Zaburi 115 — Si Kwetu: Kumtumaini Mungu…

Tunajuaje ikiwa tumaini letu liko kwa Mungu aliye hai au vitu tulivyovitengeneza?

Muhtasari

Miungu iliyotengenezwa na wanadamu inaponyamaza, BWANA anabaki kuwa msaada wetu, ngao yetu na chanzo cha baraka

Andiko kuu — Zaburi 115:1, 9 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Si kwetu, Ee BWANA, si kwetu, bali jina lako lipewe utukufu kwa sababu ya upendo wako wa kudumu na uaminifu wako. Ee Israeli, mtumainini BWANA; yeye ndiye msaada wao na ngao yao.

Unapokabiliwa na hali ambayo hujui kesho itakuwaje, unategemea nini kuliko kitu kingine chochote? Huenda mtu akatafuta msaada katika sanamu au kitu anachoamini kina nguvu za kiroho. Mwingine anaweza kuweka tumaini lake lote katika fedha, umaarufu, mwanasiasa, taasisi au uwezo wake wa kupanga mambo. Vitu hivi vinatofautiana, lakini swali la moyoni ni lilelile: Kile tunachokitumainia kinaweza kweli kutusikia, kutusaidia na kutupatia uhai?

Zaburi 115 inahoji tabia ya kuabudu vitu vilivyotengenezwa kwa mikono ya wanadamu. Inaonesha tofauti kati ya vitu visivyoweza kujibu na Mungu aliye hai, aliye huru kutenda. Lakini huu si wimbo wa kuwakosoa watu wengine tu. Hatimaye unawageukia watu wa Mungu wenyewe na kuwauliza kama kweli wanamtegemea BWANA wanayemkiri.

Zaburi inaanza kwa kuzungumzia utukufu wa Mungu, inafichua ubatili wa tumaini lililowekwa mahali pasipofaa, inawaita watu kumtumaini BWANA, kisha inatangaza baraka zake. Mwishoni, inatukumbusha kwamba wakati wetu wa kumsifu Mungu katika maisha haya una thamani kubwa.

Maneno ya kwanza yanatoa mwelekeo kwa ujumbe wote: “Si kwetu.” Ibada ya kweli si kampeni ya kulikuza jina letu. Ni kukiri na kumtumaini Mungu ambaye upendo na uaminifu wake ni mkuu kuliko chochote tunachoweza kutengeneza.

1.0 Utangulizi

Zaburi 115 ni sehemu ya Halleli ya Misri, yaani Zaburi 113–118, kundi la nyimbo ambazo katika mapokeo ya Kiyahudi zimehusishwa na sifa za sikukuu, ikiwamo Pasaka. Zaburi 113 inamsifu Mungu aliye juu ambaye huwainua maskini. Zaburi 114 inakumbuka safari ya kutoka Misri na mamlaka ya Muumba mbele ya bahari, mto na milima. Kisha Zaburi 115 inauliza: Wakati Israeli inaonekana dhaifu na mataifa yanamdhihaki Mungu wake, watu wake wanapaswa kutegemea nini?

Mistari yake kumi na minane inafuata hatua tano:

- Mistari 1–3 — Jina la Mungu na dhihaka za mataifa: Watu wanaomba utukufu upewe BWANA badala yao wenyewe, wakikiri kwamba yeye ana mamlaka ya kutenda apendavyo. - Mistari 4–8 — Udhaifu wa sanamu: Vitu vilivyotengenezwa kwa mikono ya wanadamu vina midomo na macho lakini haviwezi kusema wala kuona. Wanaovitumainia wanafanana navyo. - Mistari 9–11 — Wito wa kumtumaini Mungu: Israeli, nyumba ya Haruni na wote wanaomcha BWANA wanaalikwa kumtegemea yeye kama msaada na ngao yao. - Mistari 12–16 — Mungu anayekumbuka na kubariki: Uangalizi wake unawafikia walio wadogo na wakubwa, pamoja na vizazi vijavyo; Muumba ameikabidhi dunia kwa wanadamu. - Mistari 17–18 — Sifa za walio hai: Kinyume cha ukimya wa mauti, kusanyiko linaazimia kumsifu BWANA sasa na kuendelea kufanya hivyo.

Goldingay anaiona Zaburi hii kama wimbo wa kumtumaini Mungu wenye vipengele vya sifa na sala. Anabainisha kwamba mabadiliko kati ya “sisi,” “ninyi,” na makundi yanayotajwa yanaweza kuonesha ibada ya pamoja ambamo kiongozi na kusanyiko wanaitikiana (Goldingay 2008, maelezo ya Zaburi 115). Kidner pia anaeleza uzito wa kauli zinazorudiwa na jinsi wimbo unavyofichua udhaifu wa vitu visivyoweza kutenda (Kidner 2014, uk. 438–42).

Ujumbe mkuu: Mungu aliye hai anastahili utukufu kwa sababu yeye ana mamlaka, ni mwaminifu na anaweza kutenda. Wanadamu wanaathiriwa na kile wanachokitumainia. Kwa hiyo, ibada ya kweli inatuondoa katika vitu visivyoweza kutuokoa na kutuelekeza kwa BWANA, ambaye baraka zake zinatuita kuishi kwa uwajibikaji na kumsifu kwa maisha yetu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi hii haimtaji mwandishi wake wala haitupi tarehe inayoweza kuthibitishwa. Swali la mstari wa 2—kwa nini mataifa yanauliza Mungu wa Israeli yuko wapi?—linaweza kutokana na wakati ambao taifa lilikuwa katika hali ya udhaifu, labda wakati wa uhamisho au baada ya kurudi kutoka Babeli. Hata hivyo, hakuna tukio maalumu linalotajwa. Kidner anafikiria mazingira ambayo Israeli ilikabiliwa na dhihaka kutoka kwa mataifa mengine. Goldingay anaruhusu uwezekano wa mazingira ya jamii iliyorudi kutoka uhamishoni bila kudai kuwa hilo limethibitishwa. Kwa vyovyote vile, wimbo unawapa watu maneno ya kuomba na kuamini wakati hali yao ya maisha inaonekana kutia shaka uaminifu wa Mungu.

Uhusiano wake na Zaburi 114 unavutia. Katika Septuajinti ya Kigiriki na baadhi ya mapokeo mengine ya kale ya maandishi, Zaburi tunazoziita 114 na 115 zimeunganishwa kuwa wimbo mmoja. Ujumbe wake unaendana: Mungu ambaye bahari inamwogopa na kuupisha uwepo wake katika Zaburi 114 hawezi kufananishwa na sanamu ambayo haiwezi hata kutembea katika Zaburi 115.

Lakini pia mitindo yake inatofautiana. Zaburi 114 inatumia picha fupi za uumbaji unaoitikia uwepo wa Mungu. Zaburi 115 ni sala na ungamo la jamii, maonyo kuhusu sanamu, wito wa kuamini, na tamko la baraka. Tunaweza kuheshimu uhusiano wao bila kuzifanya kuwa na ujumbe mmoja usiotofautishwa.

Inawezekana Zaburi 115 ilitumika katika ibada yenye kuitikiana. Kiongozi angeweza kusema, “Ee Israeli, mtumainini BWANA,” na watu wakaitikia kwamba yeye ndiye msaada na ngao yao. Hatuna maelekezo halisi ya namna kila mstari ulivyoimbwa, kwa hiyo hatupaswi kubuni mpangilio kamili wa ibada ya wakati huo. Hata hivyo, kauli zinazojirudia na kubadilika kwa wasemaji zinaifanya picha hiyo iwezekane.

Ukosoaji wa sanamu uko ndani ya mapokeo mapana ya Biblia (Kum. 4:28; Isa. 44:9–20; 46:1–7; Zab. 135:15–18). Katika ulimwengu wa zamani, watu walitengeneza sanamu kwa vifaa vya thamani na kuzitumia kama alama au njia za uwepo wa miungu waliyoabudu. Zaburi 115 inachunguza kitu hicho kama kilivyo: kimetengenezwa na mwanadamu na hakiwezi kufanya yale yanayotarajiwa kutoka kwa Mungu aliye hai.

Hoja hii inahusu mahali pa kuweka tumaini la mwisho. Haitupi ruhusa ya kudharau, kumtukana au kumdhuru mtu wa dini nyingine. Tunaweza kutofautiana kwa dhati kuhusu ibada na bado tukamheshimu kila mtu mwenye imani tofauti na yetu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 115:1 — Utukufu ni wa BWANA, si wa wanaomwabudu

“Si kwetu” inarudiwa ili kusisitiza jambo. Watu hawaombi waonekane kana kwamba hawana thamani, wala hawaambiwi kukataa kila mafanikio yaliyo halali. Wanakiri kwamba jina la Mungu—yaani tabia yake inayojulikana na sifa inayostahili kupewa—ndilo lipewe utukufu. Sababu ni upendo wake wa kudumu (ḥesed) na uaminifu wake (ʾĕmet). Maneno haya yanatukumbusha namna Mungu alivyojifunua katika historia ya agano lake (Kut. 34:6–7; Zab. 89:1–2).

Maneno haya yanaweza kuwa sifa. Lakini pia yanaweza kuwa sala inayomwomba Mungu atende wakati taifa lake linadharauliwa. Mstari unaofuata unaonesha dhihaka za mataifa, kwa hiyo huenda watu wanaomba jina la Mungu liheshimiwe mbele yao kwa matendo yake ya uaminifu (linganisha Eze. 36:22–23). Goldingay anaonesha kwamba sifa na maombi vinaingiliana hapa.

Kwa viongozi wa dini, mstari huu unaonya dhidi ya kuigeuza huduma kuwa njia ya kujijengea kumbukumbu ya umaarufu. Kanisa kukua, jengo kujengwa, huduma kufika watu wengi, au makala kusomwa na maelfu kunaweza kuwa jambo zuri. Lakini hakuna hata mojawapo linalopaswa kuchukua nafasi ya Mungu. Kumtumia Mungu ili jina letu lionekane kuwa kuu si sawa na kulipa jina lake utukufu.

3.2 Zaburi 115:2–3 — Mungu wenu yuko wapi? Yuko mbinguni, ana mamlaka

Mataifa yanauliza: “Mungu wao yuko wapi?” Katika ulimwengu ambao watu walitumia sanamu zinazoonekana, Israeli ingeweza kudhihakiwa kwa kumwamini Mungu ambaye hawawezi kumwonesha kwa sanamu. Swali hilo lilikuwa chungu zaidi wakati taifa lilipoonekana kuwa dhaifu mbele ya majirani zake.

Jibu ni la ujasiri: Mungu wetu yuko mbinguni; ametenda yote aliyoyapenda. “Yuko mbinguni” halimaanishi kwamba ameiacha dunia au hana habari na mateso ya wanadamu. Linaonesha mamlaka yake makuu; hawezi kufungwa ndani ya sanamu, hekalu au eneo tunalolichagua (Zab. 103:19; Isa. 66:1). Lakini bado anaitwa “Mungu wetu.” Ni mkuu kuliko vyote, na bado ana uhusiano wa agano na watu wake.

Kauli kwamba Mungu anafanya apendavyo inahitaji ufafanuzi makini. Inatangaza uwezo wake wa kutimiza makusudi yake. Haitupi ruhusa ya kusema kila janga, ukatili au dhuluma hutokea kwa sababu Mungu anafurahia mambo hayo. Zaburi nyingine zinauliza kwa uchungu kwa nini Mungu anaonekana kuchelewa kujibu (Zab. 13; 44; 88). Hapa watu wanakiri kwamba Mungu wao si mfungwa wa mazingira wala asiyeweza kutenda.

3.3 Zaburi 115:4–7 — Sanamu iliyotengenezwa lakini haiwezi kufanya chochote

Zaburi inageuza swali kuelekea miungu ya mataifa. Sanamu zao zinafanywa kwa fedha na dhahabu—vitu vya thamani, lakini visivyo na uhai. Kisha mwandishi anataja viungo vya mwili: midomo, macho, masikio, pua, mikono, miguu na koo. Kila kimoja kinaelezwa kuwa hakifanyi kazi yake. Hazisemi, hazioni, hazisikii, hazinusi, hazishiki, hazitembei wala kutoa sauti.

Haya si maneno ya kuchekesha tu. Ni kulinganisha kazi ya mwanadamu na matendo ya Mungu. BWANA anatenda; sanamu inafanyiwa kazi. BWANA anasikia sala; sanamu haiwezi kusikia. Mungu aliwaongoza Israeli kwa neno lake; sanamu haiwezi kujibu mtu anayeiuliza. Isaya 44:9–20 na Yeremia 10:3–10 wanatumia hoja zinazofanana.

Goldingay anaonesha jambo muhimu: hoja si kwamba Mungu ni wa kiroho wakati sanamu ni ya kimwili, kana kwamba mwili au vitu vya ulimwengu ni vibaya. Biblia yenyewe inatumia picha za Mungu kusikia, kuona, kusema na kutenda. Tofauti ni kwamba Mungu anaishi na kutenda kweli, ilhali sanamu iliyotengenezwa na mwanadamu haina uwezo unaodaiwa kuwa nayo.

Kwa hiyo, hatupaswi kusoma mstari huu kama dharau kwa ulimwengu wa vitu Mungu alivyoumba. Sanaa inaweza kutumiwa kufundisha au kukumbusha; Wakristo wenyewe wana mitazamo tofauti kuhusu picha katika mazingira ya ibada. Swali kuu la Zaburi 115 ni hili: Je, kitu kilichotengenezwa au kumilikiwa na mwanadamu kimepewa nafasi ya Mungu mwenyewe katika moyo wetu?

3.4 Zaburi 115:8 — Tunafanana na kile tunachokitumainia

Mwandishi anasema kwamba watengenezaji wa sanamu na wote wanaozitegemea wanafanana nazo. Maneno ya Kiebrania yanaweza kueleweka kuwa taarifa ya kile kitakachotokea au kama kauli ya hukumu inayotamani matokeo hayo. Kidner anataja uwezekano huo wa tafsiri (Kidner 2014, uk. 440). Hoja ya msingi ni nzito: watu wanaoweka tumaini lao la mwisho katika kitu kisichoweza kuona, kusikia au kusaidia wanaweza kupoteza uwezo wa kuitikia ukweli na mahitaji ya wengine.

Mtu anayezifanya fedha kuwa mungu wake anaweza kuacha kuyaona mateso ya maskini. Kiongozi anayeshikiliwa na kiu ya kusifiwa anaweza kupoteza uwezo wa kusikia ushauri unaomkosoa. Taasisi inayolinda hadhi yake kuliko ustawi wa watu inaweza kuwa na macho lakini isione walioumizwa ndani yake. Hizi ni mifano ya matumizi ya leo, si madai kwamba mwandishi wa zamani alikuwa akizungumzia moja kwa moja mfumo wetu wa fedha au teknolojia.

Biblia pia inaonesha uwezekano ulio kinyume chake: watu wanapoutazama na kuuthamini utukufu wa Mungu aliye hai, wanaitwa kukua katika rehema, haki na uaminifu (Zab. 111–112; 2 Kor. 3:18). Ibada si jambo la kuchagua tu unachokipenda. Kile tunachokiabudu kinashiriki kutujenga kuwa watu wa aina fulani.

3.5 Zaburi 115:9–11 — Makundi matatu yanaitwa kutegemea msaada mmoja

Sasa wimbo unawageukia waabudu wenyewe. Unawataja Israeli, nyumba ya Haruni, na wale wanaomcha BWANA. Kila kundi linaelekezwa kwa ukweli uleule: BWANA ndiye msaada na ngao yao.

Kuna suala la tafsiri linalostahili kujulikana. Kwa kufuata namna maneno ya Kiebrania yalivyowekewa alama za kusomwa katika mapokeo ya Kimasora, tunaweza kupata amri: “Mtumainini BWANA.” Baadhi ya tafsiri za zamani zinaweka taarifa: “Israeli wanamtumaini BWANA.” Tofauti inahusiana na namna ya kuyasoma maneno ya Kiebrania. Muktadha wa onyo dhidi ya kutumainia sanamu unaunga mkono mwito wa kutegemea Mungu. Lakini pia kauli ya kutangaza imani inafaa katika ibada inayotumia kiitikio. Kwa vyovyote, ujumbe ni uleule: tumaini linapaswa kuelekezwa kwa BWANA.

Kwa nini makundi matatu? Israeli ni jamii ya agano. Nyumba ya Haruni inawakilisha makuhani wanaohudumu kwa ajili ya jamii hiyo. Wanaomcha BWANA wanaweza kumaanisha wote wanaomwabudu kwa kicho, au kundi pana linaloweza kuwajumuisha hata walio nje ya Israeli kwa asili. Hatupaswi kusisitiza kwamba msemo huo tayari ulikuwa jina rasmi la watu wa mataifa waliojiunga na dini ya Israeli. Goldingay na Kidner wanaonesha kwamba suala hilo haliko wazi kabisa.

Jambo lenye nguvu ni kwamba hata makuhani hawajaachwa nje ya wito wa kuamini. Cheo, elimu ya dini na uzoefu wa kiroho havimfanyi mtu asihitaji msaada wa Mungu. Wote wanamhitaji BWANA kama msaada—anayetenda kwa ajili yao—na ngao—anayewatunza katikati ya hatari. Hii si ahadi kwamba waamini hawataumizwa kamwe, bali ni mwaliko wa kumtegemea Mungu mwaminifu hata hatari zinapokuwapo.

3.6 Zaburi 115:12–13 — Mungu anawakumbuka wadogo na wakubwa

Kauli “BWANA ametukumbuka” inaonesha mabadiliko ya sauti. Watu wanatangaza kwamba hawajaondoka katika uangalizi wa Mungu. Katika simulizi la Biblia, Mungu kukumbuka mara nyingi si kukumbuka habari zilizokuwa zimesahaulika. Ni hatua ya kuonesha uaminifu wake kwa watu wake (Kut. 2:24; Mwa. 8:1).

Kisha neno “kubariki” linajirudia. Baraka zinatangazwa kwa nyumba ya Israeli, nyumba ya Haruni na wanaomcha BWANA, wadogo pamoja na wakubwa. Maneno haya yanaweza kuhusisha watu wenye hadhi au uwezo tofauti. Baraka za Mungu si mali ya watu maarufu tu.

Huu ni ujumbe unaoweza kubadilisha maisha ya kanisa. Mtoto, mjane mzee, mfanyakazi anayefanya kazi kimya kimya, mhudumu asiyejulikana, na kiongozi anayeonekana hadharani wana majukumu tofauti. Lakini hakuna aliye mdogo mbele ya uangalizi wa Mungu kwa sababu hana umaarufu. Hilo linapaswa kuonekana katika namna jamii ya waamini inavyosikiliza, kuwatembelea na kuwaheshimu watu.

3.7 Zaburi 115:14–15 — Baraka zinazofika kwa vizazi vijavyo

Mzungumzaji anaomba BWANA awaongezee watu na watoto wao, kisha anatangaza baraka kutoka kwa Muumba wa mbingu na nchi. Katika mazingira ya Israeli ya zamani, kuongezeka kunaweza kumaanisha idadi ya watu kukua na jamii kuimarika baada ya kipindi cha udhaifu au wasiwasi. Goldingay anaona kwamba jamii ndogo iliyorudi kutoka uhamishoni ingeweza kupokea ahadi ya aina hii kwa shangwe.

Lakini hatupaswi kuigeuza sentensi hii kuwa kanuni rahisi: Ukiamini vya kutosha utapata watoto, utakuwa tajiri, au hutapata maumivu. Biblia inatueleza kuhusu watu waaminifu ambao walibaki maskini, waliteswa au hawakuona majibu waliyoyatarajia katika maisha yao (Zab. 22; 88; Ebr. 11:35–40). Ahadi inaelekeza fikra kwa uwezo wa Mungu kuhifadhi na kuitegemeza jamii yake. Haipaswi kutumiwa kumlaumu mtu anayepitia ugumba, ugonjwa, umaskini au huzuni.

Kutajwa kwa watoto pia kunatupanulia maono. Baraka si kile tunachokipata sisi peke yetu; ni pia kile tunachowajibika kukifikisha kwa wanaokuja. Tunaweza kurithisha mafundisho ya kweli, kusaidia watoto kukua katika mazingira salama, kutumia fedha kwa hekima na kujenga jumuiya yenye haki.

3.8 Zaburi 115:16 — Dunia imekabidhiwa wanadamu

Mbinguni ni kwa BWANA, lakini dunia amewapa wanadamu. Hilo ni tangazo la ukarimu wa Mungu, si ishara kwamba ameacha kuitunza dunia. Linakumbusha Mwanzo 1:26–28 na Zaburi 8:4–8, ambako wanadamu wanapewa wajibu ndani ya uumbaji ambao bado ni wa Mungu.

Zawadi hii inaenda pamoja na uwajibikaji. Hatujaumba mito, udongo, misitu, wanyama wala maisha ya jirani zetu. Kupewa mamlaka juu ya uumbaji hakumaanishi kupewa ruhusa ya kuharibu kila tunachoweza. Uwakili wetu unapimwa mbele ya aliyetoa zawadi hiyo na unapaswa kulinda uhai (Mwa. 2:15; Law. 25:23; Zab. 24:1).

Kidner anasisitiza kwamba wanadamu ni watunzaji waliokabidhiwa mali, si wamiliki wake wa mwisho. Goldingay anaona mstari huu kama uthibitisho wa wito wa mwanadamu chini ya mamlaka ya Muumba. Haya yanahusu maisha halisi—familia inayotunza kisima, wakulima wanaotunza rutuba ya ardhi, au viongozi wa mji wanaopima athari za ujenzi kwa wakazi wenye kipato kidogo. Kumheshimu Mungu kunapaswa kutufanya tuwajibike zaidi kwa ulimwengu aliotukabidhi.

3.9 Zaburi 115:17–18 — Mbele ya ukimya wa mauti, sifa za walio hai

Mwisho wa zaburi unaweka mambo mawili tofauti: waliokufa hawamsifu BWANA; wanaoshuka katika ukimya hawawezi kujiunga na ibada ya hadhara. Lakini sisi, watu wanaoishi, tutamhimidi BWANA tangu sasa na kuendelea. Kauli ya mwisho ni Haleluya—Msifuni BWANA.

Lugha hii inaonesha uzito wa nafasi tuliyo nayo ya kumtukuza Mungu tukiwa hai. Katika nyimbo nyingine za Agano la Kale, mauti inaelezwa kama ukimya unaokatiza shughuli na sifa za jamii ya walio hai (Zab. 6:5; 30:9; 88:10–12). Hatupaswi kuufanya mstari mmoja wa kishairi kuwa jibu kamili kwa kila swali kuhusu hali ya wafu au ufufuo katika Biblia nzima.

Kidner anajadili uwezekano wa kwamba mstari wa 18 unaangalia tumaini linalopita maisha ya mtu mmoja. Goldingay anaonesha kwamba “tutaendelea kumsifu” inaweza pia kumaanisha kwamba jamii ya waamini itaendelea kufanya hivyo hata baada ya kizazi cha sasa kupita. Ujumbe wa karibu uko wazi: usiahirishe kumwabudu Mungu mpaka ufike wakati mwingine unaodhani utakuwa bora zaidi.

Wakristo wanaweza kuusoma mwito huu katika mwanga wa matumaini ya baadaye ya ufufuo (Isa. 26:19; 1 Kor. 15:20–28). Lakini huu ni muunganiko wa ujumbe wa Biblia nzima, si madai kwamba Zaburi 115 peke yake imefafanua maswali yote kuhusu mauti. Jambo hili ni muhimu zaidi tunapozungumza na Wakristo wenye mitazamo tofauti kuhusu hali ya mwanadamu anapokufa.

Zaburi ilianza kwa kuomba jina la Mungu lipewe utukufu. Inaishia kwa kusanyiko linaloazimia kumpa sifa. Mwendo wake umekamilika: Mungu anaendelea kuwa mwaminifu kwa jina lake, na watu wake wanaitikia kwa ibada.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Tatizo la sanamu ni kuweka tumaini mahali pasipofaa

Swali lenye kuchunguza moyo katika Zaburi 115 si “Je, una sanamu nyumbani?” pekee. Pia ni “Ni nini unachotegemea kukuokoa?” Katika maana ya kwanza, mwandishi anazungumzia sanamu za dini. Tunapotumia ujumbe wake leo, tunaweza pia kufikiria chochote kilichoumbwa ambacho kimepewa nafasi ya Muumba. Fedha zinaweza kununua chakula, lakini haziwezi kununua usalama wa milele. Kiongozi anaweza kuwasaidia watu, lakini hawezi kuwa mbadala wa Mungu. Jengo la kanisa linaweza kuwalinda wanaokusanyika; si Mungu mwenyewe. Tunapaswa kuvithamini vitu vyenye manufaa bila kuvigeuza kuwa miungu.

4.2 Mamlaka ya Mungu hayamaanishi kwamba hajali watu

Mungu aliye mbinguni ana mamlaka ya kutenda apendavyo (mst. 3). Lakini mwanzo na mwisho wa zaburi vinazungumzia upendo wake, uaminifu wake, kukumbuka watu, kuwabariki na kupokea sifa zao. Mamlaka yake hayaoneshwi kama nguvu zisizo na tabia njema. Ni Mungu aliye huru, na pia aliyejidhihirisha kuwa mwaminifu kwa agano lake. Tunaweza kumtegemea hata pale ambapo majibu yake hayaonekani wazi.

4.3 Imani inabadilisha tunachoamini na pia tunakuwa watu wa namna gani

Mstari wa 8 unatukumbusha kwamba ibada hujenga tabia. Kila jamii inaendelea kufinyangwa na yale inayoyasifu, kuyahalalisha, kuyaogopa na kuyalinda. Kumtumaini Mungu aliye hai kunapaswa kutufanya tuwe na macho ya kuona ukweli na masikio ya kusikia maumivu ya wenzetu. Zaburi 112 inatupa mfano wa jirani mwenye ukarimu, haki na moyo imara kama matokeo ya kumcha Mungu.

4.4 Baraka si jina jingine la mafanikio ya mali

Ahadi ya kuongezeka ilihusu watu waliokuwa na haja halisi ya kuishi na kudumu kama jamii. Si kanuni ya kuahidi kwamba waamini wote watakuwa matajiri, watapata watoto au watashinda mara moja. Mungu anayewakumbuka walio wadogo na wakubwa anaendelea kuwajali pia wale ambao sala zao hazijajibiwa kama walivyotarajia. Tafsiri ya Biblia inayozingatia ukweli inapaswa kutoa nafasi kwa kilio pamoja na shukrani.

4.5 Mungu hakutupa dunia ili tuitelekeze

Dunia iliyokabidhiwa wanadamu bado ni dunia ya Mungu. Tunawajibika kwa watu na mazingira yanayoathiriwa na maamuzi yetu. Kwa hiyo, kumwamini Muumba kunatuita katika utunzaji wa vitendo: kufanya kazi kwa uaminifu, kutumia mali kwa kiasi, kusimamia haki, na kuwalinda wale watakaoishi hapa baada yetu.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 115 ni sehemu ya hoja kubwa ya Biblia dhidi ya kukipa kitu kilichoumbwa nafasi ya Muumba. Manabii wanakemea sanamu zinazohitaji kubebwa, kutengenezwa na kutetewa na wanadamu (Isa. 44:9–20; 46:1–7; Yer. 10:1–10). Paulo anatoa hoja inayofanana akiwa Athene: Mungu aliyeiumba dunia haishi katika nyumba zilizojengwa kwa mikono wala hategemei wanadamu wamtunze ili awe na uhai (Mdo. 17:24–29). Hapa tunarudi katika ungamo la kwanza la zaburi: utukufu ni wa Mungu, si wa kile tulichokijenga.

Kwa Wakristo, Agano Jipya linaongeza mwanga wa kushangaza. Yesu anaitwa mfano wa Mungu asiyeonekana (Kol. 1:15), na kupitia kwake tabia ya Mungu inajulikana kwa namna ya pekee (Yoh. 1:18; Ebr. 1:1–3). Hili halimaanishi kwamba Yesu ni sanamu nyingine iliyochongwa, wala halifuti hoja ya Israeli kuhusu ibada ya sanamu. Wakristo wanamkiri Yesu kuwa Masihi aliye hai, aliyetenda, kuteseka, kufa na kufufuka—si kitu kilichotengenezwa na watu ili kitekeleze matakwa yao.

Huduma ya Yesu inaonesha tofauti kati ya kitu kisichoweza kutenda na Mungu anayesikia, kuona na kufanya kazi. Anamsikiliza mtu aliyekuwa akipuuzwa, anamrudishia kipofu kuona, anawagusa waliotengwa na kuwaita wanafunzi wake kutumikia kwa upendo (Marko 10:46–52; Luka 7:11–17; Yoh. 13:12–17). Katika matendo haya, Wakristo wanautambua uwepo wa Mungu wa Israeli unaodhihirishwa kupitia Masihi.

Paulo anaeleza watu walivyoziacha sanamu ili kumtumikia Mungu aliye hai na wa kweli, wakimsubiri Yesu aliyefufuka (1 Thes. 1:9–10). Kwingineko, anaeleza waamini wakibadilishwa kadiri wanavyoutazama utukufu wa Bwana (2 Kor. 3:18). Haya yanatupa tofauti nzuri ya kukumbuka pamoja na Zaburi 115:8: Kile tunachokitumainia kinashiriki kutubadilisha. Katika Kristo, mabadiliko hayo yanapaswa kuzaa unyenyekevu, ukweli na upendo, wala si kiburi cha kiroho.

Hatimaye, maneno kuhusu dunia na ukimya wa mauti yanatuelekeza katika tumaini pana la Biblia. Katika 1 Wakorintho 15, Mungu anaishinda mauti kupitia ufufuo wa Kristo na ufufuo ujao wa watu wake. Ufunuo 21–22 unaonesha uumbaji unaofanywa mpya na Mungu akikaa pamoja na wanadamu. Haya ni masomo ya ujumbe wa Biblia nzima yanayopanua matumaini ya waamini; si sababu ya kusema Zaburi 115 iliweka wazi kila kipengele cha mafundisho ya baadaye kuhusu mwisho wa mambo yote.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Jiulize unategemea nini kwa siri. Hofu inapokuja, mawazo yako yanakimbilia wapi kwanza? Katika sala na hatua za hekima, au katika fedha, cheo, ushawishi au mbinu unayoamini inaweza kukuhakikishia kila kitu? Kutambua tumaini la uongo ni hatua ya kwanza kuelekea uhuru (mist. 3–8).
Jifunze kusema “Si kwetu.” Huduma inapofanikiwa, kazi ikipata sifa, au familia ikifikia lengo, toa shukrani kwa Mungu na utambue mchango wa wengine. Usifanye mafanikio kuwa mnara wa jina lako mwenyewe (mst. 1).
Ufanye uongozi uwe wa kuwajibika. Hata nyumba ya Haruni inaambiwa imtumaini BWANA pamoja na wengine (mist. 9–11). Cheo cha kiroho hakiondoi uwazi, kupokea marekebisho au wajibu wa kusimamia mali kwa uaminifu. Kiongozi anayeona hawezi kuulizwa maswali anaweza kuwa anategemea cheo chake kuliko Mungu.
Waheshimu walio wadogo na wakubwa. Huduma ya kichungaji isiishie kwa wafadhili wanaojulikana au wenye ushawishi. Watoto, wajane, wazee, watu wenye ulemavu, wafanyakazi na wahudumu wasioonekana hadharani pia wanahitaji kusikilizwa na kuheshimiwa (mist. 12–13).
Pokea baraka kama wajibu. Mali, nafasi za kuongoza na uwezo wa kusaidia vizazi vijavyo ni zawadi za kutunza. Fanya maamuzi ya uchumi kwa uaminifu na linda ardhi na maji ambayo jamii inategemea (mist. 14–16).
Msifu Mungu wakati bado una pumzi. Usisubiri maisha yawe bila tatizo ndipo utoe ushuhuda wa wema wa Mungu. Unaweza kumsifu kwa sauti, kwa machozi, kwa kuimba na wengine, au kwa tendo la huruma. Sasa ni wakati halisi wa kumwabudu (mist. 17–18).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 115 inaanza kwa kusema “Si kwetu” kabla ya kuzungumzia sanamu na tumaini lisilowekwa mahali sahihi?
Kuna tofauti gani kati ya kukithamini kitu kilichotengenezwa na wanadamu na kukifanya chanzo cha tumaini letu la mwisho?
Kauli kwamba watengeneza sanamu wanafanana nazo inatufundisha nini kuhusu jinsi tunavyobadilishwa na mambo tunayoyategemea?
Kwa nini Israeli, nyumba ya Haruni na wanaomcha BWANA wote wanakumbushwa hitaji lilelile la msaada na ulinzi wa Mungu?
Kanisa linawezaje kusherehekea baraka za Mungu bila kuwalaumu wanaopitia ugumu wa kiuchumi, kutopata watoto, magonjwa au maumivu mengine?
Ni wajibu gani unaotokana na ukweli kwamba Mungu ameikabidhi dunia kwa wanadamu?
Mistari ya mwisho inatuhimizaje kumsifu Mungu sasa, bila kuigeuza kuwa jibu la kila swali kuhusu mauti na ufufuo?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, si kwetu, bali jina lako lipewe utukufu. Umetupenda kwa uaminifu ambao sisi hatukuuumba, na unabaki kuwa Mungu aliye hai wakati vitu tunavyovitegemea vinaponyamaza.

Utusamehe tunapozifanya zawadi zako kuwa mabwana zetu, tunapotafuta sifa kuliko ukweli, na tunapotegemea nguvu zetu kana kwamba tulijiumba wenyewe. Tufundishe kuzitambua sanamu za nyakati zetu— zile tunazoweza kuzishika na zile tunazozificha ndani ya tamaa za mioyo yetu.

Uwe msaada na ngao ya watu wako. Wape ujasiri wanaopuuzwa, hekima viongozi, na uangalizi wako vizazi vyote. Baraka zinapokuja, utufanye wakarimu. Tunapoendelea kusubiri, utulinde dhidi ya kuwalaumu wenye majeraha.

Umeumba mbingu na kutukabidhi dunia. Tufundishe kuwatendea viumbe wako na wanadamu kwa heshima. Tukiwa bado na pumzi, maneno na matendo yetu yautangaze wema wako. Kwa njia ya Yesu Kristo, Bwana aliye hai. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 115 inaanza kwa watu kumwomba Mungu alipatie jina lake utukufu, kisha inaishia kwa kusanyiko linaloahidi kuendelea kumsifu. Inajibu swali kuhusu tumaini lisilowekwa mahali sahihi kwa kutangaza kwamba BWANA yu hai, anatenda na ni mwaminifu. Lakini kusanyiko linaweza kutoa ungamo hilo huku bado likisubiri jibu la sala fulani.

Zaburi 116 inaleta sauti ya mtu mmoja ambaye amepitia dhiki kubwa na sasa anaweza kusema kwamba BWANA aliisikia sauti yake. Anakumbuka kukaribia mauti, anaeleza kuokolewa kwake, na anauliza atamrudishia nini BWANA kwa wema aliomtendea. Zaburi 115 inapowaita watu kumtumaini Mungu aliye msaada na ngao yao, Zaburi 116 inasimulia habari ya mtu aliyemwita katika dhiki na akaitikia kwa shukrani.

Nyimbo hizi zinakamilishana: kumtumaini Mungu kunatuandaa kuomba, na kukumbuka ukombozi wake kunatufundisha kushukuru. Iwe bado tunasubiri au tunaangalia nyuma tukikumbuka tulivyookolewa, Mungu aliye hai—si kazi ya mikono yetu—ndiye anayestahili utukufu.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 115; Zaburi 6; 8; 13; 17; 22; 24; 30; 44; 73; 88–89; 103; 111–118; 135:15–18; Mwanzo 1:26–28; 2:15; 8:1; Kutoka 2:24; 34:6–7; Walawi 25:23; Kumbukumbu la Torati 4:28; Isaya 26:19; 44:9–20; 46:1–7; 66:1; Yeremia 10:1–10; Ezekieli 36:22–23; Marko 10:46–52; Luka 7:11–17; Yohana 1:18; 13:12–17; Matendo 17:24–29; 1 Wathesalonike 1:9–10; 1 Wakorintho 15:20–28; 2 Wakorintho 3:18; Wakolosai 1:15; Waebrania 1:1–3; Ufunuo 21–22. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, wala si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya kujifunza kuhusu mpangilio wa vitabu vitano vya Zaburi, kilio na sifa, Masihi na ufalme wa Mungu.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 115, “God and Other Objects of Trust.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la kwanza 1975. Uchambuzi wa Zaburi 115, “Not unto us!,” uk. 438–42.

Zaburi 115 — Si Kwetu: Kumtumaini Mungu Aliye Hai