Zaburi 106 — Tunaposahau, Mungu Anakumbuka

Tunaposahau uaminifu wa Mungu, kukiri makosa kunawezaje kutufungua kwa rehema?

Muhtasari

Ungamo la kweli kuhusu makosa ya Israeli, hukumu iliyofuata, na rehema za agano zinazodumisha tumaini

Andiko kuu — Zaburi 106:44–45 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Hata hivyo, aliyaona mateso yao aliposikia kilio chao. Akakumbuka agano lake kwa ajili yao, naye kwa wingi wa upendo wake wa kudumu akaghairi kuendelea kuwaadhibu.

Kuna hadithi ambazo familia hupenda kuzisimulia kwa sababu zinawakumbusha mafanikio na nyakati za furaha. Lakini pia kuna hadithi ambazo watu wangependa kuzificha: maamuzi yaliyoharibu mahusiano, makosa yaliyowaumiza wengine, na jambo ambalo hakuna anayependa kukiri kwamba lilitokea.

Zaburi 106 inatufundisha kwamba watu wa Mungu wanahitaji kukumbuka hadithi za aina zote mbili. Inaanza kwa kuusifu wema wa BWANA, halafu inatuelekeza katika historia ndefu ya kutokuamini, wivu, ibada ya sanamu, ukosefu wa haki na ukatili. Jambo la kushangaza ni hili: kushindwa kwa watu wa Mungu hakuleti mwisho wa simulizi lake. Tena na tena, Mungu anaokoa, anasikia, anakumbuka na kuonesha rehema.

Zaburi haisemi kwamba dhambi haina madhara. Inasema kwamba uaminifu wa Mungu katika agano lake una kina kikubwa kuliko kushindwa kwa watu wake—kiasi cha kutupa nafasi ya kuungama kwa kweli na kutumaini mwanzo mpya.

1.0 Utangulizi

Zaburi 105 iliwaita Israeli wakumbuke matendo ya ajabu ya BWANA, kuanzia ahadi kwa Abrahamu na maisha ya Yusufu hadi ukombozi kutoka Misri na safari ya jangwani. Zaburi 106 inarudia sehemu kubwa ya historia hiyohiyo kwa mtazamo tofauti. Inauliza: Wakati Mungu akiwa mwaminifu kutimiza ahadi zake, watu wake walikuwa wanafanya nini? Jibu lake linaumiza: mara nyingi walisahau, waliasi na kubadilisha utukufu wa Mungu kwa vitu vingine.

Lakini huu si wimbo wa lawama peke yake. Unaanza kwa sifa, katikati yake kuna ungamo “Tumetenda dhambi” (mst. 6), na karibu na mwisho kuna ombi “Utuokoe ... utukusanye kutoka kati ya mataifa” (mst. 47). Mwandishi anatufundisha kuuleta ukweli kuhusu sisi wenyewe mbele za Mungu ambaye rehema zake zinadumu.

Hoja ya zaburi inafuata hatua tano:

- Mistari 1–5: Sifa, baraka ya kutenda haki, na sala ya mtu mmoja anayetaka kushiriki katika urejesho wa watu wa Mungu. - Mistari 6–23: Ungamo kuhusu uasi baharini, tamaa jangwani, wivu dhidi ya uongozi na ndama wa dhahabu; Musa anasimama kuwaombea watu. - Mistari 24–33: Kukataa nchi ya ahadi, ibada ya Baali katika Peori na kosa lililotokea kwenye maji ya Meriba. - Mistari 34–46: Kuiga ibada za uovu na kumwaga damu isiyo na hatia, hukumu na ukandamizaji uliorudiwa, lakini Mungu anaendelea kulikumbuka agano lake. - Mistari 47–48: Sala ya kukusanywa tena na sifa inayokifunga Kitabu cha Nne cha Zaburi.

Ujumbe mkuu: Kumsifu BWANA kwa kweli kunahitaji kukumbuka matendo yake ya kuokoa na pia kukiri mahali ambapo sisi tumeshindwa kuishi kama watu wake. Ungamo linakataa visingizio; rehema za agano zinakataa kukata tamaa; na toba inapaswa kuzaa maisha mapya.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 106 inafunga Kitabu cha Nne cha Zaburi (Zab. 90–106). Kitabu cha Tatu kiliishia kwa kuporomoka kwa ufalme wa ukoo wa Daudi na maswali yenye maumivu katika Zaburi 89. Kitabu cha Nne kimerudia kutangaza kwamba BWANA bado ni Mfalme, hata falme za wanadamu zinaposhindwa. Kilianza na sala ya Musa (Zab. 90), na sasa kinaishia kwa kukumbuka jinsi Israeli ilivyoyakataa maelekezo ya Mungu aliyekuwa ameiokoa. Mpangilio huu unatufundisha jambo muhimu: tumaini katika utawala wa Mungu haliwezi kutenganishwa na kukabili ukweli kuhusu uasi wa wanadamu.

Zaburi 105 na 106 ni nyimbo ndugu katika namna ya kusimulia historia. Zaburi 105 inaangazia uaminifu wa Mungu, bila kusimulia kwa kina makosa ya watu. Zaburi 106 inaangazia makosa hayo, lakini tena na tena inakumbusha rehema za Mungu. Nyimbo hizi hazipingani; zinatukamilishia kumbukumbu. Kidner anaiita Zaburi 106 upande wenye giza wa wimbo uliotangulia, huku akisema uvumilivu wa Mungu ndio mada kuu inayojitokeza (Kidner 2014, uk. 411–16). Goldingay anaeleza tofauti yake: katika Zaburi 105 watu walipata shida na Mungu akawaokoa; hapa watu wenyewe walichangia shida kwa kutokuwa waaminifu, wakapata hukumu, lakini Mungu aliendelea kuwaokoa (Goldingay 2008, “Interpretation”).

Zaburi hii haina kichwa cha Kiebrania kinachomtaja mwandishi. Sala ya kukusanywa kutoka mataifani (mst. 47) inaendana na mazingira ya watu walioathiriwa na uhamisho na kutawanyika. Inaweza kuhusishwa na uhamisho wa Babeli au kipindi cha baadaye ambacho Wayahudi wengi bado walikuwa wametawanyika hata baada ya baadhi kurudi. Hatuwezi kuthibitisha tarehe moja. Katika 1 Nyakati 16:34–36 kuna maneno yanayofanana na mwanzo na mwisho wa Zaburi 106, ndani ya simulizi la ibada lililohusishwa na Daudi. Huo unaweza kuwa ushahidi wa matumizi ya maneno ya ibada yaliyojulikana katika kipindi kingine; si uthibitisho kwamba sura nzima ya Zaburi 106 iliandikwa wakati wa Daudi.

Zaburi 106 pia inaingia katika desturi ya Biblia ya kuungama kwa kukumbuka historia ya taifa (Neh. 9; Dan. 9; Ezra 9; Eze. 20; Zab. 78). Haifuati kila tukio kwa mpangilio mkali wa muda. Inachagua matukio na kuyaunganisha ili kuonesha mienendo inayojirudia, si kuchukua nafasi ya vitabu vya Kutoka, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Waamuzi au Wafalme.

Mstari wa 48 una nafasi ya pekee. Unambariki BWANA, Mungu wa Israeli, tangu milele hata milele, halafu unawaita watu kusema Amina na Haleluya—Msifuni BWANA. Kauli hiyo inafanana na sifa zinazofunga Vitabu vya Kwanza, Pili na Tatu vya Zaburi (Zab. 41:13; 72:18–19; 89:52). Goldingay anaichambua kando kama hitimisho la Kitabu cha Nne (Goldingay 2008, “Psalm 106:48: Coda to Book IV”). Kwa hiyo, Zaburi 106 ni sala inayotoka katika historia ya taifa lenye majeraha, na wakati huohuo ni kufungwa kwa sehemu nzima ya kitabu cha Zaburi kwa sifa.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 106:1–5 — Sifa, haki na kutamani kushiriki katika urejesho

Wimbo unaanza kwa “Haleluya”, yaani “Msifuni BWANA,” ukifuatiwa na ungamo kwamba BWANA ni mwema na upendo wake wa kudumu ni wa milele (mst. 1; linganisha Zab. 107:1; 136:1). Neno linalotafsiriwa kuwa upendo wa kudumu linaonesha kujitoa kwa Mungu katika agano, si hisia zinazopita. Mwanzo huu ni wa makusudi. Zaburi itasimulia hukumu yenye uchungu, lakini haitaruhusu mateso ya historia kuwa maelezo yote ya tabia ya Mungu.

Mstari wa 2 unauliza nani ataweza kuyatangaza kwa ukamilifu matendo makuu ya BWANA. Kisha mstari wa 3 unatangaza baraka kwa wale wanaoshika haki na kutenda yaliyo sawa wakati wote. Goldingay anaona uhusiano wa karibu kati ya mistari hii: sifa za kweli haziishii kwenye kutaja miujiza; zinahitaji maisha ya uadilifu. Kidner naye anaona baraka hiyo kuwa kipimo kinachoonesha makosa ambayo yataorodheshwa baadaye (Goldingay 2008, mist. 1–3; Kidner 2014, uk. 412).

Katika mistari 4–5 sauti inabadilika na kuwa ya mtu mmoja: anamwomba Mungu “unikumbuke” atakapowatendea wema “watu wako,” ili mtu huyo ashiriki katika furaha yao. Hapa kuna jambo lenye kina. Mwombaji hataki imani inayojifungia katika mafanikio yake binafsi. Wala jamii haimfuti mtu mmoja mmoja. Ustawi wa mtu mmoja na urejesho wa watu wa Mungu vinaunganishwa.

Huu ni ujumbe muhimu katika dunia ambamo imani wakati mwingine hubanwa kuwa mafanikio binafsi, au inageuka kauli kubwa za jumuiya zisizojali maumivu ya mtu. Mwombaji anatamani kushangilia pamoja na watu ambao Mungu amewarejesha.

3.2 Zaburi 106:6–12 — “Tumetenda dhambi”: bahari na neema iliyotangulia

Mstari wa 6 ndio mlango wa kuingia katika ungamo: “Tumetenda dhambi pamoja na baba zetu.” Waabudu hawasemi, “Vizazi vya zamani vilikuwa viovu, lakini sisi hatuna matatizo hayo.” Wanakiri kwamba mwenendo wa kushindwa kwa watu wao unaweza kuonekana tena katika maisha yao. Hilo halimaanishi kwamba kila mtu wa kizazi hiki alitenda binafsi makosa yote ya zamani. Linamaanisha kwamba tunaweza kurithi, kurudia, kunufaika na, au kuendeleza mifumo ya uovu iliyotangulia.

Katika bahari, Israeli ilishindwa kuelewa maana ya ishara ilizokuwa zimeona Misri. Badala ya kuutumaini upendo wa BWANA uliokuwa umedhihirika, watu waliogopa na kuasi (mist. 7–8; Kut. 14:10–12). Maandishi ya Kiebrania hutaja Bahari ya Matete, ambayo katika tafsiri nyingi imezoeleka kuitwa Bahari ya Shamu. Mahali pake hasa katika jiografia ya leo panajadiliwa. Lakini lengo la zaburi si kutupatia ramani ya ufukwe; ni kuonesha ukombozi wa Mungu.

Mungu aliwaokoa kwa ajili ya jina lake (mst. 8). Rehema ziliwatangulia kabla hawajajifunza kumtumaini kikamilifu. Bahari ilifunguka, watu wakapita, na nguvu za adui zikashindwa (mist. 9–11). Baada ya hapo wakaamini na kuimba sifa (mst. 12; Kut. 15).

Mpangilio huu unafichua tabia tunayoweza kuwa nayo: tunaweza kumsifu Mungu baada ya kuokolewa lakini tukashindwa kumtumaini tunapokutana na jaribu linalofuata. Wimbo unaweza kuwa wa kweli, lakini bado unahitaji kukua na kuwa mwenendo wa kudumu.

3.3 Zaburi 106:13–15 — Hatari ya kutaka bila kusubiri

Tukio linalofuata linaanza kwa maneno yanayouma: walisahau haraka matendo ya Mungu, wala hawakungojea shauri lake (mst. 13). Wakiwa wameondoka utumwani, walianza kudai maisha kulingana na matakwa yao wenyewe. Walitamani chakula jangwani na kumjaribu Mungu (Hes. 11). Hatupaswi kubeza njaa ya mwanadamu—chakula ni hitaji halisi. Tatizo lilikuwa msimamo wa kudai kwamba Mungu awape kile wanachokitaka mara moja, kwa njia wanayoitaka, bila kujali hekima yake.

Mstari wa 15 una ugumu wa kutafsiri. BWANA aliwapa walichokiomba, lakini akaleta pia udhaifu au ugonjwa wa kuwapunguza nguvu katikati yao. Tafsiri moja ya zamani ya Kiingereza imefanya maarufu picha ya kudhoofika kwa nafsi. Picha hiyo inaweza kutusaidia kutafakari hatari ya kupata tunachotaka na kupoteza yaliyo bora zaidi. Hata hivyo, simulizi la Hesabu 11:18–20, 31–34 linaeleza pia janga la kimwili lililohusiana na tamaa ya nyama. Si sahihi kudai kwamba maana halisi ya mstari ni utupu wa kiroho tu.

Somo hapa si kwamba tusimwombe Mungu mahitaji yetu. Biblia yenyewe inatufundisha kuomba chakula cha kila siku. Zaburi 106 inaonya dhidi ya roho ya kudai kuridhishwa kwa tamaa zetu na kudharau hekima ya Mungu.

3.4 Zaburi 106:16–18 — Wivu unaojificha nyuma ya mgogoro wa uongozi

Watu waliwaonea wivu Musa na Haruni. Tukio hili linatukumbusha uasi wa Dathani, Abiramu na kundi lililohusishwa na Kora (Hes. 16). Zaburi inawataja Dathani na Abiramu, inaeleza ardhi kuwameza waasi, na inataja moto uliowateketeza wengine (mist. 17–18). Kora hatajwi kwa jina hapa, lakini simulizi refu la Hesabu 16 linasaidia kueleza makundi na hukumu hizo.

Hili ni tukio maalumu la Israeli jangwani. Tusilitumie kudai kwamba kila anayemhoji mchungaji, baraza la kanisa au kiongozi wa serikali anamuasi Mungu. Kiongozi yeyote wa kibinadamu anaweza na anapaswa kuwajibishwa. Biblia hiyohiyo inasimulia makosa mazito ya Musa na Haruni na inamuweka hata mfalme chini ya sheria ya Mungu (Hes. 20:7–13; Kum. 17:18–20).

Zaburi inachokifunua ni wivu unaovaa mavazi ya hoja za kanuni. Kuna wakati malalamiko kuhusu dhuluma ni halali na lazima yashughulikiwe. Lakini ikiwa kilichojificha ni tamaa ya cheo na nguvu, tatizo ni tofauti. Sehemu hii inachunguza moyo wa anayekosoa na uadilifu wa anayekosolewa.

3.5 Zaburi 106:19–23 — Ndama wa dhahabu na Musa aliyesimama pengoni

Horebu, mahali ambapo Israeli ilipokea ufunuo wa BWANA, watu walitengeneza sanamu ya ndama na kuisujudia (Kut. 32). Mshairi anaonesha kinaya chenye uchungu: waliubadilisha utukufu wao kwa mfano wa mnyama anayekula majani (mist. 19–20). Mungu aliyekuwa amewaokoa akawekwa pembeni, na nafasi yake ikapewa kitu walichoweza kukitengeneza na kukidhibiti.

Janga hilo linaelezwa kuwa ni kumsahau Mungu Mwokozi wao, aliyetenda mambo makuu Misri na baharini (mist. 21–22). Ibada ya sanamu huanza tunapovipa vitu vilivyoumbwa, fedha, taasisi za kisiasa, viongozi, au alama za kidini uaminifu wa mwisho unaomstahili Mungu pekee. Tatizo si kuwa na vitu vya matumizi, bali kubadili mahali pa uaminifu mkuu wa moyo (linganisha Rum. 1:22–25).

Mstari wa 23 una mojawapo ya picha muhimu zaidi katika zaburi: hukumu kali inatajwa, lakini Musa anasimama “pengoni” mbele za Mungu. Picha ni ya mtu anayesimama katika ufa wa ukuta wa ulinzi ili kuzuia maangamizi. Katika Kutoka 32:7–14, Musa anawaombea watu wale wale waliomwasi Mungu.

Maombezi haya hayamaanishi kwamba Musa alikuwa na rehema zaidi kuliko Mungu aliyekuwa mkali bila sababu. Maandiko mengine yanaonesha kwamba BWANA mwenyewe anatafuta mtu wa kusimama pengoni kwa ajili ya watu (Eze. 22:30). Sala ya Musa ni sehemu ya kusudi la Mungu la kulinda agano. Kidner anaonya kwamba picha hii yenye nguvu haipaswi kutumiwa kufanya sala ionekane haina umuhimu, wala kumfanya Mungu aonekane hana shauku ya rehema (Kidner 2014, uk. 414).

Tunaulizwa swali: Mtu anapokosea, tunafurahia kumuaibisha, tunaficha madhara yake, au tunatafuta njia ngumu ya kusema ukweli, kuwajibisha na kuomba rehema? Zaburi inatuita kwenye njia ya tatu.

3.6 Zaburi 106:24–27 — Nchi ya ahadi inapodharauliwa

Israeli ilidharau nchi iliyopendeza, haikuamini ahadi ya BWANA, na ililalamika mahemani (mist. 24–25). Hii inatukumbusha kukataa kuingia Kanaani baada ya taarifa ya wapelelezi (Hes. 13–14; Kum. 1:26–33). Tatizo halikuwa tu kuogopa vita ambavyo vingekuwa hatari kweli. Watu walifika mahali hawakuwa tayari kumtumaini Mungu aliyewaahidi kuwaongoza.

BWANA aliinua mkono kama ishara ya kuapa hukumu: kizazi kimoja kingeanguka jangwani, na kutawanyika kati ya mataifa kungetajwa kuwa hatari kwa vizazi vinavyofuata (mist. 26–27; Law. 26:33; Kum. 28:64). Zaburi inaunganisha uasi wa zamani na historia ya taifa ya kuhamishwa na kutawanyika. Huu ni ufafanuzi wa kitheolojia wa historia ya agano la Israeli, si kanuni ya kudai kwamba kila ugonjwa, uhamisho, janga au kushindwa kisiasa ni adhabu ya dhambi fulani.

Tofauti na Zaburi 105 inaonekana wazi. Huko Mungu anakumbuka ahadi ya kuwapa wazee wao nchi (Zab. 105:8–11). Hapa watu wanakataa kumwamini kuhusu zawadi hiyohiyo. Ahadi inaweza kuwa ya kweli, lakini watu walioitwa kuipokea wanaweza kuipinga kwa kutokuamini.

3.7 Zaburi 106:28–31 — Peori, Finehasi na hatari ya kuitumia vibaya habari ya vurugu takatifu

Katika Peori, watu walijiunga na ibada ya Baali wa Peori na kushiriki desturi ambazo zilipingana na agano (Hes. 25). Zaburi inataja kula chakula kilichotolewa kwa waliokufa, jambo ambalo halijaelezwa kwa namna ileile katika simulizi la Hesabu. Linaweza kuhusishwa na ibada zinazowahusu waliokufa au kuwa lugha ya kuonesha kwamba sanamu hazina uhai. Mazingira yake kamili ya kidini hayako wazi. Lakini kilicho wazi ni kwamba Israeli ilipotosha ibada yake, na tauni ikatokea (mist. 28–29).

Finehasi aliingilia kati, na tauni ikasimama (mist. 30–31). Hesabu 25:6–13 inasimulia tendo lake kama wivu wa kidini uliotumia nguvu za kuua, na inazungumzia agano la Mungu naye. Zaburi 106 inasema tendo hilo lilihesabiwa kwake kuwa haki kwa vizazi. Lugha hiyo inatukumbusha imani ya Abrahamu kuhesabiwa kuwa haki (Mwa. 15:6), ingawa mazingira ya matukio hayo ni tofauti sana.

Sehemu hii inahitaji kufundishwa kwa busara. Ni simulizi maalumu la Israeli ya kale katika mazingira ya agano na hukumu ya Mungu. Halimpi mkristo, mchungaji, mwanasiasa, kikundi cha dini au mtu yeyote ruhusa ya kutumia vurugu dhidi ya watu wanaoshukiwa kutenda dhambi au kuwa na imani tofauti. Agano Jipya linawaita wafuasi wa Kristo kutokulipiza kisasi, kuwashuhudia wengine kwa uvumilivu, kutafuta upatanisho, kufuata taratibu halali za uwajibikaji, na kuushinda uovu kwa wema (Rum. 12:17–21; Mt. 5:43–48).

Kidner anatofautisha mfano wa imani ya Abrahamu na kuiga vurugu za Finehasi anapozungumzia kuhesabiwa haki (Kidner 2014, uk. 415). Pia tunapaswa kukumbuka hatari kwa watu wasio na hatia pale hamasa ya dini inapogeuzwa kuwa adhabu inayotolewa na watu binafsi. Wivu wa kidini hauwi mzuri kwa sababu tu una nguvu ya hisia; lazima upimwe kwa ukweli na upendo.

3.8 Zaburi 106:32–33 — Meriba na wajibu wa Musa

Katika maji ya Meriba, watu walimchokoza BWANA tena. Lakini zaburi inaongeza jambo linalotia unyenyekevu: Musa alipata shida kwa sababu yao, naye akasema maneno ya haraka yaliyo kinyume na wajibu wake (Hes. 20:1–13). Katika mstari wa 33, viwakilishi vya Kiebrania vinaweza kueleweka kuwa watu walimwasi Roho wa Mungu au waliichokoza roho ya Musa. Kwa namna yoyote ile, mstari unatoka kwenye manung'uniko ya jamii na kufika kwenye mwitikio mbaya wa kiongozi.

Musa hahesabiwi kuwa hana makosa kwa sababu wengine walimkasirisha. Jamii inawajibika kwa uasi wake; kiongozi naye anawajibika kwa maneno na matendo yake chini ya shinikizo. Hili ni somo muhimu kwa wachungaji, walimu, viongozi wa umma na wazazi. Kuchokozwa kunaweza kueleza kwa nini mtu aliteleza, lakini hakufanyi kosa kuwa sahihi.

Zaburi inashikilia mambo mawili: uongozi huwa mgumu katika jamii yenye manung'uniko, na hata kiongozi aliyekuwa mwaminifu sana anahitaji kukubali kurekebishwa. Mfano wa Musa unatuita kwenye unyenyekevu, si kujitetea kwa kila hali.

3.9 Zaburi 106:34–39 — Kuchanganyika na uovu hadi kumwaga damu isiyo na hatia

Wimbo sasa unazungumzia maisha ya Israeli ndani ya nchi. Watu hawakutimiza yale waliyoelewa kuwa amri ya Mungu; waliungana na mataifa yaliyowazunguka, wakajifunza desturi za ibada zao na kutumikia sanamu (mist. 34–36). Ni muhimu kutofautisha kukosoa desturi za ibada zinazohusishwa na uovu na kuwachukia watu kwa sababu ya kabila au asili yao. Biblia yenyewe inatupa mifano ya watu wa asili nyingine, kama Rahabu na Ruthu, walioingia katika simulizi la Israeli kwa imani. Hapa hatari ni kuiga ibada inayohalalisha dhuluma, si kuwa jirani na watu wa jamii nyingine.

Lawama inafikia kilele chake kwa habari ya kutoa sadaka wana na binti, kumwaga damu isiyo na hatia, na kuinajisi nchi (mist. 37–39). Haya ni mashtaka makali. Neno la Kiebrania linalotafsiriwa kuwa pepo wachafu au mashetani (šēdîm) linahusishwa na ibada za uongo (linganisha Kum. 32:17). Licha ya maswali ya kihistoria kuhusu baadhi ya desturi hizo, ujumbe wa zaburi uko wazi kabisa: watoto hawapaswi kutolewa kafara kwa ajili ya mamlaka au heshima ya kidini. Damu ya walio dhaifu inafichua ubatili wa ibada iliyojitenga na huruma.

Picha ya nchi kuchafuliwa kwa damu ya wasio na hatia inaunganisha ibada, maadili na mazingira ambamo watu wanaishi. Utamaduni unaweza kuwaangamiza watu na kuharibu mahali ambapo wanapaswa kuishi kwa usalama. Kwa kanisa la leo, matumizi ya sehemu hii si kuwahofia watu wa makabila mengine. Ni kuwakinga watoto, wanawake, watu walio katika mazingira hatarishi na wote wanaoweza kutolewa kafara ili kulinda sifa au maslahi ya wenye nguvu (Yer. 7:5–7; Mt. 18:5–6).

3.10 Zaburi 106:40–46 — Hukumu ni ya kweli; rehema za agano hazijamalizika

Hasira ya BWANA inawaka dhidi ya watu wake. Wanatiwa mikononi mwa maadui, wanakandamizwa, na tena na tena wanakataa kufuata njia ya Mungu (mist. 40–43). Lugha hii inatukumbusha mizunguko ya kushindwa na kuokolewa katika kitabu cha Waamuzi, pamoja na majanga ya baadaye ya kifalme na uhamisho. Matendo yana matokeo. Ungamo la kweli haliandiki upya historia kana kwamba uasi, unyanyasaji na ibada ya sanamu havikusababisha madhara.

Lakini mistari 44–46 ndiyo sehemu inayobadilisha mwelekeo wa wimbo: Mungu aliyaona mateso yao, akasikia kilio chao, akakumbuka agano lake, na akawafanya wapate rehema hata mbele ya waliowateka. Angalia tofauti yenye nguvu. Watu walikuwa wamesahau wingi wa upendo wa Mungu baharini (mst. 7); Mungu aliendelea kuwakumbuka hata baada ya kushindwa kwao mara nyingi. Kusahau kwao hakukulazimisha kusahau kwa Mungu.

Zaburi inasema Mungu alighairi kuendelea kwa hukumu kwa sababu ya wingi wa upendo wake wa kudumu. Hilo halimaanishi kwamba Mungu aligundua kuwa alikosea kimaadili alipouhukumu uovu. Lugha hiyo inatuonesha Mungu anayaguswa kwa kweli na mateso ya watu na anayelishikilia agano lake. Goldingay anasisitiza kwamba kilio cha watu hakilazimiki kuwa ushahidi kwamba tayari walikuwa wametubu kikamilifu; rehema zinatoka katika tabia ya Mungu (Goldingay 2008, mist. 40–47).

Tusifikiri pia kwamba kila anayeteseka amejisababishia matatizo yake. Ayubu, Zaburi 44, na majibu ya Yesu kuhusu mtu aliyezaliwa kipofu (Yoh. 9:1–3) vinakataza hukumu za haraka za aina hiyo. Zaburi 106 inaeleza mifumo maalumu ya historia ya agano na inawaita watu kukubali wajibu wao pale ambapo uovu unaweza kutambuliwa kwa kweli. Si ruhusa ya kuwashutumu waathiriwa.

3.11 Zaburi 106:47–48 — Utukusanye, na watu wote waseme Amina

Baada ya historia ndefu, tunaipata sala ya dharura: “Utuokoe, BWANA Mungu wetu, na utukusanye kutoka kati ya mataifa.” Watu wanaomba kurejeshwa ili walishukuru jina takatifu la Mungu na kujifurahisha katika sifa zake. Zaburi haimaliziki kwa simulizi jepesi linalodai kwamba matokeo yote mabaya tayari yameondoka. Ungamo linageuka kuwa maombi; tumaini linaendelea kuwa tendo la imani.

Mstari wa mwisho unambariki BWANA, Mungu wa Israeli, tangu milele hadi milele. Watu wote wanaitwa kusema Amina na Haleluya—Msifuni BWANA. Mstari huu pia unaifunga Sehemu ya Nne ya kitabu cha Zaburi, ukifanana na hitimisho la Vitabu vitatu vilivyotangulia (Zab. 41:13; 72:18–19; 89:52).

Ni mwisho unaofaa kwa sababu unakataa misimamo miwili mibaya. Israeli haiwezi kudai kwamba haikuwa na hatia; lakini haihitaji pia kuacha kutumaini. Watu wanasema Amina si kwa sababu mwenendo wao ulikuwa mzuri, bali kwa sababu Mungu wao ni mwaminifu na rehema zake bado zinawapa sababu ya kuomba.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Ibada ya kweli inahitaji kumbukumbu ya kweli

Zaburi 105 na 106 zinaenda pamoja. Moja inasema: Kumbuka Mungu alivyotenda. Nyingine inasema: Kiri sisi tulivyotenda. Tukiiimba moja bila kusikia nyingine, tunaweza kupotosha simulizi. Sifa bila ungamo zinaweza kugeuka matangazo yanayoilinda taasisi ya dini. Ungamo bila kukumbuka neema linaweza kuishia katika kukata tamaa. Ibada ya kibiblia inaturuhusu kushangilia baraka halisi na kutaja makosa halisi bila kuficha upande wowote.

4.2 Ungamo la pamoja si njia ya kuwabebesha watu wote lawama zisizowahusu

Neno “sisi” katika mstari wa 6 linatuzuia kuyaacha makosa yote katika historia. Tunaweza kurithi desturi mbaya, mifumo ya dhuluma na kumbukumbu zilizochagua kuficha baadhi ya ukweli. Lakini ungamo kuhusu mienendo ya jamii halipaswi kuwa sababu ya kudai kwamba kila mtu ana hatia ileile au ya kumlaumu mtu kwa kosa la mwingine. Ungamo la Biblia linatupeleka kwenye uwajibikaji na marekebisho, si lawama za jumla zisizo za haki (Neh. 9; Eze. 18:1–20).

4.3 Rehema hazifuti ukweli wa hukumu

Wema wa BWANA haumaanishi kwamba uovu hauna matokeo. Zaburi 106 inasimulia madhara makubwa ya tamaa, uasi, ibada za sanamu na ukatili. Lakini hukumu haiumalizi upendo wa Mungu wa agano. Kusudi la ungamo si kujitetea, wala si kukata tamaa, bali kurudi kwa Mungu ambaye rehema zake zinaweza kuanzisha mabadiliko halisi (Kut. 34:6–7; Omb. 3:22–23).

4.4 Maombezi na uwajibikaji vinahitaji kwenda pamoja

Musa anasimama pengoni. Mwombezi mwaminifu hakatai kwamba ibada ya sanamu ni uovu; lakini pia hawatelekezi watu bila kuwaombea rehema. Huu ni mfano kwa huduma ya kiroho: sema ukweli, linda walioathirika, waitie wakosaji kwenye toba, na omba upatanisho pale unapowezekana. Msamaha si njia ya mkato ya kukwepa kurekebisha kosa au kuwalinda waliojeruhiwa.

4.5 Kipimo cha ibada ni pamoja na kuwalinda walio dhaifu

Picha za kutisha zaidi katika Zaburi 106 ni za damu ya watu wasio na hatia na watoto wanaotolewa kafara katika ibada za uongo. Kwa kanisa la leo, hili linahitaji zaidi ya kukemea ibada za kipagani za zamani. Linahitaji utaratibu unaolinda watoto, njia zilizo wazi za kuripoti unyanyasaji, usimamizi wa fedha wenye ukweli, na kukataa kuwatupilia mbali watu walio dhaifu ili kulinda heshima ya kiongozi au mafanikio ya taasisi. Kusanyiko haliwezi kusema linamheshimu Mungu mwenye rehema huku likikataa kuwalinda watu anaowapenda.

4.6 Uaminifu wa Mungu ndio msingi wa tumaini la vizazi

Sala ya mwisho inatoka kwa jamii ambayo bado inasubiri ukombozi mkubwa zaidi. Haitumainii uwezo wake wa kuahidi kwamba haitakosea tena. Inaitumainia tabia ya BWANA. Goldingay anaonesha kwamba uaminifu wa agano uliotangulia ustahili wa Israeli unabaki kuwa msingi wa tumaini hata baada ya kushindwa kwake (Goldingay 2008, “Theological Implications”). Neema hiyo si mwaliko wa kurudia madhara. Ni sababu ya kurudi, kujifunza na kuishi tofauti.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 106 ni sehemu ya njia ya Biblia ya kuisimulia historia ya Israeli kwa kukiri ukweli. Kutoka 32–34 inaweka pamoja aibu ya ndama wa dhahabu, maombezi ya Musa, kujifunua kwa Mungu kama mwenye rehema na uaminifu, na uzito wa dhambi. Kumbukumbu la Torati 9 linaukumbusha uasi ili watu wasidhani walipata baraka kwa sababu wao walikuwa bora kimaadili kuliko wengine. Zaburi 78, Nehemia 9, Ezekieli 20 na Danieli 9 pia zinakumbuka kushindwa na kuomba rehema kwa kutegemea tabia ya Mungu.

Maneno “alisimama pengoni” (mst. 23) yanatukumbusha Ezekieli 22:30, ambako BWANA anatafuta mtu wa kusimama mbele zake kwa ajili ya nchi. Maombezi si kukataa kuukabili uovu. Ni kujitoa kwa ajili ya wengine kwa njia inayoiomba rehema ya Mungu bila kuita uovu kuwa jambo jema.

Kwa msomaji Mkristo, Yesu Kristo anakuwa upeo mkuu wa maombezi yenye gharama. Agano Jipya linamweleza kama anayewaombea waamini (Rum. 8:34; Ebr. 7:25), na kujitoa kwake kunakabili dhambi badala ya kuipuuza (Rum. 3:23–26; 2 Kor. 5:18–21). Huu ni usomaji wa Kikristo katika mwanga wa Biblia nzima, si madai kwamba mwandishi wa Zaburi 106 alimtaja Yesu kwa jina moja kwa moja katika kila tukio.

Mtume Paulo anairudia historia ya Israeli ya jangwani kwa ajili ya kanisa katika 1 Wakorintho 10:1–13. Lengo lake si kuwapa Wakristo ruhusa ya kuwadharau Wayahudi. Badala yake, anawaonya waamini wenyewe dhidi ya kujisifu kupita kiasi, ibada ya sanamu, tamaa na kiburi cha kufikiri hawawezi kuanguka. Mifano hiyo inatolewa ili watu wajichunguze. Warumi 11 pia inawaonya waamini wa Mataifa wasijivune dhidi ya Israeli na inasisitiza kwamba karama na wito wa Mungu si mambo ya kupuuzwa (Rum. 11:17–29).

Sala ya kukusanywa kutoka mataifa (mst. 47) kwanza inahusu tumaini la Israeli iliyotawanyika. Wakristo wanaweza kuona mwangwi wa kukusanywa kwa watu waliotengwa kupitia Kristo (Efe. 2:11–22), lakini usomaji huo mpana haupaswi kuifuta maana ya kwanza ya maombi kwa ajili ya urejesho wa Israeli.

Hatimaye, simulizi la Biblia linaelekeza mbele zaidi ya mizunguko ya kuokolewa na kuasi tena. Kristo aliyefufuka anawaita watu kuishi maisha yaliyobadilishwa, na Ufunuo 21–22 unatazamia Mungu kukaa na wanadamu katika uumbaji uliofanywa upya, ambamo mauti na uovu wa kuharibu maisha havitatawala tena. Sala ambayo haijajibiwa kikamilifu katika Zaburi 106 inaacha mlango wazi wa tumaini hilo, bila kujifanya kwamba majeraha ya historia tayari yamepona.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Simulia historia kwa ukamilifu. Katika familia, kanisa au jamii, kumbuka baraka mlizopokea na pia madhara yaliyofanyika. Shukrani inaaminika zaidi ikiwa haihitaji kuficha makosa.
Badili swali kutoka “Wao walikosea” kuwa “Sisi tunapaswa kubadili nini?” Tambua mwenendo unaojirudia wa kiburi, upendeleo, udanganyifu, uzembe au unyanyasaji. Ungamo lifuatiwe na hatua mahususi inayoweza kupimwa na kuwajibikiwa.
Usimfanye mtu anayeteseka kuwa mtuhumiwa. Kabla ya kusema kwamba janga ni adhabu ya Mungu, kumbuka Ayubu, Zaburi 44 na Yohana 9. Anza kwa kumhudumia anayeteseka; chunguza uovu pale tu ambapo kuna ushahidi halisi.
Simama pengoni kwa uwajibikaji. Waombee waliofanya makosa huku ukiwalinda walioumizwa, ukisema ukweli na kuunga mkono hatua za haki. Rehema na ulinzi si maadui.
Kataa vurugu zinazohalalishwa kwa hamasa ya dini. Simulizi la Finehasi haliwezi kutumika kuhalalisha kuwashambulia wanaotuhumiwa kwa dhambi au wenye imani tofauti. Fuata amani, haki halali na ushuhuda usiotumia nguvu za ukatili.
Walinde watoto na wengine walio hatarini. Chunguza taratibu za kanisa au huduma yako. Hakikisha kuna njia wazi za kutoa taarifa za unyanyasaji, kataa kuficha madhara, na usiweke sifa ya taasisi juu ya usalama wa watu.
Badili kumbukumbu kuwa maombi. Zaburi inaishia kuomba kukusanywa. Taja uhusiano uliovunjika, familia iliyotawanyika au jamii yenye majeraha, kisha omba na chukua hatua za urejesho, bila kujifanya kwamba kila jambo limekamilika.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini kusoma Zaburi 105 na 106 pamoja kunatupa picha kamili zaidi ya historia ya Israeli kuliko kusoma mojawapo peke yake?
Kuna tofauti gani kati ya kukiri “Tumetenda dhambi” na kusema tu “Baba zetu walitenda dhambi” (mst. 6)?
Kusahau matendo ya Mungu na kukataa kusubiri shauri lake kunasaidiana vipi katika kuzaa kutokuamini (mist. 7, 13, 21)?
Maombezi ya Musa yanatufundisha nini kuhusu kusema ukweli na kutafuta rehema kwa wakati mmoja (mst. 23)?
Kwa nini simulizi la Finehasi linapaswa kueleweka katika mazingira yake ya kale badala ya kutumiwa kuhalalisha vurugu za kidini leo (mist. 28–31)?
Ni tabia zipi za taasisi zinazoweza kuwatoa kafara walio dhaifu kwa ajili ya maslahi ya wenye nguvu, na zinawezaje kubadilishwa (mist. 37–39)?
Mungu kulikumbuka agano lake kunaletaje tumaini bila kufuta matokeo ya makosa ya zamani (mist. 40–47)?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA Mungu wetu, tunakusifu kwa sababu wewe ni mwema, na upendo wako wa kudumu hauishi.

Tunakiri kwamba mara nyingi tunakumbuka zawadi zako lakini tunamsahau Mtoaji. Tunapenda kusimulia hadithi zinazotupa heshima na kuficha majeraha tuliyowasababishia wengine. Wakati mwingine tumetafuta starehe bila kusikiliza shauri lako, tumetetea vyeo vyetu badala ya kutenda haki, na tumeshindwa kuwalinda wale waliotegemea uangalizi wetu.

Tuongezee ujasiri wa kusema ukweli. Pale tulipokosea, tuongoze katika ungamo, kurekebisha tulichoharibu na kuchukua hatua za uwajibikaji. Utuzuie kutumia lugha ya rehema kuficha madhara, au lugha ya utakatifu kuhalalisha ukatili.

Kama Musa alivyosimama pengoni, tufundishe kuwaombea wengine kwa unyenyekevu. Sala zetu zisigeuke visingizio vya kukwepa kuwajibika. Wakumbuke waliotawanyika, waliopoteza makazi, wanaoomboleza na wanaosubiri haki. Makanisa yetu yawe mahali salama kwa walio dhaifu, na mahali ambapo wanaotubu hujifunza kuishi kwa namna mpya.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Mwombezi wetu mwaminifu, utuelekeze katika upatanisho na kazi ya Roho wako ya kufanya maisha kuwa mapya.

Utukusanye katika wema wako. Tufundishe kukusifu kwa maisha yenye ukweli, pamoja na midomo yenye shukrani.

Amina. Haleluya.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 106 inakifunga Kitabu cha Nne kwa ungamo la makosa, sala ya kukusanywa kutoka mataifa, na Amina kuu kwa Mungu anayebaki kuwa mwaminifu. Watu bado hawajaona jibu kamili la maombi yao, lakini wameukumbuka vya kutosha wema wa Mungu hata kuendelea kumuomba.

Zaburi 107 inafungua Kitabu cha Tano kwa tamko tunalolijua: BWANA ni mwema na upendo wake wa kudumu ni wa milele. Kisha inawaita waliokombolewa na kukusanywa kutoka nchi za mbali watangaze yale ambayo Mungu ametenda. Waliozunguka jangwani wanapata makao; wafungwa wanaondolewa gizani; wanaoteseka wanamwita Mungu na kuokolewa; hata mabaharia wanagundua kwamba mawimbi ya bahari hayako nje ya uwezo wa BWANA.

Mabadiliko hayo yana uzito wa kitheolojia: Zaburi 106 inaomba, “Utukusanye”; Zaburi 107 inawaita waliokombolewa na kukusanywa watoe shukrani. Maumivu na ungamo la Kitabu cha Nne hayafutwi. Yanakuwa mazingira ambamo Kitabu cha Tano kinaanza kusimulia upya matendo ya ukombozi na upendo wa kudumu wa Mungu.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 106; Zaburi 23; 41:13; 44; 72:18–19; 78; 89:52; 90; 105; 107; 136; Kutoka 14–15; 32–34; Walawi 18:21; 26; Hesabu 11; 13–16; 20; 25; Kumbukumbu la Torati 1; 9; 17; 28; 32:17; Waamuzi 2–3; 1 Wafalme 8:46–50; 1 Nyakati 16:34–36; 2 Wafalme 16; 21; Nehemia 9; Ezra 9; Isaya 63; Yeremia 7; Ezekieli 18; 20; 22:30; Danieli 9; Yohana 9:1–3; Mathayo 5:43–48; 18:5–6; Warumi 1:22–25; 3:23–26; 8:34; 11:17–29; 12:17–21; 1 Wakorintho 10:1–13; 2 Wakorintho 5:18–21; Waefeso 2:11–22; Waebrania 7:25; Ufunuo 21–22. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo kuhusu mpangilio wa vitabu vitano vya Zaburi, nafasi ya Kitabu cha Nne na mwendo wa kilio kuelekea sifa.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 106, “Recognizing Yhwh's Judgment”; na “Psalm 106:48: Coda to Book IV.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 106, “Not one lesson was learnt,” uk. 411–16.