika kurejeshwa kwa kazi ya Mungu (1 Kor. 15:20–28), nayo Ufunuo 21–22 inaonesha Mungu akikaa na wanadamu katika dunia ambayo mauti na maumivu hayatatawala tena. Kwa hiyo, tumaini la Kikristo si kuacha uumbaji wa mwili na kwenda kuishi bila mwili milele; ni Muumba kuufanya upya ulimwengu wake na kuurejesha katika haki.

Zaburi 104:30 inazungumza kuhusu Roho au pumzi ya Mungu inayoendeleza uhai duniani. Wakristo wanaweza kuona mwangwi wa jambo hilo katika ushuhuda mpana wa Biblia kuhusu kazi ya Roho Mtakatifu ya kutoa uhai (Mwa. 1:2; Rum. 8:11; 2 Kor. 5:17). Hata hivyo, si sahihi kugeuza kila matumizi ya Kiebrania ya rûaḥ kuwa unabii wa moja kwa moja kuhusu mafundisho yote ya baadaye. Ujumbe wa kwanza wa hapa ni kwamba viumbe wote wenye uhai wanamtegemea Mungu, jambo ambalo simulizi la Kikristo linalipokea, si kulifuta.

Tumaini kwamba Mungu aifurahie kazi yake na kwamba uovu ukome linapata upeo mkubwa zaidi katika upatanisho wa vitu vyote kupitia Kristo (Kol. 1:19–20). Lakini lugha ya Agano Jipya kuhusu upatanisho na hukumu haitupi mamlaka ya kuamua kwa vurugu ni nani anayeruhusiwa kuendelea kuishi katika dunia ya Mungu. Tumeitwa kumshuhudia Muumba, kuwatunza majirani na uumbaji, na kumwachia Mungu hukumu ya mwisho.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Jifunze kutazama kabla ya kutumia. Chukua muda kuuangalia mti, ndege, kijito au shamba katika eneo lako. Usiulize tu vinakusaidia nini, bali pia vinashiriki vipi katika uhai ambao Mungu anaendelea kuutunza.
Yachukulie maji kuwa zawadi ya pamoja. Linda vyanzo vya maji, punguza uchafuzi unaoweza kuzuilika, na fikiria afya au maisha ya watu yanayoathiriwa na matumizi mabaya ya maji. Chemchemi za mistari 10–13 zinawahudumia wanyama wa porini na wanadamu kwa pamoja.
Pokea kazi na pumziko kama sehemu ya mpangilio mpana wa maisha. Katika zaburi hii simba wana shughuli zao za usiku na wanadamu wana kazi zao za mchana. Weka mipaka ya kazi, heshimu wengine wanaohitaji kupumzika, na usifanye kazi bila kukoma kuwa kipimo cha thamani yako.
Shukuru kwa chakula bila kuyapuuza maisha ya wenye njaa. Mshukuru Mungu kwa chakula na kwa watu waliofanya kazi ili kikufikie. Kisha jiulize ni nani anakosa chakula cha kutosha, na chagua njia ya kusaidia au kuunga mkono upatikanaji wa rasilimali kwa haki.
Yathamini makao ya viumbe, si malighafi pekee. Misitu ni makao ya ndege; miamba ni kimbilio la viumbe wadogo. Katika maamuzi ya familia, jamii au taasisi, zingatia namna hatua zenu zinavyoathiri ardhi, miti, maji na viumbe wanaovitegemea.
Ombea upya wa dunia bila kulipiza kisasi. Acha mstari wa mwisho uwe maombi kwamba ukatili, unyonyaji na uharibifu vikome. Tumia njia za kweli, halali na za amani kulinda walio dhaifu na kuwajibisha watenda mabaya, badala ya kugeuza watu kuwa walengwa wa chuki.

7.0 Maswali ya Tafakari

Zaburi 104 inaupanua vipi ujumbe wa Zaburi 103, kutoka rehema za Mungu kwa wanadamu hadi uangalizi wake kwa viumbe vyote?
Kwa nini picha ya wanyama wa porini wakipata maji na makao ni muhimu katika namna tunavyouona thamani ya uumbaji?
Bahari na Leviathani vinatufundisha nini kuhusu tofauti kati ya kuogopa nguvu za asili na kumwabudu Muumba wake?
Kwa nini uhusiano wa pumzi, kifo na kufanywa upya katika mistari 27–30 ni muhimu kwa namna ya Biblia ya kuelewa uhai wenye mwili?
Ni tabia zipi nyumbani, kanisani, kazini au katika jamii yetu zinazosaidia kulinda makao na mpangilio wa viumbe unaoelezwa hapa? Ni tabia zipi zinazouharibu?
Tunawezaje kuomba uovu ukome huku tukiendelea kuwapenda watu, kukaribisha toba na kukataa matumizi ya nguvu za ukatili?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee BWANA Mungu wetu, jinsi yalivyo mengi matendo yako. Unautandaza mwanga mbinguni, unaipa maji njia kupitia mabonde na milima, na unawapa nafasi viumbe ambavyo mara nyingi hatuvitambui.

Utusamehe tunapoishi kana kwamba dunia ni mali yetu peke yetu, tunapopokea zawadi zake bila kushukuru, na tunapoharibu vitu vinavyohitajika na viumbe wengine ili waishi.

Tufundishe kufanya kazi bila kuwa watumwa wa kazi, kupumzika bila kusahau wajibu wetu, na kugawana chakula na maji kwa haki na uangalifu.

Wewe unaijua kila pumzi tunayovuta. Unauelewa udhaifu wetu na huzuni ya maisha yanayofikia mwisho. Kwa Roho wako anayetoa uhai, wategemeze waliochoka, ufanye kuwa vipya vile vilivyoharibiwa, na uwape ujasiri wote wanaoutunza ulimwengu wako.

Uovu na ukome miongoni mwetu— si kwa njia ya chuki au ukatili, bali kwa ukweli, toba, ulinzi wa walio dhaifu na rehema zako zenye haki. Tafakari zetu zikupendeze, na maisha yetu yajiunge na sifa za kazi zako zote.

Kwa njia ya Yesu Kristo, ambaye katika yeye vitu vyote vinaendelea kuwepo, utudumishe katika tumaini la uumbaji wako mpya. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 104 imetangaza hekima ya Muumba katika ulimwengu wa asili: maji yanawekewa mipaka, makao yanajaa viumbe, chakula kinapatikana, na uhai unaendelea kutegemezwa kwa pumzi ya Mungu. Mwimbaji anahitimisha kwa kutamani uovu ukome na kwa kuwaalika watu wote kumsifu BWANA.

Zaburi 105 inatupeleka kwenye upande mwingine wa matendo ya Mungu. Badala ya kueleza mpangilio wa viumbe na mazingira, inawaita watu wa Israeli kukumbuka matendo ya BWANA katika historia—agano lake na Abrahamu, Isaka na Yakobo, na uaminifu wake kupitia maisha ya Yusufu, kutoka Misri na safari ya kuelekea nchi ya ahadi. Zaburi inayofuata haitutambui kwa Mungu mwingine tofauti na Muumba. Inatuonesha Mungu huyohuyo katika historia ya watu maalumu.

Zaburi 104 inatualika kuikumbuka dunia ambayo Mungu anaendelea kuitunza. Zaburi 105 inatualika kuzikumbuka ahadi ambazo Mungu anaendelea kuzitimiza kizazi baada ya kizazi. Kwa pamoja zinatufundisha kwamba Muumba wa uhai wote ndiye pia Bwana mwaminifu wa historia.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 104; Mwanzo 1–2; 3:17–19; Kutoka 15; Ayubu 38–41; Zaburi 8; 19; 23; 29; 74:13–14; 90; 93; 95; 103–106; Mithali 8:22–31; 30:26; Mhubiri 3:19–21; Isaya 27:1; 40:26–31; 55:12–13; Ezekieli 18:23, 32; 33:11; Mathayo 6:25–34; Marko 4:35–41; Yohana 1:1–5; Warumi 8:11, 19–23; 1 Wakorintho 15:20–28; 2 Wakorintho 5:17; Wakolosai 1:15–20; Waebrania 1:2–7; Ufunuo 21–22. Andiko kuu limeandikwa kwa maana yake kwa ajili ya uchambuzi, si kunukuliwa neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Kiswahili.
BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mgawanyo na ujumbe wa kitheolojia wa Kitabu cha Zaburi.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Ufafanuzi wa Zaburi 104, “Yhwh in Relation to Creation Then and Now.”
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Toleo la kwanza 1975; limechapishwa tena katika matoleo ya baadaye. Ufafanuzi wa Zaburi 104, “How manifold are thy works!,” uk. 400–406.

Zaburi 104 — Dunia Inaishi Katika Mikono ya Mungu