Zaburi 114 — Bahari Inapopisha Njia

Bahari inapopisha njia na mwamba kutoa maji, tunajifunza nini kuhusu ukombozi?

Muhtasari

Mungu wa Kutoka Misri, ambaye mbele zake uumbaji unatetemeka na jangwani panakuwa mahali pa uzima

Andiko kuu — Zaburi 114:7–8 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Tetemeka, ee dunia, mbele za Bwana, mbele za Mungu wa Yakobo, anayeugeuza mwamba mgumu kuwa dimbwi la maji na jiwe gumu kuwa chemchemi inayotiririka.

Hebu wazia watu wanaoondoka katika nchi ambamo wameishi chini ya mamlaka ya wengine. Mbele yao kuna maji ambayo hawawezi kuyavuka. Nyuma yao kuna historia ya utumwa ambayo hawawezi kuibadilisha. Hawana jeshi lenye nguvu ya kujipatia uhuru, wala hawana rasilimali za kutosha kujihudumia katika safari ndefu ya jangwani.

Kisha bahari inapisha njia. Mto unasimama. Milima inatikisika. Mwamba unatoa maji.

Zaburi 114 inasimulia ukombozi wa Israeli kwa lugha yenye picha zilizo hai, kana kwamba uumbaji wenyewe unashiriki katika tukio hilo. Ina mistari minane tu, lakini inatangaza jambo kubwa kuliko mabadiliko ya hali ya kisiasa. Mungu aliyewatoa Israeli Misri ndiye Bwana ambaye uumbaji wote unaitikia uwepo wake. Naye hutumia mamlaka hayo kuwapa watu wake njia ya uhuru na maji ya kuendeleza maisha.

Zaburi hii haitualiki kukumbuka tukio la ajabu tu. Inatuuliza tumtambue Mungu aliyelitenda.

1.0 Utangulizi

Zaburi 114 ni sehemu ya nyimbo zinazojulikana katika mapokeo ya ibada ya Kiyahudi kama Hallel ya Misri (Zab. 113–118). Katika matumizi ya baadaye, nyimbo hizi zilihusishwa na sikukuu kubwa za Israeli, hasa Pasaka. Zaburi 113 iliuliza: Ni nani aliye kama Mungu aliyetukuka lakini anayewainua maskini na waliodharauliwa? Zaburi 114 inajibu kwa kutupeleka katika historia: ni Mungu aliyewatoa watu waliokuwa hawana uwezo wa kujikomboa, akawapitisha katikati ya vizuizi ambavyo nguvu za kibinadamu hazingeweza kuondoa.

Mpangilio wa kishairi wa zaburi unaonekana katika jozi nne za mistari:

- Mistari 1–2 — Watu wanatolewa utumwani: Israeli inaondoka Misri, na Yuda/Israeli inakuwa mahali pa utakatifu na milki au utawala. - Mistari 3–4 — Uumbaji unaitikia: Bahari inakimbia, Yordani inarudi nyuma, nayo milima na vilima vinarukaruka kama wanyama. - Mistari 5–6 — Uumbaji unaulizwa: Mtunga zaburi anaiuliza bahari, mto na milima kwa nini vilitenda mambo ya ajabu namna hiyo. - Mistari 7–8 — Jibu linatolewa: Dunia inaitwa kutetemeka mbele za Bwana, Mungu wa Yakobo, ambaye pia hutoa maji katika mwamba mgumu.

Hii si orodha ya miujiza iliyopangwa tu. Kwa namna ya kuvutia, jina la Mungu halitajwi wazi mpaka mstari wa 7. Kwanza msomaji anaona maji na milima vikitenda mambo yasiyo ya kawaida; kisha anasikia maswali kuhusu kilichotokea; mwishowe anasikia jina la Yule ambaye uwepo wake unaeleza kila kitu.

Goldingay anaiita zaburi hii wimbo wa sifa wenye muundo usio wa kawaida, unaounganisha kumbukumbu na mwito wa kulitambua kwa uzito tukio la Mungu kuwatoa watu wake Misri (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 114). Kidner anasisitiza jinsi shangwe ya wimbo huu inavyofanya tukio la kutoka Misri liwe la kushangaza kana kwamba ardhi nzima inatikisika (Kidner 2014, uk. 437–38).

Ujumbe mkuu: Uwepo wa Mungu unabadilisha historia ya watu wake. Bwana aliyewakomboa Israeli ana mamlaka juu ya uumbaji, lakini hayatumi kujionesha tu. Anayatumia kuwapa watu uhuru, mahali pa kuwa kwao, na mahitaji ya maisha. Kukumbuka matendo yake kunatuita kumheshimu kwa kicho, kumtumaini kwa ujasiri, na kuwajali wanaoendelea kusubiri ukombozi.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Maandishi ya Kiebrania ya Zaburi 114 hayataji mwandishi wala tarehe maalumu. Hata hivyo, mada yake iko wazi: Kutoka Misri, kuvuka bahari (Kut. 14–15), kuvuka Mto Yordani (Yos. 3–4), kutetemeka kwa mlima Sinai (Kut. 19:18), na Mungu kutoa maji katika mwamba jangwani (Kut. 17:1–7; Hes. 20:2–13). Matukio haya katika simulizi la Biblia yalitokea katika nyakati tofauti. Zaburi inayakusanya katika picha moja fupi ya kishairi badala ya kuyasimulia kwa mpangilio wa tarehe na hatua zote za safari.

Kauli kuhusu “watu wa lugha ya kigeni” katika mstari wa 1 inaonesha jinsi Waisraeli walivyoishi kati ya watu ambao lugha yao haikuwa ya kawaida kwao. Kwa wasikilizaji wa baadaye, maneno hayo yangeweza pia kukumbusha utawala wa kigeni na maisha ya uhamishoni (Kum. 28:49; Isa. 28:11). Hiyo ni lugha ya mtu anayejisikia mgeni au aliyetengwa. Si ruhusa ya kudharau lugha au makabila ya watu wengine.

Wasomi hawajakubaliana kuhusu wakati zaburi hii ilipotungwa. Goldingay anaona uwezekano kwamba mstari wa mwisho kuhusu maji katika nchi kavu unalingana na ahadi za kurejeshwa kwa Israeli baada ya uhamisho (Isa. 41:18). Hilo ni pendekezo la uchambuzi, si uthibitisho kwamba mwandishi aliishi baada ya uhamisho. Hatujui kwa uhakika aliyeitunga wala kusanyiko la kwanza lililoitumia.

Katika ibada ya Kiyahudi ya baadaye, Zaburi 113–118 ziliimbwa katika sikukuu mbalimbali, hasa Pasaka. Zaburi 114 ilikuwa inafaa sana kwa sababu inakumbuka kutoka Misri. Hata hivyo, matumizi hayo ya baadaye hayathibitishi kwamba mwanzoni zaburi ilitungwa mahsusi kwa sikukuu hiyo. Aidha, baadhi ya mapokeo ya maandishi ya kale ya Kigiriki na lugha nyingine yanaunganisha Zaburi 114 na 115 kuwa wimbo mmoja. Katika mgawanyo wa Kiebrania unaotumika kwa kawaida, hizi ni zaburi mbili tofauti zenye msisitizo tofauti (Goldingay 2008; Kidner 2014, uk. 438–39).

Mahali ilipowekwa kati ya zaburi nyingine pana maana pia. Zaburi 113 inamsifu Mungu ambaye ukuu wake unaonekana katika kuwainua walio chini. Zaburi 114 inakumbuka Mungu huyo huyo akiiokoa jamii ya Israeli. Zaburi 115 itaelekeza utukufu kwa BWANA pekee, badala ya wanadamu au sanamu zisizo na uhai. Hivyo tunasonga kutoka katika tabia ya Mungu, kupitia matendo yake ya ukombozi, hadi katika swali la nani anayestahili kuaminiwa.

Uandishi wa kishairi wa zaburi hii umebanwa katika sentensi chache zenye nguvu. Bahari inaona na inakimbia; milima inarukaruka; mtunga zaburi anaiuliza kana kwamba inaweza kujibu. Hii ni mbinu ya kuupa uumbaji tabia au matendo ya viumbe wenye utambuzi, inayotumika pia katika Zaburi 77:16–20 na 98:7–8. Hatuombwi kuamini kwamba mito ina akili za kibinadamu. Tunaalikwa kutambua kwamba uumbaji haujitawali wenyewe wala si mungu. Unaishi chini ya mamlaka ya Muumba wake.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 114:1 — Kutoka Misri na kuishi kati ya watu wa lugha ya kigeni

Zaburi inaanza bila mwito wa moja kwa moja wa kusifu. Inaanza kwa tukio: “Israeli walipotoka Misri.” Kila kinachofuata kinategemea maneno haya. Utambulisho wa Israeli hauanzishwi na ukubwa wa jeshi lake, mali au mafanikio yake. Una mizizi katika ukombozi ambao taifa hilo halingeweza kujipatia lenyewe.

Sentensi inayofuata inawaita watu hao “nyumba ya Yakobo.” Hii inatukumbusha familia ya Yakobo na wazao wake walioingia Misri (Mwa. 46:26–27). Familia ikawa jamii kubwa, na jamii hiyo ikaingia chini ya mamlaka ya wanyonyaji (Kut. 1:8–14). Sasa Mungu wa mababu anaingilia historia kwa ajili ya taifa lao.

Maelezo ya Wamisri kama watu wa lugha ambayo Israeli haikuielewa vizuri hayamaanishi kwamba lugha ya Kimisri ilikuwa duni. Neno la Kiebrania linalotumika hapa si la kawaida na linatoa picha ya matamshi yasiyoeleweka kwa msikilizaji. Kwa Waisraeli, lugha ya jamii iliyowatawala ilikuwa pia ishara ya maisha ya ugenini na kutokuwa na nafasi ya kuamua mustakabali wao. Goldingay anaona kwamba wasikilizaji walioishi baadaye chini ya mataifa ya kigeni wangeweza kujitambua katika picha hii (Goldingay 2008, Zab. 114:1–2).

Hapa kuna ujumbe wa kichungaji. Utumwa si kazi ngumu tu. Unaweza kuhusisha kunyimwa sauti, kuvunjwa kwa hadhi, kutengwa na kutokuwa na uwezo wa kuamua kuhusu maisha yako mwenyewe. Kutoka Misri ni ushuhuda kwamba Mungu aliwasikia watu walionaswa katika mfumo ambao hawakuwa na uwezo wa kuuvunja (Kut. 3:7–10).

Kwa hiyo, kitendo cha kwanza—kutoka—kinatangaza uhuru. Ukombozi unaanza kwa hatua ya Mungu anayesikia kilio cha waliodhulumiwa.

3.2 Zaburi 114:2 — Yuda na Israeli: mahali patakatifu na milki

Mstari wa 2 unatangaza mabadiliko makubwa: Yuda ikawa patakatifu, Israeli ikawa milki au ufalme. Tafsiri nyingi zinaweka maana kwamba Yuda ikawa patakatifu pake Mungu, na Israeli ikawa milki yake. Usomaji huu unalingana na wito wa Mungu wa kuwafanya Israeli ufalme wa makuhani na taifa takatifu (Kut. 19:5–6). Waliokuwa chini ya utumwa sasa wanaingia katika uhusiano wa agano na Mungu anayeishi kati yao.

Lakini kuna jambo la kisarufi linalohitaji uangalifu. Katika Kiebrania, jina la Mungu halijaandikwa wazi katika mstari huu. Goldingay anapendekeza uwezekano mwingine: viwakilishi vinaweza kuelekezwa kwenye nyumba ya Yakobo ya mstari wa kwanza, hivyo Yuda/Israeli inakuwa mahali patakatifu na milki ya nyumba hiyo—yaani nchi ambayo sasa watu hao wanaitwa kuishi na kuimiliki (Goldingay 2008, Zab. 114:1–2). Kwa usomaji huu, msisitizo uko kwenye mabadiliko ya makao na hadhi ya jamii hiyo.

Mitazamo hiyo miwili inakubaliana juu ya jambo kuu: watu waliokuwa dhaifu wanatolewa utumwani na kupewa mahali pao na wito mpya. Tofauti ni namna ya kuelewa hasa patakatifu na milki vinahusishwa na nani. Kwa kuwa maandishi yana nafasi ya mjadala, hatupaswi kuficha utofauti huo.

Majina Yuda na Israeli yanaweza kuashiria eneo la kusini na la kaskazini, au kutumika kwa maana zinazokaribiana za nchi na watu wa agano. Hatuna ushahidi wa kutosha wa kuchagua maana moja na kuitumia kupanga tarehe ya zaburi.

Kidner anaonesha kwamba kati ya mistari ya 1 na 2, hadhi ya watu imebadilika kabisa. Waliokuwa wageni na watumwa sasa wanaitwa jamii ya utakatifu na ufalme (Kidner 2014, uk. 438). Hiyo haimaanishi kwamba waligeuka kuwa watu wasio na dhambi mara moja. Simulizi la Kutoka linaonesha kwamba bado walihitaji kufundishwa, kurekebishwa na kubadilishwa. Neema inawapa watu nafasi na wito ambao lazima wajifunze kuuishi.

3.3 Zaburi 114:3 — Bahari inakimbia, Yordani inarudi nyuma

Sasa uumbaji unaingia katika simulizi. Bahari iliona ikakimbia; Yordani ikarudi nyuma. Picha ya kwanza inakumbusha kuvuka bahari baada ya kutoka Misri (Kut. 14:21–31). Ya pili inakumbusha kuvuka Yordani wakati Waisraeli walipoingia katika nchi ya ahadi, maji yaliposimama na kuacha njia wazi (Yos. 3:14–17; 4:21–24).

Maji haya mawili yanaonesha mwanzo na mwisho wa safari ya jangwani: kutoka utumwani na kuingia nchini. Mtunga zaburi anakusanya miaka mingi ya kusafiri, kutokuwa na uhakika na kutunzwa na Mungu katika sentensi mbili tu. Katika mipaka yote miwili ya safari, watu walihitaji njia ambayo Mungu mwenyewe angewafungulia.

Angalia kwamba maji yanaelezwa kuitikia jambo fulani kabla Mungu hajatajwa wazi. Bahari inaona kitu, kisha inakimbia. Imeona nini? Jibu linasubiri mpaka mstari wa 7. Mbinu hii inamfanya msikilizaji aendelee kuuliza: Ni nani mwenye mamlaka kiasi kwamba hata maji yanapisha njia mbele zake?

Bahari na Yordani si miungu inayopambana na BWANA kana kwamba ina nguvu zinazolingana naye. Ni sehemu za uumbaji zinazotii mamlaka ya Muumba. Kwa hiyo, mashairi haya yanapinga hofu kwamba hatima ya Israeli iko mikononi mwa nguvu zisizoweza kudhibitiwa na Mungu (linganisha Zab. 77:16–20).

Lakini hatupaswi kubadilisha picha hii kuwa ahadi kwamba kila kikwazo cha mwamini kitaondoka mara moja. Israeli walivuka bahari na bado walitembea jangwani kwa muda mrefu. Ukombozi ulikuwa wa kweli, lakini safari iliendelea kuhitaji uvumilivu na imani.

3.4 Zaburi 114:4 — Milima inarukaruka kama kondoo dume

Picha inazidi kushangaza: milima inarukaruka kama kondoo dume, vilima kama wana-kondoo. Mlima mkubwa, ambao kwa kawaida unawakilisha uthabiti na kutohamishika, unaonekana kama kiumbe kinachoruka. Tofauti hiyo ndiyo sehemu ya uzuri wa lugha ya kishairi.

Hapa tunaweza kukumbuka mlima Sinai ulivyotetemeka wakati Mungu alipodhihirisha uwepo wake (Kut. 19:16–19). Pia kuna vifungu vingine vinavyoonesha milima ikitetemeka mbele za BWANA (Amu. 5:4–5; Zab. 68:7–8; Hab. 3:6). Goldingay anaona kwamba taswira hiyo inaweza pia kugusa maeneo yenye milima yaliyohusishwa na safari ya Israeli. Kidner anasisitiza msisimko mkubwa unaoletwa na kuwasili kwa Muumba (Goldingay 2008, Zab. 114:3–4; Kidner 2014, uk. 438).

Je, milima inacheza kwa furaha au inaruka kwa kicho na mshangao? Kitenzi kinachotumika kinaweza kutoa hisia ya kurukaruka kwa furaha, lakini katika muktadha wa kutetemeka mbele za Mungu pia kinaweza kuonesha taharuki. Hatuna sababu ya kulazimisha milima iwe na hisia moja tu kama mwanadamu. Jambo kuu ni mwendo wenye nguvu unaobeba ujumbe wa uwepo mkuu wa BWANA.

Milima haijapewa miguu kihalisia. Picha hiyo inatangaza kwamba hata vitu tunavyoviona kuwa haviwezi kutikiswa vinaitikia uwepo wa Muumba.

3.5 Zaburi 114:5–6 — Mtunga zaburi anauuliza uumbaji

Mwandishi anageukia bahari na Yordani, kisha milima na vilima, akiwauliza ni nini kilichowafanya kukimbia, kurudi nyuma na kurukaruka? Haya si maswali ya kutafuta maelezo ya kisayansi kuhusu mienendo ya maji au ardhi. Ni maswali ya kishairi ambayo jibu lake linatarajiwa, lakini mwandishi analichelewesha kimakusudi.

Kuna namna ya utani wa kishairi katika maulizo haya. Bahari iliyowatia watu hofu sasa inaulizwa kana kwamba yenyewe ndiyo iliyokimbia kwa woga. Milima iliyokuwa ikionekana ya kutisha inafananishwa na wanyama waliopatwa na mshtuko. Kidner anaona shangwe na ujasiri wa imani katika maulizo hayo; Goldingay anaonesha kwamba lugha yake inaweza kuwa ya kudokeza na kuchokoza kwa upole (Kidner 2014, uk. 438; Goldingay 2008, Zab. 114:5–6).

Lakini kuzungumza na uumbaji pia kunalenga mioyo ya wasikilizaji. Ikiwa bahari ilitambua uzito wa tendo la Mungu, je, Israeli wenyewe wanatambua? Ikiwa milima iliitikia, vipi kuhusu watu wanaousikia ushuhuda wa ukombozi lakini wamezoea na kuusahau?

Maswali haya yanatutayarisha kwa jibu la mwisho. Baada ya kueleza bahari, mto na milima, zaburi inageukia dunia nzima.

3.6 Zaburi 114:7 — Tetemeka, ee dunia, mbele za Mungu wa Yakobo

Sasa jibu linatajwa wazi: Bwana, Mungu wa Yakobo. Amri inayoelekezwa kwa dunia hutafsiriwa kwa kawaida kuwa “tetemeka” mbele zake. Kitenzi cha Kiebrania kinaweza kuwa na maana mbalimbali zinazohusiana na kutikisika au kujongea. Baadhi ya tafsiri zinatoa picha yenye mwendo wa furaha. Hata hivyo, katika muktadha huu, uzito wa uwepo wa Mungu unaipa maana kubwa ya kutetemeka kwa kicho, bila kuondoa nguvu za kishairi za mistari iliyotangulia.

Jina “Mungu wa Yakobo” linaturudisha kwenye “nyumba ya Yakobo” katika mstari wa 1. Hii ni namna ya kuufunga wimbo kishairi. Utambulisho wa watu waliookolewa unaunganishwa na utambulisho wa Mungu aliyewaokoa. Bwana wa dunia nzima ameingia katika historia ya familia moja na wazao wake.

Pia mwito unapanuka. Sasa si Bahari ya Shamu au Yordani pekee inayotajwa, bali dunia nzima. Tukio maalumu la Israeli linatangaza ukweli unaowahusu wote. Uumbaji uko chini ya Muumba wake; kwa hiyo, hata watawala na mataifa hawawezi kujiona kuwa na mamlaka ya mwisho (Zab. 96:9; 97:4–6).

Lakini kutetemeka mbele za Mungu hakutajwi kama tishio tupu. Kunosikika katika wimbo unaokumbuka ukombozi. Bwana ambaye uwepo wake unaitikisa dunia ndiye Bwana aliyesikia kilio cha watumwa. Ukuu wake na huruma yake ya kuokoa haviwezi kutenganishwa.

3.7 Zaburi 114:8 — Mwamba unapokuwa chemchemi ya maji

Zaburi inaishia mahali pasipotazamiwa. Baada ya bahari kukimbia na milima kutetemeka, Mungu anaoneshwa kuugeuza mwamba kuwa dimbwi la maji na jiwe gumu kuwa chemchemi. Kumbukumbu kuu ni Mungu kutoa maji katika mwamba wakati wa safari ya jangwani (Kut. 17:1–7; Hes. 20:2–13). Kumbukumbu la Torati 8:15 pia linazungumzia maji yaliyotolewa kutoka mwamba mgumu.

Hapa nafasi ya maji imebadilika. Hapo awali maji yalikuwa kizuizi kilichopaswa kupisha njia. Sasa maji ni zawadi ambayo watu waliihitaji ili waendelee kuishi. Mungu anaweza kuyaamuru maji yapishe njia; naye pia anaweza kufanya maji yapatikane mahali pasipokuwa na matumaini ya kuyapata. Mambo yote mawili yanahudumia uhai wa watu wake.

Kwa usahihi, simulizi za Kutoka zinaeleza maji yakitoka kwenye mwamba, si mwamba mzima kubadilishwa kisayansi kuwa maji. Zaburi 114 inatumia lugha iliyotiwa nguvu ya kishairi: kilichokuwa kigumu, kikavu na kisichoonesha uwezekano wa kutoa uhai kinakuwa dimbwi na chemchemi. Goldingay anaunganisha picha hii na Isaya 41:18, ambapo Mungu anaahidi kuyafanya maeneo makavu kuwa na maji katika habari za kurejeshwa kwa watu wake. Uhusiano huo unaweza kutupa upeo wa tumaini la baadaye, lakini hauwezi peke yake kuthibitisha tarehe ya zaburi (Goldingay 2008, Zab. 114:7–8).

Mstari wa mwisho unatuzuia kuiona nguvu ya Mungu kama maonesho tu. Mungu anayeweza kuitikisa milima pia anajali kiu ya mwanadamu. Mamlaka yake hayapo kwa ajili ya kuwashangaza watazamaji pekee; yanatunza maisha dhaifu.

Inafaa kwamba Zaburi 114 haiishii kwa maangamizi ya adui, bali kwa chemchemi. Uwepo wa Muumba unafungua njia ya uhuru na kuleta uhai jangwani.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Kutoka Misri ni zaidi ya kumbukumbu ya zamani

Israeli walipoiimba historia yao, kumbukumbu za ukombozi zilikuwa ushuhuda wa sasa: Mungu aliyefanya hayo zamani bado ni Mungu wa Yakobo. Goldingay anasisitiza kwamba ibada hufanya kumbukumbu za ukombozi ziendelee kuwa hai hata kwa vizazi vilivyoishi katika mazingira tofauti, na pengine yenye maumivu. Zaburi haisemi kwamba matatizo yao yote tayari yamekwisha. Inawakumbusha Mungu ni nani ili wawe na msingi wa kuendelea kutumaini (Goldingay 2008, “Theological Implications”).

Hili ni muhimu. Hatupaswi kuwataka wanaoteseka leo wakanushe maumivu yao kwa sababu ya miujiza ya zamani. Lakini kumbukumbu za matendo ya Mungu zinaweza kuwasaidia kutokata tamaa, kuomba kwa ukweli na kuchukua hatua zenye hekima.

4.2 Uumbaji una nguvu, lakini si Mungu

Kwa watu wa kale, bahari na milima vingeweza kuwakilisha nguvu ambazo mwanadamu hawezi kuzidhibiti. Zaburi 114 inaonesha kwamba vyote viko chini ya BWANA. Bahari si mungu, mlima si mamlaka ya mwisho, na Muumba yuko juu ya vyote. Hii si sura ya sayansi ya mwendo wa ardhi au maji. Ni ungamo la kitheolojia lililowekwa katika lugha ya mashairi yenye picha hai.

Kwa hiyo, tusitumie zaburi hii kujenga hofu na ushirikina. Wakristo hawapaswi kudai kwamba kila tetemeko, mafuriko au janga ni adhabu maalumu kwa watu fulani bila ushahidi au msingi wa Maandiko. Wimbo huu unaadhimisha mamlaka ya Mungu katika historia ya wokovu wa Israeli; haujatupa ruhusa ya kuwahukumu wahanga wa majanga.

4.3 Uhuru unaelekea katika kuwa watu wa agano na kuwajibika

Safari kutoka Misri hadi katika mahali patakatifu na milki (mist. 1–2) inaonesha kwamba ukombozi una kusudi. Mungu hawatoi watu chini ya ukandamizaji kisha kuwaacha bila mwelekeo. Anawaongoza kuelekea maisha ya agano, ibada, haki na kujali wengine (Kut. 19:4–6; Kum. 10:12–19).

Hii ni changamoto kwa jumuiya zinazoshangilia uhuru lakini zikaendelea kuwanyonya wengine. Watu wanaokumbuka kuokolewa kutoka utumwani hawapaswi kurudia mienendo inayofanana na utumwa katika uongozi wao, malipo ya wafanyakazi, familia au taasisi.

4.4 Mungu mwenye mamlaka yote hutupatia tunachohitaji kuishi

Picha ya maji kutoka mwambani inaonesha kwamba nguvu ya Mungu inalenga kuendeleza uhai. Mungu hawasaidii watu katika dakika za kuvuka bahari pekee. Anaendelea kuwatunza katika siku nyingi baada ya tukio kubwa la ukombozi. Jangwani bado kuna njaa, kutokuwa na uhakika na kiu.

Hili linatulinda dhidi ya kutegemea miujiza ya ghafla pekee. Riziki ya kila siku, kugawana rasilimali, kazi ya uaminifu na msaada wa jirani vinaweza pia kutukumbusha wema wa Mungu (Kut. 16–17; Mt. 6:25–34).

4.5 Kicho cha Mungu kizalishe tumaini, si vitisho vya kidini

Dunia inaambiwa itetemeke mbele za Muumba. Hili halimpi mhubiri au kiongozi ruhusa ya kuwatisha na kuwatawala watu walio dhaifu. Bwana anayestahili kicho ndiye Bwana anayewatetea waliodhulumiwa na kutoa maji kwa wenye kiu.

Kumheshimu Mungu kwa kweli kunapunguza kiburi chetu na kukuza huruma yetu. Kutoka Misri kunaonesha Mungu anayekabili mamlaka yenye dhuluma; hakutupi mfano wa kuitumia vibaya nguvu yetu dhidi ya wengine.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Kwanza, Kutoka Misri kunaanzisha mfano wa ukombozi unaoendelea katika Biblia. Kupitia Musa, Mungu alisikia kilio cha Israeli, akakabiliana na ukandamizaji wa Farao, akafungua njia baharini, na akawaongoza watu katika maisha ya agano (Kut. 3:7–10; 14–15; 19:4–6). Kuvuka Yordani kulikifanya kizazi kingine kiione tena nguvu hiyo ya kuokoa (Yos. 3–4). Manabii wa baadaye walitumia picha za Kutoka Misri kutangaza ukombozi mpya: njia jangwani, mito katika maeneo makavu, na watu wanaorudishwa nyumbani (Isa. 43:16–21; 48:20–21).

Zaburi 114 inahusika na kumbukumbu hizo za ukombozi na matarajio ya baadaye. Chemchemi ya mstari wa mwisho inaweza kusomwa pamoja na ahadi za kurejeshwa katika Isaya 41:18. Hata hivyo, hatupaswi kubadilisha vifungu hivi kuwa ahadi kwamba kila upungufu wa maisha ya sasa utaondoka mara moja. Vinatushuhudia Mungu anayejali uhai na urejesho wa watu wake.

Pili, Wakristo wanaziona picha hizi katika habari za Yesu. Luka 9:31 hutumia neno la Kigiriki exodos—ambalo mara nyingi hutafsiriwa kuwa “kuondoka”—kuhusiana na yale ambayo Yesu angetimiza Yerusalemu. Katika mauti na ufufuo wake, Agano Jipya linaona tendo kuu la wokovu linaloleta ukombozi kutoka katika utawala wa dhambi na mauti (Luka 9:30–31; Rum. 6:3–11).

Paulo naye anatumia kuvuka bahari na maji kutoka mwambani kama historia yenye mafundisho ya kiishara kwa Wakristo (1 Kor. 10:1–13). Anamtaja Kristo katika uhusiano na mwamba wa kiroho. Hii haimaanishi kwamba mwandishi wa kwanza wa Zaburi 114 aliliandika jina la Yesu kwa njia ya siri; inaonesha jinsi Paulo anavyoisoma historia ya Israeli katika mwanga wa Masihi aliyefufuka.

Tatu, Injili zinaonesha Yesu akiwa na mamlaka hata juu ya maji yenye dhoruba (Marko 4:35–41). Hapa kuna mwangwi wa fundisho pana la Biblia kwamba hata nguvu za uumbaji ziko chini ya BWANA (linganisha Zab. 107:23–30). Tunaweza kuona uhusiano wa mada bila kudai kwamba Marko alinukuu Zaburi 114 moja kwa moja.

Nne, Hallel ya Pasaka inatupa mwanga wa ibada. Marko 14:26 inasema Yesu na wanafunzi wake waliimba wimbo baada ya chakula. Kwa sababu ya desturi ya Pasaka, Hallel ni muktadha unaowezekana. Lakini Marko haisemi kwamba waliimba hasa Zaburi 114. Ni muhimu kutofautisha uwezekano wa kihistoria na jambo lililoelezwa wazi katika maandishi.

Hatimaye, Agano Jipya linatazama mbele katika tumaini la uumbaji mpya, ambamo mauti na uovu havitakuwa na neno la mwisho (Rum. 8:19–25; Ufu. 21:1–5; 22:1–5). Bahari inayopisha njia na nchi kavu inayopata maji ni picha ambazo Wakristo wanaweza kuzihusisha na tumaini hilo kubwa. Lakini maana yake ya kwanza inabaki kuwa sifa kwa Mungu aliyewakomboa Israeli.

Hatuihamishi historia ya Israeli ili kuiweka kando. Tunatambua jinsi Wakristo wanavyoamini kwamba Mungu aliyewakomboa Israeli anatimiza makusudi yake kwa mataifa kupitia Yesu Masihi.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Kumbuka historia yako bila kuipamba kupita ukweli. Kumbuka nyakati ulipopata msaada, ulipovuka changamoto au ulipovumilia kwa neema ya Mungu. Lakini usifiche majeraha na maombi ambayo bado hayajajibiwa. Shukrani zenye ukweli hazihitaji kuonesha kwamba kila jambo liliishia vizuri.
Waone watu ambao bado wanaishi katika ukandamizaji. Kutoka Misri kulikuwa ukombozi kutoka mfumo halisi wa utumwa. Ibada ikufanye uwe makini kuhusu mishahara isiyo ya haki, unyonyaji, matumizi mabaya ya mamlaka, kuhamishwa kwa nguvu na watu wanaonyimwa sauti. Omba na chukua hatua zenye hekima kwa ajili ya haki (Kut. 3:7–10; Mika 6:8).
Usikichukulie kila kizuizi kuwa hukumu ya mwisho. Bahari na Yordani zilikuwa vizuizi ambavyo watu hawangeweza kuvuka kwa nguvu zao. Hilo halimaanishi kila kizuizi chetu kitaondoka kwa muujiza. Tafuta hekima, msaada wa watu wa kuaminika na ujasiri, huku ukiweka safari yako mikononi mwa Mungu.
Tambua ukuu wa Mungu katika riziki ya kila siku. Kwa mtu mwenye uchovu na kiu, chemchemi kutoka mwambani inaweza kugusa moyo zaidi kuliko milima inayotetemeka. Shukuru kwa maji, chakula, marafiki, huduma za afya na kazi za watu wanaohudumia jamii. Shiriki zawadi hizi na wale wanaozikosa.
Kataa kutumia hofu kama mbinu ya uongozi. Dunia inaagizwa kumheshimu BWANA, si kumtii kiongozi wa kibinadamu bila kuuliza maswali. Ibada yako izalishe unyenyekevu, uwazi, uwajibikaji na ulinzi wa walio dhaifu.
Simulia habari za ukombozi kwa vizazi vingine. Soma Kutoka 14–17 na Yoshua 3–4 pamoja na watoto, familia au kikundi cha kujifunza Biblia. Jadili jinsi Mungu alivyojifunua katika ukombozi, wajibu wa watu wake, na maana ya kumtumaini hata wakati mustakabali haujaeleweka.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 114 inaanza kwa kueleza Israeli walivyotoka Misri badala ya kuanza kwa mwito wa moja kwa moja wa kumsifu Mungu?
Tunajifunza nini tunapoichukulia bahari, mto na milima kama sehemu za picha ya kishairi badala ya kutaka kila maelezo yawe tukio la moja kwa moja la kimaumbile?
Mstari wa 2 unaongezaje maana ya ukombozi—kutoka katika kuondoka utumwani hadi kupata makao, ibada na wajibu mpya?
Kwa nini mwandishi huenda amechelewesha kulitaja wazi jina la Mungu mpaka mstari wa 7? Hilo lina athari gani tunapoisoma zaburi kwa sauti?
Kuna umuhimu gani katika mabadiliko ya maji kama kizuizi (mst. 3) hadi maji kama riziki (mst. 8)?
Tunawezaje kukumbuka matendo ya Mungu ya ukombozi bila kuwapa watu ahadi kwamba kila tatizo la leo litaisha kwa namna ileile?
Agano Jipya linatusaidiaje kuhusisha picha za Kutoka Misri na Yesu Kristo huku tukiheshimu maana ya kwanza ya Zaburi 114 kwa Israeli?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mungu wa Yakobo, ulilisikia kilio cha watu ambao hawangeweza kujikomboa wenyewe. Uliwafungulia njia pale bahari ilipozuia safari yao, na ukawapa maji pale jangwani palipokuwa na mwamba tu.

Utusamehe tunaposahau rehema zako, au tunapotumia habari za nguvu zako kuwanyamazisha watu ambao bado wanateseka. Tufundishe kukumbuka bila kupotosha ukweli, kuwa na tumaini bila kujidanganya, na kutafuta haki kwa ajili ya wanaodhulumiwa.

Jumuiya zetu zinapokuwa na kiu, utufanye kuwa tayari kugawana vitu vinavyoendeleza uhai. Hofu inapotawala maamuzi yetu, utupe hekima na ujasiri. Uongozi unapokuwa na kiburi, utukumbushe kwamba dunia yote imesimama mbele zako.

Kwa njia ya Yesu Kristo, tunayemkiri kuwa Bwana wetu anayetukomboa, tuongoze katika utumishi wa uaminifu tunaposubiri uumbaji wote ufanywe upya. Sifa zetu ziambatane na huruma, na tumaini letu lionekane katika maisha ya kweli. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 114 imeiita dunia itetemeke mbele za Mungu wa Yakobo, aliyefungua njia baharini na kutoa maji katika mwamba mgumu. Uumbaji umeonesha kwamba BWANA, wala si nguvu zinazowatisha wanadamu, ndiye mwenye mamlaka ya mwisho.

Zaburi 115 sasa inauliza: Utukufu unapaswa kuelekezwa kwa nani? Inaanza kwa kusisitiza kwamba heshima ni ya BWANA, si ya wanadamu, kwa sababu ya upendo wake wa kudumu na uaminifu wake. Kisha inalinganisha Mungu aliye hai na sanamu zilizotengenezwa kwa mikono ya watu—zina midomo lakini hazisemi, zina macho lakini hazioni. Watu wa Israeli wanaitwa kumtumaini BWANA kama msaada na ngao yao.

Zaburi hizi zinakamilishana. Zaburi 114 inatuonesha kile ambacho Mungu aliye hai ametenda; Zaburi 115 inatuuliza kwa nini tungeweka tumaini letu katika vitu ambavyo sisi wenyewe tumetengeneza. Kukumbuka ukombozi kunakuwa mwaliko mpya wa kuacha matumaini ya uongo na kumtukuza BWANA.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 114; Zaburi 23; 77:11–20; 96:9; 97:4–6; 107:23–30; 113; 115; Mwanzo 46:26–27; Kutoka 1:8–14; 3:7–10; 14–17; 19:4–6, 16–19; Hesabu 20:2–13; Kumbukumbu la Torati 8:15; 10:12–19; 28:49; Yoshua 3–4; Waamuzi 5:4–5; Isaya 28:11; 41:18; 43:16–21; 48:20–21; Mika 6:8; Habakuki 3:6; Mathayo 6:25–34; Marko 4:35–41; 14:26; Luka 9:30–31; Warumi 6:3–11; 8:19–25; 1 Wakorintho 10:1–13; Ufunuo 21:1–5; 22:1–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo kuhusu muundo wa Zaburi, historia ya Israeli, Kutoka Misri na tumaini la ufalme wa Mungu.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 114, “Still the God of the Exodus.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 114, “The earth-shaking exodus,” uk. 437–38.