Zaburi 120 — Kutafuta Amani Katika…

Tunawezaje kutafuta amani bila kukubali uongo katika ulimwengu wa maneno yanayoumiza?

Muhtasari

Wimbo wa kwanza wa Kupanda: sala ya mtu aliyechoshwa na uongo, lakini anayeanza safari kuelekea uwepo wa Mungu

Andiko kuu — Zaburi 120:7 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Mimi ni wa amani; lakini ninaposema, wao wanataka vita.”

Safari nyingine huanza kwa shangwe. Nyingine huanza kwa sababu mahali tulipo pamekuwa pagumu sana kuvumilia. Zaburi 120 inafungua mkusanyiko wa Nyimbo za Kupanda bila kutuonesha kwanza malango ya Yerusalemu wala umati unaoshangilia hekaluni. Inatuonesha mtu aliyechoshwa na uongo, uhasama na maisha miongoni mwa watu wasiotaka amani.

Maneno yametumiwa kama silaha. Msemaji anatamani kuishi kwa amani; lakini hata anapojaribu kuzungumza, mazungumzo yanaonekana kuzaa ugomvi mwingine. Hiyo ndiyo hali anayoileta mbele za Mungu.

Huu ni mwanzo wenye ukweli wa kushangaza kwa mkusanyiko wa nyimbo unaohusishwa na hija na ibada. Kabla ya kusimulia furaha ya kufika, msafiri anataja uchungu wa mahali anapoanzia. Hatua ya kwanza si kulipiza kisasi, wala kujipa moyo kwa maneno matupu. Ni kumwita BWANA: “Katika dhiki yangu nalimwita BWANA, naye akanijibu.”

Zaburi 119 iliyotangulia imesifu ukweli, mwanga na uhuru unaopatikana katika mafundisho ya Mungu. Zaburi 120 inaonesha namna maneno ya uongo ya wanadamu yanavyoweza kuumiza maisha. Hivyo, kusoma Neno la Mungu hakumaanishi kwamba hatutakutana tena na uchongezi. Kunatufundisha tumwendee nani tunapoumia kwa sababu ya maneno ya wengine.

Katika mistari saba tu, zaburi hii inauliza: Mtu mwenye imani afanye nini anapochongewa? Inawezekanaje kutafuta amani bila kukubaliana na uongo au kuvumilia dhuluma? Na tunawezaje kuanza safari kuelekea Mungu wakati bado tumezungukwa na migogoro?

1.0 Utangulizi

Zaburi 120 ni kilio cha mtu mmoja, lakini pia ni wimbo wa kwanza katika mkusanyiko mkubwa wa nyimbo za hija. Mwandishi anakumbuka kwamba Mungu aliwahi kujibu sala yake wakati wa dhiki (mst. 1). Kisha anaomba kuokolewa dhidi ya midomo ya uongo na ulimi wa hila (mst. 2), anatamka onyo kali kwa mdanganyifu (mst. 3–4), na kueleza uchovu wa kuishi muda mrefu miongoni mwa watu wasiopenda amani (mst. 5–7).

Zaburi inaishia bila kutusimulia kwamba wapinzani wamebadilika. Haielezi kama uongo umefichuliwa, kama mahusiano yamerejeshwa, au kama msafiri amefika alikotamani kwenda. Badala yake, neno la mwisho ni vita. Hilo linafanya zaburi hii kuwa ya karibu na maisha yetu. Si kila maombi hufuatiwa mara moja na tukio linaloonekana la ukombozi. Wakati mwingine tunabaki tukingoja, huku tukikataa kuruhusu uchungu utufanye watu wa chuki.

Kichwa cha Kiebrania, šîr hammaʿălôt, huonesha kuwa zaburi hii ni sehemu ya Nyimbo za Kupanda (Zaburi 120–134). Zinaweza kusomwa katika muktadha wa waabudu waliokuwa wakipanda kwenda Yerusalemu, hasa wakati wa sikukuu za Israeli. Tunaposoma mkusanyiko huo kwa mpangilio, zaburi ya kwanza inafaa kabisa: safari kuelekea uwepo wa Mungu inaanza katika ulimwengu ambao amani haipatikani kwa urahisi.

Zaburi 121 itamuonesha Mungu anayemlinda msafiri. Zaburi 122 itafurahia kufika Yerusalemu na kuombea amani ya mji huo. Lakini kabla ya kufikia huko, Zaburi 120 inatuonesha kwa nini amani hiyo inahitajika.

Tofauti kuu katika wimbo huu ipo kati ya aina mbili za maneno. Kuna maneno ya hila yanayoharibu maisha, na kuna maneno ya mtu anayetafuta amani. Juu ya sauti zote hizo, kuna sauti ya BWANA, ambaye jibu lake lina uzito kuliko hukumu ya wachongezi.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Wimbo wa kwanza katika Nyimbo za Kupanda

Maneno ya Kiebrania šîr hammaʿălôt kwa kawaida hutafsiriwa “Wimbo wa Kupanda” au “Wimbo wa Kupandia.” Kila zaburi katika mkusanyiko wa Zaburi 120–134 ina kichwa cha aina hiyo. Neno kupanda linaweza kutukumbusha waumini waliokuwa wakielekea Yerusalemu, mji uliopo eneo la milimani, ili kumwabudu Mungu wakati wa sikukuu (Kum. 16:16; Zab. 122:1–4).

Baadhi ya wasomaji pia huona katika mkusanyiko huu mwangwi wa watu waliokuwa wakitamani kurudi kutoka uhamishoni au kufurahia kurejeshwa kwa ibada ya Mungu. Hiyo ni njia yenye manufaa ya kusoma mfululizo huu, lakini haimaanishi kwamba tunajua tarehe kamili au mazingira halisi ya kuandikwa kwa Zaburi 120.

Derek Kidner anaieleza zaburi kama mwanzo unaofaa kwa watu wanaosafiri kwenda Yerusalemu wakitoka katika mazingira ambayo hawajisikii nyumbani. John Goldingay anaonesha kwamba majina ya maeneo yaliyotajwa yanaweza kuakisi maisha ya Wayahudi waliotawanyika, lakini pia yanaweza kuwa lugha ya picha kwa mtu anayejisikia mgeni hata katika eneo analoishi. Waandishi hawa hawatulazimishi kuchagua simulizi moja la kihistoria lisilothibitishwa na zaburi yenyewe.

Kwa hiyo, tunaweza kuielewa Zaburi 120 kama sala ya mtu anayekabiliana na upinzani, na wakati huohuo kama sauti inayoweza kuimbwa na jamii ya waabudu wanaotamani uwepo wa Mungu. Muktadha wa hija unaipa kilio hiki mwelekeo: mtu anataka kuondoka katika maisha yaliyotawaliwa na ugomvi ili afundishwe njia za BWANA.

Mpangilio wa maneno katika zaburi fupi

Mstari wa 1 unasikika kama ushuhuda: kulikuwa na dhiki, sala ilitolewa, Mungu akajibu. Lakini mstari wa 2 unarudi kwenye ombi la kuokolewa. Goldingay anachunguza uwezekano mbalimbali kuhusu tofauti hiyo, na anaona kuwa inaeleweka vizuri zaidi kama kumbukumbu ya msaada wa zamani inayompa mwandishi ujasiri wa kuomba tena. Kidner pia anathamini namna mwandishi anavyokumbuka kwamba aliposali, Mungu alimjibu. Hakuna sababu ya kudai kwamba matatizo yote ya sasa tayari yamekwisha.

Muundo wa zaburi unaweza kufuatwa katika hatua nne: kukumbuka msaada wa Mungu (mst. 1), kuomba kuokolewa (mst. 2), kukabili udanganyifu kwa onyo la hukumu (mst. 3–4), na kulalamikia maisha miongoni mwa wenye uhasama (mst. 5–7).

Maneno yanayojirudia yanaziunganisha sehemu hizo. “Ulimi wa hila” unaunganisha mistari ya 2 na 3. Dhana ya kukaa au kuishi inaunganisha mistari ya 5 na 6. Neno amani linaunganisha mistari ya 6 na 7. Huu si mlolongo wa malalamiko yaliyochanganyika bila mpangilio; ni shairi fupi lililojengwa kwa ustadi.

Mesheki na Kedari: maeneo halisi yenye maana ya picha

Mesheki (Meshech) huhusishwa na maeneo ya kaskazini ya Israeli, kwa kawaida karibu na Anatolia au eneo linalohusishwa na Uturuki wa leo (Eze. 27:13; 38:2). Kedari (Kedar) ni jina la watu wa Kiarabu waliokuwa na maisha ya kichungaji katika maeneo ya jangwa mashariki na kusini-mashariki mwa Israeli (Isa. 21:13–17; 42:11).

Maeneo haya yako mbali sana kwa pande tofauti. Ndiyo maana haielekei kwamba mwandishi anasema kwa maana ya kawaida kuwa anaishi katika maeneo hayo mawili kwa wakati mmoja. Majina hayo yanatoa picha ya umbali, ugeni na kutokuwa mahali ambapo mtu anajisikia nyumbani. Ni kana kwamba anasema: Nimezungukwa na mazingira ambayo siwezi kupata amani ninayoitafuta.

Goldingay anasisitiza maana ya kutengwa inayotokana na umbali wa maeneo hayo. Kidner anataja pia uwezekano wa Israeli kuwakilishwa na sauti ya mtu mmoja, akiwa anaeleza maisha ya watu waliotawanyika katika mataifa. Lakini tunapaswa kuwa waangalifu: zaburi hii haifundishi kwamba watu wa Mesheki au Kedari walikuwa waovu kwa sababu ya asili yao. Inalalamikia uhasama na udanganyifu, si kurithi tabia mbaya kwa kuzaliwa katika taifa fulani.

Biblia yenyewe inaamuru wageni watendewe kwa haki na upendo (Kut. 22:21; Law. 19:33–34). Kwa hiyo, si sahihi kutumia taswira hii kuhalalisha ubaguzi dhidi ya wageni, wahamiaji au watu wa utamaduni mwingine.

Amani inamaanisha nini?

Neno la Kiebrania shalom halihusu tu kutokuwepo kwa mapigano. Linahusisha hali ya kuwa salama, ustawi, mahusiano yaliyo sawa, uaminifu na maisha yenye utulivu. Mwandishi hatamani tu watu waache kumzomea kwa muda. Anatamani maisha ambamo ukweli unaweza kusemwa bila vitisho na ambamo mahusiano hayaongozwi na hila.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 120:1 — Kumbukumbu ya Mungu aliyewahi kujibu

“Nilimwita BWANA wakati dhiki iliponipata, naye akanijibu.” (Tafsiri ya kimaana)

Wimbo unaanza kwa kumbukumbu, si kwa kujisifia. Mwandishi ana historia ya kutegemea Mungu. Wakati fulani aliwahi kukabiliwa na shida, akaomba, na Mungu akamjibu. Sasa anakumbuka jambo hilo mbele ya tatizo lingine.

Katika Kiebrania, vitenzi vya mstari huu kwa kawaida husomeka kama tendo lililotokea zamani. Tofauti ya maoni ipo kuhusu uhusiano wa sala ya mstari wa 2 na tukio hilo la zamani. Lakini ujumbe ulio wazi ni kwamba msaada aliouwahi kupata unampa ujasiri wa kumwita Mungu tena.

Kumbukumbu hiyo haimaanishi kwamba mwandishi ana uhakika wa muda au namna ya jibu linalofuata. Imani haimfanyi Mungu afanye kazi kwa ratiba tunayoamua. Kumbukumbu inatufundisha kwamba hali ya sasa, hata ikiwa nzito, si taarifa pekee tuliyo nayo kuhusu Mungu.

Zaburi 118:5 pia inazungumzia kumwita BWANA kutoka mahali pa dhiki na kupata jibu. Hivyo, ushuhuda wa ukombozi wa Zaburi 118 unaweza kuendelea katika maisha ya mtu anayepambana na changamoto mpya katika Zaburi 120. Mungu aliyekuwa mwaminifu jana bado anastahili kuitwa leo.

Tunaposhindwa kujieleza vizuri kwa sababu ya uchungu, tunaweza kuanza kwa sala rahisi: “BWANA, uliwahi kunisaidia. Leo nakuhitaji tena.” Hiyo si sala dhaifu. Ni sala inayotambua kwamba msaada wa Mungu ndio msingi wa tumaini letu.

3.2 Zaburi 120:2 — Maneno ya uongo yanaweza kuhatarisha maisha

“Ee BWANA, uokoe maisha yangu na midomo ya uongo, na ulimi wenye hila.” (Tafsiri ya kimaana)

Tatizo lililotajwa hapa si upanga wala jeshi, bali maneno. Lakini maneno si kitu kidogo. Ushahidi wa uongo unaweza kusababisha mtu apoteze kazi, kuvunja familia, kuharibu jina la mtu, kuwafanya marafiki wamtenge, au hata kumweka katika hatari ya kushambuliwa.

Mwandishi anaomba kuokolewa kwa maisha yake. Neno la Kiebrania nefeš (nepeš) linaweza kumaanisha mtu mwenye uhai kwa ujumla, si lazima “nafsi” inayotenganishwa na mwili. Kwa hiyo ombi linahusu usalama na maisha yote ya mtu aliyeumizwa na udanganyifu.

Zaburi nyingine zinatumia picha ya ulimi kama silaha inayochoma (Zab. 52:2–4; 64:2–4). Tunaposema “ni maneno tu,” tunaweza kupuuza madhara halisi. Uongo unaorudiwa kwa muda mrefu unaweza kuwafanya watu wapoteze imani kwa mtu asiye na kosa. Katika jamii inayotegemea ushuhuda wa watu, maneno yanaweza kuwa njia ya kutetea haki au kuiangamiza.

Hata hivyo, kumwomba Mungu kuokoa hakumaanishi kuacha hatua za busara. Mtu anayechongewa anaweza kuhifadhi ushahidi, kusahihisha taarifa za uongo, kutafuta usuluhishi wa haki na kuomba msaada wa wenye mamlaka wanaowajibika. Imani haimtaki mtu kukaa bila kinga mbele ya udanganyifu na vitisho.

Katika maisha ya kanisa, mstari huu unawakumbusha waumini kutosambaza taarifa ambazo hawajazithibitisha. Ujumbe mfupi unaotumwa katika kundi la mawasiliano unaweza kuonekana wa kawaida, lakini ukimchafua mtu bila ushahidi, unaweza kufanya madhara makubwa.

3.3 Zaburi 120:3 — Ulimi wa hila utapata faida gani?

“Utapewa nini, na utaongezewa nini, wewe ulimi wa hila?” (Tafsiri ya kimaana)

Sasa mwandishi anaacha kuzungumza na Mungu kwa muda na kumgeukia mdanganyifu. Anautaja ulimi badala ya mtu mzima kwa sababu hicho ndicho chombo kinachotumiwa kuleta madhara. Swali lake linamkabili mwenye udanganyifu na matokeo ya maneno yake.

Maandishi ya Kiebrania hapa si rahisi kabisa. Goldingay anaeleza kuwa yanaweza kukumbusha namna watu walivyotamka kiapo kilichokuwa na laana ya kujielekezea adhabu ikiwa wangekivunja. Katika mtazamo huo, mdanganyifu anaweza kuwa anaonyeshwa kwamba maneno yake mwenyewe yatamrudia. Tafsiri nyingine inauliza kwa maana pana zaidi: Unafikiri udanganyifu huo utakupatia faida gani?

Katika tafsiri zote mbili, wazo kuu linafanana: uongo si njia salama ya kupata ushindi wa kweli. Unaweza kumpa mtu sifa kwa muda, kumsaidia kushinda mjadala, au kumwezesha kumwondoa mpinzani. Lakini faida hiyo inaweza kufuatwa na kupotea kwa uaminifu, dhamiri na mahusiano.

Swali hili pia linatuhoji sisi. Tunapoongeza chumvi katika simulizi ili watu watuunge mkono, tunatafuta nini? Tunapodokeza jambo lisilo na ushahidi kwa sababu tuna hasira na mtu, tunatarajia kupata nini? Mdomo unaweza kujipatia ushindi wa haraka na kuacha nyuma majeraha ya muda mrefu.

Hapa mwandishi anauweka udanganyifu mbele ya Mungu. Anakataa kuuona kama jambo la kawaida. Lakini hasemi kwamba kila aliyeumizwa amepewa haki ya kumshambulia mwingine kwa njia yoyote anayopenda.

3.4 Zaburi 120:4 — Mishale mikali na makaa yanayowaka

“Mishale iliyochongwa kwa ukali ya shujaa, pamoja na makaa yanayowaka ya mti wa jangwani.” (Tafsiri ya kimaana)

Jibu la swali lililotangulia ni kali. Mishale inaweza kujeruhi kutoka mbali. Makaa yenye moto yanatukumbusha maumivu na hukumu ambayo athari zake zinaweza kudumu. Neno linalotafsiriwa mara nyingi mti wa ufagio wa jangwani linahusu kichaka ambacho kuni zake hutumika kupata mkaa unaoweza kutoa joto kali na kudumu kwa muda mrefu.

Haya ni mafumbo ya kishairi ya hukumu, si maagizo kwa waumini kutengeneza silaha au kuwachoma wale wanaowachongea. Kidner anaona katika picha hii jibu la Mungu kwa maneno ya uongo na anakumbusha Zaburi 64, ambako hila za adui zinaweza kumrudia mwenyewe. Goldingay anasisitiza uzito wa taswira ya mpiganaji na namna lugha hii ya moto inavyotengeneza mvutano na kauli ya mwisho ya mwandishi kwamba yeye ni wa amani.

Tusifanye mvutano huo upotee. Mtu aliyeumizwa anaweza kutamani haki itendeke kwa nguvu. Anaweza hata kuhisi kwamba aliyemdanganya anastahili maumivu makubwa. Zaburi haitufichi uwezekano wa hisia hizo. Badala yake, inatuonesha mtu anayezileta katika maombi badala ya kuzigeuza mara moja kuwa tendo la kulipiza kisasi.

Kwa msomaji wa Kikristo, hilo ni muhimu. Warumi 12:17–21 inatukumbusha kutolipa ubaya kwa ubaya na kumwachia Mungu hukumu ya mwisho. Kuleta hasira mbele za Mungu si sawa na kupewa ruhusa ya kufanya jeuri. Tunaweza kuomba: “BWANA, kabiliana na uovu huu; lakini pia uniondolee hamu ya kuwa kama wale walioniumiza.”

Haki ya Mungu na toba ya mwanadamu si maadui. Mungu anaweza kuzuia uovu, kufunua ukweli na kuita wenye makosa kutubu. Jibu letu halipaswi kuwa kuongeza idadi ya watu walioumia.

3.5 Zaburi 120:5 — Kuishi kama mgeni katika Mesheki na Kedari

“Ole wangu! Nimeishi kama mgeni katika Mesheki, nimekaa katika mahema ya Kedari.” (Tafsiri ya kimaana)

Kilio “Ole wangu!” kinabeba uchovu na majonzi. Mwandishi anajisikia mbali na nyumbani. Huenda mahali pake pa kuishi hapajabadilika, lakini mahusiano na mazingira yake yamekuwa ya ugeni. Mtu anaweza kuishi katika mji aliozaliwa, akawa na familia na marafiki, lakini akajisikia kwamba hakuna anayeelewa kilio chake.

Mesheki na Kedari ni majina ya watu walioishi katika maeneo tofauti na yaliyo mbali sana. Kwa kuyaweka pamoja, mtunga zaburi anatengeneza picha ya kutengwa kwa kila upande. Ni zaidi ya tatizo la umbali kwenye ramani. Ni maisha kati ya watu ambao mazungumzo pamoja nao yanageuka kuwa uhasama.

Lakini tusome kwa haki. Zaburi haifundishi kwamba kila mgeni ni tishio. Israeli yenyewe ilikumbushwa kwamba nayo iliwahi kuwa mgeni, hivyo haikupaswa kumdhulumu mgeni (Kut. 22:21; Law. 19:33–34). Tunaposema kwamba mwandishi anajisikia mgeni, hatusemi kwamba watu wa makabila mengine hawafai. Kinacholalamikiwa ni chuki inayomzunguka.

Mstari huu unaongea na mfanyakazi anayeishi katika mazingira ya rushwa na vitisho; kijana anayeshinikizwa kushiriki katika kumdhihaki mwenzake; familia iliyozoea mashambulizi ya maneno; au mhamiaji anayechukuliwa kama mtu asiye na thamani. Hata hivyo, mtu anayejiona ametengwa anahitaji pia kupima mawazo yake. Hisia ya kuwa mgeni si ushahidi kwamba kila mtu anayetofautiana nawe ni adui.

Katika mazingira ya safari ya hija, picha hii inavutia sana. Mtu anayeanza kuelekea mahali pa ibada anaanza kwa kukiri kwamba maisha ya sasa yana maumivu. Kutamani uwepo wa Mungu hakumaanishi kuyakana maumivu ya kutengwa na wengine.

3.6 Zaburi 120:6 — Uchovu wa kuishi muda mrefu katika uhasama

“Kwa muda mrefu mno nimeishi pamoja na wale wanaochukia amani.” (Tafsiri ya kimaana)

Sasa tatizo si maneno yaliyojaa chuki pekee. Ni muda ambao hali hiyo imeendelea. Matusi ya siku moja yanaweza kuumiza; lakini kuishi kila siku ukitarajia tuhuma, fitina au ugomvi kunaweza kumchosha mtu hatua kwa hatua.

Zaburi haitupi tarehe wala idadi ya miaka. Inatupa hisia ya kuchoka kwa kusubiri amani ambayo haiji. Hiyo ni hali inayoweza kutokea nyumbani, kazini, katika jamii, au hata ndani ya kundi la waumini. Watu wanaweza kusalimiana kwa heshima mbele za wengine, lakini maisha yao ya kila siku yakatawaliwa na mashaka, uvumi na mashindano ya kuumizana.

Mstari huu unatutaka tuwasikilize wenye maumivu ya muda mrefu. Ni rahisi kumwambia mtu, “Usijali maneno yao,” ikiwa sisi wenyewe hatujaishi chini ya maneno hayo kila siku. Ni rahisi kuhubiri amani bila kuuliza kama mfumo wa uongozi unawezesha ukatili wa maneno au unawakinga wanaotoa taarifa za uongo.

Kusikiliza si kukubaliana na kila dai bila uchunguzi. Ni kutambua kwamba maumivu ya mtu yanastahili kuchukuliwa kwa uzito. Amani yenye haki huhitaji ushahidi, uwazi na uwajibikaji.

Pia, mtu aliyechoshwa na uhasama anaweza kuhitaji mipaka ya usalama au msaada wa watu wengine wenye uwezo. Amani haiwezi kujengwa juu ya sharti kwamba mtu aliyeumizwa aendelee kuvumilia kila jeraha jipya.

3.7 Zaburi 120:7 — “Mimi ni wa amani, lakini wao wanataka vita”

“Mimi ni wa amani; lakini ninaposema, wao wanataka vita.” (Tafsiri ya kimaana)

Maneno ya Kiebrania ni mafupi sana: ani shalom — “Mimi ni amani.” Mwandishi anajitambulisha kwa kile anachokitafuta. Hatamani tu ugomvi uishe kwa siku moja; anataka njia ya kuishi inayoruhusu watu kuzungumza kwa ukweli bila kushambuliana.

Kuna tofauti ndogo katika namna ya kutafsiri kauli ya mwisho. Inaweza kuwa “ninaposema, wao wanataka vita” au kwa kuonesha maana iliyodokezwa, “ninaposema maneno ya amani, wao wanataka vita.” Tofauti hiyo haibadili wazo kuu. Msemaji anaelekea upande wa amani, lakini waliomzunguka wanaelekea upande wa ugomvi.

Hata hivyo, tunakumbuka mstari wa 4. Kama kweli yeye ni wa amani, kwa nini anazungumzia mishale na moto mkali? Goldingay anasema mvutano huu unafunua changamoto halisi ya moyo wa mtu aliyejeruhiwa: anaweza kutamani amani huku bado akibeba hamu ya kuona wanaomuumiza wakiadhibiwa. Kidner anatukumbusha kwamba maisha ya uaminifu yanapaswa kuepuka pande mbili zisizofaa: kukubaliana na uovu ili kuepuka migogoro, na kuishi kwa chuki dhidi ya wanaotupinga.

Hapa tunahitaji uaminifu wa kiroho. Maombi si mahali pa kuigiza kwamba hatuna hasira. Ni mahali pa kuiweka hasira hiyo mbele za Mungu, tukiomba itakaswe na isituongoze kufanya uovu.

Zaburi inaishia kwa neno linalomaanisha vita. Hakuna hitimisho rahisi. Lakini kwa sababu huu ni wimbo wa kwanza katika Nyimbo za Kupanda, mwisho huo unaashiria mwanzo wa safari. Mwandishi bado hajaona amani anayoiomba; hata hivyo, tayari amemwelekea Mungu anayeweza kumwongoza katika njia nyingine ya kuishi.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Ukweli katika maneno ni sehemu ya kutenda haki

Zaburi 120 inakataa wazo la kwamba maneno ni mambo madogo yasiyo na athari. Amri inayokataza kutoa ushahidi wa uongo (Kut. 20:16) inalinda maisha ya watu na uaminifu wa jamii. Manabii pia wanaunganisha hukumu za kweli, usalama wa jamii na kuacha kupanga mabaya dhidi ya wengine (Zek. 8:16–17).

Leo, udanganyifu unaweza kusambazwa katika mazungumzo ya nyumbani, vikao vya viongozi, sehemu za kazi, mitandao ya kijamii na makundi ya ujumbe. Wakati mwingine taarifa ya uongo huonekana kuwa ndogo kwa aliyeisambaza, lakini athari zake kwa anayelengwa huwa kubwa.

Kwa hiyo, tunapaswa kujiuliza: Je, tunasimulia jambo tulilolihakiki? Je, tunawapa wanaotuhumiwa nafasi ya kusikilizwa? Je, tunatumia jina la Mungu kuhalalisha tuhuma ambazo hatuwezi kuzithibitisha? Kanisa linalolitetea Neno la kweli lazima pia lijifunze kusema kweli kuhusu watu.

4.2 Amani ya kweli haijengwi kwa kuficha dhuluma

Amani katika maana ya shalom si ukimya wa kulazimishwa. Mtu anaweza kulazimishwa asizungumzie uongo aliotendewa, lakini hilo halimaanishi amani imerejea. Ikiwa mwenye nguvu anaendelea kusema uongo bila kuwajibishwa na aliyeumizwa anazuiwa kuzungumza, hali hiyo si ustawi ambao Biblia inautamani.

Kutafuta amani kunaweza kutuhitaji kusemea ukweli, kuomba usuluhishi, kuweka mipaka na kuhakikisha watu wanawajibika. Lakini tusifanye kila kutokubaliana kuwa ushahidi wa uovu. Watu waaminifu wanaweza kutofautiana kwa sababu ya taarifa zisizokamilika au maoni tofauti. Hekima inajua tofauti kati ya makosa ya kawaida na udanganyifu wa makusudi.

4.3 Sala inaweza kubeba hasira bila kuibariki kulipiza kisasi

Taswira ya mishale na makaa ina uzito wa kihisia. Haifai kuificha ili zaburi ionekane nzuri kwa kusoma. Inatuonesha jinsi majeraha yanavyoweza kuchochea mawazo ya hukumu kali. Biblia inawaruhusu walioumizwa wamwambie Mungu hata mambo magumu wanayobeba moyoni.

Lakini kuleta hisia kwa Mungu si sawa na kupokea ruhusa ya kuzitenda. Mtu anaweza kuomba haki na bado akahitaji kuponywa uchungu unaomvuta kulipiza kisasi. Katika mtazamo wa Warumi 12:17–21, hatuitwi kuingia katika mashindano ya nani anaweza kumuumiza mwenzake zaidi. Tunaitwa kutenda mema, kutafuta amani kadiri iwezekanavyo, na kumwachia Mungu hukumu ya mwisho.

4.4 Safari ya kiroho inaanza tunapokataa kuzoea uovu

Nyimbo za Kupanda hazianzi na mtu aliyefika mahali pa ushindi. Zinaanza na mtu anayesema, “Nimechoka na hali hii.” Hiyo ni picha muhimu ya ukuaji wa imani. Mara nyingi tunaanza kusogea kuelekea makusudi ya Mungu tunapotambua kwamba maisha yaliyotawaliwa na uongo, hofu na uhasama si maisha ambayo Mungu anataka yawe ya kawaida.

Kwa waabudu wa Israeli, kupanda Yerusalemu kulihusishwa na kwenda mahali pa ibada na kumkaribia BWANA pamoja na watu wake. Katika simulizi pana la Biblia, picha hiyo inazaa tumaini la wakati ambapo mataifa yatafundishwa njia za Mungu na vita havitakuwa tena namna ya kutatua migogoro (Isa. 2:2–4; Ufu. 21:1–5).

4.5 Mwenye kutafuta amani lazima awe tayari kuchunguza maneno yake

Zaburi inasikika kupitia sauti ya mtu aliyeumizwa, na tunapaswa kuisikia kwa heshima. Hata hivyo, haimaanishi kwamba kila mmoja wetu anaweza kujitaja kuwa upande wa amani bila kuchunguza matendo yake. Je, tunapongezwa, tunasema kweli? Tunapokosolewa, tunapenda kujitetea kwa kuficha sehemu ya ukweli? Tunapokasirika, tunatumia siri za wengine kama silaha?

Yakobo 3:1–12 anaonesha kwamba ulimi unaweza kuwa chanzo cha uharibifu hata ndani ya jamii ya waumini. Kanisa linaweza kufanana na mazingira ya Zaburi 120 ikiwa uvumi, fedheha za hadharani na fitina zitaruhusiwa kuwa sehemu ya utamaduni wake. Kutafuta amani ni pia kujifunza kukiri kwamba wakati mwingine sisi wenyewe tumekuwa chanzo cha ugomvi.

4.6 Mungu aliyesikia jana anaweza kuitwa leo

Mstari wa kwanza unatueleza kuhusu msaada uliopita. Mstari wa mwisho unatueleza kuhusu mgogoro ambao bado upo. Imani inaishi katikati ya mambo hayo mawili. Hatujui siku ambayo kila tatizo litaondoka. Lakini tunajua kwamba dhiki haitulazimishi kukata uhusiano na Mungu.

Tumaini la Zaburi 120 halijengwi juu ya uhakika kwamba kila mtu anayesema uongo atakiri kosa leo. Linajengwa juu ya ukweli kwamba uongo hauwezi kuwa mwenye mamlaka ya mwisho juu ya maisha ambayo BWANA anayajua na kuyasikia.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Katika muktadha wake wa kwanza, Zaburi 120 ni sala ya Israeli inayoweza kutumiwa na mtu au jamii iliyoathiriwa na uhasama. Hatupaswi kudai kwamba kila mstari wake uliandikwa kama unabii wa moja kwa moja kuhusu tukio maalumu katika maisha ya Yesu. Lakini Agano Jipya linatuonesha namna Yesu anavyotimiza na kuendeleza tumaini la kweli, haki na amani linalopatikana katika simulizi la Biblia.

Biblia inatuongoza kutoka maneno ya haki hadi jamii yenye amani. Zaburi 34:13–14 inatuagiza kuuzuia ulimi na uongo, kisha kuitafuta amani na kuifuata. Zekaria 8:16–17 inaunganisha kusema kweli na hukumu zinazojenga amani. Yeremia 29:7 inawaambia wahamishwa kuitafuta amani ya mji wanaoishi, hata kama hawapo nyumbani. Hivyo, kutamani uwepo wa Mungu hakumpi mtu ruhusa ya kuwachukia wageni au kuwanyima wengine usalama.

Yesu naye aliumizwa kwa ushahidi wa uongo. Marko 14:55–59 inaeleza namna ushahidi ulivyotafutwa dhidi yake wakati wa mashtaka. Lakini Yesu mwenyewe anatamka baraka kwa wapatanishi (Mt. 5:9) na anafundisha kuwapenda maadui (Mt. 5:43–48). Hakufundisha kwamba uongo hauumizi. Alionesha njia ya kutokuruhusu uovu uamue namna mwaminifu anavyowatendea wengine.

Msalabani, Yesu alikabili ukosefu wa haki. Katika imani ya Kikristo, ufufuo wake unatangaza kwamba hukumu za wanadamu zilizopotoka hazina neno la mwisho juu ya mpango wa Mungu (Mdo. 2:23–24). Hata hivyo, mfano wake haupaswi kutumiwa kumwambia mtu anayenyanyaswa kwamba lazima akae katika hatari bila kutafuta msaada. Yesu hakuwafundisha watu kuficha maovu ili yaonekane kuwa amani.

Mitume wanasisitiza amani inayokaa pamoja na ukweli. Paulo anasema, kwa kadiri inavyotutegemea, tuishi kwa amani na watu wote (Rum. 12:18–21). Kauli “kwa kadiri inavyowezekana” inatukumbusha kwamba mtu mmoja hawezi kuwalazimisha wengine watake amani. Waefeso 2:14–18 inamtaja Kristo kuwa amani yetu, anayevunja uadui na kuwaleta watu karibu na Mungu. Amani hii haijengwi kwa kuficha uovu; inajengwa kwa neema, ukweli na maisha mapya.

Safari ya hija inafungua tumaini la uumbaji mpya. Waebrania 11:13–16 inaeleza waaminifu kama wageni wanaotamani nchi iliyo bora. Waebrania 12:22–24 hutumia picha ya Sayuni kueleza ukaribu na Mungu kwa njia ya Yesu. Ufunuo 21–22 unatuelekeza kwenye dunia ambayo Mungu anakaa pamoja na wanadamu, mauti na machozi vinaondolewa, na mataifa yanaponywa. Huo si mwaliko wa kudharau maana ya Yerusalemu na ibada ya Israeli katika historia yake; ni kuona namna ahadi za Mungu zinavyoendelea kufunuliwa katika simulizi lote la Biblia.

Kwa hiyo, tunapoisoma Zaburi 120 kama wafuasi wa Yesu, hatuitwi kuwa watu wanaojua kutumia maneno makali kuliko wapinzani wetu. Tunaitwa kuwa watu wanaosema kweli, wanaolinda waliodhulumiwa, wanaotafuta amani, na wanaomtumaini Kristo anayefanya uumbaji kuwa mpya.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Litaje tatizo kwa ukweli. Ikiwa kuna mtu anasema uongo kukuhusu, taja kilichosemwa na ushahidi uliopo. Usichanganye udanganyifu wa makusudi na kutokuelewana au maoni usiyoyapenda. Kuwa sahihi katika maelezo ni sehemu ya kutetea haki yako.
Mpelekee Mungu uchungu wako kabla ya kuchukua hatua. Zaburi hii inakuruhusu kusema kwamba umeumia au umechoka. Omba ili hasira isikuongoze kufanya jambo litakaloongeza uharibifu. Sala ya kweli inaweza kuwa mwanzo wa uamuzi wenye hekima.
Usijibu uongo kwa uongo mwingine. Katika mgogoro wa kifamilia, kanisani, kazini au mitandaoni, simamia mambo uliyoyathibitisha. Usiongeze habari ili kuwafanya watu wakuamini zaidi. Kuitetea kweli kwa udanganyifu ni kuisaliti kweli yenyewe.
Tafuta usalama na msaada inapohitajika. Hifadhi ujumbe au ushahidi muhimu, tafuta ushauri unaofaa, omba usuluhishi wa haki, na wasiliana na mamlaka au huduma zinazowajibika ikiwa kuna vitisho, ukatili au unyanyasaji. Kutafuta amani hakumaanishi kutafuta mateso ya ziada.
Kagua utamaduni wa mazungumzo katika jamii yako. Familia au kanisa lenu linajitahidi kuthibitisha taarifa kabla ya kuzisambaza? Viongozi wanaruhusu maswali? Mtu akikiri kosa, anadhalilishwa au anasaidiwa kurekebisha? Jibu la maswali haya linaonesha namna tunavyoishi imani yetu (Yak. 3:9–18).
Tofautisha amani na kukwepa mazungumzo magumu. Wakati mwingine amani inahitaji tukabiliane na tatizo, tukiri kosa, tuombe msamaha, au tuseme wazi kwamba kitendo fulani hakikubaliki. Ukimya unaoficha uonevu unaweza kuchelewesha ugomvi wa leo na kuacha jeraha kubwa la kesho.
Kumbuka msaada wa Mungu bila kumwekea masharti. Andika tukio moja ambalo Mungu alikusaidia kupita wakati mgumu. Mshukuru kwa hilo, kisha mweleze tatizo ulilo nalo sasa. Kumbukumbu iwe chanzo cha tumaini, si sababu ya kudai kwamba Mungu lazima afanye kila kitu kwa namna ileile.
Wakaribishe watu wanaojisikia wageni. Majina ya Mesheki na Kedari yanatukumbusha hisia ya kutokuwa nyumbani; hayahalalishi ubaguzi. Katika familia, shule, kanisa na jamii, wajali wahamiaji, wageni, wanaozungumza lugha nyingine na watu wanaojikuta wametengwa. Aliyejua maumivu ya kutengwa anaweza kujifunza kuwapa wengine mahali pa kukaribishwa.
Anza hatua ya safari yako ya amani. Zaburi 120 haioneshi kwamba msafiri amefika Yerusalemu. Inaonesha mwanzo wa kumtegemea Mungu. Chagua hatua moja leo: omba kwa uaminifu, sahihisha taarifa isiyo ya kweli, jizuie kusambaza uvumi, tafuta ushauri, au anza mazungumzo yanayohitajika. Safari ndefu inaanza kwa hatua moja yenye uaminifu.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kuna tofauti gani kati ya kuisoma Zaburi 120 kama malalamiko ya mtu mmoja na kuisoma kama mwanzo wa Nyimbo za Kupanda kuelekea uwepo wa Mungu?
Kwa nini mwandishi anaanza kwa kuzungumzia uongo na ulimi wa hila badala ya jeshi lenye silaha? Maneno yanaweza kuharibu maisha kwa njia zipi katika jamii yako?
Kukumbuka jibu la sala ya zamani (mst. 1) kunatofautianaje na kudai kwamba Mungu tayari amemaliza tatizo la sasa?
Kutajwa kwa Mesheki na Kedari kunatufundisha nini kuhusu kujisikia mgeni? Kwa nini si sahihi kutumia majina hayo kuhalalisha ubaguzi?
Tunawezaje kuelewa mishale na makaa ya moto (mst. 4) bila kuyakana maumivu ya mwandishi wala kuhalalisha kulipiza kisasi?
Ni wakati gani kusema ukweli kunaweza kuwa hatua muhimu ya kuleta shalom, hata ikiwa mazungumzo ya mwanzo yatakuwa magumu?
Kati ya kuepuka kulipiza kisasi unapochongewa na kukiri kwamba maneno yako yamewahi kuumiza wengine, lipi ni gumu zaidi kwako? Kwa nini?
Mafundisho ya Yesu kuhusu wapatanishi na maelekezo ya Warumi 12:18–21 yanatufundisha nini tunapokutana na watu wasiopenda amani?
Ni hatua gani ya vitendo unayoweza kuchukua ili nyumba, huduma au mahali pa kazi pawe salama zaidi kwa mazungumzo ya kweli?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mungu unayesikia kilio cha mwenye dhiki, wewe unazijua habari ambazo tumeshindwa kuzisimulia vizuri, maneno yaliyotuumiza, na siku ndefu ambazo amani imeonekana kuwa mbali.

Tuokoe na udanganyifu wa wengine, na utuokoe pia na tamaa ya kuwa wadanganyifu sisi wenyewe. Wape nguvu wanaoshitakiwa kwa uongo, uwalinde wanaotishiwa, na uwape hekima wanaokabidhiwa kufanya maamuzi ya haki.

Hasira inapowaka ndani yetu, utusaidie kuileta mbele zako badala ya kuisambaza kwa wengine. Ifundishe midomo yetu kusema kweli, masikio yetu kusikiliza kwa uvumilivu, na mikono yetu kutenda haki.

Tufanye watu wanaotafuta amani bila kuficha makosa, wanaowalinda walio dhaifu bila kuwachukia wageni, na wanaokumbuka wema wako wa zamani huku wakikusubiri leo.

Tuongoze katika safari ya kukukaribia. Kwa njia ya Yesu Kristo, ambaye ni amani yetu, na kwa Roho wako anayefanya mioyo yetu kuwa mipya. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 120 inaishia kwa kilio ambacho bado hakijapata suluhisho linaloonekana: “Mimi ni wa amani; lakini ninaposema, wao wanataka vita.” Msafiri anajua maisha anayoyatamani, lakini hana uwezo wa kuwalazimisha wote wamfuate katika njia ya amani. Wimbo wa kwanza wa Kupanda unaanza mahali pa ugeni na maumivu, si mahali pa kufika salama.

Zaburi 121 inachukua hatua inayofuata kwa swali linalofaa kwa msafiri: “Msaada wangu utatoka wapi?” Macho yake yanaelekea milimani, lakini jibu halitegemei nguvu za milima. Linamwelekea BWANA, Muumba wa mbingu na nchi, ambaye hasinzii wala halali. Zaburi 120 inaonesha uhasama unaoufanya moyo utamani safari ya amani; Zaburi 121 inaonesha ulinzi wa Mungu unaomfanya msafiri aendelee mbele.

Kwa hiyo, tunahama kutoka “Uniokoe na midomo ya uongo” kwenda “Msaada wangu unatoka kwa BWANA.” Mazingira magumu hayajaondolewa kwa maneno ya uchawi. Lakini safari ya kuelekea amani ya Mungu inaendelea chini ya uangalizi wa Mungu anayesikia maombi.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 34:13–14; 52:2–4; 64:2–8; 118:5; 119:45, 96, 176; 120–122; 130–134; Kutoka 20:16; 22:21; Mambo ya Walawi 19:33–34; Kumbukumbu la Torati 16:16; Mithali 20:22; Isaya 2:2–4; 21:13–17; 42:11; Ezekieli 27:13; 38:2; Yeremia 29:7; Zekaria 8:16–17; Mathayo 5:9, 43–48; Marko 14:55–59; Matendo ya Mitume 2:23–24; Warumi 12:17–21; Waefeso 2:14–18; Yakobo 3:1–18; Waebrania 11:13–16; 12:22–24; Ufunuo 21–22. Nukuu zilizotiwa alama tafsiri ya kimaana ni tafsiri za kusaidia uchambuzi, si madai ya kunukuu neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Maelezo kuhusu Kitabu cha Tano cha Zaburi, mkusanyiko wa Nyimbo za Kupanda, na safari ya kifasihi kutoka kutafakari Torati katika Zaburi 119 kuelekea ibada na tumaini la kurejea.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 120, “War and Peace.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 120, “The outsider” (uk. 465–467).

Zaburi 120 — Kutafuta Amani Katika Ulimwengu wa Maneno Yanayoumiza