Zaburi 110 — Mfalme Aliyeketi Mkono wa…

Mfalme aliye pia kuhani anabadilisha vipi tumaini letu kuhusu mamlaka na haki?

Muhtasari

Mamlaka ya kifalme, ukuhani unaopita urithi wa ukoo, na tumaini la ufalme utakaouweka ulimwengu katika haki

Andiko kuu — Zaburi 110:1, 4 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): BWANA anamwambia bwana wangu: “Keti mkono wangu wa kuume mpaka nitakapowaweka adui zako chini ya miguu yako.” BWANA ameapa, naye hatabadilisha neno lake: “Wewe ni kuhani milele, kwa namna ya Melkizedeki.”

Fikiria mtu akipewa ahadi kubwa mno kiasi kwamba hakuna kiti cha enzi cha kawaida kinachoweza kueleza ukubwa wake. Mfalme anaambiwa aketi katika nafasi ya heshima karibu na Mungu mpaka adui zake washindwe. Halafu mfalme huyo anaitwa kuhani, ingawa si wa ukoo wa makuhani wa kawaida wa Israeli. Huyu ni mfalme wa aina gani? Kwa nini utawala na huduma ya ukuhani vinaunganishwa katika wimbo huu mfupi? Na kwa nini waandishi wa Agano Jipya wanaurudia mara nyingi wanapomweleza Yesu?

Zaburi 110 ina mistari saba tu. Lakini ndani yake kuna ahadi, siri, mamlaka na maswali magumu. Imechangia tafakari kuhusu matumaini ya kifalme katika mapokeo ya Kiyahudi, na imekuwa msingi muhimu wa Wakristo kueleza kutukuzwa kwa Yesu na kazi yake ya kuwaombea watu. Hata hivyo, mwisho wake una picha za mapigano na vifo. Tunahitaji kwanza kuisikia kama shairi la kifalme la Israeli ya kale kabla ya kueleza jinsi Agano Jipya linavyoitumia katika habari za Kristo.

Swali kuu si tu, Ni nani mwenye nguvu? Bali ni hili: Nguvu hizo zinatumiwa chini ya mamlaka ya nani, na watu wa Mungu wanawezaje kushikilia ahadi yake wakati dunia bado haijawekwa sawa?

1.0 Utangulizi

Zaburi 109 iliishia kwa uhakika kwamba BWANA husimama upande wa kuume wa mhitaji ili kumwokoa dhidi ya wale wanaotaka kumhukumu (Zab. 109:31). Zaburi 110 inaanza kwa picha inayofanana, lakini inayoelekea upande mwingine: mtu anayeitwa “bwana wangu” anaalikwa kuketi mkono wa kuume wa BWANA. Katika zaburi ya kwanza, Mungu anamtetea mtu mwenye maumivu. Katika zaburi hii, Mungu anampa mfalme nafasi ya heshima na mamlaka. Kwa pamoja, zinatufanya tujiulize utawala gani unaokubalika mbele za Mungu.

Zaburi 110 imo katika Kitabu cha Tano cha Zaburi (Zab. 107–150). Kichwa chake cha Kiebrania kinaihusisha na Daudi. Ni zaburi ya kifalme, yenye matamko mawili mazito kutoka kwa Mungu:

- Mistari 1–3 — Tamko kwa mfalme: BWANA anampa mfalme heshima, anamwimarisha kutawala kutoka Sayuni, na kuonesha kwamba atakuwa na watu wanaojitoa kwa hiari. - Mstari wa 4 — Kiapo kuhusu ukuhani: Mungu anamwita mfalme huyo kuhani kwa namna ya Melkizedeki, mfalme na kuhani wa Salemu anayetajwa katika Mwanzo 14. - Mistari 5–7 — Hukumu na ushindi: Wimbo unarudi katika picha kali za vita, wafalme, mataifa, na mtu anayeinua kichwa baada ya kupata nguvu mpya.

Uhakika wa zaburi hii una nguvu, lakini maneno yake si rahisi kila sehemu. Mstari wa 3 una baadhi ya maneno magumu zaidi kutafsiri katika Zaburi. Mstari wa 5 unatumia namna tofauti ya neno “Bwana,” na wasomaji wanajadiliana nani yuko upande wa kuume wa nani. Mstari wa 7 unamalizika kwa picha ya kunywa maji ya kijito, kana kwamba hadithi imekatizwa katikati ya mwendo. Tunapokutana na mambo haya, tunahitaji unyenyekevu katika uchambuzi, si kujifanya tuna majibu ya kila swali.

Ujumbe mkuu: BWANA, wala si tamaa ya mwanadamu, ndiye chanzo cha mamlaka ya mfalme. Mfalme anayeahidiwa anahusishwa pia na huduma ya ukuhani, hivyo utawala wake unawekwa ndani ya makusudi ya Mungu kwa watu wake. Wakristo wanaitazama picha hii katika mwanga wa ufufuo wa Yesu, kutukuzwa kwake, na huduma yake ya kudumu ya kuwaombea watu; lakini wanapaswa pia kuheshimu historia na lugha ngumu ya zaburi yenyewe.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Kichwa cha zaburi hutafsiriwa kwa kawaida “Zaburi ya Daudi.” Maneno ya Kiebrania leDavid yanaweza kuonesha kuhusishwa na Daudi, na kwa muda mrefu yameeleweka kama kauli ya uandishi wake. Lakini zaburi yenyewe haitaji tukio maalumu katika maisha ya Daudi, wala haisemi wazi ni nani anayesimulia ujumbe wa Mungu. Inaanza kwa msemaji anayetangaza maneno ya BWANA kwa mtu anayemwita kwa heshima “bwana wangu.”

Goldingay anapendekeza kwamba msemaji angeweza kuwa mtu aliyekuwa akihudumu katika mazingira ya mfalme au patakatifu; anaelewa “bwana wangu” kuwa mfalme wa Israeli anayepokea tamko la Mungu katika mazingira yake ya kale. Kidner anasisitiza zaidi kichwa kinachohusisha zaburi na Daudi na namna Yesu alivyotumia maneno yake; kwa hiyo anaiona zaburi ikielekeza mbele kwa Masihi (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 110; Kidner 2014, uk. 426–31).

Wachambuzi wamependekeza kwamba zaburi ilitumika katika kutawazwa kwa mfalme, ibada kabla ya vita, au nyakati tofauti za historia ya ufalme wa Israeli na Yuda. Hakuna pendekezo linaloweza kuthibitishwa kwa uhakika kwa kutumia mistari hii pekee. Lugha yake inafaa katika mazingira ambayo mfalme wa Israeli alitazamwa kuwa chini ya BWANA na kutegemea msaada wake. Hata hivyo, tamko la ukuhani ni la kipekee.

Mwanzo 14:18–20 inamtambulisha Melkizedeki, mfalme wa Salemu na kuhani wa Mungu Aliye Juu Sana. Anambariki Abramu, naye anapokea sehemu ya kumi ya mali iliyopatikana baada ya vita. Zaburi 110 inakumbuka kuunganishwa huko kwa mamlaka ya kifalme na ukuhani, lakini haitupi historia ndefu ya Melkizedeki au taarifa za namna ofisi hiyo ilivyoendelezwa baadaye.

Katika taasisi za kawaida za Israeli, kazi ya ukuhani ilihusishwa hasa na uzao wa Haruni (Kut. 28; Hes. 18). Wafalme wangeweza kuongoza maombi, ibada na baraka kwa watu, lakini kwa kawaida hawakuwa washiriki wa ukuhani wa urithi wa Haruni. Kwa hiyo, Zaburi 110 inatualika kuona jukumu la mfalme lenye maana ya kiukuhani. Hatupaswi kuitumia kudai kwamba wafalme wote wa Israeli walifanya kila kazi ya kuhani wa patakatifu.

Nafasi ya zaburi hii ndani ya kitabu pia inasaidia. Zaburi 89 ilitoa maswali mazito kuhusu agano la Daudi baada ya kuanguka kwa ufalme. Zaburi 90–106 zilielekeza macho kwa BWANA mwenyewe kama Mfalme wa milele. Kitabu cha Tano kinaendeleza tumaini kwamba Mungu atatimiza makusudi yake ya kifalme. Zaburi 110 inarudia kwa namna fulani mada za Zaburi 2: BWANA anamwimarisha mfalme wake mbele ya upinzani. Lakini Zaburi 110 inaongeza ukuhani, jambo ambalo Zaburi 2 hailielezi kwa namna hii.

Katika maelezo yao kuhusu mpangilio wa Zaburi, BibleProject inaonesha mwendo kutoka ahadi ya ufalme, kupitia uhamisho na maumivu, hadi kutumaini tena utawala wa Mungu na Masihi. Huo ni mwanga wa kusoma Zaburi 110 ndani ya Biblia nzima; si ushahidi wa kutambua tukio moja maalumu lililosababisha kutungwa kwake (The Book of Psalms: Study Notes, sehemu za Vitabu vya Nne na Tano).

Mwishowe, tusisahau mazingira ya lugha ya zaburi. Inatumia picha za vita vya kifalme vya kale: fimbo ya utawala, mataifa yanayopingana, wafalme wanaoshindwa, na vita vikali. Picha hizo hazipaswi kuhamishwa moja kwa moja kuwa maagizo kwa Wakristo wa leo kutwaa mamlaka ya kisiasa au kuwaumiza wanaowapinga.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 110:1 — “BWANA alimwambia bwana wangu”

Zaburi inaanza kwa tamko lenye mamlaka: BWANA anasema. Katika Kiebrania, neno neʾum, linalotumiwa kuelezea tamko hilo, linapatikana mara nyingi katika ujumbe wa kinabii. Msemaji anatofautisha jina takatifu YHWH, yaani BWANA, na mtu anayemwita “bwana wangu” (ʾadoni), jina la heshima ambalo mtu anaweza kumwita mwenye mamlaka ya kibinadamu. Katika mazingira ya kwanza ya kifalme, tofauti hiyo ni muhimu. Mungu anamwambia na kumwidhinisha mfalme; sentensi yenyewe haianzi kwa kusema watu hawa wawili ni sawa katika kila jambo.

Amri ya kuketi mkono wa kuume wa Mungu inaonesha heshima, ukaribu na mamlaka yaliyokabidhiwa. Katika mazingira ya kifalme, upande wa kuume ulikuwa nafasi ya heshima (linganisha 1 Fal. 2:19). Hii haimaanishi kwamba mfalme wa Israeli alitakiwa kwenda mbinguni au kukaa kwenye kiti cha pili ndani ya patakatifu. Goldingay anakumbusha kwamba lugha ya kishairi inaweza kueleza hadhi na mamlaka bila kuwa ramani halisi ya mpangilio wa viti.

Kisha BWANA anaahidi kuwaweka adui wa mfalme chini ya miguu yake kama kiti cha miguu. Katika dunia ya wafalme wa kale, picha hii ilimaanisha kushindwa kabisa kwa adui na kutiishwa. Si picha laini, na tusijifanye kwamba haizungumzii mapambano. Lakini angalia chanzo cha ushindi unaoahidiwa. BWANA ndiye anayeutoa na kuufikisha utawala katika lengo lake. Mfalme hajifanyi mkuu kwa kutangaza ukuu wake mwenyewe.

Tukikumbuka Zaburi 109:31, tunagundua uhusiano mzuri. Mungu anayesimama upande wa walio dhaifu ndiye anayetoa na kupima mamlaka ya wenye nguvu. Katika zaburi zote mbili, mamlaka ya mwanadamu si ya mwisho.

3.2 Zaburi 110:2 — Fimbo ya mamlaka kutoka Sayuni

BWANA anatuma fimbo yenye nguvu ya utawala kutoka Sayuni. Fimbo hiyo ni alama ya mamlaka ya mfalme (Mwa. 49:10; Zab. 2:9), na Sayuni ni mahali panapohusishwa na uwepo wa BWANA na ufalme wake. Mfalme anaagizwa kutawala katikati ya adui zake. Hapa bado si ulimwengu ambao wote wamekubali utawala wake kwa amani.

Kitenzi cha Kiebrania kinachotafsiriwa “tawala” kinaweza kuelezea kutumia mamlaka hata mbele ya wale wanaoyapinga. Mstari unaunganisha mambo mawili: Mungu anatoa mamlaka, na mfalme anapewa wajibu wa kuyatumia. Mfalme hakuruhusiwa kuketi bila kutekeleza jukumu alilopewa.

Hata hivyo, tunahitaji kuusoma mstari huu pamoja na sehemu nyingine za Biblia. Zaburi 72 inamwonesha mfalme mwema akiwatetea maskini na kuwakomboa wanaodhulumiwa. Isaya 11 inaunganisha utawala bora na uadilifu kwa walio dhaifu. Kwa hiyo, fimbo ya Zaburi 110 haiwezi kuwa ruhusa ya rushwa, kiburi, ukandamizaji au kujilimbikizia mamlaka.

3.3 Zaburi 110:3 — Watu wanaojitoa na siri ya umande wa asubuhi

Mstari wa 3 ni mojawapo ya sehemu ngumu zaidi za zaburi hii. Usomaji unaofuatwa na tafsiri nyingi unasema kwamba watu wa mfalme wanajitoa kwa hiari siku ya nguvu zake, wakiwa katika utukufu wa utakatifu, na nguvu za ujana zinalinganishwa na umande wa asubuhi. Goldingay anaona uhusiano na Wimbo wa Debora, ambamo watu walijitoa kwa hiari kwenda vitani (Amu. 5:2). Kidner pia anaonesha picha ya watu walio tayari kujitoa kwa ajili ya kiongozi wao.

Hata hivyo, maneno mengine yanabaki kuwa na uwezekano wa maana zaidi ya moja. Je, mstari unaanza kwa kuzungumzia watu wanaojitolea au utukufu wa mfalme? Je, tunapaswa kusoma “katika fahari ya utakatifu” au “juu ya milima mitakatifu”? Je, umbo la tumbo la uzazi wa alfajiri, umande na ujana vinahusu mfalme mwenyewe, vijana wa jeshi lake, au kuzaliwa kwake? Tafsiri ya kale ya Kiyunani inasoma baadhi ya maneno kwa namna tofauti, na mapokeo mengine ya Kikristo yamesikia humo lugha inayohusiana na kuzaliwa kwa Mwana. Hakuna tafsiri moja rahisi inayomaliza maswali yote ya kifungu hiki.

Kwa tahadhari, tunaweza kusema kwamba mstari unachora picha ya nguvu, uzuri na watu walio tayari kushiriki kazi ya mfalme. Kujitoa kwa hiari kwa watu wake kunatofautishwa na kutiishwa kwa nguvu kwa adui. Kuna tofauti kati ya kushiriki kwa uaminifu na kupinga.

Tusichukue picha ya jeshi la kale kama mwaliko wa kuanzisha vita vya kidini leo. Katika mwanga wa maisha ya Yesu, tunaweza kujifunza maana ya kujitoa kwa moyo wote kwa Mungu: kumtumikia kwa upendo, ujasiri na unyenyekevu, si kuwalazimisha au kuwaumiza jirani zetu (Rum. 12:1; Marko 10:42–45).

3.4 Zaburi 110:4 — Kiapo kinachounganisha ufalme na ukuhani

Huu ndio mstari unaoiletea zaburi upekee wake mkuu. BWANA hatoi tamko la kawaida pekee; anaapa, naye hatabadilisha neno lake. Halafu anasema: “Wewe ni kuhani milele kwa namna ya Melkizedeki.”

Melkizedeki anaonekana kwa ufupi katika Mwanzo 14:18–20 akiwa mfalme wa Salemu na pia kuhani wa Mungu Aliye Juu Sana. Anambariki Abramu na kupokea sehemu ya kumi ya mali. Biblia haisimulii ukoo wake wala mwisho wa maisha yake. Zaburi 110 inachukua picha hiyo ya mtu mmoja mwenye majukumu ya kifalme na kiukuhani, na kuitumia kueleza wito usiotegemea kuwa wa ukoo wa Haruni.

Maneno yanayotafsiriwa mara nyingi kuwa “kwa mfano wa utaratibu wa Melkizedeki” yanaweza kumaanisha namna, mfano au hadhi inayofanana na yake. Si lazima tufikirie kwamba kulikuwa na orodha ya makuhani wa Melkizedeki waliopokezana ofisi hiyo kizazi baada ya kizazi. Wazo kuu ni uhusiano na mfalme wa Salemu ambaye tayari alijulikana katika simulizi la Mwanzo.

Neno “milele” linaongeza uzito mkubwa. Katika mazingira ya kifalme ya zamani, linaonesha uthabiti wa ahadi ya Mungu. Lakini pia linaleta swali: ahadi ya kudumu inawezaje kueleweka baada ya ufalme halisi wa ukoo wa Daudi kuanguka? Goldingay anasisitiza kwamba hatuwezi kuyafuta matatizo ya historia kwa kuyapuuza. Agano Jipya, hasa kitabu cha Waebrania, litarudi katika kiapo hiki na kuunganisha udumu wake na Kristo aliyefufuka.

Kuna fundisho la maisha hapa: mamlaka ya kuongoza hayawezi kutenganishwa na kumtumikia Mungu na watu wake. Lakini kauli hii haimfanyi mchungaji wa leo kuwa mfalme wala haimpi kiongozi wa dini mamlaka yasiyoulizwa maswali. Huduma ya kiukuhani inahusishwa na upatanishi, sala na kujitoa; si kuwatumia watu kujenga nguvu binafsi.

3.5 Zaburi 110:5 — Ni Bwana yupi aliye upande wa kuume wa nani?

Mstari wa 5 unatutoa ghafla katika picha ya kuketi kwenye kiti cha enzi na kutupeleka vitani: “Bwana aliye upande wako wa kuume” anawashinda wafalme katika siku ya hasira yake. Kuna mabadiliko muhimu ya lugha ya Kiebrania ambayo tafsiri nyingine zinaweza kuficha. Mstari wa 1 ulitofautisha YHWH na “bwana wangu” (ʾadoni). Mstari wa 5 unatumia Adonai, jina linalotumiwa kwa kawaida kumrejelea BWANA mwenyewe.

Kwa sababu hiyo, Goldingay anaelewa mstari huu kuwa unamwonesha BWANA akiwa kando ya mfalme, akimsaidia vitani. Kidner pia anazungumzia BWANA na mfalme wakifanya kazi kwa pamoja, huku mtazamo wa shairi ukibadilika. Wasomaji wengine wanamwona mfalme aliyeketi upande wa Mungu akitenda kwa mamlaka yaliyokabidhiwa. Lugha na picha zinaacha nafasi ya kujadili nani anayefanya tendo fulani katika sehemu hii.

Ulinganisho na Zaburi 109 unasaidia. Pale BWANA alikuwa upande wa kuume wa mhitaji (109:31). Hapa anatajwa akiwa karibu na anayepewa jukumu la kutawala. Katika picha zote mbili tunamwona Mungu akiunga mkono, lakini hiyo haimaanishi kwamba kila mfalme au jeshi linaweza kujipa kibali cha Mungu.

Hasira inayotajwa katika mstari huu inatokana na lugha ya kishairi ya Mungu kama mpiganaji katika historia ya Israeli. Tunapaswa kuitambua kwa uzito wake, bila kujipa mamlaka ya kuwa watekelezaji wa hukumu ya Mungu leo.

3.6 Zaburi 110:6 — Hukumu kali kati ya mataifa

Mstari wa 6 unazungumza kwa lugha yenye kutisha kuhusu hukumu kati ya mataifa, miili iliyobaki baada ya vita na watawala waliopigwa. Baadhi ya tafsiri husoma sehemu ya mwisho kama “kichwa juu ya nchi kubwa” au mtawala mmoja mkuu; nyingine zinazungumzia vichwa katika sehemu nyingi za dunia. Muundo halisi wa sentensi ya Kiebrania unajadiliwa. Lakini hakuna shaka kwamba picha ni ya vita vyenye madhara makubwa.

Tunahitaji kuepuka makosa mawili. La kwanza ni kudai kwamba mstari huu ni mfano laini tu na kwamba Israeli ya kale haikuwahi kutazamia ukombozi kupitia kushindwa kwa maadui wa kijeshi. Ilikuwa na matumaini hayo. La pili ni kuutumia mstari kama mpango wa sasa wa kuwaumiza watu kwa jina la dini. Zaburi hii haiwaambii wachungaji, kamati za makanisa au waamini binafsi washambulie makundi yanayowapinga.

Katika simulizi pana la Biblia, hukumu ya Mungu inahusishwa na kukomeshwa kwa uovu, si chuki ya kikabila au kisasi cha mtu binafsi (Zab. 72:12–14; Isa. 11:1–9). Agano Jipya linatupeleka mbali zaidi katika namna ya kuitikia: Yesu alikataa ubabe kuwa mfano wa uongozi wa wanafunzi wake; aliteswa bila kulipiza kisasi; na aliwafundisha kuwapenda adui (Mt. 5:43–48; Luka 22:49–51; 1 Pet. 2:21–23). Tumaini la Wakristo katika hukumu ya mwisho halifuti mafundisho hayo.

Hata hivyo, kifungu kinatuachia swali zito: Ukatili, dhuluma na kiburi cha mamlaka vina mwisho gani Mungu atakapoleta haki yake? Dunia iliyoponywa uovu haiwezi kutangaza kwamba mateso ya walioonewa si jambo muhimu. Lakini namna na wakati wa hukumu ya mwisho viko mikononi mwa Mungu, si mamlaka tunayoweza kujinyakulia.

3.7 Zaburi 110:7 — Maji ya kijito na kichwa kinachoinuliwa

Baada ya kiapo kikubwa na picha nzito za vita, zaburi inaishia kwa tukio linaloonekana la kawaida: mtu anakunywa maji ya kijito njiani, kisha anainua kichwa chake. Kwa usomaji mmoja, tunaona mpiganaji wa kifalme akisita kidogo kunywa maji na kupata nguvu za kuendelea. Kidner anakumbusha mfano wa Gideoni na watu wake waliokuwa wamechoka lakini bado walikuwa wakifuatilia adui (Amu. 8:4). Kuinua kichwa kunaonesha nguvu mpya na ushindi, kinyume na aibu ya kushindwa (Zab. 3:3; 27:6).

Goldingay anapendekeza uwezekano mwingine: huenda kijito kinatukumbusha chemchemi ya Gihoni, inayohusishwa na kutiwa mafuta kwa Sulemani (1 Fal. 1:38–40). Pia anaonesha ugumu wa kubaini kama mtendaji wa sentensi ya mwisho bado ni BWANA aliyepigwa picha kama mpiganaji au mfalme wa kibinadamu. Hilo ni pendekezo la uchambuzi, si jambo lililothibitishwa bila shaka.

Kwa vyovyote, zaburi inafika mwisho huku matukio yakiwa bado yanaendelea. Haiishii kwa kutueleza makubaliano ya amani, wala kwa picha kamili ya uumbaji uliorejeshwa. Inaishia kwa kupata nguvu za kuendelea. Ahadi ya Mungu ni thabiti, lakini utekelezaji wake unaonekana ndani ya historia yenye migongano.

Kwa msomaji anayejua Agano Jipya, hali hiyo inakuwa yenye maana kubwa. Yesu ametukuzwa, lakini dunia bado inasubiri adui wa mwisho—mauti—ashindwe kabisa (1 Kor. 15:20–28). Tumaini linaweza kuwa thabiti kuhusu kusudi la Mungu bila kujifanya kwamba mapambano yote yamekwisha.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mamlaka ya kweli huanza kwa neno la Mungu

Zaburi 110 si wimbo wa mfalme anayejipongeza kwa tamaa yake ya kutawala. Mambo makuu yanaanzishwa na Mungu: BWANA anasema, anatuma, na anaapa. Wito wa mfalme unategemea mamlaka yaliyo juu yake. Uongozi wa kisiasa au wa kiroho unakuwa hatari pale mwenye mamlaka anaposahau kwamba naye anapaswa kuwajibika kwa Mungu na kwa watu.

Binadamu wanaweza kukabidhiwa mamlaka, lakini hakuna mtu mwenye kibali cha Mungu cha kufanya atakavyo. Mfalme wa Israeli alipaswa kutii mafundisho ya BWANA na kuwatunza watu (Kum. 17:18–20; Zab. 72:1–4). Tabia ya kiongozi na namna anavyowatendea walio dhaifu ni muhimu kuliko ukubwa wa cheo chake.

4.2 Ahadi ya Mungu inaweza kutangulia utimilifu unaoonekana

Ahadi ya kuwafanya adui kuwa kiti cha miguu inatolewa kabla ya zaburi kuonesha ushindi wa mwisho. Historia ya Israeli, hasa kusambaratika kwa ufalme wa Daudi, iliifanya tofauti kati ya ahadi na hali halisi kuwa swali gumu. Zaburi 110 hailifuti swali hilo. Inawapa watu maneno ya kuendelea kutumaini wanapolikabili.

Imani si kufanya matokeo yaonekane mara moja ili kuthibitisha kwamba Mungu amesema. Ni kuendelea kuishi mbele ya makusudi yake huku tukisema ukweli kuhusu hali ambazo bado hazijabadilika. Ahadi zinapaswa kuzaa unyenyekevu na uvumilivu, si madai ya kujitukuza.

4.3 Ufalme na ukuhani vinakutana katika huduma

Picha ya mfalme aliye pia kuhani inakutanisha majukumu mawili: kuongoza maisha ya jamii na kusimama mbele za Mungu kwa ajili ya watu. Hakuna jukumu linalopaswa kuondolewa katika wajibu wa haki. Siasa hazipaswi kuwa juu ya maadili ya Mungu; ibada pia haipaswi kukimbia matatizo ya kweli ya watu.

Hata hivyo, hili si agizo kwa makanisa ya leo kujipa mamlaka yote ya serikali, wala kwa viongozi wa dini kukusanya kila madaraka katika mikono yao. Katika mwanga wa Kristo, ukuu wa mfalme-kuhani unaonekana katika Yesu anayehudumu na kuwaombea watu wake (Ebr. 7:24–27; Marko 10:45).

4.4 Hukumu ni jambo zito, lakini kisasi si wito wetu

Picha za vita zinaweza kutufanya tusijisikie vizuri. Hali hiyo inaweza kuwa yenye manufaa ikiwa inatuzuia kuwageuza wapinzani wetu kuwa watu wasio na thamani. Biblia haitoi ujumbe kwamba dhuluma si kitu. Lakini Wakristo hawajaamriwa kuchukua hukumu ya Mungu na kuifanya kisasi chao binafsi (Rum. 12:17–21).

Kutafuta haki kunaweza kuhitaji kusimama kwa ujasiri, kusema ukweli, kufuata taratibu za kisheria na kuwalinda walioumizwa. Hakuamuru chuki au kuiga vita vya kifalme vya kale. Ahadi ya Mungu ya kukomesha uovu inatuita kuitegemea haki yake, si kuyakwepa mafundisho ya Yesu.

4.5 Ushindi ambao haujakamilika unatufundisha tumaini lenye subira

Zaburi 110 inazungumza kwa uhakika, lakini inaacha simulizi likiendelea. Huu ni mfano muhimu kwa tumaini la Kikristo: Kristo anatawala, lakini Wakristo bado wanaona udhalimu, magonjwa, mateso na kifo. Ufufuo unaashiria mwanzo wa hali mpya, bila kuficha majeraha yaliyopo duniani (1 Kor. 15:20–28; Ebr. 10:12–13).

Tumaini halitufanyi tuwe wavivu, wala halitufanyi tuwadharau wengine kana kwamba tayari tumeshinda kila pambano. Linatupa nguvu za kutumikia, kuombea watu, kusema ukweli, na kungoja Mungu akamilishe kazi ambayo sisi wenyewe hatuwezi kuimaliza.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 110 ina nafasi ya pekee sana katika Agano Jipya. Lakini tunasikia matumizi yake vizuri zaidi tunapotofautisha maana ya tamko la kifalme katika mazingira ya kale ya Israeli na ujumbe wa mitume baada ya kifo na ufufuo wa Yesu.

Kwanza, Zaburi 110 inaendeleza tumaini la kifalme lililokwisha kujengwa ndani ya Zaburi. Zaburi 2 inamwonesha mfalme aliyetiwa mafuta akipingwa na mataifa. Zaburi 72 inasisitiza haki ya mfalme kwa maskini. Zaburi 89 inauliza ahadi ya Daudi itadumuje baada ya maangamizi ya ufalme. Zaburi 110 inaongeza kwamba mfalme anapokea heshima ya Mungu na kuhusishwa na ukuhani. Pamoja, zaburi hizi zinaelekeza fikra katika utawala ambao hakuna mfalme wa kawaida aliyefanikisha kwa ukamilifu.

Pili, Yesu anaitumia Zaburi 110:1 kuuliza swali kuhusu utambulisho wa Masihi. Katika Marko 12:35–37 (linganisha Mt. 22:41–46; Luka 20:41–44), anauliza: Daudi anawezaje kumwita Masihi “bwana” ikiwa Masihi anaeleweka tu kama mzao wa Daudi? Katika Injili, swali hili linapinga mawazo madogo mno kuhusu mfalme aliyekuwa akisubiriwa. Wachambuzi wanatofautiana kuhusu kama hoja hii inathibitisha kwa njia ya kihistoria mwandishi wa kwanza wa Zaburi 110. Kwa imani ya Kikristo, umuhimu wake ni kwamba Masihi hawezi kuelezwa kikamilifu kama mrithi wa kawaida wa kiti cha Daudi.

Tatu, ufufuo na kutukuzwa kwa Yesu kunaupa mstari wa 1 uzito mkubwa katika mahubiri ya mitume. Petro anautumia katika Matendo 2:32–36 akitangaza kwamba Yesu aliyefufuka ametukuzwa na Mungu. Waebrania 1:13 inamtofautisha Mwana aliyetukuzwa na malaika. Waefeso 1:20–23 inaeleza ukuu wa Kristo juu ya mamlaka mengine. 1 Wakorintho 15:20–28 inatumia picha ya adui kuwekwa chini ya miguu kueleza mwisho wa mauti. Katika lugha hii, kuketi mkono wa kuume ni alama ya mamlaka na heshima; si lazima kuigeuza kuwa swali la namna viti viwili vimepangwa mbinguni.

Nne, Waebrania 5–7 wanaelezea kwa kina mstari wa 4. Ukuhani wa Yesu hauonyeshwi kwa kumfuatilia katika ukoo wa Walawi, bali kwa kiapo cha Mungu na mfano wa Melkizedeki. Mwanzo 14 unatoa picha ya kuhani ambaye pia ni mfalme wa Salemu. Waebrania 7 unatumia ukosefu wa taarifa kuhusu ukoo na kifo cha Melkizedeki ndani ya simulizi la Mwanzo kujenga ulinganisho wa kifasihi. Si lazima kudai kwamba Melkizedeki wa kihistoria alikuwa Yesu aliyefichwa au kwamba alikuwa mwanadamu asiyeweza kufa. Hoja kuu ni kwamba ukuhani wa Kristo aliyefufuka unadumu na kwamba anaendelea kuwaombea wanaomkaribia Mungu kwa njia yake (Ebr. 7:23–28). Waebrania 10:11–14 wanatofautisha dhabihu zilizorudiwa za makuhani na kazi iliyokamilika ya Kristo, aliyeketi upande wa kuume wa Mungu.

Tano, Agano Jipya haligeuzi picha za vita vya kale kuwa ruhusa ya ukatili wa Kikristo. Masihi aliyetukuzwa ndiye aliyesulubiwa. Aliwafundisha wafuasi wake kuhudumu badala ya kutawala kwa mabavu (Marko 10:42–45), alikabili uovu bila kuiga mwenendo wake (1 Pet. 2:21–23), na aliiacha hukumu ya mwisho mikononi mwa Mungu. Maono ya hukumu katika Ufunuo yana picha za kiapokaliptiki ambazo pia zinapaswa kusomwa kwa kumtazama Mwanakondoo aliyechinjwa (Ufu. 5:5–10; 19:11–16).

Goldingay na Kidner wanatofautiana kuhusu uhusiano kati ya maana ya kwanza ya zaburi na matumizi yake kwa Kristo. Goldingay anasema kwamba awali ilikuwa tamko kwa mfalme wa Israeli, kisha Agano Jipya likaisoma kwa namna mpya katika mwanga wa Yesu. Kidner anasisitiza kwamba lugha ya zaburi inamwelekeza msomaji kwa Masihi kwa namna ambayo hakuna mfalme wa kawaida angeweza kuitimiza kikamilifu. Mitazamo hiyo inatukumbusha kuheshimu shairi la kale na ushuhuda wa Kikristo wa Biblia nzima, bila kujifanya kwamba hakuna mjadala wa uchambuzi.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Tumia mamlaka kama dhamana, si uthibitisho wa ubora wako. Unapoongoza familia, kazi, kanisa au taasisi ya umma, jiulize kama maamuzi yako yanalinda watu, yanasema ukweli, na yanaruhusu marekebisho (Zab. 110:1–2; Kum. 17:18–20).
Mfuate Mfalme kwa huduma, si vitisho. Kwa kuzingatia mafundisho ya Yesu, kujitoa kwa hiari kunaonekana katika rehema, ujasiri, uaminifu na kuwatunza wengine—si kuwalazimisha watu kufuata dini yako (Marko 10:42–45).
Unganisha ibada na maadili ya jamii. Picha ya mfalme-kuhani inatukumbusha kwamba sala haiwezi kutenganishwa na haki. Waombee wanaoteseka kiuchumi, waliojeruhiwa na wenye mahitaji; kisha tafuta pia namna ya kuwahudumia kwa matendo (Isa. 1:16–17).
Usiwape wapinzani wako jina la adui wa Mungu kwa urahisi. Zaburi 110 haikuruhusu kuwatisha wanaokukosoa, wafanyakazi wenzako, jamii za imani nyingine au wapinzani wa kisiasa. Makosa yakitokea, tafuta ukweli, ulinzi na taratibu za haki (Rum. 12:17–21).
Kumbuka huduma ya Kristo ya kutuombea. Unapozidiwa na hatia, hofu au kushindwa, tumaini la Kikristo haliko katika wasifu wetu wa mafanikio ya kiroho, bali katika Yesu anayeishi milele kuwaombea wanaomkaribia Mungu (Ebr. 7:25).
Soma mistari migumu kwa unyenyekevu. Pale lugha ya Kiebrania na mazingira ya historia yanaporuhusu zaidi ya tafsiri moja, eleza kinachojulikana na kinachobishaniwa. Ufundishaji mzuri wa Biblia hauhitaji kujenga uhakika usio na ushahidi.
Tazama zaidi ya matokeo ya leo. Dhuluma inapoendelea, usiihesabu hali ya dunia kuwa uamuzi wa mwisho wa Mungu. Omba, simamia yaliyo sawa, na kumbuka ahadi kwamba hata mauti haitakuwa na neno la mwisho (1 Kor. 15:25–28).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kuna tofauti gani Zaburi 110 inapoanza kwa neno la BWANA badala ya mfalme kujitangazia ukuu wake mwenyewe?
Kuketi mkono wa kuume wa Mungu kunaonesha nini kuhusu mamlaka bila kulazimika kufikiria kiti cha pili halisi ndani ya hekalu?
Kwa nini zaburi inamwita mfalme pia kuhani, na kwa nini Melkizedeki ni mfano unaofaa?
Mwalimu wa Biblia anapaswa kushughulikiaje maneno magumu ya Kiebrania katika mstari wa 3 na utata wa nani anayezungumziwa katika mistari ya 5–7?
Matumizi ya Zaburi 110 katika Agano Jipya yanaongezaje uelewa wetu wa ufufuo wa Yesu, utawala wake na kazi yake ya kuwaombea watu?
Ni mipaka gani ya kibiblia inayotuzuia kugeuza picha za adui kushindwa katika zaburi hii kuwa ruhusa ya ukatili wa kidini au ubabe wa kisiasa leo?
Ni katika sehemu gani ya maisha yangu ninahitaji kuacha tamaa ya kudhibiti kila matokeo, na badala yake kuishi kwa uaminifu huku nikimtumaini Mungu?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Neno lako ni kuu kuliko kila kiti cha enzi cha duniani. Tufundishe kuyatambua mamlaka yako bila kudai kwamba tumeyamiliki. Utusamehe tamaa ya kujitukuza inapojificha nyuma ya maneno ya utumishi, au tunapotumia jina lako kudai watu watutii bila kutuuliza maswali. Utujenge kuwa watu wanaotaka kuhudumu, si kutawala kwa ubabe.

Tunakuletea mapambano ya dunia ambayo bado hayajaisha: watu waliojeruhiwa na wenye mamlaka, jamii zinazongoja haki, na waliochoka kwa hofu. Utulinde dhidi ya chuki. Utupe ujasiri wa kusema ukweli, kuwatetea walio dhaifu, na kutafuta amani bila kuikataa haki.

Tunakushukuru kwa Yesu Kristo, uliyemfufua na kumtukuza, na ambaye huduma yake ya kutuombea inaleta tumaini kwa wale wasioweza kujiokoa wenyewe. Ahadi zako zinapoonekana kuwa mbali na nguvu zetu zinapopungua, utushikilie ili tuishi kwa uaminifu leo. Ibada yetu ionyeshe utakatifu wako; uongozi wetu uoneshe rehema zako; na tumaini letu lidumu mpaka siku ambayo uovu na mauti vitashindwa kabisa. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 110 inaishia kwa lugha yenye nguvu ya ushindi wa kifalme. Ahadi ya Mungu kwa mfalme ni thabiti, lakini shairi linatuacha tukitazama jinsi utawala huo utakavyotekelezwa. Zaburi 111 inabadilisha mazingira. Badala ya kutangaza tamko kwa mfalme, inawaita waabudu kumsifu BWANA kwa matendo yake makuu, haki yake, huruma yake, riziki yake na uaminifu wake kwa agano. Mpangilio wake wa kishairi unaofuata herufi za alfabeti ya Kiebrania unamsaidia msomaji kukumbuka kwa utaratibu.

Zaburi hizi zinasaidiana. Zaburi 110 inaelekeza fikra katika mamlaka ya mfalme anayeteuliwa na Mungu; Zaburi 111 inaturudisha kwenye tabia na matendo ya Mungu aliyemteua. Utawala unapaswa kupimwa kwa haki ya BWANA. Kutangaza mambo makubwa kuhusu ufalme wa Mungu kunapaswa kuzaa watu wanaokumbuka matendo yake, wanaomheshimu kwa hekima na wanaoishi kwa uaminifu.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 110; Zaburi 2, 3, 27, 57, 60, 72, 89, 101, 109, 111; Mwanzo 14:18–20; 49:10; Kutoka 28; Hesabu 18; Kumbukumbu la Torati 17:18–20; Waamuzi 5:2; 8:4; 1 Wafalme 1:38–40; 2:19; Isaya 1:16–17; 11:1–9; Marko 10:42–45; 12:35–37; Mathayo 5:43–48; 22:41–46; Luka 20:41–44; 22:49–51; Matendo 2:32–36; Warumi 12:1, 17–21; 1 Wakorintho 15:20–28; Waefeso 1:20–23; Waebrania 1:13; 5:5–10; 6:19–20; 7:1–28; 10:11–14; 1 Petro 2:21–23; Ufunuo 5:5–10; 19:11–16. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu inayodaiwa kutoka tafsiri fulani ya Biblia ya kisasa.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo kuhusu mgawanyo wa Zaburi katika vitabu vitano na mada za Torati, ahadi ya kifalme, uhamisho na tumaini la Masihi. Nyenzo hii imetumika kwa muktadha wa Biblia nzima, si kama uchambuzi wa kila mstari wa Zaburi 110.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 110, “King and Priest.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 110, uk. 426–31.

Zaburi 110 — Mfalme Aliyeketi Mkono wa Kuume wa Mungu