Zaburi 119 — Taa ya Safari Ndefu

01

Muhtasari

Kujifunza kulipenda Neno la Mungu katikati ya mateso, maswali, na hitaji letu la neema

Andiko kuu — Zaburi 119:105, 176 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Neno lako ni taa ya miguu yangu na mwanga wa njia yangu. … Nimepotea kama kondoo aliyepotea; mtafute mtumishi wako, kwa maana sikuzisahau amri zako.

Mtu anayesafiri kabla ya jua kuchomoza hahitaji kuona kila kona ya barabara iliyo mbele yake. Anahitaji mwanga wa kutosha kuona mahali pa kukanyaga katika hatua inayofuata. Lakini afanye nini kama safari ni ndefu, watu wanampa ushauri unaopingana, mateso yanamtia wasiwasi, na hata moyo wake mwenyewe si rahisi kuutumaini?

Zaburi 119 inatoa jibu ambalo si rahisi kama tunavyoweza kutarajia. Haitupi njia ya mkato ya kuyakwepa matatizo. Inatufundisha kuendelea kuzungumza na Mungu anayefundisha, anayetegemeza, anayerekebisha, na anayewatafuta watu wake. Mistari yake 176 inaifanya kuwa zaburi ndefu kuliko zote. Lakini swali linalojirudia ndani yake ni la kawaida kabisa: Ninawezaje kutembea kwa uaminifu leo?

Mzungumzaji analipenda fundisho la Mungu. Hata hivyo, hapiti maisha bila hofu, kuchanganyikiwa, uchovu au makosa. Anazungumza kuhusu furaha na fedheha, uhuru na upinzani, ahadi ya kutii na kilio cha kuomba msaada. Kwa hiyo, Zaburi hii si sifa ndefu kuhusu Biblia tu. Ni mazungumzo yanayoendelea kati ya mwanadamu na Mungu kuhusu kujifunza kuishi.

02

1.0 Utangulizi

Zaburi 119 inafuata Zaburi 118, ambayo inasherehekea ukombozi wa Mungu na jiwe lililokataliwa na wajenzi kuwa jiwe muhimu la pembeni. Swali linalofuata linafaa kabisa: Waliokombolewa wanawezaje kujifunza kutembea? Zaburi 119 inajibu kwa kurudi tena na tena katika mafundisho ya BWANA: kile anachoamuru, anachoahidi, anachohukumu, anachofundisha na anachokifunua.

Zaburi ina muundo wa pekee wa kialfabeti katika Kiebrania. Alfabeti hiyo ina herufi 22. Kwa hiyo, Zaburi 119 ina beti 22, kila beti ikiwa na mistari minane. Katika kila beti, mistari yote minane inaanza kwa herufi ileile ya Kiebrania. Mistari minane ya kwanza inaanza kwa Alefu, inayofuata kwa Beth, na kadhalika mpaka Taw. Mpangilio huu hauwezi kuonekana kikamilifu tunapotafsiri kwa Kiswahili au Kiingereza, lakini tunaweza kuuhifadhi kwa kuonesha beti zake.

Ili kuifuata vizuri, tunaweza kutambua mikusanyiko hii ya mawazo:

• Mistari 1–40: Mwanafunzi anaomba uadilifu, ufahamu na moyo unaopenda njia za Mungu.
• Mistari 41–80: Ahadi, mateso, urafiki na marekebisho vinashiriki kujenga uvumilivu.
• Mistari 81–120: Tumaini linajaribiwa na upinzani, lakini fundisho la Mungu linabaki kuwa la kutegemewa.
• Mistari 121–160: Haki, utambuzi, huruma na sala ya dharura vinaonekana kwa nguvu zaidi.
• Mistari 161–176: Katikati ya vitisho, mwabudu anapata amani katika Neno la Mungu, lakini anamalizia kwa kuomba atafutwe kama kondoo aliyepotea.

Hizi ni njia za kutusaidia kusoma; si migawanyo mitano rasmi ya shairi la Kiebrania. Goldingay anaonya tusilazimishe Zaburi hii kuwa hoja moja inayopanda hatua kwa hatua. Mawazo yake yanarudiwa, yanagusana na kukamilishana kwa namna mbalimbali (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 119).

Ujumbe mkuu: Mafundisho ya Mungu ni zawadi kwa maisha yote, si habari za kujaza akili tu. Kujifunza kwake kunahusisha upendo, utii, kilio cha kweli, uwezo wa kupambanua mema na mabaya, na kumtegemea Mungu mwenye neema asiyewaacha wale ambao bado wanajifunza kutembea.

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Sala iliyopangwa kutoka herufi ya kwanza hadi ya mwisho

Zaburi 119 haina kichwa kinachomtaja mwandishi katika maandishi ya kawaida ya Kiebrania, wala hatuna tarehe yake ya uhakika. Mzungumzaji anataja wakuu wanaompinga (mst. 23), dhihaka (mst. 22), uongo unaosemwa dhidi yake (mst. 69), hatari (mist. 85, 95), na hitaji la kutendewa haki (mist. 84, 121–122). Hali hizo zinaweza kufanana na vipindi tofauti vya historia ya Israeli. Kwa hiyo, hatuna msingi wa kudai kwa uhakika kwamba aliyeiandika ni Daudi, Ezra au mtu mwingine maalumu.

Muundo wa alfabeti unayashikilia pamoja mawazo mengi. Badala ya kujenga hoja inayofuata hatua zisizorudiwa, kila mstari unaweza kuwa sala, ungamo, ombi au ushuhuda unaoweza kusimama wenyewe. Goldingay anaiona Zaburi hii kama hazina ya maneno ambayo waamini wanaweza kumwambia Mungu katika nyakati tofauti. Anaonesha pia kwamba mwandishi hajapanga msamiati wake kwa kanuni ngumu isiyoruhusu tofauti. Urefu na muundo wa alfabeti vinaonesha wingi wa tafakari, si kitabu cha maagizo ya kiufundi (Goldingay 2008, “Interpretation”).

Kidner anaeleza kwamba kurudia maneno hakumaanishi kukosa mawazo. Kurudia kunatusaidia kuona uzuri wa mafundisho ya Mungu kutoka pande mbalimbali, na jinsi yanavyoweza kumtegemeza mtu aliye katika shinikizo (Kidner 2014, maelezo ya Zaburi 119, uk. 452–465).

“Sheria” ina maana gani katika Zaburi hii?

Neno la Kiebrania torah linaweza kumaanisha mafundisho au maelekezo. Katika mazingira mengine hutumika kuhusu Torati ya Musa au mwongozo ambao Mungu amewapa watu wake. Hapa, “sheria” inaweza kuwa tafsiri finyu tukisikia tu orodha ya amri na makatazo. Mwandishi anatumia maneno ya ukoo mmoja wa maana: Torati/mafundisho (torah), shuhuda (ʿedot), mausia (piqqudim), amri au maagizo yaliyowekwa (huqqim), amri (mitswot), hukumu/maamuzi ya haki (mishpatim), na neno au ahadi (dabar, ʾimrah). Pia anazungumzia njia na mapito ya maisha.

Wasomi mara nyingi hutaja makundi manane makuu ya maneno ya mafundisho ya Mungu. Lakini si kwamba kila mstari au kila beti una neno moja tu kutoka kila kundi. Kuna tofauti ndogo za namna ya kuhesabu na kuainisha istilahi hizo. Muhimu zaidi, maneno haya yote yanatuelekeza kwa Mungu anayesema, anayefundisha, anayeahidi na anayehukumu kwa haki. Hayawi vitu vinane tofauti vya kuabudiwa.

Wakristo wanapaswa pia kutofautisha matumizi ya neno “Neno.” Katika Zaburi 119, kwanza linahusu ujumbe na mafundisho ya Mungu katika maisha ya Israeli. Hatupaswi kudai kila linapotajwa kwamba mwandishi alikuwa akilitumia kama jina la Yesu lililo katika Yohana 1:1–14. Tunaweza kuisoma zaburi katika mwanga wa Kristo, lakini tuanze kwa kusikia maana iliyokuwa ndani ya historia ya Israeli.

Nafasi yake kati ya ukombozi na safari

Zaburi 118 inaishia kwa shukrani baada ya ukombozi. Zaburi 119 inachunguza njia ya kuishi kwa watu waliokombolewa. Zaburi 120 inaanza Nyimbo za Kupanda (Zab. 120–134), mkusanyiko unaohusishwa na safari za ibada kuelekea Sayuni. Mpangilio huu unatualika kutafakari mfuatano mzuri: shukrani kwa ukombozi (118), kuundwa kwa maisha kupitia fundisho la Mungu (119), kisha safari ya ibada na tumaini (120 na kuendelea). Huo ni uhusiano wa kifasihi ndani ya kitabu; hauwezi peke yake kuthibitisha kwamba zaburi hizo ziliandikwa na mtu mmoja au kwa tukio moja.

04

3.0 Kutembea Katika Maandiko: Beti Zote Ishirini na Mbili

3.1 Alefu — Zaburi 119:1–8: Heri wanaotembea katika njia ya Mungu

Zaburi inaanza kwa tangazo la heri, si kitisho. Heri watu wenye mwenendo wa uadilifu, wanaotembea katika mafundisho ya BWANA, wanaomtafuta kwa moyo wote na wanaojiepusha na uovu. Hapa tunaisikia Zaburi 1, inayomwonesha mwenye heri kama mtu anayelifurahia fundisho la Mungu.

Lakini mara moja mzungumzaji anatoka katika kauli za jumla na kuanza kuomba: “Laiti njia zangu zingekuwa imara” katika kuyashika maagizo ya Mungu (mst. 5). Anaijua njia njema, lakini bado anahitaji msaada ili aipitie. Ahadi yake ya kutii inaishia kwa ombi: usinipungukie au kuniacha kabisa (mst. 8).

Hii inatulinda kutokana na kujisifu kwamba tumefika na pia kutokana na kukata tamaa. Utii unachukuliwa kwa uzito, lakini uwepo wa Mungu anayefundisha hauwezi kuachwa pembeni.

3.2 Beth — Zaburi 119:9–16: Kuilinda njia na kuliweka Neno moyoni

Swali linalojulikana sana ni hili: Kijana ataisafishaje njia yake? (mst. 9). Jibu linamhimiza kuifuata njia kwa kuzingatia Neno la Mungu. Mwanafunzi anamtafuta BWANA kwa moyo wote, anaweka Neno moyoni, anatangaza hukumu zake na kufurahia shuhuda zake zaidi ya mali.

Hii haimaanishi kwamba kukariri mstari mmoja tu kunazuia majaribu kama dawa ya kimiujiza. Beti inaunganisha kumtafuta Mungu, kujifunza, kusema, kutafakari na kuchagua. Mambo tunayoyahifadhi katika moyo yanaanza kuunda tamaa na maamuzi yetu. Neno linathaminiwa si kama hirizi, bali kama mwongozo wa kweli.

Mstari wa kijana unatufaa tunapowafundisha vijana. Hawahitaji makatazo pekee. Wanahitaji mazungumzo ya ukweli, mifano ya watu wenye hekima, watu wanaowasikiliza, na mazoea yatakayowasaidia kutambua kile kinachojenga maisha.

3.3 Gimeli — Zaburi 119:17–24: Nifumbue macho katika dunia yenye upinzani

Mwanafunzi anaomba: “Unifumbue macho” ili aone maajabu katika mafundisho ya Mungu (mst. 18). Pia anajiita mgeni duniani (mst. 19). Amri za Mungu zinampa mwelekeo anapoishi katika mazingira yanayomfanya ajisikie mgeni.

Upinzani si wa kufikirika. Watu wenye mamlaka wanamjadili kwa uhasama, lakini yeye anaendelea kutafakari maagizo ya Mungu. Anayaita mashauri au shuhuda za Mungu washauri wake (mist. 23–24). Hilo halimaanishi kutokubali ushauri mzuri wa wanadamu. Linamaanisha kwamba kauli ya mwenye mamlaka si kipimo cha mwisho cha ukweli.

Tunaposingiziwa, kusemwa vibaya au kushinikizwa katika taasisi, Maandiko yanaweza kutusaidia kupima mambo bila kujifungia dhidi ya ushahidi na marekebisho. Sala ni ya kufumbuliwa macho, si ya kufumba masikio.

3.4 Dalethi — Zaburi 119:25–32: Kutoka mavumbini hadi moyo wenye nafasi

Mzungumzaji anasema uhai wake umeambatana na mavumbi, na nafsi yake imelemewa kwa huzuni (mist. 25, 28). Haya si maneno ya mtu ambaye hajawahi kuumia. Anaomba Mungu ampe uhai, amfundishe na kumtia nguvu kupitia Neno lake.

Njia mbili zinawekwa mbele yake: uongo na uaminifu. Anachagua njia ya kweli, lakini bado anaomba neema (mist. 29–30). Kisha tunapata picha ya kushangaza: atakimbia katika njia za amri za Mungu kwa sababu Mungu ameupanua moyo wake (mst. 32). Hapa utii si kifungo kinachombana mwanadamu. Anapoongozwa vizuri, mtu anakuwa na nafasi kubwa zaidi ya kuishi kwa uhuru na hekima.

Safari kutoka mavumbini hadi kukimbia ni picha ya kufanywa upya; si ahadi kwamba huzuni au uchovu wa moyo vitaondoka mara moja.

3.5 He — Zaburi 119:33–40: Ufundishe moyo wangu kupenda yaliyo mema

Maombi yanajengwa kwa vitenzi vya utegemezi: nifundishe, nipe ufahamu, uniongoze, uelekeze moyo wangu, geuza macho yangu, thibitisha ahadi yako, ondoa aibu, unipe uhai. Mzungumzaji hataki kujua jambo sahihi tu; anataka pia kulipenda.

Mstari wa 36 unasema: uelekeze moyo wangu kwa shuhuda zako, si kwa tamaa ya faida ya ubinafsi. Mstari wa 37 unaomba macho yake yaepushwe na mambo yasiyo na thamani. Tatizo la mwanadamu si kutokujua pekee. Kuna upendo na tamaa zinazoshindania kuutawala moyo.

Katika dunia yenye matangazo, mashindano ya umaarufu, kishawishi cha pesa na picha zisizoisha kwenye simu, beti hii inatuuliza: Ni nini kinachozoesha macho na moyo wangu kutamani? Tunamuomba Mungu abadili mwelekeo wa tamaa zetu.

3.6 Wawu — Zaburi 119:41–48: Uhuru wa kusema ukweli bila aibu

Mwanazaburi anaomba upendo mwaminifu na wokovu wa BWANA kufuatana na ahadi yake (mst. 41). Tumaini hilo linampa jibu kwa wanaomdhihaki. Anataka ukweli ubaki kinywani mwake na anaahidi kuzungumza kuhusu shuhuda za Mungu hata mbele ya wafalme (mst. 46).

Mstari wa 45 unavutia sana: “Nitatembea katika nafasi pana,” au kwa uhuru, kwa sababu ameyatafuta mausia ya Mungu. Kwa hiyo, amri za Mungu si adui wa uhuru. Zinatuweka huru dhidi ya udanganyifu, tamaa zinazotufunga na hofu ya kukataliwa na watu.

Hili halimpi mtu ruhusa ya kusema kwa kiburi huku akitumia jina la Mungu. Ushuhuda wenye ujasiri lazima ubaki wa ukweli na wenye upendo, hata pale viongozi wanapokuwa hawataki kusikia marekebisho.

3.7 Zayini — Zaburi 119:49–56: Ahadi zinazokumbukwa usiku

Mzungumzaji anamwomba Mungu aikumbuke ahadi yake. Ahadi hiyo inampa tumaini katika mateso na faraja anapodhihakiwa. Anazikumbuka hukumu za BWANA za zamani na kupata ujasiri katika usimamo wake wa haki.

Lakini hafumbii macho maovu. Anaudhika watu wanapopuuza mafundisho ya Mungu (mst. 53). Wakati huohuo, anasema maagizo ya Mungu yamekuwa nyimbo katika maisha yake ya ugenini (mst. 54), naye analikumbuka jina la BWANA usiku (mst. 55).

Kwa hiyo, maombi yanaweza kuwa na ukali wa kuuchukia uovu pamoja na utulivu wa wimbo. Usiku ambapo mawazo yanajirudia na hofu inaongezeka, maneno tunayoyakumbuka yanaweza kutusaidia tusitawaliwe na wasiwasi peke yake.

3.8 Hethi — Zaburi 119:57–64: BWANA ndiye fungu langu

Beti inaanza kwa ungamo: “BWANA ndiye fungu langu” (mst. 57). Hazina kuu ya mwabudu si mali, kutetewa mbele ya watu, au mafanikio ya kidini. Ni Mungu anayesema naye.

Anazichunguza njia zake na kugeuza miguu yake kuelekea shuhuda za Mungu (mst. 59). Hata anapozungukwa na mitego ya waovu, halisahau fundisho la BWANA. Usiku wa manane anaamka kumshukuru (mst. 62). Pia anajitambulisha kuwa rafiki wa wanaomcha BWANA (mst. 63).

Uaminifu ni wa binafsi, lakini si lazima uishiwe peke yako. Beti inatualika kujichunguza, kudumisha sala na kutafuta ushirika wa watu wanaotaka kutembea katika njia za Mungu. Kutajwa kwa usiku wa manane ni ushuhuda wa kujitoa; si amri kwamba waamini wote lazima waombe saa hiyo hiyo.

3.9 Tethi — Zaburi 119:65–72: Mateso, kujifunza na hazina ya kweli

Mistari hii inasema kwamba Mungu ni mwema, hata pale mzungumzaji anapokumbuka mafunzo aliyoyapata katika kipindi kigumu. Anaeleza: “Kabla sijateswa nilikuwa nimepotoka”; sasa analitii Neno la Mungu (mst. 67). Katika mstari wa 71 anasema mateso yamemsaidia kujifunza maagizo ya Mungu. Mafundisho hayo yana thamani zaidi kuliko kiasi kikubwa cha fedha na dhahabu (mst. 72).

Tunapaswa kukumbuka kuwa huu ni ushuhuda wa mtu anayezungumza. Hatuna ruhusa ya kumwambia mgonjwa, mtu aliyenyanyaswa au mzazi aliye katika msiba kwamba Mungu alimletea mateso kwa sababu alikuwa anahitaji kufundishwa. Biblia inaonesha tofauti kati ya matokeo ya makosa, mateso kwa ajili ya kufanya yaliyo sawa, na mateso ambayo sababu zake hazijulikani (Ayu. 1–2; Yoh. 9:1–3; 1 Pet. 2:19–23).

Mtu anaweza kupata hekima akiwa katika maumivu bila kusema kwamba uovu uliomsababishia maumivu ulikuwa mzuri. Beti inatufundisha kuona yale ambayo Mungu anaweza kuyafanya ndani ya kipindi kigumu, si kuwa wakatili kwa wanaopitia kipindi hicho.

3.10 Yodhi — Zaburi 119:73–80: Mikono iliyotuumba na moyo unaojifunza

Mzungumzaji anakumbuka kwamba mikono ya Mungu ilimuumba na kumfanya (mst. 73). Kwa sababu Muumba anamjua kiumbe wake, mwabudu anaomba akili ya kuelewa. Anatamani wale wanaomcha Mungu wafurahi wanapoona kwamba analitumaini Neno la BWANA.

Mstari wa 75 unakiri kwamba hukumu za Mungu ni za haki, huku ukitaja mateso aliyopitia. Mistari ya 76–77 inaomba upendo wa kudumu na rehema ziwe faraja na msaada wake. Anataka kuishi kwa uadilifu, lakini anajua maisha hayo yanahitaji kulelewa kwa neema.

Beti hii inaunganisha uumbaji na uanafunzi: Mungu aliyeumba akili na uwezo wetu ndiye anayeweza kutufundisha namna ya kuvitumia. Sisi ni wanafunzi; hatujajifanya wenyewe kuwa chanzo cha maadili.

3.11 Kafu — Zaburi 119:81–88: Kusubiri wakati nguvu zinaisha

Tumaini limekuwa jambo linalouma. Nafsi inatamani wokovu, na macho yamechoka kuitazamia ahadi ya Mungu (mist. 81–82). Mzungumzaji anajifananisha na kiriba cha ngozi kilichokauka kwa moshi (mst. 83): kimechoka, kimekauka na kuathiriwa na mazingira. Anauliza ni lini Mungu ataleta haki dhidi ya wanaomtesa (mst. 84).

Maadui wamemchimbia mashimo, naye amekaribia kuangamizwa. Lakini bado anaomba kwa kutegemea upendo mwaminifu wa Mungu, akihitaji uhai ili aendelee kuzishika shuhuda zake (mst. 88).

Zaburi 119 haisemi kwamba kuyajua Maandiko kunafanya kusubiri jibu la sala kusiwe na maumivu. Mtu anaweza kulipenda Neno la Mungu na bado kuuliza: “Hadi lini?” Uaminifu wa kweli unatupa maneno ya kueleza uchovu pamoja na maneno ya tumaini.

3.12 Lamedi — Zaburi 119:89–96: Neno linalodumu vizazi vinapobadilika

Mwandishi anaelekeza macho juu: Neno la Mungu limesimama imara mbinguni, na uaminifu wake unadumu kizazi hata kizazi (mist. 89–90). Dunia yenyewe inasimama kwa sababu Mungu ameithibitisha. Mzungumzaji anakiri kwamba mafundisho ya Mungu yalimtegemeza katika mateso na kumzuia asiangamie.

Mstari wa 96 unaonesha kwamba kila ukamilifu wa kidunia una mwisho au mipaka, lakini amri ya Mungu ina upana usio wa kawaida. Hii si hesabu ya urefu usio na mwisho wa kitabu cha sheria. Ni tofauti kati ya mipaka ya mafanikio ya mwanadamu na upana wa maongozi ya Mungu yenye uaminifu.

Beti hii inarekebisha hofu kwamba mabadiliko ya dunia yanaondoa thamani ya ukweli. Mifumo, serikali na teknolojia hubadilika. Uaminifu wa Mungu haumaliiki pamoja na desturi za kizazi kimoja.

3.13 Memu — Zaburi 119:97–104: Upendo unaokua na kuwa utambuzi

“Sheria yako naipenda mno!” anasema mwabudu (mst. 97). Anaitafakari mchana kutwa. Kupitia mafundisho ya Mungu, amepata busara mbele ya adui zake, na ufahamu ambao unaweza kuzidi ule wa walimu au wazee ambao hawayaweki wanayojua katika matendo (mist. 98–100).

Hapa hakuna wito wa kudharau elimu, wazee au wataalamu. Zaburi inatofautisha kuwa na habari nyingi na kuwa na ufahamu unaoongozwa na utii. Mzungumzaji anaizuia miguu yake isifuate njia mbaya kwa sababu anataka kulishika Neno la Mungu.

Maneno ya Mungu ni matamu kuliko asali (mst. 103). Kulipenda fundisho si kutii kwa kulazimishwa tu; ni kubadilika kwa ladha, upimaji wa mambo na mazoea. Mwaminifu anajifunza si kuutambua uongo tu, bali pia kutouvutiwa nao.

3.14 Nuni — Zaburi 119:105–112: Mwanga wa hatua inayofuata

Katika picha inayojulikana sana, mzungumzaji anasema kwamba Neno la Mungu ni taa ya miguu yake na mwanga wa njia yake (mst. 105). Katika mazingira ya zamani, taa ilimsaidia mtu kuona anapokanyaga. Haikumpa ramani ya kila jambo litakalotokea miaka yote ijayo.

Anarudia ahadi yake ya kuyashika maamuzi ya haki ya Mungu, kisha anakiri kwamba ameteseka sana na anakabiliwa na hatari (mist. 106–110). Anaomba Mungu ampe uhai. Anakubali shuhuda za Mungu kuwa urithi wake na kuuelekeza moyo wake katika utii wa maisha yote.

Kuwa na taa hakumaanishi barabara haina mashimo. Kunamaanisha kuna mwanga wa kusaidia kuchukua hatua ya uaminifu hata katika giza. Maandiko si mbadala wa busara, ushauri mzuri au kufanya maamuzi yenye uwajibikaji. Yanatusaidia kutambua hatua inayopatana na ukweli na upendo.

3.15 Sameki — Zaburi 119:113–120: Kimbilio badala ya moyo uliogawanyika

Mwandishi anakataa moyo wenye uaminifu uliogawanyika na kuyapenda mafundisho ya Mungu (mst. 113). Anamwita BWANA mahali pa kujificha na ngao yake, kwa sababu anatumainia Neno lake (mst. 114). Anajitenga na matendo maovu na kumwomba Mungu amshike sawasawa na ahadi yake.

Lugha inakuwa kali anapozungumzia hukumu dhidi ya udanganyifu na uovu unaoendelezwa kwa ukaidi. Beti hii haitupi ruhusa ya kuwadharau watu wanaouliza maswali au wanaopambana na mashaka. Suala la maadili linalozungumziwa ni kuchagua kwa makusudi njia ya uongo na uovu.

Kimbilio kuu si uwezo wa mwabudu wa kujisimamia bila makosa. Ni Mungu anayemtegemeza. Uadilifu unahitaji maamuzi, lakini mwaminifu bado huomba: “Unishikilie.”

3.16 Ayini — Zaburi 119:121–128: Haki kwa mtumishi anayeonewa

Mzungumzaji anasema ametenda haki na uadilifu, kisha anaomba asiachwe mikononi mwa wanaomwonea (mst. 121). Katika mstari wa 122 anamwomba Mungu amdhaminie au amtetelee mtumishi wake dhidi ya wenye kiburi. Ni lugha ya mtu ambaye hana uwezo wa kujihakikishia ulinzi kwa nguvu zake mwenyewe.

Anaomba ufahamu na anaomba Mungu atende pale watu wanapoyapuuza mafundisho yake (mist. 124–126). Anazipenda amri za BWANA kuliko dhahabu. Kile anachokithamini kinaunda maamuzi yake: anayakubali mausia ya Mungu kuwa ya haki na anakataa njia za udanganyifu.

Uaminifu hapa si kukaa bila kuchukua hatua, wala kutii kanuni kwa ajili ya maisha binafsi tu. Unahusisha kutafuta haki na kukataa kutumia fedha au ushawishi kama kipimo cha mwisho cha yaliyo sawa.

3.17 Pe — Zaburi 119:129–136: Mwanga unaofungua akili, machozi yanayofungua moyo

Shuhuda za Mungu ni za ajabu, kwa hiyo mzungumzaji anazipenda. Kufunuliwa au kufafanuliwa kwa maneno ya Mungu kunaleta mwanga na kuwapa ufahamu watu wasio na uzoefu (mist. 129–130). Anazitamani amri za Mungu kama mtu anayetamani pumzi.

Lakini mwanga wa akili unaambatana na huzuni ya kimaadili. Katika mstari wa 136, mwabudu analia kwa sababu watu hawayashiki mafundisho ya Mungu. Machozi yanaweza kuonesha uchungu kwa jina la Mungu kudharauliwa, madhara yanayotokana na dhambi, au yote mawili.

Maarifa hayajafikia kusudi lake kama yanatujaza kiburi. Mwitikio kwa dhuluma na ujinga unaweza kuwa kilio, kufundisha kwa subira, na kuchukua hatua za kuwalinda watu. Mwanga hutolewa ili watu waone na waishi, si ili tuongeze silaha za mabishano.

3.18 Tsade — Zaburi 119:137–144: Haki isiyochakaa

Mara kwa mara mwandishi anakiri kwamba BWANA ni mwenye haki, hukumu zake ni za kweli na shuhuda zake zinaaminika. Lakini yeye mwenyewe anajiona mdogo na anayedharauliwa (mst. 141); taabu na dhiki zimemfikia (mst. 143). Hata hivyo, anafurahia amri za Mungu.

Beti inatofautisha hali dhaifu ya mwanadamu na uadilifu wa Mungu unaodumu. Mtu ambaye jamii haimpi thamani bado anaweza kuomba ufahamu na uhai (mst. 144). Thamani yake ya mwisho haitegemei cheo chake, bali Mungu mwaminifu ambaye haki yake hudumu.

Hapa makanisa na taasisi zinaalikwa kuacha kuwadhalilisha watu wasiotambulika, maskini au vijana. Neno la Mungu si mali ya wenye vyeo; linawalenga wanaomtafuta Mungu.

3.19 Kofu — Zaburi 119:145–152: Hatari inapokaribia, Mungu yuko karibu

Kilio “nimekuita” kinasikika kwa nguvu mwanzo wa beti (mist. 145–146). Kabla ya mapambazuko, mzungumzaji analitumainia Neno la Mungu; katika zamu za usiku, anatafakari ahadi yake (mist. 147–148). Hii ni sala ya dharura, si utaratibu wa kujionesha mbele ya watu.

Wanaomtesa wanakaribia wakiwa na nia mbaya, lakini mwabudu anakiri: “Wewe u karibu, ee BWANA” (mist. 150–151). Kidner anaonesha tofauti hii ya kifasihi: hatari iko karibu, lakini uwepo wa Mungu ni ukweli mkubwa zaidi unaoweza kutegemewa (Kidner 2014, maelezo ya Zab. 119:145–152).

Beti haiahidi kwamba kila tishio litaondoka ghafla. Inamfundisha mwenye imani asiamini kwamba uwepo wa adui unathibitisha kutokuwapo kwa Mungu.

3.20 Reshi — Zaburi 119:153–160: Uione dhiki yangu na unipe uhai

Mzungumzaji anaomba: “Uione dhiki yangu, uniokoe.” Katika beti hii tunapata maombi matatu yenye msisitizo wa kupewa uhai (mist. 154, 156, 159). Kurudia kunatuonesha kwamba haya si mabishano ya darasani tu. Kuishi na kudumu viko hatarini.

Anamwomba Mungu amtetee katika kesi yake, akitumia lugha inayofanana na mahakama ambako mtu dhaifu anahitaji mtetezi. Mwisho wa beti una maneno ya Kiebrania yanayoweza kutafsiriwa tofauti (mst. 160), mara nyingi kama “jumla ya Neno lako ni kweli” au “mwanzo wa Neno lako ni kweli.” Kidner anapendelea maana ya ujumla au ukamilifu wake, akisisitiza kwamba mafundisho ya Mungu yanategemeka katika kila sehemu (Kidner 2014, maelezo ya mst. 160).

Usomaji uliopevuka haufichi maswali ya tafsiri, wala hautumii tofauti hizo kama sababu ya kulikataa Neno. Tumaini linaweza kukua kupitia uchunguzi makini na wa ukweli.

3.21 Shini — Zaburi 119:161–168: Amani wakati watawala wanapotesa

Wakuu wanamtesa mzungumzaji bila sababu, lakini moyo wake unaliheshimu Neno la Mungu kwa kicho (mst. 161). Analifurahia kama mtu aliyepata hazina. Anauchukia uongo na anamsifu Mungu mara saba kwa siku kwa ajili ya hukumu zake za haki (mst. 164).

Idadi hiyo inaonesha sifa zinazorudiwa kwa wingi. Si amri inayomtaka kila mtu kupanga sala saba kamili kila siku. Mstari wa 165 unatoa tumaini la pekee: wapendao mafundisho ya Mungu wana amani kubwa. Amani hiyo haimaanishi hawana matatizo wala hawapati wasiwasi. Inaonesha moyo unaojifunza kubaki na mwelekeo thabiti katikati ya upinzani.

Beti inaishia kwa kuunganisha mwenendo wa nje na wa ndani: mwabudu anazishika shuhuda za Mungu, na njia zake zote ziko wazi mbele za Mungu (mst. 168). Hakuna maisha ya faraghani yaliyo nje ya uwepo wake.

3.22 Tawu — Zaburi 119:169–176: Nifundishe, nisaidie, unitafute

Beti ya mwisho inakusanya maneno mengi ya Zaburi hii: sikia kilio changu, nipe ufahamu, uniokoe, nifundishe, nisaidie. Mzungumzaji anaahidi kutoa sifa na kuonesha furaha katika mafundisho ya Mungu. Lakini sentensi ya mwisho haitupi nafasi ya kujisifu: “Nimepotea kama kondoo aliyepotea; mtafute mtumishi wako” (mst. 176).

Kwa nini Zaburi iliyosisitiza utii kwa muda mrefu hivyo inaishia kwa kukiri kupotea? Kwa sababu mwabudu anajua kwamba kulipenda Neno la Mungu si sawa na kuwa mkamilifu katika kila tendo. Mwishowe, tumaini lake halitegemei ukamilifu wa kumbukumbu au mwenendo wake, bali Mchungaji anayewatafuta waliopotea.

Kidner anaona mwisho huu kama ushahidi wa unyenyekevu, si kiburi cha maarifa. Goldingay naye anatambua mwendo kutoka katika heri ya mwanzo hadi ombi la mwisho la kutafutwa na Mungu. Ombi hilo lina uzito sawa na sifa za mwanzo. Huyu ni mwanafunzi anayeomba asiachwe peke yake njiani.

05

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mafundisho ya Mungu yanajenga uhusiano, hayachukui nafasi yake

Mzungumzaji anarudia: Neno lako, amri zako, shuhuda zako. Anazungumza na mtu, si kusifu maandishi kana kwamba Mungu hayupo. Kama Kidner anavyoeleza, kulipenda Neno la Mungu kwa usahihi ni kumpenda Mungu anayesema kupitia Neno hilo. Amri zina thamani kwa sababu ya yule aliyezitoa.

Hii inatukinga na makosa mawili: kuyafanya mafundisho ya Mungu kuwa kanuni zisizo na uhusiano, na kuifanya imani ya moyoni kuwa sababu ya kutohitaji kupambanua mema na mabaya. Katika zaburi hii, kujifunza Neno na kumtafuta Mungu haviwezi kutenganishwa.

4.2 Utii na neema vinakwenda pamoja

Heri, usafi wa mwenendo na utii vinaonekana tangu mwanzo. Lakini pia kuna sala za kuomba fundisho, wokovu, uhai, rehema na msaada. Mwishoni mwanafunzi anakiri amepotea. Huko si kujihesabia haki mwenyewe; wala si kupuuza wajibu wa kuishi vizuri. Anayelipenda fundisho la Mungu bado anahitaji neema ya Mungu.

Wakristo hawapaswi kuonesha Torati ya Israeli kana kwamba kusudi lake pekee lilikuwa kuwafanya watu wajinunulie wokovu kwa kutii. Simulizi la Israeli linaanza na Mungu aliyewaokoa watu na kufanya agano nao; mafundisho yake yanawaelekeza waliokombolewa jinsi ya kuishi (Kut. 19:4–6; Kum. 6:4–9). Zaburi 119 inauzungumzia uhusiano huo wa agano kutoka ndani yake.

4.3 Mateso yanaweza kuwa mazingira ya kujifunza bila kuwa kitu chema yenyewe

Ni kweli kwamba mzungumzaji anasema amejifunza mambo fulani kupitia mateso (mist. 67, 71, 75). Lakini pia analalamikia kuteswa bila haki, huzuni na kuchelewa kwa msaada. Sauti zote mbili zinahitaji kusikilizwa. Tafakari ya kitheolojia inakuwa ya ukatili tunapodai kila jeraha ni somo ambalo Mungu alimletea mtu kwa makusudi.

Huduma yenye hekima itauliza: “Mungu anawezaje kukutegemeza, kukuongoza na kukukuza katika hali hii?” bila kujifanya inajua sababu za siri za mateso ya mwingine. Mtu anaweza kuhitaji sala, mapumziko, huduma ya afya, ulinzi, haki ya kisheria au msaada wa jumuiya, pamoja na mafundisho ya kiroho.

4.4 Kutafakari Neno ni safari ya maisha yote

Muundo wa alfabeti unafanya Zaburi hii ifae kusomwa polepole na kurudiwa. Haitoi siri ya kukomaa mara moja. Neno linaingia katika maisha kupitia maombi, kutafakari, kukumbuka, kujifunza, kuuliza maswali ya kweli, na kufanya maamuzi tena na tena.

Njia mojawapo ya kujifunza ni kusoma beti moja ya mistari minane kwa siku kwa muda wa siku 22. Angalia inachosema kuhusu Mungu, sala inayotolewa, shida inayotajwa, na hatua ya uaminifu inayofaa kuchukuliwa. Hii ni njia inayopendekezwa ya kusoma, si amri iliyoandikwa katika zaburi.

4.5 Hekima lazima igeuke haki na upendo

Neno linayaongoza miguu na mapito; linaongoza matumizi ya fedha, mazungumzo, mahusiano na maamuzi mbele ya watu. Ukomavu wa kibiblia haupimwi kwa idadi ya mistari tunayoweza kukariri huku tukiwadhulumu majirani zetu. Maarifa yanapaswa kujenga jumuiya zenye ukweli, ukarimu, ujasiri na huruma (Mika 6:8; Isa. 1:16–17).

06

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Kauli za heri katika mwanzo wa Zaburi 119 zinakumbusha Zaburi 1, ambayo inamtaja mwenye haki kama anayefurahia mafundisho ya BWANA. Zaburi hii pia ina mwangwi wa Kumbukumbu la Torati: watu wa Mungu wanaitwa kusikia, kukumbuka, kufundisha na kutembea katika njia zake (Kum. 6:4–9; 30:11–20). Vitabu vingine vya hekima vinahusisha kumcha Mungu na uwezo wa kutambua yaliyo sawa (Mit. 1:7), huku manabii wakitazamia siku ambayo mafundisho ya Mungu yataandikwa mioyoni mwa watu wake (Yer. 31:31–34; Eze. 36:26–27).

Kwa Mkristo, usomaji unatoka katika misingi hiyo ya Israeli na kufika kwa Yesu, bila kudai kwamba kila matumizi ya “Neno” katika Zaburi 119 ni jina lake lililofichwa. Yesu aliyapenda Maandiko ya Israeli na kuyafundisha, akisisitiza kwamba Torati na Manabii hawajapoteza maana yao. Aliweka kiini cha mwenendo wa uaminifu katika kumpenda Mungu kwa moyo wote na kumpenda jirani (Mt. 5:17–20; 22:34–40). Maisha yake yanaonesha utii wa Mwana mwaminifu hata pale uaminifu unapopitia mateso badala ya mafanikio yanayoonekana (Mt. 4:1–11; Flp. 2:5–11).

Msalaba na ufufuo vinatuzuia pia kuitafsiri Zaburi 119 kana kwamba ujumbe wake ni kwamba mwanadamu anajiokoa kwa kuzishika amri zote bila kosa. Paulo anafundisha kwamba Roho wa Mungu anawawezesha watu kuishi maisha mapya ya haki na upendo (Rum. 8:1–4; 13:8–10; Gal. 5:13–25). Hatupaswi kutumia aya hizo kuidharau dini ya Kiyahudi au kuifuta thamani ya Torati. Kwa mtazamo wa Kikristo, kazi ya wokovu ya Mungu katika Kristo inawafanya watu wapya ili upendo uonekane katika maisha.

Picha ya mwisho ya kondoo aliyepotea ina uhusiano wa kuvutia na ahadi za Mchungaji anayewatafuta waliopotea (Eze. 34:11–16; Luka 15:3–7; Yoh. 10:11–18). Mwanazaburi anamwomba BWANA mwenyewe amtafute mtumishi wake. Wakristo wanaona katika huduma ya Yesu jinsi Mungu wa Israeli aliye Mchungaji anavyowafikia watu waliopotea. Huo ni mwendelezo wa kitheolojia katika Biblia nzima, si madai kwamba mstari wa mwisho wa Zaburi 119 ulikuwa umetaja moja kwa moja mfano ambao Yesu angetoa baadaye.

Hatimaye, taa ya mstari wa 105 ni mwongozo wa sasa, si mwisho wa tumaini lote. Maono ya Ufunuo kuhusu dunia mpya yanaonesha mwanga kamili wa uwepo wa Mungu na kuponywa kwa mataifa (Ufu. 21:22–26; 22:1–5). Mpaka siku hiyo, watu wa Mungu wanaendelea kujifunza kutembea katika mwanga waliopewa.

07

6.0 Matumizi Katika Maisha

1. Soma beti nzima badala ya kutafuta kauli moja ya kukariri tu. Zaburi 119 ina mistari mingi inayojulikana. Lakini kila mstari uko ndani ya sala yenye hali tofauti za moyo. Soma mistari minane pamoja, ukitambua imani na mapambano yanavyoonekana.
2. Mwombe Mungu aunde pia tamaa zako, si maamuzi yako pekee. Tumia mstari wa 36 kuomba kuhusu tamaa ya fedha, na mstari wa 37 kuhusu mambo yanayopoteza muda na kuteka macho. Jiulize ni kitu gani kinautawala umakini wa moyo wako.
3. Acha Neno liangaze hatua halisi ya kuchukua. Unapokabili uamuzi nyumbani, katika huduma au kazini, jiulize ukweli, haki, uaminifu na upendo vinahitaji nini. Pokea ushauri wa kuaminika; usilazimishe mstari wa Biblia kuhalalisha uamuzi uliokwisha kuufanya.
4. Kuwa mwangalifu unapozungumza na wanaoteseka. Usitumie mistari ya 67 na 71 kuwahukumu wagonjwa, waliofiwa au waliojeruhiwa. Kaa nao, toa msaada unaofaa, na wape nafasi ya kuuliza: “Hadi lini?”
5. Endelea kuwa mwanafunzi katika vizazi vyote. Wazee wanaweza kushirikisha uzoefu na ushuhuda; vijana wanaweza kuleta maswali ya kweli na mtazamo mpya. Zaburi inaweka moyo unaofundishika juu ya cheo.
6. Unganisha uadilifu wa hadharani na sala ya faraghani. Mzungumzaji anapambana na wakuu na mashtaka, lakini pia anaujichunguza moyo wake. Pinga dhuluma bila kuitumia kama sababu ya kujitetea katika makosa yako binafsi.
7. Malizia kujifunza kwa sala ya mstari wa 176. Unapopotea, usijifanye mkamilifu wala usikate tamaa. Mwombe Mchungaji akutafute, akurekebishe na akurejeshe katika njia yake.

08

7.0 Maswali ya Tafakari

1. Kwa nini mwandishi anaweza kuwa alichagua beti 22 za mistari minane kila moja, huku akirudia mawazo mengi katika zaburi nzima?
2. Kuna tofauti gani kati ya kulipenda fundisho la Mungu na kuyafanya Maandiko kuwa kitu cha kuabudiwa bila uhusiano na Mungu anayesema?
3. Ni sehemu gani za Zaburi 119 zinatuonesha kwamba mtu mwaminifu anaweza bado kupitia mateso, dhuluma na maswali ambayo hayajajibiwa?
4. Mistari ya 36–37 inasemaje kuhusu mahusiano yetu na pesa, umaarufu, burudani na teknolojia?
5. Picha za uhuru (mst. 45), mwanga (mst. 105) na amani (mst. 165) zinatuongezeaje ufahamu kuhusu maana ya utii?
6. Ombi la kutafutwa na Mchungaji katika mstari wa 176 linatufundisha nini kuhusu udhaifu wa kujitegemea na ukubwa wa neema?
7. Wafuasi wa Yesu wanawezaje kuielewa Torati katika muktadha wake wa kwanza wa Israeli, huku wakiisoma Zaburi 119 katika simulizi kubwa la Kristo na uumbaji mpya?

09

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mwalimu wa maisha yetu, njia zako zina hekima kuliko njia tunazojibunia. Tupe upendo kwa Neno lako utakaotuleta karibu nawe, si kiburi cha kuwadharau wengine.

Tufumbue macho tuone yaliyo ya kweli. Ugeuze mioyo yetu kutoka tamaa ya mali na mambo yasiyo na thamani. Tunapochanganyikiwa, tupe mwanga wa hatua inayofuata. Tunapopingwa, tupe ujasiri usio na uchungu wa kisasi. Tunapoteseka, ututegemeze bila kutulazimisha kuyakana maumivu yetu.

Tufundishe kusikiliza, kutenda haki, na kupokea marekebisho bila kukata tamaa. Kusoma kwetu kujenge tabia zetu, ibada yetu ionekane katika kazi zetu, na maarifa yetu yageuke upendo.

Tunakiri kwamba hata tunapoijua njia yako, wakati mwingine tunaiacha. Ututafute, Mchungaji mwema; usituache tupotee. Kwa njia ya Yesu Kristo, anayetuonesha njia ya uaminifu, na kwa Roho wako anayeifanya mioyo yetu mipya, tuongoze katika kweli na uzima. Amina.

10

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 119 haimalizii kwa kauli ya mtu anayejiona amejitosheleza kwa maarifa. Inamalizia kwa ombi la mwanafunzi: “Mtafute mtumishi wako.” Tafakari ndefu kuhusu mafundisho ya Mungu inaishia katika kumtegemea Mungu mwenyewe.

Zaburi 120 inaanza sehemu mpya inayojulikana kama Nyimbo za Kupanda (Zab. 120–134). Mzungumzaji wake amesumbuliwa na maneno ya uongo na maisha miongoni mwa watu wasiopenda amani. Tofauti yake inavutia. Zaburi 119 imesifu uhuru na ukweli unaopatikana katika Neno la Mungu; Zaburi 120 inaanza kwa madhara yanayosababishwa na maneno ya udanganyifu ya wanadamu. Safari ya imani inaendelea katika ulimwengu ambao si watu wote wanashiriki msimamo wa mwamini.

Zaburi 119 inatupa taa ya njiani; Zaburi 120 inaanza safari hiyo kwa kilio cha kuomba msaada. Kwa pamoja zinatukumbusha kwamba mafundisho ya Mungu hayajatolewa ili kutukimbiza nje ya matatizo ya dunia. Yanatuunda kuwa watu wanaoweza kuyakabili kwa ukweli, maombi na kutafuta amani.

11

10.0 Orodha ya Vyanzo

1. Maandiko: Zaburi 119; Zaburi 1; 19; 23; 25; 73; 118; 120; Kutoka 19:4–6; Kumbukumbu la Torati 6:4–9; 30:11–20; Mithali 1:7; Isaya 1:16–17; Yeremia 31:31–34; Ezekieli 34:11–16; 36:26–27; Mika 6:8; Ayubu 1–2; Mathayo 4:1–11; 5:17–20; 22:34–40; Luka 15:3–7; Yohana 9:1–3; 10:11–18; Warumi 8:1–4; 13:8–10; Wagalatia 5:13–25; Wafilipi 2:5–11; 1 Petro 2:19–23; Ufunuo 21:22–26; 22:1–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu inayodaiwa kutoka toleo maalumu la Biblia.
2. BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Maelezo kuhusu muundo wa vitabu vitano vya Zaburi, nafasi ya Zaburi 1 na 2, na umuhimu wa Zaburi 119 kama tafakari ya Torati.
3. Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 119, “The Dynamics of the Moral Life.”
4. Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 119, “The rich and precious jewel” (uk. 452–465).