Zaburi 118 — Jiwe Lililokataliwa na Siku…

Jiwe lililokataliwa linapokuwa jiwe la msingi, ni hukumu zipi za wanadamu zinazopoteza nguvu?

Muhtasari

Mungu anapogeuza dhiki kuwa shukrani, kubatilisha hukumu za wanadamu, na kuwapa watu wake tumaini jipya

Andiko kuu — Zaburi 118:22–24 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Jiwe ambalo wajenzi walilikataa limekuwa jiwe muhimu zaidi la pembeni. BWANA ndiye aliyetenda jambo hili la kushangaza, nasi tunalistaajabia. Hii ndiyo siku ya tendo la ukombozi la BWANA; na tushangilie na kufurahi ndani yake.

Wakati mwingine watu wanaamua hatima yetu kabla hadithi yetu haijafika mwisho. Mtoto anaweza kudharauliwa kwa sababu ya hali yake. Mfanyakazi mwaminifu anaweza kuachwa pembeni kwa sababu hana watu wenye ushawishi. Jamii inayopitia shida inaweza kuonekana haina kesho. Hukumu hizo zinaumiza zaidi zinapotolewa na wale waliokabidhiwa kujenga, kulinda na kuongoza.

Zaburi 118 inazungumza kuhusu jiwe lililokataliwa na wajenzi, lakini ambalo baadaye likawa sehemu muhimu ya jengo. Kabla ya kufika katika picha hiyo, mwandishi anatueleza habari za mtu aliyebanwa na dhiki, akazungukwa na maadui, akasukumwa karibu na kuanguka, lakini akasaidiwa na BWANA. Uzoefu wake unakuwa wimbo wa jumuiya nzima.

Zaburi hii haiahidi kwamba kila aliyekataliwa atakuwa maarufu au kwamba mwamini hatawahi kupambana tena. Inatuelekeza kwa BWANA ambaye upendo wake wa agano unadumu, ambaye msaada wake unaaminika kuliko nguvu za wanadamu, na ambaye anaweza kugeuza hali ambayo watu tayari walikuwa wameihesabu kuwa imekwisha.

1.0 Utangulizi

Zaburi 118 ni wimbo wa mwisho katika kundi linalojulikana kama Haleli ya Kimisri (Zab. 113–118). Zaburi hizi zinamsifu Mungu kwa wema wake, zinaadhimisha ukombozi wa Israeli na kuwaita watu kumwabudu. Mfululizo unaanzia kwa Mungu anayewainua walio chini (Zab. 113), unakumbuka kutoka Misri (Zab. 114), unatuita kumtumaini Mungu aliye hai (Zab. 115), unasimulia wokovu wa mtu aliyekuwa karibu na mauti (Zab. 116), na kuyaalika mataifa yote kumsifu (Zab. 117). Kisha tunafika katika Zaburi 118, iliyojaa shukrani kwa sababu ya ukombozi.

Mwanzoni na mwishoni tunasikia tangazo lilelile: BWANA ni mwema; fadhili zake za kudumu ni za milele (mist. 1, 29). Kila kitu katikati ya maneno haya kinaonesha jinsi ukweli huo ulivyopata maana katika maisha ya mtu na jamii. Tunasikia ushuhuda wa aliyenusurika, mwitikio wa kusanyiko, wito wa kufunguliwa kwa malango, na sifa zinazotolewa mbele za Mungu.

Zaburi inatembea katika hatua tano:

Mistari 1–4: Watu wote wanaalikwa kutangaza upendo wa BWANA unaodumu.
Mistari 5–14: Mtu aliyekabiliwa na hatari—huenda mfalme au kiongozi anayewakilisha jamii—anasimulia dhiki yake, imani na msaada wa Mungu.
Mistari 15–21: Ukombozi unakuwa ushuhuda wa wote; aliyeokolewa anakaribia malango ya haki.
Mistari 22–27: Watu wanaadhimisha mabadiliko ya kushangaza, wanaomba Mungu aendelee kuwaokoa na wanambariki ajaye kwa jina lake.
Mistari 28–29: Shukrani za mtu mmoja zinaungana tena na sifa za jumuiya nzima.

Mpangilio huu unatusaidia kuelewa mabadiliko ya wazungumzaji ndani ya wimbo. Pia unahifadhi jambo lenye uzito: watu tayari wanasherehekea ushindi, lakini bado wanaomba, “Ee BWANA, utuokoe sasa” (mst. 25).

Ujumbe mkuu: Upendo mwaminifu wa Mungu unawapa watu wake ujasiri wa kumwita wanapobanwa, kupokea ukombozi kwa shukrani, na kukataa kudhani kwamba hukumu ya wenye nguvu ndiyo neno la mwisho la Mungu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Wimbo wa shukrani wenye sauti nyingi

Zaburi 118 ni wimbo wa shukrani na ushuhuda, kama Zaburi 116, lakini tukio linalosimuliwa hapa lina upeo mpana zaidi. Mzungumzaji anasema alizungukwa na mataifa (mist. 10–12), na kusanyiko lote linashiriki kusherehekea ushindi (mist. 15–16, 22–27). Inawezekana msemaji ni mfalme au kiongozi mwingine ambaye hatari yake ilikuwa na athari kwa watu wote. Goldingay anaona dalili za kiongozi aliyenusurika katika shida iliyohusu hatima ya jamii. Kidner naye anaeleza zaburi hii kama sherehe yenye sifa za kifalme (Goldingay 2008, “Interpretation”; Kidner 2014, uk. 447–51).

Hata hivyo, zaburi haitaji vita fulani, mfalme mahsusi, wala mwaka wa kuandikwa kwake. Wachambuzi wamependekeza mazingira ya enzi ya wafalme na hata kipindi cha kurejeshwa kwa Yerusalemu baada ya uhamisho wa Babeli (linganisha 2 Nya. 20; Ezra 6; Neh. 8–9). Hizi ni hali zinazofanana na maudhui ya zaburi, si ushahidi wa kuamua kwa uhakika tukio lililoiibua.

Tunaposoma, tunahisi kama tupo katika sherehe kubwa ya hadhara. Sauti moja inawaalika Israeli, nyumba ya Haruni na wote wanaomcha BWANA kujibu. Kisha mtu aliyenusurika hatari anazungumza katika nafsi ya kwanza. Kuna sauti ya kumjibu kwenye lango na sauti ya baraka kutoka katika nyumba ya BWANA. Mpangilio huu unaweza kuonesha ibada ya kuitikiana, ambapo kiongozi na kusanyiko wanaimba kwa zamu. Lakini hatuwezi kujua kwa uhakika nani alisema kila mstari. Goldingay anaonya tusijenge ratiba kamili ya ibada kutokana na dalili chache za ushairi.

Mwisho wa Haleli na mwanzo wa hatua nyingine

Katika mapokeo ya Kiyahudi, Zaburi 113–118 zilikuja kutumiwa kwenye sikukuu muhimu, ikiwemo Pasaka. Zaburi 118 pia ina nafasi katika mapokeo yanayohusiana na Sikukuu ya Vibanda (Sukkot). Matumizi hayo yanaonesha jinsi wimbo huu ulivyoendelea kuwa muhimu. Hata hivyo, hayathibitishi kwamba uliandikwa kwa ajili ya sikukuu moja maalumu tangu mwanzo.

Wimbo una mwangwi wa kutoka Misri. Mstari wa 14 unakumbusha Kutoka 15:2, na sifa za mkono wa kuume wa BWANA zinakumbusha Kutoka 15:6. Kama Mungu alivyowakomboa watu wake katika bahari, ndivyo mwimbaji anavyoitambua nguvu ileile katika ukombozi wake wa sasa.

Nafasi ya Zaburi 118 ndani ya Kitabu cha Tano nayo ni ya maana. Wimbo unaishia kwa ushindi na shukrani, lakini unaofuata—Zaburi 119—unatuelekeza kwa Neno na maagizo ya Mungu. Tunaondoka katika sherehe ya ukombozi na kuingia katika somo kuhusu namna ya kuishi baada ya kukombolewa.

Ukweli unaouzunguka wimbo mzima

Neno la Kiebrania ḥesed, linalotafsiriwa kwa namna mbalimbali kama fadhili, upendo wa kudumu, au upendo mwaminifu wa agano, linataja uaminifu wa Mungu katika uhusiano wake na watu wake. Kauli kwamba upendo huo unadumu milele inajirudia mwanzoni na mwishoni (mist. 1–4, 29). Si kwamba hatari hazipo au kwamba kiongozi hawezi kuanguka. Ni kwamba uaminifu wa BWANA hauwezi kufutwa na mabadiliko ya hali ya wanadamu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 118:1–4 — Kila kundi liitikie kwa sifa zilezile

Maneno ya kwanza yanawaita watu kumshukuru BWANA kwa sababu ni mwema. Kisha makundi yanatajwa: Israeli, nyumba ya Haruni, na wote wanaomcha BWANA. Kila kundi linaalikwa kurudia ujumbe uleule wa upendo wa Mungu unaodumu. Mpangilio huu unafanana na Zaburi 115:9–11 na unawapa watu mbalimbali sauti katika ungamo moja.

Shukrani hapa si hisia nzuri tu. Ni kutangaza hadharani tabia ya Mungu na matendo yake. Aliyeokolewa hatakiwi kuufanya ukombozi wake kuwa mali binafsi. Goldingay anaonesha kwamba ushuhuda wa kiongozi unapaswa kulijenga kusanyiko lote. Ndiyo sababu wimbo unaanza kwa kauli ya watu wengi kabla hatujasikia historia ya dhiki ya mtu mmoja.

Kauli ya upendo unaodumu milele haimaanishi maumivu yote yataisha kwa dakika chache. Inatangaza kwamba Mungu ni mwaminifu hata wakati maisha yanapobadilika. Kusanyiko ambalo limepitia migogoro, ugonjwa, ukosefu wa mahitaji au kufukuzwa kutoka makazi linahitaji nafasi ya kutoa ushuhuda wa kweli, si kulazimishwa kutabasamu. Tunaweza kutangaza uaminifu wa Mungu bila kudai kwamba majeraha yote yamepona.

3.2 Zaburi 118:5–7 — Kutoka mahali pembamba hadi nafasi ya kupumua

Ushuhuda binafsi unaanza kwa kusema: nilipokuwa katika dhiki, nilimwita BWANA; naye akanijibu (mst. 5). Lugha ya Kiebrania inaleta tofauti kati ya kubanwa au kukandamizwa na kuwekwa mahali penye nafasi. Ni kama mtu ambaye amebanwa kila upande, halafu anafunguliwa njia ya kupumua na kusimama tena. Goldingay anaonesha kwamba kutoka kubanwa kwenda katika nafasi pana ni picha muhimu ya ukombozi hapa.

Aliyenusurika anasema: “BWANA yu pamoja nami; sitaogopa” (mst. 6). Hayo si maneno ya mtu anayejifanya kwamba wengine hawawezi kumuumiza. Mtu huyu ametoka kueleza hatari kubwa. Lakini anakataa kuwapa wanaomtisha mamlaka ya mwisho juu ya maisha yake.

Mstari wa 7 unazungumzia kuwatazama maadui katika mazingira ya ushindi. Tunapaswa kuusikia ndani ya ulimwengu wa zamani wa vita na migogoro ya kifalme. Haujengi ruhusa kwa Wakristo kuwadharau wapinzani, kuwatisha wanaowauliza maswali au kudai Mungu anaunga mkono kila ugomvi wao. Ujumbe wake ni kwamba nguvu za wanadamu haziwezi kuwa na neno la mwisho mbele ya msaada wa Mungu. Waebrania 13:6 baadaye unatumia mstari wa 6 kuwatia moyo waamini kumtumaini Mungu kwa ujasiri.

3.3 Zaburi 118:8–9 — Msaada wa watu na tumaini la mwisho si kitu kilekile

Sentensi mbili fupi zinasema kwamba ni afadhali kumkimbilia BWANA kuliko kuwategemea wanadamu au wakuu. Hizi zina mtindo wa methali za hekima zinazopatikana katika vitabu vingine vya Biblia (linganisha Mit. 16:8, 16, 19). Zinaweza kuwa mwitikio wa kusanyiko kwa ushuhuda wa kiongozi.

Maneno haya hayatukatazi kuwa na marafiki, kumwona daktari, kupata ushauri wa wataalamu, kupanga matumizi, au kuomba msaada wa viongozi waaminifu. Mara nyingi Mungu hututunza kupitia watu. Tofauti muhimu ni hii: kupokea msaada kutoka kwa mtu si sawa na kumfanya mtu kuwa msingi wa tumaini letu la mwisho.

Kwa viongozi, huu ni ujumbe unaochunguza moyo. Mchungaji anaweza kutegemea mno wafadhili wenye nguvu. Kiongozi wa taasisi anaweza kuanza kujiamini kana kwamba bila yeye hakuna kitu kinachoweza kusimama. Lakini kiongozi anayejua ameokolewa na Mungu anapaswa kuwaelekeza watu kwa BWANA, si kwa ukuu wake mwenyewe. Umaarufu wa mhubiri au utajiri wa mfadhili hauwezi kuchukua nafasi ya Mungu.

3.4 Zaburi 118:10–14 — Nimezungukwa, lakini sijashindwa kabisa

Mwandishi anarudia kwamba mataifa yalimzunguka, kisha anatumia picha za kutisha: walimjia kama nyuki wengi, na mashambulizi yao yalikuwa kama moto wa miiba. Kauli inayorudiwa ya kutenda kwa jina la BWANA inaonesha kwamba alikabiliana na hatari kwa kutegemea uwepo na nguvu za Mungu.

Kitenzi cha Kiebrania kinachotafsiriwa katika Biblia nyingi kuwa “niliwakatilia mbali” kina tofauti za maana zinazojadiliwa. Goldingay anakieleza kwa picha ya kuwafanya maadui wapoteze nguvu au kunyauka. Kidner anaona tafsiri ya “kuwarudisha nyuma” inaonesha vizuri ujumbe wa ushindi. Katika tafsiri zote mbili, mwimbaji anasimulia namna maadui walivyoshindwa au kuzuiliwa katika mazingira ya hatari kwa taifa. Huu si mwaliko wa kuwashambulia watu wa leo ambao hatukubaliani nao.

Mstari wa 13 unabadilika ghafla na kuzungumza na mtu mmoja: “Ulinisukuma kwa nguvu ili nianguke.” Hatuambiwi kwa uhakika huyo anayesemeshwa ni nani. Huenda ni adui ambaye mashambulizi yake yamekuwa yakielezwa. Lakini mstari unaofuata unaweka kiini cha ushuhuda: “BWANA akanisaidia.” Aliyenusurika hatoi ushindi huu kama ushahidi kwamba yeye hawezi kuanguka.

Mstari wa 14 una mwangwi wa wimbo wa Israeli baada ya kuvuka bahari: BWANA amekuwa nguvu zake, wimbo wake na wokovu wake (Kut. 15:2). Ukombozi mpya unasimuliwa kwa kukumbuka ukombozi wa zamani. Hiyo ni njia muhimu ya imani ya Biblia: tunakumbuka Mungu alivyotenda ili tupate ujasiri wa kuendelea kumtumaini.

3.5 Zaburi 118:15–18 — Mkono wa kuume wa BWANA na maisha yaliyorudishwa kwa ushuhuda

Sasa tunasikia sauti za furaha katika hema za wenye haki. Watu wanashangilia wokovu na kutangaza nguvu za mkono wa kuume wa BWANA. Katika lugha ya mashairi ya Biblia, mkono huo ni picha ya uwezo wake wa kutenda na kuokoa (linganisha Kut. 15:6). Kwa hiyo, heshima ya ushindi inaelekezwa kwa Mungu, si kwa kiongozi pekee.

Kisha mwimbaji anasema: “Sitakufa bali nitaishi, nami nitasimulia matendo ya BWANA” (mst. 17). Kwa muktadha wake, huu ni ushuhuda wa mtu aliyekuwa karibu na kifo lakini akaokolewa. Si ahadi kwamba mwamini hatakufa kamwe. Wala haupaswi kutumiwa kumlaumu mgonjwa ambaye hajapona. Zaburi 116 inasimulia kuokolewa; Zaburi 102 inatukumbusha kwamba maisha yetu bado ni mafupi na dhaifu. Biblia ina nafasi kwa ushuhuda na maombolezo.

Mstari wa 18 unaongeza kwamba BWANA alimrudi au kumwadibisha sana, lakini hakumtoa afe. Kitenzi cha Kiebrania kinaweza kumaanisha kukosoa, kufundisha au kutoa nidhamu yenye kusudi la kurekebisha. Goldingay anaonya tusikifanye kuwa lugha ya kisasi kwa kosa fulani tunalodhani tunalijua. Zaburi haisemi dhiki yake ilisababishwa na dhambi gani ya binafsi. Kwa hiyo, si sahihi kuwaambia watu wanaougua, wanaofiwa au wanaopitia umaskini kwamba ni lazima Mungu anawaadhibu kwa sababu ya kosa fulani.

Mtu huyu aliyenusurika anajua ana kazi ya kufanya: kuyasimulia matendo ya BWANA. Msaada aliopata unamfanya awe shahidi wa rehema, si mtu anayejiona bora kuliko wale ambao bado wanasubiri msaada.

3.6 Zaburi 118:19–21 — Nifungulieni malango ya haki

Aliyeokolewa anaomba malango ya haki yafunguliwe ili aingie kumshukuru BWANA. Sauti nyingine inaitikia na kutangaza kwamba lango ni la BWANA na wenye haki wanaweza kuingia. Hapa tunaweza kufikiria malango ya hekalu, ya mji, au ibada ya kukaribisha aliyerudi kutoka kwenye hatari. Hatujui kwa uhakika ni lango gani lililomaanishwa katika tukio la kwanza.

Kidner anasikia mazungumzo yanayofanana na mwito na mwitikio katika Zaburi 24: kundi linafika, halafu linakaribishwa. Goldingay anasisitiza kwamba lango linaitwa la BWANA kwa sababu mji na mahali pa ibada ni vyake, si kwa sababu Mungu amefungiwa ndani ya jengo na hawezi kutenda nje yake.

Maneno “malango ya haki” yanatuunganisha ibada na maadili. Hatupaswi kusherehekea kuingia mahali patakatifu huku tukikataa ukweli na uadilifu katika maisha ya kawaida. Hata hivyo, hatupaswi kuyatumia maneno haya kuwazuia wenye kutubu au kuwanyanyapaa maskini, wagonjwa na wenye historia ngumu. Mwito wake ni kumkaribia Mungu kwa kweli, si kujifanya sisi hatuna kasoro.

Mstari wa 21 unarudisha ushuhuda wa mtu mmoja: “Umenijibu, nawe umekuwa wokovu wangu.” Kilio kilichoanzia katika mahali pa dhiki sasa kinageuka kuwa shukrani katikati ya watu wa Mungu.

3.7 Zaburi 118:22–24 — Jiwe lililokataliwa na wajenzi

Hii ndiyo picha inayokumbukwa zaidi katika zaburi: jiwe ambalo wajenzi walilikataa limekuwa jiwe kuu la pembeni. Wajenzi walilichunguza na kuona halifai kwa kazi yao. Lakini baadaye jiwe hilohilo likawa muhimu kwa uimara na mpangilio wa jengo.

Maneno ya Kiebrania yanayoweza kutafsiriwa kama “jiwe kuu la pembeni” yanaweza kuonesha jiwe la msingi linalounganisha kuta au jiwe jingine muhimu katika sehemu ya juu ya jengo. Wataalamu wanajadili picha mahsusi ya ujenzi. Lakini maana ya mfano ni wazi: wale waliofikiri wanajua kitu chenye thamani walikikosea. Matokeo yanayoshangaza yanahusishwa na tendo la BWANA.

Katika mazingira ya kwanza ya zaburi, jiwe hilo lilikuwa nani? Huenda lilimaanisha mfalme aliyekuwa ametupiliwa mbali, kiongozi mwingine aliyewakilisha watu, au Israeli yenyewe—taifa dogo lililodharauliwa na mataifa yenye nguvu. Goldingay anazingatia uwezekano wa kiongozi au watu anaowawakilisha. Kidner anaona maana ya kifalme kuwa yenye uzito. Zaburi haimpi jiwe hilo jina ambalo lingefunga mjadala. Kwa hiyo, maana yake katika historia ya Israeli inahitaji kusikilizwa kabla hatujaendelea na matumizi yake katika Agano Jipya.

Mistari ya 23–24 inatualika kushangaa na kufurahi: BWANA ndiye aliyetenda jambo hili. Siku inayosifiwa imekuwa ya pekee kwa sababu ya ukombozi alioutenda Mungu. Maneno maarufu “Hii ndiyo siku aliyoifanya BWANA” yanaweza kutusaidia kushukuru kwa siku yoyote. Lakini ndani ya zaburi hii yanazungumzia hasa siku ya wokovu wa kushangaza. Si kauli tu kuhusu kalenda, wala si ahadi kwamba kila siku tutapokea ushindi tunaoutaka.

Mfano wa jiwe unatufundisha unyenyekevu katika kuwahukumu wengine. Viongozi wa dini, siasa na jamii wanaweza kukosea katika kutambua thamani ya mtu au jambo. Tusikilize kwa makini wale waliokataliwa. Lakini pia tusihitimishe kwamba kila mwenye kukataliwa ndiye mwenye haki, au kwamba kila kiongozi anayekosolewa ndiye jiwe teule la Mungu.

3.8 Zaburi 118:25–27 — “Tuokoe sasa,” baraka, na mstari wenye tafsiri tofauti

Katikati ya shangwe, kusanyiko linatoa ombi jingine: “Ee BWANA, utuokoe, tafadhali; utufanikishe” (mst. 25). Maneno ya Kiebrania hôšîʿâ nāʾ ndiyo chanzo cha neno tunalolijua kama “Hosana.” Katika matumizi yake ya awali ni kilio cha kuomba wokovu, si neno la kupaza sifa pekee. Watu walioshuhudia ukombozi wanafahamu kwamba kesho wanaweza tena kuhitaji msaada wa Mungu.

Mstari wa 26 unamtangaza mwenye baraka yule anayekuja kwa jina la BWANA, huku watu waliopo katika nyumba ya BWANA wakitoa baraka. Huenda mazingira ya kwanza yalikuwa mapokezi ya kiongozi aliyenusurika au kikundi kilichokuja kuabudu. Ujumbe unabaki kwamba mamlaka na baraka vinatoka kwa BWANA; havitokani na ubora wa asili wa mwanadamu anayekaribishwa.

Mstari wa 27 una sehemu ngumu kuitafsiri. Kwanza unasema BWANA ndiye Mungu, naye ametupa nuru. Lakini agizo linalofuata linatafsiriwa kwa namna mbili zinazojulikana:

Fungeni sadaka ya sikukuu kwa kamba na kuileta kuelekea madhabahuni, au
Unganeni katika msafara wa sikukuu wenye matawi hadi karibu na madhabahu.

Maneno ya Kiebrania yanayohusishwa na sikukuu au sadaka ya sikukuu, pamoja na kamba au matawi, yamesababisha mjadala wa tafsiri. Goldingay na Kidner wanapendelea kwa kiasi kikubwa maana ya sadaka iliyofungwa na kupelekwa madhabahuni, ingawa wanatambua ushahidi wa tafsiri za kale na mapokeo yanayounga mkono picha ya msafara. Biblia yenyewe haitupi taarifa za kutosha kusema kwa uhakika kwamba desturi fulani ya sikukuu ya leo ndiyo iliyokuwa ikifanyika siku ya kwanza ya wimbo huu.

Jambo la msingi halipotei: sherehe inamwelekea Mungu aliyetupa nuru, ishara ya ukombozi, baraka na maisha yaliyorejeshwa. Heshima inaishia kwake, si kwa shujaa wa kibinadamu.

3.9 Zaburi 118:28–29 — Ushuhuda binafsi unakuwa tena wimbo wa watu wote

Mwisho wa zaburi unamsikia aliyenusurika akisema: “Wewe ndiwe Mungu wangu; nitakushukuru na kukutukuza.” Kusimulia mbele ya watu hakujafuta uhusiano wake binafsi na BWANA. Kisha kauli ya mwanzo inarudi: mshukuruni BWANA kwa maana ni mwema; fadhili zake ni za milele.

Huu ni mpangilio wa kifasihi wenye uzuri mkubwa. Baada ya kusikia kuhusu maadui, hofu, ushindi, jiwe lililokataliwa na sala mpya, tunarudi katika ukweli wa mwanzo. Lakini sasa tumeusikia ukweli huo ukipita katika historia ya mwanadamu. Ushuhuda wa mtu mmoja unapaswa kuwasaidia wengine kumsifu Mungu, si kuanza kumwabudu mtu aliyenusurika.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Upendo wa Mungu unaizunguka dhiki; hauifuti dhiki katika simulizi

Zaburi inatangaza upendo wa Mungu mwanzoni na mwishoni si kwa sababu kila kitu katikati kilikuwa rahisi. Inauzunguka ukweli wa hatari kwa ungamo kwamba BWANA ni mwaminifu. Kibwagizo hakituamuru kuficha maumivu; kinatuita kukumbuka kwamba woga na mashambulizi si maelezo pekee ya maisha.

Kanisa linaweza kuyashika mambo haya pamoja kwa kuruhusu ushuhuda na kilio. Familia iliyoona msaada wa Mungu inaweza kushukuru. Familia ambayo bado inapambana inahitaji kuombewa na kusindikizwa, si kulaumiwa kana kwamba ukosefu wa matokeo ya haraka unaonesha upungufu wa imani.

4.2 Ukombozi unapaswa kutufundisha kupunguza utegemezi wa wenye nguvu

Mistari ya 8–9 inaonya dhidi ya tumaini lisilowekwa mahali pake. Hata kiongozi mzuri ni mwanadamu. Umaarufu, pesa au mamlaka ya kisiasa hayawezi kubeba jukumu la kuwa chanzo cha tumaini la mwisho. Jamii ya waamini yenye hekima inahitaji uwajibikaji wa fedha, uongozi unaochunguzwa, maamuzi yaliyo wazi na uwezekano wa kumrekebisha kiongozi anayekosea.

Kumtumaini Mungu hakuondoi haja ya busara na mipango. Kunazuia mipango hiyo kugeuka miungu yetu.

4.3 Mungu anaweza kugeuza hukumu ya watu, lakini si kila aliyekataliwa ana haki

Mfano wa jiwe una faraja na pia una jukumu la kutufanya tufikiri. Wale wanaosema mtu hana thamani wanaweza kuwa wamekosea. Mungu anaweza kuwarejesha waliopuuzwa na kuyapa nafasi mambo yaliyodharauiwa. Lakini kukataliwa peke yake hakuthibitishi kwamba mtu ni mwadilifu. Zaburi inasema BWANA ndiye aliyeleta mabadiliko, naye ni Mungu wa haki na ukweli.

Tuwasikilize walioachwa pembeni, tuipime mifumo yetu ya maamuzi na tuendelee kuwa waaminifu katika kuchunguza ukweli. Tusijifariji kwa kudhani kwamba kila jambo linalotukera ni mateso tunayopata kwa ajili ya Mungu.

4.4 Shukrani haziishi kwa sababu mahitaji yote yamekwisha

Kilio cha “tuokoe sasa” kinakuja baada ya sherehe ya ukombozi. Mpangilio huu una maana kubwa. Msaada wa jana hauondoi mahitaji yote ya kesho. Shukrani za Kikristo si imani kwamba matatizo yote tayari yametatuliwa. Ni ujasiri wa kuendelea kuomba kwa Mungu ambaye ametusikia na anaendelea kuwa mwaminifu.

4.5 Ibada isigeuke maonesho ya mtu mashuhuri

Malango, mapokezi na sherehe za zaburi hii zinaweza kututia moyo kuabudu kwa furaha. Lakini lengo ni kumkiri Mungu. Ushuhuda hauelekezwi kwenye utukufu wa mwanadamu. Ibada inayomwadhimisha kiongozi kuliko Mungu, inayowadhalilisha wakosoaji, au inayopuuza walio dhaifu inapingana na tabia ya BWANA ambaye upendo wake unatangazwa humo.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 118 inakumbuka historia kuu ya Israeli. Mstari wa 14 una mwangwi wa Kutoka 15:2, na mistari ya 15–16 inatukumbusha mkono wa kuume wa BWANA uliotenda kwa nguvu wakati wa kutoka Misri. Kama ukombozi ule wa baharini ulivyokuwa mfano wa matendo ya Mungu yaliyokuja baadaye, ndivyo mwimbaji anavyoona ukombozi wake kuwa tendo lingine la Mungu mwaminifu.

Picha ya jiwe muhimu inayohusishwa na tendo la Mungu ina mwangwi katika maandishi mengine (Isa. 28:16; linganisha Zek. 4:7). Katika mazingira ya kwanza, wimbo huu unaweza kuwa ulimhusu mfalme, kiongozi mwakilishi, au Israeli yenyewe baada ya kupita katika hali ya kudharauliwa. Ni muhimu kuiheshimu historia hiyo kabla ya kuutumia wimbo katika tafsiri ya Kikristo.

Agano Jipya linairudia Zaburi 118 mara nyingi linapoeleza Yesu:

Yesu anapoingia Yerusalemu, umati unapaza “Hosana” na kutumia maneno ya baraka kwa yule ajaye kwa jina la BWANA (Mt. 21:9; Marko 11:9–10; Yoh. 12:13). Kilio hicho kinachanganya shangwe na ombi kwamba Mungu alete wokovu.
Yesu mwenyewe ananukuu maneno ya jiwe lililokataliwa, akijadili namna watu wanavyoweza kukataa makusudi ya Mungu (Mt. 21:42–46; Marko 12:10–11; Luka 20:17–18). Ni muhimu kukumbuka kwamba migogoro ya Injili inahusu wahusika na matendo maalumu; maandiko haya hayatoi ruhusa ya kudai kwamba Wayahudi wote wamekataliwa na Mungu.
Petro anaitumia picha ya jiwe kueleza kifo na ufufuo wa Yesu, ambaye alikataliwa lakini akathibitishwa na Mungu (Mdo. 4:10–12). Nyaraka nyingine zinatumia mfano huo kueleza nafasi ya Kristo katika ujenzi wa watu wa Mungu (1 Pet. 2:4–8; Efe. 2:19–22).

Haya ni matumizi ya Agano Jipya yanayokua ndani ya simulizi la Biblia nzima. Hatupaswi kujifanya kwamba waimbaji wa zamani tayari walijua kila tukio la kihistoria la maisha ya Yesu. Goldingay anakumbusha kwamba tunapaswa kusikia ujumbe wa Zaburi 118 wenyewe, sambamba na namna Agano Jipya linavyoisoma katika mwanga mpya. Kidner anasisitiza hasa namna sherehe ya mfalme, kukataliwa kwa jiwe na kuthibitishwa kwake vinavyooneshwa katika huduma na ufufuo wa Yesu.

Ushindi wa Yesu unatupa pia namna tofauti ya kuelewa ufalme. Yesu hakushinda kwa kuwa na jeshi kubwa zaidi kuliko la maadui zake. Injili zinasimulia mateso, kile kilichoonekana kuwa kushindwa, na hatimaye Mungu kumthibitisha kupitia ufufuo. Wanafunzi wake hawajaamriwa kurudia vita vya kale vya Zaburi dhidi ya wakosoaji wao. Wanaitwa kuwapenda maadui, kusimamia haki na kumshuhudia Bwana aliyefufuka (Mt. 5:43–48; Rum. 12:17–21).

Hatimaye, jiwe lililorejeshwa katika nafasi yake linatuelekeza kwenye tumaini kwamba Mungu atafanya vitu vyote kuwa vipya. Kwa imani ya Kikristo, ufufuo wa Yesu ni mwanzo wa uumbaji mpya ambao ndani yake mauti na uovu havitakuwa na neno la mwisho (1 Kor. 15:20–28; Ufu. 21:1–5). Zaburi 118 haielezi picha yote ya wakati huo ujao, lakini wimbo wake wa ukombozi una nafasi ndani ya tumaini hilo.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Taja kwa ukweli mahali unapobanwa. Ni tatizo gani linalokuletea hofu—msiba, mashtaka, mgogoro, ukosefu wa mahitaji au uchovu? Ushuhuda wa Zaburi 118 unaanza kwa kukiri dhiki, si kujifanya haipo.
Omba kabla ya kuifanya nguvu ya mtu kuwa kimbilio lako la mwisho. Tafuta ushauri mzuri, matibabu, msaada wa kisheria na usaidizi wa watu unaohitajika. Lakini usiifanye fedha, cheo au mtu mwenye ushawishi kuwa msingi wa mwisho wa usalama wako.
Wape waliookolewa nafasi ya kushuhudia bila kuwafanya miungu ya jamii. Ushuhuda wa kweli umtukuze Mungu. Usilinganishe mtu aliyepona au aliyesaidiwa haraka na mwingine ambaye bado anaumia kana kwamba Mungu anampenda mmoja zaidi.
Chunguza watu ambao jumuiya yako imewatupilia mbali. Je, maskini, vijana, wenye ulemavu au wasiokuwa na majina makubwa wanasikilizwa? Picha ya jiwe lililokataliwa ikuchochee kufanya maamuzi kwa makini, bila kuacha kupima ukweli.
Shukuru huku ukiendelea kushughulikia mambo ambayo hayajakamilika. Furahia hatua nzuri zilizopatikana, lakini endelea kuomba na kutenda mahali penye majeraha. Mstari wa 25 unatufundisha kwamba kukumbuka msaada wa zamani na kuwa na hitaji la leo vinaweza kwenda pamoja.
Usigeuze lugha ya vita ya Biblia kuwa ruhusa ya kulipiza kisasi. Migogoro ya kitaifa ya zaburi hii ni sehemu ya historia yake ya kale. Wakristo wanaitwa kutafuta haki, kuwalinda walio dhaifu na kuacha chuki ya kulipiza kisasi (Mt. 5:44; Rum. 12:19–21).
Ufanye wimbo wa jumuiya uwe mkubwa kuliko kiongozi wake. Huduma inapofanikiwa, gawana heshima, imarisha uwajibikaji na kumbuka kwamba upendo wa BWANA unaodumu—si ustadi wa mtu mmoja—ndio sababu ya msingi ya kushukuru.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kurudiwa kwa maneno “fadhili zake ni za milele” kunatusaidiaje kuelewa simulizi la hatari na ukombozi katika Zaburi 118?
Tunawezaje kutofautisha kupata msaada wa watu na kuwafanya wanadamu au watawala kuwa kimbilio letu la mwisho (mist. 8–9)?
Jiwe lililokataliwa linaweza kuwa lilimaanisha nani katika mazingira ya kwanza ya zaburi, na kwa nini muktadha huo ni muhimu?
Kilio cha “utuokoe sasa” kinatufundisha nini kinapojitokeza baada ya sherehe ya ushindi?
Wakristo wanawezaje kuiunganisha Zaburi 118 na kuingia kwa Yesu Yerusalemu, msalaba na ufufuo bila kuhalalisha chuki dhidi ya Wayahudi?
Ni sauti za watu gani zinazoweza kuwa zinapuuzwa katika makanisa, taasisi na familia zetu? Tungeoneshaje usikivu wa kweli?
Kama Mungu amekusaidia kuvuka dhiki, unawezaje kutoa ushuhuda utakaokuza unyenyekevu, shukrani na huduma badala ya majivuno?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA Mungu wetu, wema wako ni mkuu kuliko hofu zinazotuzunguka, na upendo wako mwaminifu hauishi tunapobanwa na shida za kila upande.

Tunapojikuta katika mahali pembamba, sikia kilio chetu. Tupe nafasi ya kupumua, hekima ya kutafuta msaada unaofaa, na ujasiri wa kutenda kwa ukweli. Utulinde tusije tukazitegemea nguvu za wanadamu kuliko uaminifu wako.

Utusamehe tunapowadharau wengine kwa sababu wanaonekana wadogo, wamejeruhiwa au hawana hadhi. Tufundishe kufanya maamuzi yenye haki na kuwaheshimu wale ambao bado hatujazisikia hadithi zao.

Unapotukomboa, zifanye shukrani zetu ziwe chanzo cha ukarimu. Njia inapobaki ngumu, utusaidie kuendelea kuomba bila kukata tamaa. Wafundishe viongozi wetu kuwaelekeza watu kwako badala ya kujitukuza. Yafundishe makusanyiko yetu kushangilia bila kuwasahau wanaoendelea kuteseka.

Tunakushukuru kwa Yesu Kristo, Bwana aliyekataliwa na kufufuliwa, ambaye kupitia kwake tunaujua upendo wako wa wokovu. Ijenge mioyo yetu ifanane na unyenyekevu, uvumilivu na rehema zake.

Kwa maana wewe ni mwema, na fadhili zako ni za milele. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 118 inahitimishwa kwa furaha. Aliyenusurika amekaribishwa, jiwe lililokataliwa limekuwa muhimu, na watu wote wanarudia ungamo la upendo wa Mungu unaodumu. Lakini mwisho huu pia unatupatia swali: Watu waliokombolewa wanapaswa kuishije baada ya sherehe?

Zaburi 119 inatujibu kwa kutuelekeza katika Torati ya BWANA—mafundisho yake, maagizo yake, hukumu zake na ahadi zake. Hii ndiyo zaburi ndefu zaidi, iliyopangwa kwa ustadi kufuata herufi za alfabeti ya Kiebrania. Inatafakari kuishi, kuteseka, kutumaini na kuomba huku Neno la Mungu likiwa katikati ya maisha.

Kwa hiyo, hatua inayofuata inafaa sana. Zaburi 118 inaadhimisha tendo la Mungu la kuokoa; Zaburi 119 inatufundisha maisha ya utii unaotokana na kusikiliza Neno lake. Ukombozi na maagizo ya Mungu si maadui. Mungu anayetufungulia nafasi ya kupumua anatufundisha pia njia ya kutembea.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 118; Zaburi 2; 18; 24; 56; 113–119; 136; Kutoka 15:1–18; 2 Nyakati 20; Ezra 6; Nehemia 8–9; Isaya 28:16; Yeremia 33:10–11; Zekaria 4:7; Mathayo 5:43–48; 21:1–46; Marko 11:1–10; 12:10–11; Luka 20:17–18; Yohana 12:12–19; Matendo 4:10–12; Warumi 12:17–21; 1 Wakorintho 15:20–28; Waefeso 2:19–22; Waebrania 13:6; 1 Petro 2:4–8; Ufunuo 21:1–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mpangilio wa Kitabu cha Zaburi, tumaini la kifalme, na nafasi ya Haleli katika Kitabu cha Tano.
BibleProject. 2026. Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources. Muhtasari wa mpangilio wa Zaburi na mada za tumaini la Masihi.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 118, “The Stone Spurned.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 118, “Hosanna!,” uk. 447–51.

Zaburi 118 — Jiwe Lililokataliwa na Siku ya Ukombozi