Zaburi 109 — Maneno Yanapogeuka Silaha…

Maneno yanapogeuka silaha, tunaombaje haki bila kujitoa kwa kisasi?

Muhtasari

Kukabili usaliti, hasira, na mashtaka ya uongo mbele ya Mungu anayesimama upande wa walio dhaifu

Andiko kuu — Zaburi 109:21, 30–31 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Lakini wewe, BWANA Bwana wangu, unitendee kwa ajili ya jina lako; kwa kuwa upendo wako wa kudumu ni mwema, uniokoe. Nitamsifu BWANA hadharani katikati ya wengi, kwa maana yeye husimama upande wa kuume wa mwenye uhitaji ili kumwokoa kutoka kwa wanaomhukumu.

Unafanya nini pale watu uliowatendea wema wanapogeuza wema huo kuwa sababu ya kukushutumu? Inakuwaje uvumi unapoanza kuaminika kuliko ukweli? Unasimamaje pale aliyekuwa rafiki anapogeuka adui, au mtu mwenye ushawishi anapoweza kuharibu jina lako kabla hujapewa nafasi ya kujieleza?

Zaburi 109 haijibu maswali hayo kwa maneno mepesi ya kutia moyo. Ndani yake tunasikia lugha kali sana: shutuma, maombi ya hukumu, tishio la kuangamia kwa familia, na kilio cha mtu aliyedhoofika kiasi cha kujiona kama mdudu anayetikiswa kutoka kwenye vazi. Maneno haya hayatupi raha. Yamo katika Biblia kwa sababu majeraha yanayosababishwa na uongo, usaliti na ukatili ni halisi.

Lakini neno la mwisho si la mshtaki. Wala si la hasira ya aliyeumizwa. Zaburi inaishia kwa picha ya Mungu akisimama karibu na mtu asiye na uwezo wa kujitetea. Tunaitwa kusema ukweli kuhusu maumivu yetu, kutafuta haki bila kuwa watendaji wa dhuluma mpya, na kupeleka kesi yetu kwa Mungu anayesikia.

1.0 Utangulizi

Zaburi 109 inafuata shangwe yenye ujasiri ya Zaburi 108, lakini inatufikisha katika pambano la aina nyingine. Hapa adui si jeshi linalotishia mipaka ya nchi. Ni watu wanaotumia maneno ya uongo, chuki, na mashtaka kumzingira mtu anayedai kuwa aliwatendea kwa upendo (mist. 2–5). Mapambano haya yanafanyika hasa kwa maneno na katika mazingira yanayokumbusha kesi: ushuhuda na hukumu vinaweza kuamua mustakabali wa mtu.

Hii ni mojawapo ya zaburi za maombi ya hukumu dhidi ya waovu, ambazo kwa Kiingereza huitwa imprecatory psalms. Hatuwezi kuondoa ukali wake kwa kuyafanya maneno yake yaonekane kana kwamba ni upole mtupu. Lakini pia hatuwezi kuichukua kama kitabu cha kulaani watu wanaotukosoa. Tunahitaji kuchunguza ni nani anayezungumza, anayezungumza kuhusu nani, na jinsi Maandiko mengine yanavyotuongoza kuyapokea maneno hayo.

Zaburi ina sehemu nne za mwendo wake:

1. Mistari 1–5 — Kilio dhidi ya mashtaka: Mtu aliyeumizwa anamwomba Mungu aliyekuwa akimsifu, akieleza jinsi anavyozingirwa na uongo. 2. Mistari 6–20 — Lugha ya kutisha ya hukumu: Tunakutana na maneno makali ya kuombea mtu mabaya; wachambuzi wanatofautiana kuhusu ni nani anayeyasema. 3. Mistari 21–29 — Ombi jipya la msaada: Mwombaji anaeleza udhaifu wake na kutegemea upendo wa kudumu wa BWANA. 4. Mistari 30–31 — Sifa za hadhara: Tumaini linajengwa juu ya BWANA anayesimama upande wa kuume wa mwenye uhitaji, tofauti kabisa na mshtaki wa mstari wa 6.

Ujumbe mkuu: Wanaoumizwa kwa mashtaka yasiyo ya haki hawalazimishwi kuficha maumivu yao mbele za Mungu. Biblia inawapa lugha ya kutafuta ukweli na haki. Lakini mtiririko wa zaburi hii na mafundisho ya Yesu vinazuia sala hiyo isigeuke ruhusa ya kulipiza kisasi kwa kuwadhuru wengine.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Kichwa cha Zaburi 109 kinaihusisha na Daudi, na kinaelekeza wimbo kwa kiongozi wa uimbaji. Kama ilivyo kwa zaburi nyingine zinazohusishwa na Daudi, kichwa hiki kinatukumbusha hadithi yake na urithi wake wa sala. Hata hivyo, mistari ya zaburi haitutajii tukio maalumu wala tarehe inayoweza kuthibitishwa. Daudi aliteswa na Sauli, alisalitiwa na Ahithofeli, na alikabiliwa na matusi ya Shimei (1 Sam. 18–26; 2 Sam. 15–16). Lakini si sahihi kumtangaza mmoja wao kuwa ndiye adui wa Zaburi 109 kana kwamba tunao ushahidi wa kutosha.

Lugha ya zaburi ina mazingira yanayofanana na mashitaka ya mahakamani. Maneno yanayohusu kushtaki, kumpinga mtu na kutoa hukumu yanatukumbusha hali ambayo ushahidi unaweza kutumiwa kumwondolea mtu hadhi, mali au hata maisha. Sheria ya Israeli ilikataza ushahidi wa uongo na ilitaka uchunguzi wa makini kabla ya kumhukumu mtu (Kut. 23:1–3; Kum. 19:15–21). Kisa cha Nabothi kinaonesha jinsi watu wenye nguvu walivyoweza kutumia mashahidi wa uongo ili kumwondoa mtu asiye na uwezo wa kujilinda (1 Fal. 21:1–16).

Kwa hiyo, John Goldingay anaisoma zaburi hii hasa kama kilio cha mtu aliyekabiliwa na mashtaka ya uongo. Inawezekana kwamba ilitumika katika mazingira ya kesi halisi au katika maombi ya jumuiya baada ya mtu kushutumiwa hadharani (Goldingay 2008, maelezo ya Zaburi 109, “Interpretation”).

Hata hivyo, mistari 22–25 inazungumzia pia umaskini, udhaifu wa mwili, kukosa nguvu na kudharauliwa. Inawezekana mtu alikuwa mgonjwa au katika shida fulani, kisha watu wakautumia udhaifu wake kama sababu ya kumshutumu. Hatuambiwi kwa uhakika. Hilo linaiwezesha zaburi kutoa lugha kwa watu walioumizwa kwa njia mbalimbali.

Zaburi 109 imo mwanzoni mwa Kitabu cha Tano cha Zaburi (Zab. 107–150). Zaburi 107 ilisherehekea ukombozi, na Zaburi 108 ilitangaza tumaini wakati mapambano hayajaisha. Sasa tunakumbushwa kwamba hata watu waliokombolewa wanaweza kukabiliwa na uongo na usaliti. Kwa mujibu wa maelezo ya BibleProject kuhusu muundo wa Zaburi, Kitabu cha Tano kinaendeleza tumaini la ufalme wa Mungu na Mfalme wa ahadi kutoka ukoo wa Daudi (The Book of Psalms: Study Notes).

Kifasihi, zaburi hii imepangwa kwa utofauti wenye nguvu: upendo unalipwa kwa chuki; sala inajibiwa kwa shutuma; mwili unalinganishwa na kivuli kinachofifia; laana na aibu vinakuwa kama mavazi; na juu ya yote, watu wawili wanasimama upande wa kuume. Picha ya mwisho itakuwa ufunguo wa kuelewa tumaini la wimbo huu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 109:1 — Usinyamaze, Mungu ninayekusifu

Sala inaanza kwa ombi la haraka: “Usinyamaze.” Mwombaji anamwita BWANA Mungu wa sifa zake hata wakati ambapo sala hii haina shangwe nyingi. Huu ni ushuhuda wa uhusiano unaoendelea katika maumivu. Mtu hajui Mungu atafanya nini muda unaofuata, lakini bado anajua amwendee nani.

Ukimya huwa mzito zaidi wakati uongo unapoanza kushinda. Mwombaji hahitaji tu faraja ya ndani. Anahitaji Mungu mwenye haki aseme na kuchukua hatua. Goldingay anaonesha tofauti hii: mwombaji hajasimama kimya, lakini anaona kama mbinguni hakuna anayetoa hukumu dhidi ya mashtaka (Goldingay 2008, Zab. 109:1). Zaburi nyingine pia zinamwomba Mungu asinyamaze (Zab. 28:1; 35:22; 83:1).

Kumwomba Mungu aseme si ushahidi wa kukosa imani. Inaweza kuwa namna ya imani kusali wakati ukweli haujasikilizwa na msaada unachelewa.

3.2 Zaburi 109:2–5 — Upendo unapolipwa kwa maneno ya chuki

Mwombaji anaeleza midomo iliyomfungukia kwa uongo, ndimi zinazodanganya, na maneno ya chuki yanayomzunguka. Taswira hiyo inaonesha mtu aliyezingirwa. Si lazima afungiwe gerezani ili ahisi kwamba hana pa kutokea. Mazungumzo, uvumi na hukumu za watu vinaweza kuwa kuta zinazomzunguka.

Mara mbili zaburi inasisitiza kwamba alitoa upendo, lakini akajibiwa kwa chuki (mist. 4–5). Huu ni ushuhuda wa mtu anayeona amedhulumiwa. Tunapaswa kumsikiliza kwa uzito, bila kusahau kwamba katika tukio la kisasa, madai yoyote yanahitaji kuchunguzwa kwa haki. Kusikiliza kilio cha mtu si sawa na kutoa hukumu kabla ya kupokea ushahidi.

Mstari wa 4 una kauli fupi sana katika Kiebrania, ambayo kwa maana ya karibu inaweza kusemwa “lakini mimi—sala.” Huenda ikamaanisha kwamba badala ya kulipiza, mwombaji amejitoa kuomba. Kidner anaona kwamba, kwa sababu mstari umezungukwa na marejeo ya upendo, huenda mwombaji alikuwa akiwaombea hata waliomdhuru, ingawa Kiebrania hakielezi moja kwa moja waombewao. Wengine, akiwamo Goldingay, wanasisitiza kwanza kwamba mtu huyu ameelekeza ombi lake kwa Mungu (Kidner 2014, uk. 422–23; Goldingay 2008, Zab. 109:4).

Jambo lisilobadilika ni tofauti iliyopo: midomo yao inashutumu, naye anapeleka ombi lake mbele za Mungu. Ni ujumbe unaogusa pia ulimwengu wa ujumbe mfupi, vikundi vya WhatsApp na mitandao ya kijamii, ambako jina la mtu linaweza kuchafuliwa katika saa chache kabla ukweli haujapimwa.

3.3 Zaburi 109:6–7 — Mshtaki anaposimama upande wa kuume

Hapa namna ya kuzungumza inabadilika ghafla. Awali maadui walikuwa wengi; sasa tunasikia maneno yanayomhusu mtu mmoja. Kuna ombi la kumwekea mtu mpinzani mwovu na mshtaki asimame upande wake wa kuume. Kisha hukumu inayoelezwa inamwacha mtu akiwa mwenye hatia, hata sala yake ikichukuliwa kama sababu ya kumhukumu.

Neno la Kiebrania linalohusishwa na mshtaki (śāṭān) linaweza kumaanisha mpinzani au anayetoa mashtaka. Halimaanishi katika kila matumizi kwamba anayezungumziwa lazima awe Shetani kama jina maalumu. Hapa taswira ya kesi inaonekana wazi, kama ilivyo katika Zekaria 3:1, ambapo mshtaki anasimama upande wa kuume wa kuhani mkuu Yoshua (Kidner 2014, uk. 424).

Ni nani anayesema maneno haya makali? Hili ni swali kubwa la kufasiri Zaburi 109:

- Mtazamo wa Derek Kidner: Mistari 6–19 ni sehemu ya maneno ya mwombaji mwenyewe, akimuomba Mungu alete hukumu dhidi ya wanaomshutumu. Kubadilika kutoka “wao” kwenda “yeye” kunaweza kumlenga adui mmoja anayewakilisha wengine, au kumaanisha kila mmoja wao. Maneno hayo yanaonesha uchungu wa mtu anayetafuta haki, lakini ukali wake hauwi mfano wa kuigwa moja kwa moja na Wakristo (Kidner 2014, uk. 423–25). - Mtazamo wa John Goldingay: Mistari 6–19 inaweza kueleweka kuwa ni maneno ya maadui dhidi ya mwombaji, ambayo ameyaleta mbele za Mungu kama sehemu ya mashtaka anayoombewa kuondolewa. Watu wengi wanamshutumu mtu mmoja; baadaye, katika mstari wa 20, mwombaji anarudi kuwataja washitaki wengi. Mpangilio huo unaunga mkono usomaji huu (Goldingay 2008, “Interpretation” na maelezo ya mist. 6–19).

Maandishi ya Kiebrania hayaweki alama za nukuu, wala hayaandiki wazi “nao wakasema” mwanzoni mwa mstari wa 6. Kwa hiyo, hoja ya Goldingay inasaidia kueleza mpangilio wa zaburi, lakini mtazamo wa Kidner hauwezi kutupiliwa mbali bila sababu. Tunapaswa kuwa waaminifu kuhusu tofauti hiyo badala ya kuwasilisha wazo moja kana kwamba halina mjadala.

Chini ya mitazamo yote miwili, tunasikia ukweli wa kutisha: maneno yanaweza kutumiwa kutafuta kuangamia kwa mtu mwingine.

3.4 Zaburi 109:8–15 — Familia nzima inapovutwa katika hukumu

Maneno makali yanaendelea: siku za mtu ziwe chache; mwingine achukue nafasi yake; mke wake awe mjane; watoto wake wabaki yatima; mali yake itwaliwe; na kumbukumbu ya ukoo wake ifutwe. Katika jamii ya kale ambayo wajane na yatima hawakuwa na ulinzi wa kutosha, haya hayakuwa matatizo madogo. Yalikuwa matishio dhidi ya maisha na uwezo wa familia kujitegemea.

Hatupaswi kuyafanya maneno haya yaonekane mepesi. Yanaonesha maangamizi ya familia nzima. Iwe ni hasira ya aliyeumizwa kama Kidner anavyosoma, au laana za washitaki dhidi ya mwombaji kama Goldingay anavyopendekeza, hakuna msingi wa Mkristo wa leo kuyatumia kuombea watoto wa mtu fulani wabaki yatima au familia iangamie. Biblia yenyewe inawaagiza watu wa Mungu kuwalinda wajane na yatima (Kut. 22:22–24; Kum. 10:18; Yak. 1:27).

Tuelewe pia kwamba katika jamii za kale, watu wa familia moja waliweza kuathiriwa kwa pamoja na hukumu, madeni na matendo ya kiongozi wa familia. Lakini hilo halimaanishi watoto wana hatia binafsi kwa sababu tu mzazi wao ametenda dhambi. Ezekieli 18:1–20 inasisitiza uwajibikaji wa kila mtu kwa matendo yake. Kwa hiyo, si sahihi kuifanya Zaburi 109 kuwa fundisho kwamba watoto wanapaswa kubeba moja kwa moja hatia ya wazazi wao.

Mstari wa 8 unasema kwamba mwingine achukue nafasi au wajibu wake. Maneno haya yatatumika tena katika Matendo 1:20 kuhusu nafasi ya Yuda baada ya kumsaliti Yesu. Lakini kwanza tunahitaji kuyasikiliza ndani ya zaburi yenyewe, ambapo kuondolewa katika nafasi ni sehemu ya picha ya kupoteza hadhi, mali na mustakabali.

3.5 Zaburi 109:16–19 — Mtu anayekataa rehema na kuvaa laana

Mstari wa 16 unaeleza kosa la kimaadili lililo kubwa: mtu alishindwa kuonesha upendo wa uaminifu, badala yake akamfuata mwenye umaskini, mhitaji na aliyevunjika moyo ili kumwangamiza. Hili si pambano la kutetea sifa za cheo tu. Ni suala la mwenye nguvu kutumia nafasi yake kumuumiza ambaye tayari yuko dhaifu.

Kisha lugha inakuwa ya picha za ndani ya mwili. Laana ni kama vazi analolivaa mtu, maji anayoyanywa, au mafuta yanayopenya mifupani. Picha hii inaonesha jinsi maneno na tabia vinaweza kuuzunguka moyo wa mtu mpaka ukatili ukawa sehemu ya maisha yake.

Goldingay anaisoma sehemu hii ndani ya maneno ya washitaki dhidi ya mwombaji. Kidner anaonesha wazo la matokeo ya maadili: mtu anayependa kulaani anaweza kukutana na matunda ya mwenendo huo (Goldingay 2008, Zab. 109:16–19; Kidner 2014, uk. 425).

Si kila sentensi hapa ni ombi jipya la laana. Kiebrania cha mistari 17–19 kinaweza kueleweka pia kama maelezo ya mambo aliyoyapenda na aliyoyapokea mtu. Tofauti hii ni muhimu, kwa sababu hatupaswi kuongeza maombi ya ukatili mahali maandishi yanaweza kuwa yanatoa maelezo ya hatari ya uovu.

Zaburi inatuuliza: Tunapovaa kejeli, chuki na uongo kila siku, tunakuwa watu wa namna gani? Maneno tunayoyazoea kuwachoma wengine yanaweza kutengeneza tabia yetu wenyewe na kuyaharibu maisha ya watu tunaowalenga.

3.6 Zaburi 109:20–21 — Kutoka maneno ya kutisha hadi ombi la rehema

Mstari wa 20 unarudi kuwataja washitaki na kutaka kwamba matokeo ya uovu wao yawakabili wao wenyewe. Hili lina uzito katika kutafsiri mistari iliyotangulia. Kwa Kidner, mstari huu unakusanya maombi ya mwombaji kuhusu hukumu ambayo Mungu anatakiwa kuitoa. Kwa Goldingay, mwombaji anaomba kwamba maneno mabaya na mipango ya wanaomlaani virejeshwe kwa walioivianzisha.

Kisha sauti inageuka: “Lakini wewe, BWANA Bwana wangu…” Mwombaji hafikirii sasa kumtafuta mtu mwenye nguvu zaidi ili amlipizie. Anamgeukia Mungu na kusema: “Unitendee kwa ajili ya jina lako.” Msingi wa sala ni upendo wa kudumu wa Mungu—neno la Kiebrania ḥesed, linalohusisha rehema na uaminifu wa agano.

Hili halifuti hamu ya kuona uovu ukikabiliwa. Pia hatupaswi kumwambia aliyeumizwa kwamba lazima ajifanye hana hasira ili aweze kusali. Lakini ombi linawekwa mikononi mwa Hakimu ambaye mwombaji hawezi kumwamrisha. Goldingay anaonesha kwamba kupeleka hasira kwa Mungu kunaweza kuwa njia tofauti na mbili zenye madhara: kuificha kana kwamba hakuna tatizo, au kuifuata kwa kulipiza kisasi (Goldingay 2008, “Theological Implications”).

Kumwomba Mungu atende ni kukiri kwamba kuna haki tunayohitaji lakini hatupaswi kuitekeleza kwa ubabe wetu wenyewe.

3.7 Zaburi 109:22–25 — Kivuli kinachofifia na mwili unaotetemeka

Mwombaji sasa anajieleza kuwa maskini na mhitaji, amechomwa moyoni, anapotea kama kivuli cha jioni, na ametikiswa kama nzige anayeng'olewa kutoka kwenye vazi. Magoti yake yanaishiwa na nguvu; mwili wake umekonda; watu wanaomtazama wanatikisa vichwa vyao kwa dharau.

Maelezo haya ni ya mwili na hisia pia. Hatuwezi kuyapunguza kuwa picha ya usumbufu mdogo wa kawaida. Mtu huyu anahisi amevunjika katika afya, heshima na uhusiano na jamii. Huenda ni ugonjwa, njaa, mateso ya kisaikolojia, au mkusanyiko wa mambo hayo. Zaburi haisemi kwa uhakika.

Picha ya kivuli na mdudu inawasilisha hisia ya kutokuwa na thamani machoni pa wengine. Mwombaji anajiona kama mtu anayefutika, ambaye wengine wanaweza kumtikisa pembeni na kuendelea na shughuli zao. Hali hii inatukumbusha Ayubu, ambaye mateso yake yaligeuzwa kuwa sababu ya wengine kumshuku tabia yake (Ayubu 16; 19).

Huduma ya kichungaji haipaswi kuongeza jeraha. Mgonjwa, mtu mwenye huzuni kubwa, au anayeshutumiwa hadharani hahitaji kuambiwa kwamba mateso yake lazima yathibitishe dhambi aliyoificha. Zaburi 109 inatuita kumsikiliza mtu aliye dhaifu badala ya kuongeza sauti za wanaomlaumu.

3.8 Zaburi 109:26–29 — Wewe ubariki wanapolaani

Sala inarudi kwa uwazi: “Unisaidie; uniokoe kwa sababu ya upendo wako wa kudumu.” Mwombaji anataka mwisho wa jambo uoneshe kwamba Mungu ametenda, si kwamba washitaki ndio wenye neno la mwisho.

Mstari wa 28 una tofauti yenye nguvu: “Wao wanaweza kulaani, lakini wewe ubariki.” Hii ni sala ya kumwomba Mungu ageuze hukumu ambayo watu wameitoa bila haki. Mtu aliyeumizwa hataki tu wengine wanyamaze; anatamani ukweli utambuliwe na baraka za Mungu ziwe na nguvu kuliko shutuma zao.

Lugha ya aibu na kufedheheshwa bado ni kali. Hatupaswi kuigeuza kuwa mwito wa kumwaibisha mtu kwa kampeni za hadhara. Kilicho cha muhimu ni uongo kufunuliwa na nguvu za dhuluma kuzuiliwa. Katika maisha ya leo, hilo linaweza kuhitaji ushahidi uliokusanywa vizuri, uchunguzi usiopendelea, ulinzi wa walioathirika, kuripoti kwa mamlaka zinazohusika, na hatua zinazolingana na kosa. Halihitaji kuvamia maisha ya familia ya mkosaji au kuhamasisha chuki dhidi ya wasiohusika.

Kwa Mkristo, kutofautisha kati ya kutafuta haki na kutamani madhara yasiyo na mipaka ni muhimu zaidi tunapokumbuka mafundisho ya Yesu. Zaburi inatusaidia kuleta uchungu mbele za Mungu kwa ukweli, huku Biblia nzima ikituelekeza namna ya kuishi baada ya sala hiyo.

3.9 Zaburi 109:30–31 — Mungu anasimama mahali alipokuwa mshtaki

Zaburi inamalizia kwa ahadi ya kumsifu BWANA katikati ya watu wengi. Mtu aliyekuwa amezingirwa na maneno yenye chuki sasa anatarajia kusema hadharani tena. Si kueneza uvumi mwingine, bali kushuhudia kwamba Mungu amewatetea wenye uhitaji.

Mstari wa mwisho ndio ufunguo wa kifasihi. Katika mstari wa 6, mshtaki anasimama upande wa kuume ili mtu ahukumiwe. Katika mstari wa 31, BWANA anasimama upande wa kuume wa mwenye uhitaji ili amwokoe kutoka kwa wanaomhukumu. Nafasi ni ileile, lakini anayesimama hapo amebadilika kabisa.

Kidner anaona mabadiliko haya kuwa jibu kamili la zaburi (Kidner 2014, uk. 426). Mungu haonekani kama mtazamaji anayemwangalia kwa mbali mtu mwenye shida. Anaoneshwa akisimama upande wa mtu asiye na fedha, mamlaka au ushawishi wa kujitetea. Hii haimaanishi kila mtu anayeshutumiwa hana hatia. Inamaanisha kwamba hakuna mshtaki wa kibinadamu mwenye mamlaka ya mwisho juu ya ukweli na haki.

Kwa hiyo, Zaburi 109 inasafiri kutoka tishio la kuhukumiwa hadi tumaini la kutetewa. Haitoi taarifa kwamba kesi zote zitaisha mara moja au kwamba kila mwamini ataona haki katika muda anaoutaka. Tumaini lake la mwisho limejengwa juu ya Mungu alivyo na upande anaosimama.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Maneno yanaweza kuwa silaha za dhuluma

Zaburi hii inaonesha kwamba maneno si hewa tu. Uongo unaweza kusababisha mtu afukuzwe kazi, ndoa au urafiki uvunjike, mali ipotee, au hukumu isiyo ya haki itolewe. Amri inayokataza ushahidi wa uongo inalinda maisha ya watu, si adabu ya mazungumzo pekee (Kut. 20:16; Kum. 19:15–21). Kwa hiyo, jumuiya za waamini zinapaswa kupinga uvumi unaoitwa “taarifa za maombi,” shutuma zisizotoa nafasi ya majibu, na maamuzi yanayofanywa kwa hisia kabla ukweli haujathibitishwa.

4.2 Biblia inawapa waliojeruhiwa nafasi ya kusema ukweli wa hisia zao

Katika Maandiko, si kila sala imetolewa kwa sauti tulivu na maneno yaliyopangwa vizuri. Zaburi za kilio zinatupa nafasi ya kueleza hasira, hofu, uchungu na hamu ya kuona uovu ukikabiliwa. Huo ni ukarimu mkubwa kwa walioumizwa. Lakini kuwa na sala fulani ndani ya Biblia hakumaanishi kwamba kila tamanio lililotamkwa ndani yake ni amri ya waamini kulirudia neno kwa neno. Tunapaswa kutofautisha ushuhuda wa maumivu, maombi, maelezo ya matukio, na mafundisho ya maadili.

4.3 Haki si jina jingine la kulipiza kisasi

Zaburi 109 inakataa wazo kwamba uovu haujalishi au mtu asiye na uwezo anapaswa kuachwa. Haikatazi uchunguzi, mahakama, mipaka ya usalama au uwajibikaji wa kisheria. Kwa hakika, kuacha unyanyasaji uendelee si rehema kwa walioathirika. Lakini kulipiza kisasi kwa kuwadhuru wenzi wa ndoa, watoto na watu wasiohusika kunazalisha dhuluma mpya (Kum. 24:16; Eze. 18:20).

4.4 Tumaini liko kwa Mungu anayesimama karibu na mhitaji

Picha ya BWANA kusimama upande wa kuume wa mwenye uhitaji inabadilisha namna tunavyopaswa kufikiria mamlaka. Mungu hataki maskini athibitishe kwanza umuhimu wake ili apate kusikilizwa. Hili linaendana na Zaburi 72, ambayo inamtaka mfalme kuwalinda wenye uhitaji, na manabii wanaosisitiza kwamba ibada na haki haviwezi kutenganishwa (Zab. 72:12–14; Isa. 1:16–17).

4.5 Msamaha hauondoi ukweli wala wajibu wa kulinda watu

Wafuasi wa Yesu wameitwa kuwasamehe na kuwaombea maadui. Lakini kusamehe si sawa na kusema tuhuma ni za uongo, kumrudisha mara moja mtu mwenye kosa katika nafasi ya uongozi, au kuachana na hatua za usalama. Upatanisho unaweza kuhitaji toba, kurudisha kilichochukuliwa, na uthibitisho wa mabadiliko. Katika mazingira mengine, kutengana kwa usalama kunaweza kuendelea kuwa muhimu. Tunaisaliti dhamira ya zaburi hii tunapotumia lugha ya kiroho kuwanyamazisha walioumizwa.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 109 ni sehemu ya mazungumzo makubwa ya Biblia kuhusu ukweli, mateso yasiyo ya haki na hukumu ya Mungu. Yusufu alikabiliwa na shutuma za uongo kule Misri (Mwa. 39:7–20). Nabothi alihukumiwa kwa ushahidi ulioandaliwa kwa hila (1 Fal. 21:8–14). Marafiki wa Ayubu waliufanya uchungu wake kuwa mzigo zaidi kwa kutafsiri matatizo yake kuwa uthibitisho wa makosa yake (Ayubu 4–5; 16; 19). Manabii walisisitiza kwamba kuwatetea maskini na walio dhaifu ni sehemu ya uaminifu kwa Mungu (Isa. 1:16–17; Mika 6:8; Zek. 7:9–10).

Katika Agano Jipya kuna uhusiano wa moja kwa moja. Matendo 1:20 inataja Zaburi 109:8 wakati Petro anapoeleza sababu ya mtu mwingine kuchukua nafasi ya utume iliyoachwa baada ya usaliti wa Yuda kwa Yesu. Huu ni usomaji wa baadaye katika mwanga wa Kristo. Hauthibitishi kwamba kila mstari wa Zaburi 109 hapo mwanzo ulimhusu Yuda pekee, wala hauwapi Wakristo ruhusa ya kuyaombea mabaya wake, watoto na wajukuu wa watu wanaowapinga. Matendo yanatumia mstari maalumu katika simulizi jipya; lazima tuheshimu mazingira yake ya kwanza na matumizi yake ya baadaye.

Yesu mwenyewe alisalitiwa, akashutumiwa kwa ushahidi wa uongo, akadhihakiwa, na akahukumiwa isivyo haki (Marko 14:55–65; 15:16–20). Lakini aliwafundisha wanafunzi wake kuwapenda maadui na kuwaombea wanaowatesa (Mt. 5:43–48; Luka 6:27–36). Kwa mujibu wa 1 Petro 2:21–23, Yesu alipotukanwa hakurudisha matusi, bali alijikabidhi kwa Mungu anayehukumu kwa haki. Hilo halimaanishi kwamba uovu hautahukumiwa. Linamaanisha kwamba mwanafunzi wa Yesu hajaamriwa kuigeuza hasira yake kuwa kisasi kisicho na mipaka (Rum. 12:17–21).

Msalaba wa Yesu unafunua ukatili wa mwanadamu huku ukifungua njia ya msamaha na upatanisho (Luka 23:32–34; Efe. 2:13–18). Kwa hiyo, tumaini la Kikristo ni kubwa kuliko kuona adui akiangamia. Linasubiri Mungu kuukabili uovu na kuufanya uumbaji kuwa mpya (Ufu. 21:1–5). Tumaini hilo halimtaki mtu aliyeumizwa aendelee kukaa katika hatari au aache kutafuta haki. Linauita mwili wa Kristo kuishi kwa ushuhuda wa kweli, kutolipiza kisasi, kuwalinda walio dhaifu, na kuamini kwamba uovu hautakuwa na neno la mwisho.

Tukirudi kwenye mjadala wa mistari 6–19, mitazamo yote miwili inastahili kuzingatiwa. Ikiwa ni maneno ya washitaki, zaburi inafunua ukatili wa matamshi yao na kuomba yasiwe na nguvu juu ya mwombaji. Ikiwa ni maneno ya mwombaji mwenyewe, zaburi inaleta hisia ngumu na zinazotisha mbele za Mungu, ambako zinapaswa kupimwa katika mwanga wa tabia yake na mafundisho ya Yesu. Hakuna mtazamo unaotupa jukumu la kuumba wahanga wengine.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Unaposhutumiwa, jibu kwa ukweli badala ya kuzidisha uvumi. Andika yaliyotokea, hifadhi ushahidi unaohusika, tafuta nafasi ya kusikilizwa kwa haki, na utofautishe taarifa zilizothibitishwa na tafsiri za watu. Ukweli unaosemwa kwa utulivu unaweza kuwa na nguvu kuliko shutuma zenye kelele (mist. 2–5).
Fanya sala kuwa mahali pa kusema hasira yako kwa ukweli, si silaha ya kuwadhuru wengine. Mwambie Mungu maumivu ya usaliti. Mwombe haki, ulinzi na ukweli. Usitumie maneno makali ya zaburi hii kuwalaani watu na familia zao (mist. 6–20).
Walinde walio na sauti dhaifu. Wasikilize watu ambao umaskini, ugonjwa, kutengwa au kutokuwa na cheo kunawafanya wawe rahisi kushutumiwa. Kunapokuwa na taarifa za kuaminika za unyanyasaji, chukua hatua za ulinzi na uwahusishe wenye mamlaka inapohitajika (mist. 16, 22–25).
Linda ulimi wako kanisani na mtandaoni. Kabla ya kusambaza ujumbe wa sauti, picha ya mazungumzo au tuhuma, jiulize kama taarifa hiyo ni sahihi, inahitajika, inatenda haki, na inashughulikiwa kwa utaratibu unaofaa. Kurudia mashtaka ambayo hayajathibitishwa kunaweza kuwa sehemu ya dhuluma (mist. 2–3).
Tofautisha msamaha na kuamini tena mara moja. Msamaha unaweza kuanza kabla uaminifu haujajengwa upya. Mipaka, marekebisho ya madhara na taratibu za uwajibikaji zinaweza kuendelea kuhitajika (Mt. 18:15–17; Rum. 12:18).
Simama upande wa kuume wa mwenye uhitaji. Msaidie mtu anayeshutumiwa bila haki au aliye dhaifu: msindikize katika kikao, msaidie kupata ushauri wa haki, au msikilize bila kumhukumu mapema. Fanya picha ya mwisho ya zaburi kuwa mfano wa ukaribu wenye huruma (mst. 31).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini mwombaji anaanza kwa kumwita Mungu anayemsifu kabla hajaeleza mashtaka anayokabiliana nayo?
Tafsiri ya mistari 6–19 inabadilika vipi tunapoisoma kama matamanio ya mwombaji mwenyewe au kama maneno ya maadui dhidi yake?
Tunawezaje kukubali hasira ya mtu aliyedhulumiwa bila kuruhusu hasira hiyo iwe sababu ya kuleta dhuluma nyingine?
Mabadiliko kati ya mstari wa 6 na wa 31 yanaubadilishaje ujumbe wa zaburi nzima?
Katika kanisa, familia au kazini, ni utaratibu gani unaweza kuhakikisha ukweli unasikilizwa wakati mwenye nguvu anapomshtaki asiye na ushawishi?
Matendo 1:20 na mafundisho ya Yesu kuhusu maadui vinapaswa kuongoza vipi usomaji wetu wa Zaburi 109?
Ni nani katika jamii yetu anayehitaji mtu asimame upande wake, kama BWANA anavyosimama upande wa mwenye uhitaji katika mstari wa 31?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mungu ninayekusifu, usinyamaze uongo unapowajeruhi watoto wako na maneno yenye nguvu yanapowaweka walio dhaifu katika hatari. Unaona tusiyoyaona. Unajua ukweli uliojificha chini ya uvumi, hofu inayowaamsha watu usiku, na aibu inayomfanya mtu ajione kama kivuli kinachofifia.

Utulinde tusirudishe ukatili kwa ukatili. Tupe ujasiri wa kusema wazi, subira ya kuchunguza ushahidi, na hekima ya kutafuta haki bila kuwadhuru wasio na hatia. Linda familia zinazowekwa katika hatari kwa uongo, matusi na matumizi mabaya ya mamlaka. Zifundishe jumuiya zetu kusikiliza kwa makini, kuchukua hatua kwa uwajibikaji, na kukataa kuficha uovu au kuhukumu kwa msukumo wa umati.

Tunapokuwa na hasira, pokea sala yetu. Tunapokuwa tumemkosea mtu, utuongoze kutubu na kurekebisha tulichoharibu. Tunapoumizwa, tusaidie kupata njia salama na za kweli za kuendelea. Baraka zako ziwe na nguvu kuliko uongo.

Kwa njia ya Yesu Kristo, aliyeshutumiwa isivyo haki na kujikabidhi kwako, utufanye watu wanaowalinda walio dhaifu, wanaopenda bila kuacha ukweli, na wanaotafuta amani bila kuitelekeza haki. Simama karibu na wenye uhitaji na utufundishe kusimama pamoja nao. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 109 inaishia kwa Mungu anayesimama upande wa kuume wa mwenye uhitaji ili kumwokoa dhidi ya hukumu zisizo za haki. Aliyeumizwa anakuwa amepeleka kilio chake mbele za Mungu na kukataa kuwapa washitaki mamlaka ya mwisho juu ya maisha yake.

Zaburi 110** inaanza kwa picha nyingine: mtu wa kifalme anaalikwa kuketi **upande wa kuume wa Mungu**. Hii ni tofauti yenye kuvutia. Zaburi 109 inamwonesha BWANA akiwa karibu na mtu dhaifu; Zaburi 110 inazungumza kuhusu mamlaka ya Mungu yanayohusishwa na mfalme ambaye pia anaelezwa kwa lugha ya ukuhani. Hizi ni zaburi za aina tofauti, na hatupaswi kuzilazimisha kuwa tukio moja. Lakini zikiwa zimepangwa pamoja, zinatuuliza swali lenye uzito: **Ni mfalme wa namna gani atakayetumia mamlaka aliyopewa na Mungu kuwalinda wenye uhitaji na kukabili uovu?

Agano Jipya linarudia Zaburi 110 mara nyingi linapozungumzia kutukuzwa kwa Yesu na ukuhani wake (Marko 12:35–37; Mdo. 2:34–36; Ebr. 5–7). Kwa hiyo, tunapohama kutoka Zaburi 109 kwenda Zaburi 110, tunasafiri kutoka kilio cha mtu aliyeumizwa anayetafuta haki hadi tumaini la Mfalme ambaye utawala wake unalingana na makusudi ya BWANA.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 109; Zaburi 7, 28, 35, 57, 69, 72, 83, 101, 107–110; Mwanzo 39:7–20; Kutoka 20:16; 22:22–24; 23:1–3; Kumbukumbu la Torati 10:18; 19:15–21; 24:16; 1 Samweli 18–26; 2 Samweli 15–16; 1 Wafalme 21:1–16; Ayubu 4–5; 16; 19; Isaya 1:16–17; Ezekieli 18:1–20; Mika 6:8; Zekaria 3:1; 7:9–10; Mathayo 5:43–48; 18:15–17; Marko 12:35–37; 14:55–65; 15:16–20; Luka 6:27–36; 23:32–34; Matendo 1:15–26; 2:34–36; Warumi 12:17–21; Waefeso 2:13–18; Waebrania 5–7; Yakobo 1:27; 1 Petro 2:21–23; Ufunuo 21:1–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya uchambuzi kuhusu vitabu vitano vya Zaburi, tumaini la Mfalme wa ukoo wa Daudi, na safari kutoka kilio hadi kutumainia ufalme wa Mungu.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 109, “How to Pray for Recompense,” hasa sehemu za “Interpretation” na “Theological Implications.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la kwanza 1975. Uchambuzi wa Zaburi 109, uk. 422–26, pamoja na mjadala kuhusu nani anayesema maneno ya mistari 6–20.

Zaburi 109 — Maneno Yanapogeuka Silaha: Sala ya Kutafuta Haki