Zaburi 107 — Waliokombolewa na Wasimulie Habari Zao

01

Muhtasari

Safari nne za hatari, rehema moja inayodumu, na hekima ya kutambua upendo mwaminifu wa Mungu

Andiko kuu — Zaburi 107:1–2, 43 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Mshukuruni BWANA kwa maana ni mwema; upendo wake wa kudumu ni wa milele. Waliokombolewa na BWANA na waseme hivyo. Mwenye hekima na ayazingatie mambo haya, na atafakari matendo ya upendo wa BWANA unaodumu.

Msafiri amepotea njia jangwani na haoni mji wa kufikia. Mtu mwingine anakaa nyuma ya milango iliyofungwa, akihisi uzito wa minyororo. Mgonjwa amedhoofika kiasi kwamba hata chakula hakimvutii tena. Mbali baharini, mabaharia wanaona chombo chao kidogo kikipandishwa na kushushwa na mawimbi wasiyoweza kuyadhibiti.

Mazingira yao yanatofautiana, lakini simulizi zao zinakutana katika wakati mmoja muhimu: wanapomlilia BWANA katika shida zao, yeye anawaokoa.

Zaburi 107 haitutaki tujifanye kwamba hatari ni ndogo. Jangwa linaweza kuua, gereza linaweza kumvunja mtu, ugonjwa unaweza kupeleka kaburini, na bahari inaweza kushinda hata ujuzi wa mabaharia. Wala zaburi hii haiahidi kwamba kila mwenye mateso ataona mwisho mwema mara moja. Inatufundisha kuzitambua rehema za Mungu katika matendo yake ya ukombozi, kusema ukweli kuhusu tulichopokea, na kupata hekima ya kutazama zaidi ya hali ya sasa.

Kwa hiyo, maneno ya kwanza ya Kitabu cha Tano cha Zaburi si mwito wa kujipatia cheo, umaarufu au mamlaka. Ni mwaliko rahisi lakini wenye uzito: waliokombolewa na wasimulie habari zao.

02

1.0 Utangulizi

Zaburi 106 ilikifunga Kitabu cha Nne kwa ungamo la makosa ya Israeli na sala: “Utuokoe, BWANA Mungu wetu, utukusanye kutoka mataifa” (Zab. 106:47, tafsiri ya kimaana). Zaburi 107 inaanza kana kwamba sala hiyo imejibiwa. BWANA amewakomboa watu kutoka mikononi mwa adui na kuwakusanya kutoka nchi za mbali (107:1–3). Jambo la kwanza wanaloalikwa kufanya ni kutoa shukrani.

Zaburi ina mpangilio unaoonekana wazi:

- Mistari 1–3 — Mwaliko kwa waliokombolewa: Upendo wa Mungu unaodumu ndio msingi wa ushuhuda; waliotawanyika wamekusanywa. - Mistari 4–9 — Wasafiri wasio na makao: Wenye njaa na kiu wanaoneshwa njia iliyonyooka kuelekea mji wa kukaa. - Mistari 10–16 — Wafungwa gizani: Waliokuwa katika mateso wanamlilia Mungu, naye anavunja vifungo vyao. - Mistari 17–22 — Watu waliokaribia mauti: Wanaoteseka wanamwomba msaada; Mungu anatuma neno lake, anawaponya na kuwaokoa katika maangamizi. - Mistari 23–32 — Mabaharia katika dhoruba: Bahari inapodhihirisha mipaka ya ujuzi wa wanadamu, Mungu anawafikisha salama kwenye bandari waliyoitamani. - Mistari 33–42 — Hali zinapobadilika: Mungu anaweza kuigeuza nchi yenye rutuba kuwa jangwa, na jangwa kuwa mahali pa uzima; anawashusha wenye mamlaka na kuwainua wahitaji. - Mstari 43 — Wito wa hekima: Msomaji anatakiwa kufikiri kwa makini kuhusu maana ya hadithi hizi na upendo wa BWANA unaodumu.

Sehemu nne za katikati zimeunganishwa na maneno yanayojirudia katika mistari ya 6, 13, 19 na 28: watu wanamlilia BWANA katika shida zao, naye anawaokoa. Mwitikio nao unajirudia katika mistari ya 8, 15, 21 na 31: watu wanaitwa kumshukuru BWANA kwa upendo wake wa kudumu na maajabu yake kwa wanadamu. Kurudia huku hakujajaza nafasi. Kunatufanya tuone mpangilio mmoja wa rehema katikati ya mateso yenye sura tofauti.

Ujumbe mkuu: Upendo wa BWANA haupotei watu wake wanapopoteza njia, uhuru, afya au usalama. Mungu anatenda katika historia kurejesha maisha; mwenye hekima anaitikia kwa kukumbuka wema wake, kutoa ushuhuda wa kweli, na kuishi kwa tumaini na haki.

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 107 inafungua Kitabu cha Tano cha Zaburi (Zab. 107–150). Mpaka kati ya Kitabu cha Nne na cha Tano unaoneshwa na maneno ya sifa ya Zaburi 106:48. Hata hivyo, uhusiano wa kifasihi wa zaburi hizi mbili ni wa karibu sana. Zaburi 106 inaomba watu wakusanywe; Zaburi 107 inazungumza na watu waliokusanywa. Zaburi 106 inakiri kwamba watu walijiletea matatizo kwa maasi yao lakini walikutana na rehema za Mungu. Zaburi 107 inasimulia aina mbalimbali za hatari na kuitangaza nguvu ya BWANA ya kuokoa.

Derek Kidner anaiona Zaburi 107 kuwa wimbo wa Mungu anayekuja kuokoa. Picha zake nne zinaweza kuwa matukio halisi ya maisha na pia taswira za mateso na kurejea kwa Israeli kutoka uhamishoni. Anaonesha uwezekano wa kusoma Zaburi 105–107 kama mfululizo mkubwa: uaminifu wa Mungu, kushindwa kwa Israeli, kisha kurejeshwa kwa watu wake (Kidner 2008, uk. 417–21). John Goldingay, ingawa anaonya tusifanye mipaka ya vitabu vitano kuwa ufunguo pekee wa kila zaburi, anakazia jinsi Zaburi 107 inavyoitikia sala ya Zaburi 106 na kuwahimiza waliorejeshwa kutoa ushuhuda (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 107, “Yhwh Has Indeed Restored Israel”).

Kauli kwamba watu wamekusanywa kutoka mashariki, magharibi, kaskazini na baharini (mst. 3, tafsiri ya karibu) inakumbusha kutawanyika kwa Israeli na matumaini ya kurejea, hasa baada ya uhamisho wa Babeli. Lugha yake ina uhusiano na ahadi za Isaya 40–55 (Isa. 35:10; 43:5–7; 49:12; 62:12). Baadhi ya tafsiri huweka kusini badala ya baharini, ili kutaja pande nne za dunia. Lakini katika maandishi ya Kiebrania ya mapokeo ya Kimasoreti neno ni bahari; maana yake ya kijiografia bado inajadiliwa. Tunaweza kuelewa ujumbe wa kukusanywa kutoka maeneo ya mbali bila kujifanya kwamba kila swali la mwelekeo limekwisha kujibiwa.

Zaburi haitaji mwandishi au tarehe ya kutungwa. Inaweza kuwa ilitumika katika jamii iliyokuwa ikisherehekea kurejea na kuanza upya, huku ikijua kwamba kurejeshwa kwake bado hakujakamilika. Goldingay anaiunganisha hasa na ahadi za Isaya kuhusu kurudishwa kutoka uhamishoni, ahadi ambazo zilianza kutimizwa katika historia. Hata hivyo, matukio manne yanayoelezwa yanaeleweka hata nje ya historia ya taifa moja. Watu wa kila mahali wanaweza kupoteza makao, kufungwa, kuugua sana au kukabiliwa na hatari ya safari baharini.

Kwa mtazamo wa kifasihi, hii ni zaburi ya ushuhuda na mafundisho. Mara nyingi mwandishi hazungumzi katika nafsi ya kwanza kwamba nililia, nami niliokolewa. Anasema kuhusu watu wengine na kuwaalika waumini wajifunze kutoka katika yaliyowatokea. Anapohitimisha kwa mwito wa hekima (mst. 43), anataka tusimame na kutafakari uhusiano kati ya mateso, rehema, matumizi ya mamlaka na kurejeshwa kwa maisha.

Tofauti moja ni ya msingi: matukio manne hayatoi maelezo yanayofanana kuhusu chanzo cha mateso. Kisa cha kwanza na cha nne havisemi wazi kwamba wahusika walifanya dhambi iliyosababisha shida zao. Kisa cha pili na cha tatu kinataja uasi na upumbavu. Kwa hiyo, hatupaswi kuunganisha hadithi hizi na kuhitimisha kwamba kila anayeteseka anaadhibiwa kwa dhambi yake binafsi. Vitabu vya Ayubu na Yohana 9:1–3 vinaonesha kwa nini hitimisho hilo ni hatari na si la kweli.

04

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 107:1–3 — Waliokombolewa na waseme

Zaburi inaanza kwa ungamo ambalo Israeli ililirudia mara nyingi katika ibada: BWANA ni mwema, na upendo wake wa kudumu ni wa milele (linganisha Zab. 106:1; 118:1; 136:1). Neno la Kiebrania ḥesed linaeleza wema mwaminifu unaodumu, hasa katika uhusiano wa agano. Watu hawaanzi kwa kusimulia mafanikio yao. Wanaanza kwa kutangaza tabia ya Mungu.

Kisha wito unatolewa: waliokombolewa na BWANA na waseme hivyo. Kitenzi kinachohusishwa na ukombozi (gāʾal) kinatukumbusha wajibu wa ndugu wa karibu kumsaidia au kumkomboa jamaa aliyekuwa amepoteza ardhi au uhuru wake (Law. 25:25, 47–49). Lugha hiyo inapotumika kwa BWANA, inatangaza kujitoa kwake kuwatetea na kuwaokoa watu wake. Hapa ukombozi si hisia ya ndani tu: watu wameondolewa chini ya nguvu za adui na wamekusanywa kutoka maeneo ya mbali.

Hili si agizo kwamba kila muumini lazima asimulishe tukio la ajabu kuliko la wengine. Ushuhuda mwingine unahusu kuokolewa kutoka katika hatari ya wazi. Mwingine unasimulia jinsi Mungu alivyomtegemeza mtu wakati tatizo lilipokuwa bado halijaisha. Kusudi si kushindana kwa matukio ya kushangaza, bali kusema ukweli kuhusu rehema tulizopokea.

Pia, huu ni mwaliko wa kijamii. Waliotawanyika wamekusanywa. Mungu hawatoi tu hatarini ili waishi kila mmoja akiwa peke yake. Wanapewa nafasi ya kuwa watu wenye makao, kumbukumbu, ibada ya pamoja, na wajibu kwa jirani zao (Isa. 43:5–7; Efe. 2:11–22).

3.2 Zaburi 107:4–9 — Wasafiri wanaoutafuta mji

Kundi la kwanza linazunguka katika jangwa lisilo na njia iliyo wazi, likishindwa kupata mji wa kukaa. Wana njaa, kiu na uchovu; nguvu zao zinaisha. Tatizo si kupotea kwenye ramani tu. Hawana uhakika wa chakula, maji, mahali pa kulala wala jamii ya kuwategemeza.

Ndipo tunaposikia maneno yanayojirudia kwa mara ya kwanza: wakamlilia BWANA katika shida zao, naye akawaokoa na mateso yao (mst. 6, tafsiri ya kimaana). Mungu anawaongoza katika njia iliyonyooka hadi mji wa kukaa. Mwisho wa safari ni muhimu. Hampi tu mtu maji ya kumwezesha kutembea siku moja zaidi, kisha kumwacha jangwani. Anamfikisha mahali ambapo anaweza kuanzisha upya maisha (mist. 7, 9).

Goldingay anaonesha uhusiano wa karibu na ahadi za Isaya kuhusu njia katika jangwa na mahitaji ya waliokuwa wakirejea kutoka uhamishoni (Isa. 40:3; 43:19; 49:10–11). Kidner anasisitiza mwendo kutoka kupotea, njaa na kiu hadi usalama wa mahali pa kuishi (Kidner 2008, uk. 418–19).

Mstari wa 8 unaleta wito wa kwanza wa shukrani: na wamshukuru BWANA kwa upendo wake wa kudumu na maajabu yake kwa wanadamu. Lugha hiyo inapanuka kuliko Israeli pekee. Mungu aliyeokoa watu maalumu anastahili kutambuliwa na wanadamu wote.

Ujumbe si kwamba Mkristo atapewa siri ya kuepuka kila hali ya kutokuwa na uhakika. Ni kwamba Mungu anaweza kumwongoza aliyepoteza mwelekeo na kumtunza anayekosa mahitaji ya msingi. Wito huo unatugusa pia sisi tunapokutana na watu waliopoteza makazi kutokana na vita, umaskini, majanga au kufukuzwa. Sala za kuomba njia zina uzito zaidi pale tunapowasaidia wengine kupata chakula, usalama na nafasi katika jamii.

3.3 Zaburi 107:10–16 — Wafungwa katika giza na chuma

Picha inabadilika kutoka katika jangwa kubwa lisilo na mipaka hadi mahali penye vizuizi. Watu wanakaa gizani na katika kivuli cha mauti, wakiwa wamefungwa katika taabu na chuma. Mateso yao si huzuni ya ndani pekee. Chuma kinatukumbusha minyororo na kazi ya kulazimishwa.

Tofauti na kisa cha kwanza, hiki kinataja kosa wazi: waliiasi kauli ya Mungu na kudharau shauri lake (mst. 11). Mwandishi anaunganisha kifungo chao na ukaidi. Katika muktadha wa uhamisho, hili linaweza kukumbusha jinsi Israeli ilivyokataa maagizo ya Mungu na kukabiliwa na matokeo ya uasi wake (Isa. 42:22–25). Lakini hilo halihalalishi kila mfumo wa magereza au kudai kwamba kila mfungwa anastahili unyanyasaji anaopata. Biblia inataka hukumu ya haki na inapinga ukandamizaji (Isa. 1:17; 58:6).

Wafungwa nao wanamlilia BWANA. Naye anawaletea wokovu: anawaondoa katika giza na kuvivunja vifungo vyao (mist. 13–14). Taswira inafikia kilele katika kuvunjwa kwa milango ya shaba na mapingo ya chuma (mst. 16), maneno yanayokumbusha Isaya 45:2 na matumaini ya kukombolewa kwa mateka. Nguvu zilizowazuia zinaonekana kubwa, lakini si kubwa kuliko Mkombozi wao.

Kurudiwa kwa wito wa shukrani kunatufundisha kwamba watu waliofanya makosa hawako moja kwa moja nje ya uwezekano wa kupata rehema. Toba na neema bado vina nafasi. Lakini tusitumie hilo kuwaambia waliofungwa kwa dhuluma wakae kimya tu. Ukombozi wa kibiblia una sura ya kimaadili: kusema ukweli, kutoa haki kwa mujibu wa sheria, kulinda utu na kuondoa vifungo visivyo vya haki.

Mstari wa 15 unageuza uhuru kuwa ushuhuda. Uhuru ni zawadi ya kushangiliwa, na pia ni wajibu wa kutowafanya wengine kuwa watumwa wetu.

3.4 Zaburi 107:17–22 — Wanaoteseka karibu na malango ya mauti

Sasa tuko karibu na kitanda cha mgonjwa. Watu wanaelezwa kuwa wapumbavu, waliopata mateso kwa sababu ya njia zao za uasi; wamechoka kiasi cha kuchukia chakula, na wamekaribia malango ya mauti. Hapa upumbavu si kuwa na akili ndogo, wala si kutoweza kuelewa habari za kitabibu. Katika fasihi ya hekima, mara nyingi unaeleza kukataa kwa makusudi shauri jema na njia inayofaa ya kuishi (Mit. 1:7, 22–32).

Zaburi inaonesha kweli kwamba katika kisa hiki kuna uhusiano kati ya matendo mabaya na mateso. Hatupaswi kuuficha ukweli huo. Lakini pia hatupaswi kuugeuza kuwa kanuni kwamba kila ugonjwa unatokana na dhambi ya mgonjwa. Katika Yohana 9:1–3, Yesu alikataa juhudi za wanafunzi kuutafuta ulemavu wa mtu katika dhambi ya mtu fulani. Kitabu cha Ayubu kinaonesha madhara ya kufikiri kwamba maumivu ni ushahidi wa kosa lililofichwa. Magonjwa yana sababu mbalimbali; wagonjwa wanahitaji uangalizi, si tuhuma.

Wanapokaribia mauti, wanamlilia Mungu. Naye analituma neno lake na kuwaponya, akiwaokoa kutoka katika maangamizi (mist. 19–20). Hii si lazima iwe maelezo ya njia maalumu ya kitabibu. Ni ushuhuda kwamba neno la Mungu lina nguvu na hutenda kile anachokusudia (linganisha Isa. 55:10–11). Anaweza kufanya yaliyo nje ya uwezo wa mtu anayeteseka.

Mkristo anapoisoma sehemu hii anaweza kukumbuka huduma ya Yesu ya kuponya wagonjwa. Hata hivyo, matukio hayo hayapaswi kugeuzwa kuwa dhamana kwamba kila mgonjwa mwenye imani atapona mara moja. Huduma nzuri ya kichungaji inaunganisha sala na matibabu yanayofaa, uwepo wa watu wanaojali, na kutomwaibisha ambaye bado hajapona.

Wito wa tatu wa shukrani unaongezwa: walioponywa wanapaswa kutoa dhabihu za shukrani na kuyasimulia matendo ya Mungu kwa nyimbo za furaha (mist. 21–22; Law. 7:11–15). Shukrani zina maneno, matendo na hadhira. Aliyepata msaada hajisikii afueni moyoni tu; wengine wanasikia habari za Mungu na kujifunza kumtumaini.

3.5 Zaburi 107:23–32 — Mabaharia wakati ujuzi wao unaposhindwa

Taswira ya nne inatupeleka baharini. Watu wanashuka baharini kwa meli na kufanya kazi katika maji makubwa. Hawa ni watu wenye ujuzi na uzoefu; maisha yao yanategemea kujua namna ya kusafiri majini. Lakini dhoruba inainuka, mawimbi yanaipandisha meli kana kwamba inafika mbinguni, kisha yanaishusha kana kwamba inamezwa na vilindi. Wanayumba kama walevi (mist. 23–27).

Kauli moja ina uzito maalumu: ujuzi wao wote unakuwa hauna msaada (mst. 27, tafsiri ya kimaana). Zaburi haudharau utaalamu; baharia anahitaji utaalamu ili kufanya kazi yake. Lakini inatukumbusha kwamba uwezo wa wanadamu una mipaka katika dunia kubwa kuliko sisi. Kidner anaonesha jinsi hata mabaharia wazoefu wanavyoweza kushindwa na nguvu za bahari (Kidner 2008, uk. 420).

Goldingay anatukumbusha jambo la muhimu: ingawa Mungu ni mwenye mamlaka juu ya uumbaji, hatupaswi kuelewa kila dhoruba kuwa adhabu ambayo Mungu ameilenga kwa watu waliomo kwenye chombo. Matukio yenye nguvu ya asili ni sehemu ya dunia ambayo Mungu anaendeleza; mabaharia wa kisa hiki hawatuhumiwi kwamba walitenda dhambi iliyosababisha dhoruba. Hatari yao inaonesha udhaifu wa mwanadamu, si lazima hatia yake (Goldingay 2008, Zab. 107:23–32).

Wanamlilia BWANA, naye anaituliza dhoruba na kuyanyamazisha mawimbi. Kisha anawafikisha kwenye bandari waliyoitamani (mist. 28–30). Zaburi inaunganisha kuokolewa na hatari ya sasa pamoja na kufika salama mwisho wa safari. Hata hapa Mungu haondoi tishio pekee; anatoa nafasi ya maisha kuendelea.

Wito wa shukrani unarudi kwa mara ya nne (mst. 31). Sasa mabaharia wanaambiwa wamtukuze BWANA katika kusanyiko la watu na kumsifu mbele ya wazee (mst. 32). Maisha yao yaliyohifadhiwa yanakuwa ushuhuda unaofaa kusikika hadharani.

Wakristo wanaweza kusoma kisa hiki pamoja na Yesu alipoutuliza upepo na bahari (Marko 4:35–41; Luka 8:22–25). Injili zinaonesha mamlaka ya Yesu juu ya maji yenye kutisha na zinatualika kujiuliza yeye ni nani. Huu ni uhusiano wa kitheolojia katika simulizi kubwa la Biblia; si uthibitisho kwamba Zaburi 107 iliandikwa kama unabii wa moja kwa moja kuhusu safari moja maalumu ya Yesu katika Bahari ya Galilaya.

3.6 Zaburi 107:33–38 — Jangwa na bustani zinapobadilishana nafasi

Kuanzia hapa mwandishi anaacha mpangilio wa maneno yaliyokuwa yakijirudia katika matukio manne. Hatupati kundi la tano linaloanza kwa shida na kilio. Badala yake, tunasikia tafakari kuhusu mabadiliko makubwa ya mazingira yanayowezesha maisha ya jamii.

BWANA anaweza kugeuza mito kuwa jangwa na chemchemi kuwa nchi yenye kiu. Ardhi yenye rutuba inaweza kuwa eneo lenye chumvi kwa sababu ya uovu wa wakaaji wake (mist. 33–34). Kwa upande mwingine, anaweza kuligeuza jangwa kuwa mabwawa ya maji na nchi kavu kuwa chemchemi (mst. 35). Wenye njaa wanapewa makao, wanajenga mji, wanapanda mashamba na mizabibu, kisha wanavuna (mist. 36–38).

Picha hizi zinatukumbusha maonyo ya agano na ahadi za manabii (Kum. 28; Isa. 35:6–7; 41:18–20; 65:21–23). Zinaunganisha ustawi wa ardhi na watu, uwajibikaji wa kimaadili, na nguvu ya Mungu ya kurejesha. Hata hivyo, hizi ni picha za kishairi na ushuhuda wa kitheolojia, si njia ya kuamua kwa uhakika kwa nini ukame, mafuriko au kuharibika kwa mazao hutokea katika kila eneo. Uharibifu wa mazingira unaweza kutokana na matendo mabaya ya watu, lakini si kila janga linaloipata jamii ni ushahidi kwamba Mungu anaiadhibu.

Angalia pia mgawanyo wa majukumu: Mungu anatoa maji na mahali pa kukaa, halafu watu wanajenga, wanapanda na wanalima. Uangalizi wa Mungu hauondoi wajibu wa kazi ya mwanadamu. Picha hii inatufundisha kushukuru kwa mvua na mavuno huku tukitunza mazingira, kusimamia rasilimali kwa haki, na kupunguza mateso yanayoweza kuzuilika.

3.7 Zaburi 107:39–42 — Wenye mamlaka wanashushwa, wahitaji wanainuliwa

Ustawi si neno la mwisho la wimbo. Watu wanaweza kupungua na kushushwa kwa sababu ya uonevu, matatizo na huzuni (mst. 39). Kisha zaburi inasema Mungu anawashushia wakuu fedheha na kuwaacha wakizunguka mahali pasipo na njia. Lakini mhitaji anamwinua kutoka katika taabu na kuzifanya familia zake kuongezeka kama makundi ya kondoo (mist. 40–41).

Mabadiliko haya yanatukumbusha wimbo wa Hana (1 Sam. 2:1–10), wimbo wa Mariamu (Luka 1:46–55), na tafakari za Ayubu kuhusu mamlaka ya watawala (Ayu. 12:21–24). Goldingay anapendekeza kwamba wakuu wanaotajwa wanaweza kuwa viongozi wa jamii yenyewe, si lazima watawala wageni. Viongozi wanaponufaika na dhuluma, kuporomoka kwa madaraka yao kunaweza kuwa sehemu ya haki inayosisitizwa na zaburi (Goldingay 2008, Zab. 107:39–41).

Wenye haki wanayaona matendo hayo na kufurahi; uovu unanyamaza (mst. 42). Hili halitupi ruhusa ya kumdhihaki kila kiongozi aliyeshindwa au kudai kwamba kila tajiri ana kibali cha Mungu. Swali kubwa ni namna mamlaka yanavyotumika na kama watu ambao kawaida hawasikilizwi wanapata haki.

Kurejesha kwa Mungu si kubadili umasikini kuwa mali nyingi tu. Kunahusisha pia kuzipima na kuzipinga mifumo ya maadili inayowawezesha wenye nguvu kustawi kwa kuwanyonya walio dhaifu.

3.8 Zaburi 107:43 — Hekima ni kujifunza namna ya kukumbuka

Mstari wa mwisho unamgeukia msomaji: Mwenye hekima na ayazingatie mambo haya, na autafakari upendo wa BWANA unaodumu (tafsiri ya kimaana). Hii si sentensi ya kumalizia kwa mazoea. Neno hekima linaiweka zaburi katika mazungumzo ya fasihi ya hekima ya Biblia, inayouliza jinsi mtu anavyoyaelewa matukio na kupanga maisha yake (Mit. 1:7; Hos. 14:9).

Msomaji asiye makini anaweza kuchukua kisa kimoja na kutengeneza kanuni kwa watu wote: “Ukiwa mgonjwa, umetenda dhambi,” au “Ukiomba, kila hatari itaisha leo.” Mwenye hekima anaona tofauti za mazingira na uaminifu uleule wa Mungu. Wengine wanateseka kwa matokeo ya matendo yao. Wengine wanakabiliwa na hatari zisizosababishwa na makosa yao. Wengine wameokolewa; sehemu nyingine za Biblia zinawapa sauti watu ambao bado wanangojea msaada (Zab. 44; 88; 102). Tafakari ya kweli inatoa nafasi kwa wote.

Maandiko ya Kiebrania yanaishia hapa si kwa kutuamuru kutatua kila fumbo, bali kuyafikiria kwa makini matendo ya upendo wa BWANA. Hekima inakumbuka kwa ukweli, inasimulia kwa uwajibikaji, inaruhusu kilio kusikika, na haikubali kwamba mateso ya leo ndiyo maelezo ya mwisho ya Mungu alivyo.

05

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mwitikio mmoja wa Mungu kwa shida zenye sababu tofauti

Kilio, ukombozi na shukrani vinaviunganisha visa vyenye chanzo kisichofanana. Wasafiri wamepotea. Wafungwa wamekataa shauri la Mungu. Wagonjwa wanaelezwa kuwa wameumia kwa sababu ya upumbavu. Mabaharia wanakabiliwa na dhoruba bila kutuhumiwa kosa. Hivyo, zaburi inatupatia lugha ya kuomba bila kufanya lawama kuwa sharti la kuonesha huruma.

Huduma ya kichungaji inapaswa kujifunza jambo hili. Anza kwa kusikiliza kile mtu anachohitaji; usianze kwa kubuni dhambi iliyofichwa. Pale ambapo mtu amesababisha madhara kweli, ungamo na toba vina umuhimu. Pale ambapo mateso hayajatokana na kosa la mwenye kuteseka, ulinzi na kuwa pamoja naye vina umuhimu. Katika mazingira yote, BWANA anasikia kilio cha wahitaji.

4.2 Ukombozi unalenga kurejesha maisha, si kumaliza maumivu ya dakika moja tu

Katika kila kisa, mwisho ni zaidi ya kunusurika kwa muda mfupi. Wasafiri wanafikia mji wa kukaa. Wafungwa wanapata uhuru. Wagonjwa wanaondolewa katika hatari ya mauti. Mabaharia wanafikia bandari. Ukombozi unafungua njia ya jamii, heshima ya utu, uwajibikaji na uwezekano wa maisha yenye matunda.

Kwa hiyo, kanisa lisipunguze huduma yake kuwa msaada wa dharura pekee, ingawa msaada huo ni wa thamani kubwa. Kuwasaidia watu kupata makao salama, kazi zinazoweza kuendelezwa, taasisi zenye haki, na mahusiano yanayowategemeza ni sehemu ya upeo wa maisha unaoonekana katika zaburi. Mungu anafungua njia; watu wanaitwa kuitembea, kujenga na kutunzana.

4.3 Shukrani ni kusema ukweli hadharani

Watu waliookolewa wanarudia kuitwa kumshukuru BWANA kwa upendo wake wa kudumu na maajabu yake kwa wanadamu. Ushuhuda wa hadhara si kujitafutia umaarufu, wala si kuificha huzuni ambayo haijaisha. Unawasaidia wengine kuona alama za rehema na kupata moyo wa kumtumaini Mungu.

Ushuhuda wa kweli unasema kilichotokea bila kutia chumvi, na pia unaweza kutaja yaliyobaki bila jibu. Jumuiya ya waamini inapaswa kuheshimu simulizi tulivu za kustahimili maisha pamoja na simulizi za ajabu za kuokolewa. Shukrani zinaweza kuwa urithi kwa vizazi vinavyokuja iwapo zinadumisha ukweli.

4.4 Mamlaka ya Mungu yasigeuzwe kuwa sababu ya kukataa kuchukua hatua

Zaburi inaonesha BWANA akitenda ndani ya historia ya mazingira na jamii, wakati mwingine kwa mabadiliko ambayo yanavuka utabiri wa mwanadamu. Lakini waliookolewa wanamlilia, wasafiri wanaifuata njia, wakazi wanajenga na kupanda, na kusanyiko linasimulia. Mungu anatenda, na matendo ya wanadamu yana maana.

Kwa hiyo, si sahihi kuitumia zaburi hii kuzuia matibabu, tahadhari dhidi ya majanga, usalama wa usafiri, ulinzi wa kisheria au msaada kwa waliopoteza makao. Imani katika uongozi wa Mungu inatualika kuchukua hatua zenye hekima badala ya kuzikwepa (Mit. 22:3; Yak. 2:14–17).

4.5 Upendo wa BWANA unayapima mamlaka yanayokandamiza

Mistari 39–42 inakumbusha kwamba uangalizi wa Mungu kwa wahitaji hauwezi kutenganishwa na namna anavyouhukumu matumizi ya madaraka. Ibada inayomshukuru Mungu kwa ukombozi huku ikiruhusu unyonyaji inaenda kinyume na mwisho wa wimbo huu. Jumuiya zijiulize jinsi viongozi wanavyotumia fedha, kusikiliza malalamiko, kuwahudumia wafanyakazi, na kuwalinda watu wasio na ushawishi.

Kuinuliwa kwa mhitaji ni habari njema, si tukio la kutisha ambalo wenye madaraka wanapaswa kulizuia. Wenye mamlaka wanaalikwa kukumbuka kwamba madaraka wamekabidhiwa kwa ajili ya huduma, si kujinufaisha (Zab. 72:1–4; Marko 10:42–45).

4.6 Waliorejeshwa bado wanahitaji hekima

Wimbo hauishi mara tu baada ya simulizi nne za ukombozi. Mstari wa mwisho unauliza kama tunafikiri kwa makini. Shukrani zinaweza kupoa; hekima inaendeleza kumbukumbu na kuumba mwenendo mpya. Mtu anaweza kunusurika katika janga moja kisha akawa mnyonyaji wa wengine. Jamii inaweza kusherehekea kurejea uhamishoni lakini bado ikawa na dhuluma ndani yake.

Ndiyo maana zaburi haiishi kwa majivuno ya ushindi. Inaishia kwa mwito wa kuzingatia. Matendo ya Mungu yanahitaji kujifunza, unyenyekevu, uaminifu wa agano, na jitihada za kuendelea kutenda haki.

06

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Simulizi la Biblia lililo nyuma ya Zaburi 107 linaanzia katika ukombozi wa kutoka Misri. Mungu alisikia kilio cha watu wake waliokuwa watumwa, akawatoa, akawaongoza jangwani, na kuwafanya kuwa jamii ya agano (Kut. 2:23–25; 14–16; Kum. 8:2–10). Baadaye, manabii walitumia lugha ya kutoka Misri kwa mara mpya kueleza tumaini la kurejeshwa baada ya uhamisho wa Babeli. Isaya anazungumzia njia jangwani, kurudi kwa waliokombolewa, kuachiwa kwa wafungwa, na nchi kuhuishwa (Isa. 35:1–10; 40:3–5; 42:6–7; 43:16–21; 49:8–12).

Zaburi 107 imo ndani ya tumaini hilo. Haipuuzi mateso ya kweli ya uhamisho. Inatangaza kwamba Mungu tayari ametenda mambo yanayostahili ushuhuda, hata kama kurejeshwa hakujakamilika kwa kila jambo. Goldingay anasisitiza kwamba kutimizwa kwa sehemu kwa ahadi za Mungu hakupaswi kupuuzwa kana kwamba hakujatokea chochote (Goldingay 2008, “Theological Implications”).

Katika Agano Jipya, Wakristo wanaona mada zinazofanana katika Yesu, Masihi wa Israeli. Yesu anajitambulisha kama mtoaji wa maji na mkate wa uzima (Yoh. 4:13–14; 6:35). Anatangaza habari njema kwa waliodhulumiwa na kuachiwa kwa wafungwa (Luka 4:16–21). Anawaponya wagonjwa bila kugeuza kila ugonjwa kuwa tuhuma (Yoh. 9:1–3). Anautuliza upepo na bahari (Marko 4:35–41). Pia anawakusanya katika ushirika watu ambao wengine waliwatenga.

Mahusiano hayo yanaifanya Zaburi 107 kuwa na maana ya kina kwa msomaji Mkristo. Lakini hayafuti ujumbe wake wa kwanza: matendo ya BWANA ya kurejesha watu katika historia ya Israeli na ndani ya matatizo halisi ya jamii. Zaburi hii si orodha ya unabii wa moja kwa moja kuhusu matukio manne ya huduma ya Yesu. Badala yake, Wakristo wanaitambua katika Yesu tabia na kusudi la ukombozi la Mungu wa Israeli vikidhihirika kwa namna ya pekee.

Msalaba na ufufuo wa Kristo vinapanua mada ya ukombozi kutoka katika kuokolewa kwa muda mfupi na hatari hadi tumaini la kushindwa kwa dhambi na mauti. Imani ya Kikristo inamtangaza Mungu anayeshughulikia maadui hao wa maisha (1 Kor. 15:20–28, 54–57). Ufufuo si kurudishwa katika hali ya zamani kwa muda tu. Ni tumaini la kufanywa upya kwa maisha ya mwanadamu akiwa kiumbe kamili. Ufunuo 21–22 unaonesha Mungu akikaa pamoja na wanadamu, maji ya uzima, uponyaji wa mataifa, na mwisho wa mauti. Mji salama, minyororo iliyovunjika, neno linaloponya, na bandari inayotamaniwa katika Zaburi 107 vinaweza kusikika kama alama zinazotuelekeza kwenye tumaini hilo, si maelezo yake yote.

Lakini tumaini la wakati ujao haliruhusu uzembe wa leo. Waliokaribishwa kwa neema wanapaswa kuwa wakarimu. Waliosamehewa wasiendelee kuwafunga wengine katika mifumo ya unyonyaji. Wanaowaombea wagonjwa wajitoe pia kuwatunza. Waliopata usalama wasifunge bandari mbele ya wale ambao bado wako baharini.

07

6.0 Matumizi Katika Maisha

1. Sikiliza aina nne za kilio katika jamii yako. Ni nani aliyepoteza mwelekeo au makao, aliyefungwa au kukandamizwa, aliye mgonjwa na kuchoka, au anayezidiwa na hatari? Kutana na mtu huyo kabla ya kudai unajua chanzo cha mateso yake. Msaidie kupata usalama, chakula, matibabu na watu wa kumtegemeza.
2. Shuhudia bila kuongeza chumvi. Simulia tendo halisi la rehema ya Mungu kwa kusema kilichotokea na jambo ambalo bado ni gumu. Epuka kudai kwamba ushuhuda wako ni kanuni ya kile ambacho lazima kimtokee kila mtu mwingine.
3. Unganisha maombi na hatua zinazofaa. Mwombee mgonjwa na umsaidie kupata matibabu stahiki. Mwombee mfungwa na utetee utu wake na haki ya kusikilizwa. Ombea familia zilizopoteza makao na shiriki katika kutafuta mazingira salama ya kuishi.
4. Tambua mipaka ya ujuzi bila kuidharau elimu. Jitayarishe kwa busara kwa safari, dhoruba, magonjwa na changamoto za fedha. Kisa cha mabaharia kinatufundisha unyenyekevu, si uzembe.
5. Tengeneza nafasi kwa waliokusanywa. Jiulize kama kanisa linawakaribisha wahamiaji, wageni, watu waliotoka gerezani, waliofiwa, na wanaojaribu kujenga upya maisha. Ukombozi ulengwe pia katika kuwa na jamii, si kunusurika peke yako.
6. Pima mamlaka kwa namna yanavyowatendea wahitaji. Kagua kama maamuzi ya taasisi yanawalinda walio dhaifu, matumizi ya fedha yanawajibika, na watu wanaweza kutoa taarifa za makosa bila kuogopa. Mungu anayesifiwa katika Zaburi 107 anawainua wahitaji na kuwapinga viongozi wanaotumia vibaya mamlaka.
7. Jifunze kukumbuka kwa hekima. Andika kumbukumbu za sala zilizojibiwa na rehema zilizokutegemeza. Kumbuka pia majonzi ambayo bado hayajapata mwisho. Soma hadithi hizo pamoja, ukijiuliza zinakufundisha nini kuhusu uaminifu wa Mungu na wajibu wako kwa wengine.

08

7.0 Maswali ya Tafakari

1. Mpito kutoka Zaburi 106:47 kwenda Zaburi 107:1–3 unaongezaje maana ya mwito, “Waliokombolewa na BWANA na waseme hivyo”?
2. Ni mambo gani yanayoonesha kwamba visa vinne vya mateso havina chanzo kimoja wala ujumbe mmoja wa kulaumu watu?
3. Maana ya wokovu inaongezekaje tunapoona wasafiri wakipata mji wa kukaa na mabaharia wakifika bandari salama?
4. Kanisa linawezaje kusimulia ushuhuda wa uponyaji na ukombozi huku likiendelea kuwajali wale ambao bado hawajaona matokeo yanayofanana?
5. Mistari 33–42 inatufundisha nini kuhusu uangalizi wa Mungu, wajibu wa wanadamu, na haki kwa wahitaji?
6. Ni sehemu gani za Injili zinazokumbusha lugha au picha za Zaburi 107? Tunawezaje kuzihusisha na Yesu bila kusahau mazingira yake ya kwanza katika historia ya Israeli?
7. Kwa nini zaburi inahitimishwa kwa wito wa hekima badala ya kuishia mara tu baada ya mwito wa nne wa shukrani?

09

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA Mkombozi wetu, tunakushukuru kwa maana wewe ni mwema, na upendo wako wa kudumu hauna mwisho.

Unamwona msafiri asiye na makao, mfungwa aliyepoteza tumaini, mgonjwa aliye dhaifu kiasi cha kushindwa kula, na wale wanaopambana na mawimbi yaliyo makubwa kuliko uwezo wao. Unawaona pia watu ambao mateso yao hatujayazingatia.

Tufundishe kukulilia kwa ukweli tunapoogopa. Utuzuie kudhani kwamba kila mateso ni adhabu inayostahili, na utuzuie pia kukataa kukiri madhara ambayo sisi wenyewe tumeyasababisha. Watu wanapopotea, wafungulie njia za usalama. Wanapofungwa kwa dhuluma, waimarishe wanaotafuta uhuru wao. Miili na mioyo inapojeruhiwa, wape uangalizi, uvumilivu na uponyaji kwa kadiri ya rehema zako.

Tunapookolewa, tufundishe kushukuru bila majivuno. Tunapokuwa bado tunangojea, tusaidie kutumaini bila kujifanya kwamba hali ni nzuri. Makanisa yetu yawe mahali pa kuwakaribisha waliopoteza makao, mahali penye uongozi unaowajibika, na mahali pa huruma kwa wagonjwa na wanaoteseka.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Bwana wetu aliyefufuka, litazamishe tumaini letu zaidi ya tatizo linalofuata, hadi kwenye siku ya kuponywa kwa uumbaji wako. Tupe hekima ya kuutambua upendo wako mwaminifu na ujasiri wa kuuonesha katika matendo yetu.

Amina.

10

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 107 inakifungua Kitabu cha Tano kwa kuwaita waliokombolewa na kukusanywa kutoa ushuhuda. Inakusanya aina nne za hatari katika ungamo moja: upendo wa BWANA unaodumu unastahili shukrani zinazosikika hadharani. Kisha inapanua mtazamo kwa kuonesha jinsi Mungu anavyobadilisha maeneo makame, anavyoyapima mamlaka yanayokandamiza, na anavyowaita watu wake kufikiri kwa hekima kuhusu matendo yake.

Zaburi 108 inachukua sehemu za zaburi mbili za awali za Daudi, Zaburi 57 na 60. Mwanzoni inaimba kwa moyo uliojiweka tayari kumsifu Mungu; baadaye inazidai ahadi za Mungu mbele ya changamoto za taifa. Mpito huo una maana kubwa: kutoka kukumbuka ukombozi uliokwisha kutokea katika Zaburi 107 hadi kupata ujasiri wa kutenda kwa kutegemea ahadi za Mungu mbele ya changamoto mpya katika Zaburi 108.

Waliokombolewa hawaishi kwa kutazama nyuma pekee. Kumbukumbu ya rehema inawapa nguvu za kuishi kwa uaminifu wakati ujao.

11

10.0 Orodha ya Vyanzo

1. Maandiko Matakatifu: Zaburi 107; Zaburi 23; 44; 57; 60; 72; 88; 102; 105–108; 118; 136; Mwanzo 21:14–19; Kutoka 2:23–25; 14–16; Walawi 7:11–15; 25:25, 47–49; Kumbukumbu la Torati 8:2–10; 28; 1 Samweli 2:1–10; Ayubu 12:21–24; Mithali 1:7, 22–32; 22:3; Isaya 1:17; 35:1–10; 40:3–5; 42:6–7; 43:5–7, 16–21; 45:2; 49:8–12; 55:10–11; 58:6; 62:12; 65:21–23; Hosea 14:9; Marko 4:35–41; 10:42–45; Luka 1:46–55; 4:16–21; Yohana 4:13–14; 6:35; 9:1–3; 1 Wakorintho 15:20–28, 54–57; Waefeso 2:11–22; Yakobo 2:14–17; Ufunuo 21–22. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia.
2. BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mpangilio wa vitabu vitano vya Zaburi, safari ya uhamisho kuelekea kurejeshwa, na Kitabu cha Tano.
3. Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 107, “Yhwh Has Indeed Restored Israel.”
4. Kidner, Derek. 2008. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali la 1975; toleo la kidijitali la 2014. Uchambuzi wa Zaburi 107, “God to the rescue,” uk. 417–21.