Zaburi 123 — Macho Yaliyoinuliwa Juu ya…

Dharau inapojeruhi jamii, kuinua macho kwa Mungu kunawezaje kuturudishia tumaini?

Muhtasari

Wimbo wa nne wa Kupanda: jamii iliyojeruhiwa na dharau inamtazama Mungu anayetawala mbinguni

Andiko kuu — Zaburi 123:1–3 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Kwako nimeinua macho yangu, wewe uketiye juu ya kiti cha enzi mbinguni. Kama macho ya watumishi yanavyoutazama mkono wa bwana wao, na macho ya mtumishi wa kike yanavyoutazama mkono wa bibi yake, ndivyo macho yetu yanavyomtazama BWANA, Mungu wetu, mpaka atakapoturehemu. Uturehemu, BWANA, uturehemu, kwa maana tumeshavumilia dharau nyingi mno.”

Maumivu mengine yanaonekana wazi. Mtu anaugua, anapoteza kazi, anakosa mavuno, au familia inapitia msiba. Lakini yapo maumivu mengine yanayotokana na jinsi watu wanavyomtazama mtu. Kicheko cha kumdhalilisha, maneno yanayomfanya aonekane hana thamani, au kiburi cha mwenye mamlaka vinaweza kumfanya mtu ajione kana kwamba hana sauti. Wengine wanaweza kuwa na chakula na mahali pa kulala, lakini heshima yao inaendelea kuumizwa kila siku.

Zaburi 123 inazungumza na watu waliochoka kudharauliwa. Hawatoi taarifa ya ushindi mkubwa. Hawasemi kwamba hali yao imebadilika. Badala yake, wanainua macho na kurudia ombi moja: “Uturehemu.”

Zaburi hii fupi haitupi mbinu ya haraka ya kuondoa aibu, wala haitufundishi kukubali ukatili bila kuuliza maswali. Inatufundisha jambo la ndani zaidi: watu waliodhalilishwa wanakataa kuruhusu hukumu za wenye nguvu ziwe hukumu ya mwisho kuhusu thamani yao. Wanamgeukia BWANA aliye juu ya mifumo yote ya kibinadamu na kumngojea kwa tumaini la rehema.

Zaburi 122 ilisherehekea furaha ya kufika Yerusalemu na kuwahimiza watu kuombea amani ya mji. Zaburi 123 inatukumbusha kwamba kufika mahali pa ibada hakumaanishi majeraha yote yamepona. Watu wanaweza kukusanyika mbele za Mungu huku baadhi yao wakiendelea kudharauliwa. Maombi yetu yanakuwa ya namna gani tunapochoshwa na dharau, lakini bado hatujaona jibu la Mungu?

1.0 Utangulizi

Zaburi 123 ni mojawapo ya Nyimbo kumi na tano za Kupanda (Zaburi 120–134). Ina mistari minne tu, lakini muundo wake umejengwa kwa ustadi mkubwa. Katika mstari wa 1, sauti ya mtu mmoja inainua macho kumwelekea Mungu anayeketi juu ya kiti cha enzi mbinguni. Katika mstari wa 2, kauli “macho yangu” inakuwa “macho yetu”, kwani jamii nzima inamngojea BWANA. Katika mistari ya 3–4, kungoja huko kunageuka kuwa kilio cha kuomba rehema kutokana na dharau iliyowazidi.

Tunaweza kufuata safari ya zaburi kwa hatua tatu:

Macho yanainuliwa kumwelekea Mfalme wa mbinguni (mst. 1).
Macho yanaendelea kungoja msaada na rehema za BWANA (mst. 2).
Sauti zinamlilia Mungu kwa sababu watu wamechoshwa na kudhalilishwa (mst. 3–4).

Picha inayoongoza zaburi ni macho. Kabla hatujaambiwa kwa nini jamii hii inateseka, tunaambiwa inaelekeza wapi macho yake. Zaburi inaanza na Mungu aliye juu ya kiti cha enzi na kuishia na watu wenye majivuno wanaowadharau wengine. Hapa kuna tofauti muhimu: watu wanaweza kujiweka juu katika jamii, lakini hakuna anayeweza kuwa juu ya BWANA.

Mwisho wa zaburi hautoi taarifa kwamba ukombozi umefika. Tunabaki pamoja na wale wanaongoja. Huo si udhaifu wa zaburi; ni sehemu ya uaminifu wake kwa hali halisi ya maisha. Baadhi ya zaburi hushuhudia msaada uliopatikana. Zaburi 123 inatoa nafasi kwa mtu ambaye bado anaweza kusema kwa kweli: “BWANA, bado tunahitaji rehema zako.”

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Wimbo wa nne katika Nyimbo za Kupanda

Katika mpangilio wa sasa wa Kitabu cha Zaburi, kuna mwendo unaovutia. Zaburi 120 inaanzia katika mazingira ya uongo na maneno ya uhasama. Zaburi 121 inainua macho kuelekea milimani na kutangaza kwamba msaada unatoka kwa BWANA, Muumba wa mbingu na nchi. Zaburi 122 inafurahia kufika Yerusalemu na kuombea amani yake. Kisha Zaburi 123 inainua macho tena, safari hii moja kwa moja kwa BWANA anayeketi mbinguni, kwa sababu dharau haijaisha.

Huu ni uhusiano unaotokana na namna zaburi zilivyopangwa pamoja. Sio uthibitisho kwamba ziliandikwa na msafiri yuleyule katika siku nne mfululizo. John Goldingay anaonesha kwamba Zaburi 123 haina maneno yanayoeleza safari halisi ya kwenda Yerusalemu. Hata hivyo, kilio chake cha jamii inayodharauliwa kinafaa sana katika mkusanyiko wa nyimbo ambazo watu walio katika hali mbalimbali za udhaifu waliweza kuziimba wanapomtafuta Mungu.

Zaburi hii haitaji jina la mwandishi, mfalme fulani, vita, wala tarehe ya tukio. Baadhi ya mazingira ya kihistoria—wakati wa utawala wa Waashuru, uhamisho Babeli, au kipindi cha kurejea na kujenga upya Yerusalemu—yanaweza kusaidia kuelewa maumivu yanayoelezwa. Lakini maandishi yenyewe hayatupi msingi wa kuchagua moja kama tukio la hakika.

Kwa mfano, viongozi waliopinga ujenzi wa kuta za Yerusalemu waliwadhihaki wale waliokuwa wakijenga (Neh. 2:19; 4:1–4). Kisa hiki kinatupa mfano wa kibiblia unaofanana na mazingira ya Zaburi 123; hakithibitishi kwamba ndicho kilichosababisha zaburi iandikwe.

Goldingay anasoma Zaburi 123 kama sala ya jamii, ingawa inaanza kwa nafsi ya kwanza umoja. Kiongozi wa ibada anaweza kuanza kwa kusema “mimi” na kuwawakilisha watu, kisha wote wakajiunga katika “sisi.” Hivyo si lazima kudhani kwamba kila mabadiliko ya kiwakilishi yanaonesha mwandishi au msemaji tofauti.

Sala inayoanza kwa tumaini na kuishia katika maumivu

Zaburi nyingi za malalamiko huanzia katika shida kisha kuhamia katika tumaini au sifa. Zaburi 123 ina mwendo wa aina nyingine. Inaanza kwa kuonesha tumaini la watu wanaomtazama Mungu, kisha inamalizia kwa kutaja dharau iliyowachosha. Mistari miwili ya kwanza inatueleza wanamtazama nani; mistari miwili ya mwisho inaeleza kwa nini wanahitaji msaada wake.

Hakuna adui anayetajwa kwa jina. Hakuna simulizi ya kuokolewa. Hakuna jibu la Mungu linalonukuliwa. Kwa namna hiyo, zaburi inafaa kwa watu wengi wanaoumizwa na dharau: familia maskini zinazopuuzwa, wafanyakazi wanaonyanyaswa kwa sababu hawana mamlaka, wanafunzi wanaochekwa, au waumini wanaodhihakiwa kwa imani yao. Hayo ni matumizi ya ujumbe wa zaburi; si madai kwamba tunawajua watu wa kwanza walioiimba.

Marudio ya maneno yanashikilia zaburi pamoja: macho (mst. 1–2), mkono (mst. 2), rehema (mst. 2–3), na taswira ya kujaa au kutosheka kupita kiasi (mst. 3–4). Tunaposoma kwa sauti, marudio hayo yanatufanya tusikie uzito wa kungoja na uchovu wa kudharauliwa.

Taswira ya mtumishi na mwenye mamlaka

Mstari wa 2 unatumia maisha ya kaya za ulimwengu wa kale: watumishi wa kiume na wa kike waliowategemea mabwana na mabibi zao. Mahusiano hayo yalikuwa na tofauti halisi za nguvu na hadhi. Hatupaswi kuyapamba kana kwamba hayakuwa na matatizo, wala kuitumia zaburi kuhalalisha utumwa, unyonyaji, au mamlaka yasiyowajibika.

Mfano wenyewe una lengo maalumu. Mtu anayemtegemea mwingine kwa mahitaji na ulinzi anaweza kuangalia ishara ya yule mwenye uwezo wa kumsaidia. Derek Kidner anakazia kwamba watumishi wa picha hii wanatazamia kupata msaada, si kupokea maagizo tu. Goldingay anaonesha kwamba mwenye mamlaka pia ana wajibu wa kutoa mahitaji na ulinzi kwa walio chini ya utunzaji wake.

Kwa hiyo, taswira hii haiwasihi viongozi wa kibinadamu kutawala bila huruma. Inatuelekeza kwa Mungu ambaye watu wake wanamwamini kwamba anaweza kuwapa msaada wanaouhitaji.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 123:1 — “Kwako nimeinua macho yangu”

Zaburi inaanza kwa kumtaja anayelengwa na sala: “Kwako.” Mtunga zaburi hachukui muda mrefu kueleza makosa ya waliomdharau. Anaanza kwa kumgeukia Mungu. Ni kama anasema: Kabla sijasikiliza tena sauti zao, nataka kuelekeza macho yangu kwako.

Maneno haya yanatukumbusha Zaburi 121, lakini sasa mahali pa kutazama pamewekwa wazi zaidi. Zaburi 121 inauliza msaada unatoka wapi. Zaburi 123 inasema wazi kwamba macho yameelekezwa kwa BWANA mwenyewe.

Mungu anatajwa kama “uketiye mbinguni.” Katika lugha ya kifalme ya Biblia, kuketi juu ya kiti cha enzi ni ishara ya mamlaka. Hakumaanishi kwamba Mungu yuko mbali mno asiweze kuona shida za watu duniani. Goldingay anasisitiza kwamba kiti cha enzi cha mbinguni kinaonesha uwezo wa BWANA kutawala na kuingilia maisha ya wanadamu, si kujitenga nao (linganisha Zab. 103:19; 115:3).

Hapa tunapata tofauti yenye nguvu. Watu wengine wanawatazama wenzao kwa dharau kana kwamba wako juu yao. Lakini aliye juu kuliko wote ni Mungu. Hadhi ya kijamii ni jambo linaloweza kubadilika; mamlaka ya BWANA hayaamuliwi na cheo, fedha, au sifa ya mtu.

Kuinua macho hakumaanishi kujifanya kwamba madhara hayapo. Jamii inayoomba inajua kabisa kwamba inadharauliwa. Lakini haitaki dharau hiyo iwe jambo pekee linaloamua namna inavyojitazama. Maneno ya wanaotudharau hayana mamlaka ya mwisho juu ya thamani yetu mbele za Mungu.

Kwa mtu ambaye amefedheheshwa kazini, shuleni, kanisani, au nyumbani, mstari huu unaweza kuwa mwanzo wa sala: BWANA, kabla sijajibu maneno yao, ninakugeukia wewe. Hiyo haiondoi maumivu papo hapo, lakini inabadilisha mahali ambapo moyo unaanzia kukabiliana nayo.

3.2 Zaburi 123:2 — “Kama macho ya watumishi yanavyoutazama mkono”

Mstari huu unatupa mfano wenye sehemu mbili. Macho ya watumishi yanamtazama bwana wao; macho ya mtumishi wa kike yanamtazama bibi yake; vivyo hivyo macho ya watu wa Mungu yanamtazama BWANA. Kutaja watumishi wa kiume na wa kike kunafanya picha kuwa pana: watu wote wanaweza kushiriki ombi hili, bila kujali nafasi yao katika jamii.

Lakini mkono una maana gani? Maandishi hayataji ishara moja mahususi. Katika maisha ya kaya, mkono unaweza kutoa maagizo, kuonesha ruhusa, kugawa chakula, kutoa msaada, au kuashiria ulinzi. Mwisho wa mstari—“hata atakapoturehemu”—unatuongoza kuelewa kwamba hapa watu wanatarajia hasa msaada na fadhili za Mungu.

Goldingay anataja tafsiri za kale ambazo watumishi wanaweza kuwa na hofu ya mkono unaowaadhibu. Hata hivyo, anaona kwamba mazingira ya sala yanaunga mkono zaidi picha ya matumaini ya kupata msaada, kama viumbe vinavyomngojea Mungu avipe chakula (Zab. 104:27–28; 145:15–16). Kidner naye anakazia kwamba watu hawa hawaachi kumtumaini Mungu kwa sababu jibu limechelewa; macho yao yanaendelea kumwangalia.

Mabadiliko kutoka “macho yangu” kwenda “macho yetu” ni ya muhimu sana. Mtu mmoja anaweza kuongoza sala, lakini jamii nzima inaingia ndani yake. Dharau mara nyingi humfanya mtu ajitenge. Sala ya pamoja inamwambia: Hutalazimika kubeba kila maumivu peke yako.

Neno “mpaka” linaweka kipimo cha muda: watu wanangoja Mungu awaoneshe rehema. Hawadai kujua siku au namna ambayo ataingilia hali yao. Wanajua tu wanayemtegemea. Huo ni uvumilivu wenye tumaini, si jaribio la kumlazimisha Mungu ajibu kwa utaratibu wao.

Hata hivyo, tusikose jambo moja: kumngojea Mungu si kukubali hatari bila kuchukua hatua zinazofaa. Mungu aliyesikia kilio cha Israeli akiwa Misri aliwachukua watu wake kwa uzito na kuanzisha ukombozi wao (Kut. 3:7–10). Mungu huyo pia anawataka watu wake kusimamia haki na kuwatetea walio katika mazingira magumu (Isa. 1:17). Maombi, mipaka ya usalama, ushahidi wa kweli na juhudi za kupata haki vinaweza kwenda pamoja.

3.3 Zaburi 123:3 — “Uturehemu, BWANA, uturehemu”

Sasa sala inafikia sehemu yake yenye hisia kali zaidi. Baada ya kusema katika mstari wa 2 kwamba wanangoja rehema, watu wanaanza kuomba kwa kurudia: “Uturehemu, BWANA, uturehemu.”

Neno la Kiebrania linalohusika hapa ni kitenzi ḥānan, kinachohusu kuonesha fadhili au rehema. Watu hawasemi kwamba wanastahili msaada kwa sababu wao ni bora kuliko wapinzani wao. Wanamlilia Mungu kwa sababu wanaamini tabia yake na uhusiano wake na watu wake.

Marudio hayo si dalili ya imani dhaifu. Mara nyingi maumivu yanapodumu, mtu hana maneno mengi. Anaweza kurudia ombi lilelile: Unisaidie. Unihurumie. Usituache. Zaburi hii inatufundisha kwamba sala inayotoka moyoni haihitaji maneno mengi wala hoja ndefu.

Kwa nini wanaomba rehema? “Kwa maana tumeshashiba dharau,” kwa namna ya kueleza picha ya Kiebrania. Neno linalohusu kushiba au kujaa kwa kawaida linaweza kutumika kwa chakula na vitu vizuri. Lakini hapa jamii imejaa kitu kinachoumiza: dharau. Ni kana kwamba kila siku wamepewa kiasi kingine cha fedheha, hadi mioyo yao imechoka.

Dharau si sawa na kutokubaliana. Mtu anaweza kukosoa kosa kwa haki na kwa heshima. Dharau ni kumtendea mwingine kana kwamba hana thamani ya kusikilizwa. Hata pasipo kipigo, ujumbe wa dharau unaweza kuwa: Wewe si mtu wa maana. Sauti yako haina uzito. Kidner anasisitiza uchungu wa aina hii ya kuumizwa: maneno na mitazamo ya kuwadharau wengine vinaweza kujeruhi kwa kina.

Angalia pia kile watu hawa hawaombi. Hawadai haki ya kulipiza kisasi kwa kuwa wameumizwa. Hawatamki kwamba kila tajiri au mwenye cheo ni mwovu. Wanataja jeraha na kumgeukia Mungu mwenye uwezo wa kuwasaidia.

Hapa kuna somo kwa kanisa. Tunapomwambia mtu aliyefedheheshwa, “Usijali, ni maneno tu,” tunaweza kupunguza uzito wa jeraha lake. Zaburi 123 inaruhusu watu kusema mbele za Mungu kwamba dharau imewazidi. Rehema za kweli haziwezi kuwa kisingizio cha kuwanyamazisha wanaolilia haki.

3.4 Zaburi 123:4 — “Nafsi yetu imejaa sana dharau”

Mstari wa mwisho unapanua maelezo ya maumivu. Nafsi yetu, yaani uhai wetu wote, imejaa dhihaka na dharau za wenye raha na wenye kiburi. Neno la Kiebrania nephesh, linalotafsiriwa mara nyingi kuwa “nafsi,” linaweza kumaanisha mtu mzima aliye hai. Hapa halilazimishi wazo la sehemu fulani isiyo ya kimwili iliyotenganishwa na mwili. Badala yake, linaonesha kwamba dharau imegusa maisha ya mtu kwa upana: mawazo, hisia, mahusiano na uwezo wa kujiamini.

Wanaowadharau wanaitwa watu wenye raha au usalama na wenye kiburi. Tafsiri nyingi zinasisitiza majivuno yao. Goldingay anakumbusha kwamba maneno ya Kiebrania pia yanaweza kueleza hali ya kuwa salama au kuwa na hadhi ya juu. Kwa hiyo, huenda watu wanaoumizwa hapa wanadharauliwa na wenye uwezo wa kuishi bila wasiwasi mkubwa wa kukosa ulinzi au mahitaji.

Hilo halimaanishi kwamba kila mwenye mali ni mdharauji au kwamba kila maskini ni mwenye haki. Hoja ni kuhusu usalama unaogeuzwa kuwa kiburi na nafasi ya juu inayotumiwa kuwashusha wengine. Mtu mwenye uwezo anaweza kuwalinda walio dhaifu. Wale wanaolalamikiwa hapa wametumia nafasi yao kuwafedhehesha.

Tofauti ya mwanzo na mwisho wa zaburi sasa inaonekana wazi. Katika mstari wa 1, BWANA ndiye aliyeketi juu mbinguni. Katika mstari wa 4, watu wenye majivuno wanaonekana kana kwamba wako juu ya wengine duniani. Ni nani mwenye mamlaka ya mwisho? Watu wanaoomba wanajibu kwa kuinua macho yao: Hakuna kiburi cha kibinadamu kinachoweza kuchukua nafasi ya Mungu.

Hata hivyo, zaburi inaishia hapo. Mungu hatoi jibu lililoandikwa. Watu hawatangazi kwamba dharau imekwisha. Maandiko yanatupa nafasi ya kusimama nao katika hali isiyokamilika. Wakati mwingine uaminifu ni kuendelea kuomba rehema bila kujifanya kwamba maumivu yameisha.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mungu aliye juu si Mungu aliye mbali na wanaoteseka

Kwa baadhi ya watu, kusema Mungu anaketi mbinguni kunaweza kuleta hisia kwamba yuko mbali na matatizo ya duniani. Katika Zaburi 123, maana ni nyingine. Mungu hayuko chini ya watawala, taasisi au matajiri wa dunia. Kwa sababu hiyo, watu wanaopuuzwa wanaweza kumwendea hata pale wanaposhindwa kupata haki kwa wenye mamlaka ya kibinadamu.

Zaburi 113 inaeleza Mungu aliye juu anayejishusha kumwinua maskini. Isaya 57:15 inamweleza Mungu aliye juu na mtakatifu ambaye yuko pia pamoja na walio wanyenyekevu na wenye mioyo iliyopondeka. Hivyo, ukubwa wa Mungu na rehema zake havipingani. Ukuu wake unaonesha kwamba kiburi hakitatawala milele; rehema zake zinaonesha kwamba wanyonge hawajasahauliwa.

4.2 Rehema si mbinu ya kumlazimisha Mungu

Maneno “Uturehemu” yanatoka katika uhusiano wa watu na “BWANA Mungu wetu.” Hawafanyi biashara ya kiroho. Hawatoi sala kama fomula ambayo lazima itoe matokeo kwa muda wanaoutaka. Wanamgeukia Mungu kwa sababu wanamjua kama Mungu wa agano na fadhili.

Baraka ya kikuhani inaomba BWANA awaangazie watu wake uso wake na kuwafadhili (Hes. 6:24–26). Zaburi 123 ni aina ya sala inayotokea wakati mtu anahisi kama uso wa rehema umefichika. Kuomba kwa imani hakumaanishi kwamba tunajua Mungu atabadilisha mazingira kwa saa au siku fulani. Kunamaanisha kwamba tunaendelea kumwita Mungu wetu hata kabla hatujaona jibu.

4.3 Dharau ni kosa la kimaadili, si hisia zisizopendeza tu

Dharau inaweza kuwa desturi ya jamii. Mtoto anachekwa kila siku shuleni. Mfanyakazi anadharauliwa kwa sababu ya kazi yake. Mjane hasikilizwi kwa sababu hana watu wenye ushawishi. Muumini anafanywa ajione hana nafasi kwa sababu hana elimu au mali nyingi. Hizi ni hali za leo zinazotusaidia kuelewa zaburi; hatudai kwamba ndizo zilizoandikwa moja kwa moja ndani ya mstari wa 4.

Biblia inaanza kwa kutuambia kwamba wanadamu wameumbwa kwa mfano wa Mungu (Mwa. 1:26–27). Pia inatuita kuwa na haki kwa yatima, wajane, wageni na watu wengine wanaoweza kukosa mtetezi (Kum. 10:17–19; Yak. 2:1–9). Kumdharau mtu si kumfanya ajisikie vibaya tu. Ni kumtendea kana kwamba hadhi ambayo Mungu amempa haina maana.

4.4 Kungoja msaada wa Mungu si kukubali unyanyasaji

Mfano wa macho ya mtumishi unaweza kutumiwa vibaya mtu akidai kwamba waumini lazima wanyamaze mbele ya kila mwenye mamlaka. Lakini hiyo si hoja ya Zaburi 123. Watu wanaoimba hapa wanalalamika kuhusu wanavyotendewa. Hawaambiwi kwamba wanaowadharau wanafanya jambo jema.

Kungoja kwa imani kunaweza kuambatana na kutafuta ushahidi, kuweka mipaka salama, kuomba ushauri, kufikisha malalamiko mahali panapofaa, au kuondoka katika mazingira hatarishi. Kila hali inahitaji hekima. Zaburi inatuonesha mahali pa kuelekeza sala, lakini haibatilishi wajibu wa kuwalinda wanaoteseka, kuwasikiliza na kutafuta haki.

4.5 “Macho yetu” yanatuambia kwamba hatuko peke yetu

Mabadiliko kutoka “mimi” kwenda “sisi” ni moja ya sehemu nzuri zaidi za zaburi. Maumivu ya mtu yanaweza kupokelewa na jamii na kupelekwa mbele za Mungu kwa pamoja. Kanisa halipaswi kumwambia kila aliyedharauliwa kwamba ajitatulie tatizo lake faraghani.

Paulo anatuita kuchukuliana mizigo (Gal. 6:2) na kulia pamoja na wanaolia (Rum. 12:15). Waebrania 13:3 inawakumbusha waumini kuwafikiria wanaoteswa kana kwamba wako pamoja nao. Sala ya pamoja ya Zaburi 123 ina maana zaidi tunapokubali pia wajibu wa kusikiliza, kulinda na kutafuta ufumbuzi wa haki.

4.6 Sala isiyopata jibu mara moja bado ni sala ya imani

Goldingay anaonesha kwamba zaburi haimalizii kwa taarifa ya msaada uliopatikana. Kidner naye anaitazama kama kilio ambacho hakiwekewi jibu la wazi mwishoni. Maelezo hayo yanatuonya dhidi ya tabia ya kumlazimisha kila aliyeumizwa atoe ushuhuda wa furaha kabla hali yake haijabadilika.

Maombolezo 3:21–33 yanashikilia pamoja huzuni na tumaini. Warumi 8:23–25 inawataja watu wa Mungu kama wanaougua huku wakisubiri ukombozi. Zaburi 123 inatufundisha lugha hiyo ya kuamini Mungu na, wakati huohuo, kukiri kwamba bado tunaumia.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Nyimbo za Kupanda na safari ya tumaini la Israeli

Nyimbo za Kupanda hazifuati mstari ulionyooka kutoka matatizoni hadi furaha isiyo na mwisho. Zaburi 120 inaomba kuokolewa kutoka kwa ulimi wenye uongo. Zaburi 121 inakiri ulinzi wa BWANA katika safari. Zaburi 122 inashangilia ibada Yerusalemu. Zaburi 123 inamlilia Mungu kwa sababu watu bado wanadharauliwa. Mpangilio huu unaonesha maisha halisi ya imani: kukusanyika kwa ibada hakumaanishi kwamba maumivu yote yamepotea.

Maisha ya Israeli yalikuwa na vipindi vingi vya kudharauliwa. Waliorejea kujenga Yerusalemu walidhihakiwa (Neh. 2:19; 4:1–4). Waliokuwa uhamishoni walijua uchungu wa kudaiwa waimbe wakiwa katika huzuni (Zab. 137). Mifano hiyo inaonesha jinsi maombi ya Zaburi 123 yalivyoweza kupata nafasi katika historia ya watu wa Mungu. Lakini tusiyageuze mazingira hayo kuwa tarehe iliyothibitishwa ya kutungwa kwake.

Zaburi 113 inamtangaza Mungu anayewainua maskini, na Zaburi 115 inakumbusha kwamba Mungu wetu yuko mbinguni na hufanya apendavyo. Zaburi 123 inamwendea Mungu huyo huyo: Mfalme aliye hai ambaye mamlaka yake hayajengwi juu ya kuwadharau wanyonge.

Yesu anayejua uchungu wa kudharauliwa

Yesu mwenyewe alipitia fedheha ya hadharani. Alidhihakiwa, alifanyiwa mzaha kama mfalme asiye na nguvu, na akasikia maneno ya watu waliokuwa wakimwangalia akiteseka (Luka 22:63–65; 23:35–39; Marko 15:16–20). Zaburi 123 haikumtaja Yesu moja kwa moja katika mazingira yake ya kwanza, lakini Wakristo wanaweza kuisoma kwa kuzingatia simulizi la Masihi aliyekubali kuingia katika maumivu ya wanadamu.

Yesu hakufundisha kwamba dharau haina madhara. Alikemea unafiki, majivuno na hukumu zinazomshusha mwenzetu (Mt. 5:21–22; 23:23). Katika mateso yake hakufanya kulipiza kisasi kuwa msingi wa utume wake (1 Pet. 2:21–23). Msalaba unaonesha jinsi watu wenye mamlaka wanavyoweza kumuumiza asiye na msaada; ufufuo unaonesha kwamba hukumu yao si ya mwisho (Mdo. 2:23–24, 32–36).

Pia Yesu aligeuza maoni ya kawaida kuhusu ukubwa na uongozi. Aliwaosha wanafunzi miguu na kufundisha kwamba aliye mkubwa anapaswa kuwa mtumishi (Yoh. 13:1–17; Marko 10:42–45). Hakufuta tofauti kati ya Mungu Muumba na mwanadamu, bali alifunua tabia ya utawala unaotokana na upendo. Huyu ndiye Bwana ambaye watu wa Zaburi 123 wanatuelekeza kumtazama: mwenye nguvu ambaye haatumii mamlaka yake kuwanyanyasa wanaomhitaji.

Rehema, maombi, na ufalme unaokuja

Yesu aliwafundisha wanafunzi wake kumwomba Baba yetu uliye mbinguni (Mt. 6:9–10). Hiyo inalingana na mwelekeo wa macho katika Zaburi 123. Pia alifundisha umuhimu wa kudumu katika maombi ya kutafuta haki (Luka 18:1–8). Na mtoza ushuru aliyesema, “Ee Mungu, uniwie radhi mimi mwenye dhambi,” anatukumbusha namna sala fupi ya kutafuta rehema inavyoweza kuwa ya kweli (Luka 18:13). Hizi ni miunganiko ya kitheolojia; si madai kwamba kila kifungu kinainukuu moja kwa moja Zaburi 123.

Waebrania 4:14–16 inawaalika waumini kukaribia kiti cha enzi cha neema kwa ujasiri ili wapokee rehema na msaada unaofaa. Hapa tunapata uhusiano wenye nguvu na Zaburi 123: kiti cha enzi kinachoonesha mamlaka ya Mungu pia ni mahali pa kutafuta rehema, kwa sababu Yesu ni Kuhani Mkuu mwenye kuwahurumia walio dhaifu.

Hatimaye, tumaini la Kikristo linaelekezwa kwa uumbaji mpya ambamo mauti, maombolezo na maumivu hayatatawala tena (Ufu. 21:1–5). Tumaini hilo halifanyi dharau ya leo kuwa jambo dogo. Linatupa ujasiri wa kulinda heshima ya watu, kukataa majivuno, na kudumu katika sala hata tunapongoja ukombozi kamili.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Taja dharau kwa jina lake. Jiulize kama tatizo ni kutokubaliana, kukosolewa kwa haki, au kudhalilishwa. Mambo hayo si sawa. Zaburi 123 inazungumzia hasa maumivu ya kutendewa kana kwamba huna thamani.
Anza sala kwa kumtazama Mungu. Kabla hujayarudia maneno ya aliyekuumiza, sema: “Kwako nimeinua macho yangu.” Kumbuka tabia ya Mungu hata kama jeraha bado lipo.
Usikubali cheo cha mtu kiwe kipimo cha thamani yako. Mwenye ushawishi anaweza kukosea; asiyejulikana sana anaweza kusema ukweli. Sikiliza ushauri unaofaa, lakini usichukulie dhihaka kuwa hukumu ya Mungu juu yako.
Tumia sala fupi unapokuwa umechoka. Wakati mwingine maneno “BWANA, uturehemu” yanatosha. Urefu wa sala si kipimo cha kina cha imani.
Usibaki kimya mahali ambapo usalama wako unahatarishwa. Tafuta watu wa kuaminika, msaada unaofaa, njia za kutoa taarifa, na mipaka ya kujilinda. Kumwomba Mungu hakuzuii kuchukua hatua za hekima.
Fanya maumivu ya wengine kuwa jambo linalojaliwa na jamii. Mtu akidhalilishwa kanisani kutokana na umaskini, ulemavu, asili, au kukosa cheo, tusimwambie apambane peke yake. Tumsikilize na tutafute suluhisho la haki.
Chunguza namna unavyotumia nafasi yako ya juu. Je, elimu, mshahara, kazi au cheo cha huduma vinakufanya usiwasikilize wasio na nafasi hizo? Zaburi inatukemea tunapogeuza mafanikio kuwa sababu ya kuwadharau wengine.
Wafundishe watoto kwamba dhihaka si mchezo usio na madhara. Kicheko cha kikundi kinaweza kumjeruhi mwanafunzi mmoja kwa muda mrefu. Jenga mazingira ambapo aliyeumizwa anaweza kusema bila kuogopa kuongeza fedheha.
Jifunze kungoja huku ukiendelea kutenda yaliyo sahihi. Pale tatizo haliwezi kumalizika leo, endelea kutafuta hatua za hekima na haki. Kumngojea Mungu hakumaanishi kuacha kufanya wajibu wako.
Usilazimishe sala zote ziishie kwa furaha ya haraka. Jibu linapochelewa, endelea kuwa mkweli. Unaweza kuwa na tumaini na bado ukakiri kwamba hali yako inaumiza.
Soma zaburi hii kwa sauti pamoja na wanaobeba fedheha. Maneno “macho yetu” na “uturehemu” yanaweza kuwasaidia watu kuomba pamoja. Baada ya kuomba, uliza msaada gani wa vitendo unahitajika.
Geuza maombi kuwa utamaduni wa kuheshimiana. Ufalme wa Yesu unapinga tabia ya kupima watu kwa mali, majina au umaarufu. Omba familia na kanisa viwe sehemu ambazo walio na sauti dhaifu wanasikilizwa kwa heshima.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 123 inaanza kwa kuinua macho kwa Mungu kabla ya kueleza dharau ambayo watu wanapitia?
Maneno “uketiye mbinguni” yana maana gani kwa jamii isiyo na nguvu? Hayapaswi kueleweka kwa namna gani?
Tunajifunza nini katika mabadiliko kutoka “macho yangu” kwenda “macho yetu”?
Mfano wa mtumishi anayetazama mkono wa mwenye mamlaka unatufundisha nini? Ni mipaka gani ya mfano huo tunayopaswa kuheshimu?
Maelezo ya Goldingay na Kidner yanatusaidiaje kutofautisha kumtegemea Mungu na kuhalalisha utawala wa kibinadamu unaonyanyasa?
Kuna tofauti gani kati ya kumrekebisha mtu kwa haki na kumdharau? Umewahi kuathiriwa au kuwa chanzo cha mojawapo ya mambo hayo?
Kwa nini mtunga zaburi anasema kwamba nafsi zao zimejaa dharau? Dharau inaporudiwa inaweza kuathirije maisha ya mtu kwa ujumla?
Kwa nini mwenye usalama, fedha au mamlaka anaweza kushindwa kutambua maumivu ya wasiokuwa na nafasi kama yake? Toba ya kweli ingeonekanaje?
Zaburi hii inatufundisha nini kuhusu maombi ambayo bado hayajapata jibu linaloonekana?
Tunaposoma jinsi Yesu alivyodhihakiwa na hatimaye kufufuka, tunaielewaje upya sala ya watu wa Zaburi 123?
Kwa nini kanisa linaloomba “BWANA, uturehemu” linapaswa pia kusimamia haki, usalama na msaada wa vitendo kwa wanaoumizwa?
Ni hali gani ya binafsi, kifamilia, kichungaji au kijamii inayokuhitaji kuanza wiki hii kwa sala: “BWANA, uturehemu”?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA Mungu wetu, kwako tunainua macho yetu. Wewe uko juu ya mamlaka yote yanayoweza kututisha, kutunyamazisha au kutudhalilisha. Tunakiri kwamba wakati mwingine tunaruhusu dharau za watu ziamue namna tunavyojitazama; na wakati mwingine sisi wenyewe tumewadharau wale unaowapenda. Uturehemu, BWANA, uturehemu. Walinde wanaotishwa, wape ujasiri wale ambao sauti zao zimepuuzwa, na uyafundishe makanisa yetu kusikiliza maumivu bila kuyapunguza. Usiruhusu kungoja kwetu kugeuke kukata tamaa, wala hasira yetu kugeuke ukatili. Wafundishe wenye mamlaka kutumia nafasi zao kuhudumia, si kujivuna. Kwa njia ya Yesu Kristo, aliyedharauliwa lakini akafufuka katika ushindi, tuongoze katika kweli, haki, uponyaji na tumaini lisilotia aibu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 123 inaishia kwa watu ambao wameshachoshwa sana na dharau, lakini bado wanamwangalia BWANA. Sala yao haina jibu lililosimuliwa katika zaburi yenyewe. Hawajapata njia nyepesi ya kuondoa udhaifu wao; hata hivyo, wamekataa kuacha tumaini lao litawaliwe na wanaowadharau.

Zaburi 124 inafungua mlango wa sauti nyingine: “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu ...” Inakumbuka hatari kubwa iliyowakabili watu na kutangaza kuokolewa kwao. Picha zake ni kali: maadui ambao wangeweza kuwameza wazima, maji yaliyotishia kuwagharikisha, na ndege aliyeponyoka mtegoni mwa mwindaji.

Haimaanishi kwamba Zaburi 124 inasimulia jibu lilelile la kihistoria kwa sala ya Zaburi 123. Ni zaburi tofauti. Lakini mpangilio wake unatuwezesha kusafiri kutoka kilio ambacho bado kinasubiri rehema hadi ushuhuda wa pamoja kwamba BWANA amewahi kuwaokoa watu wake. Nyimbo za Kupanda zina nafasi kwa hali zote mbili.

Swali linalofuata ni hili: Mungu anapotuvusha katika hatari iliyokuwa kubwa kuliko uwezo wetu, tunawezaje kuikumbuka neema yake na kuigeuza kuwa sifa za pamoja badala ya kujisifu wenyewe?

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 123; Zaburi 36:5–10; 42:10–11; 104:27–28; 113; 115:2–3; 120–124; 137; 145:15–16; Mwanzo 1:26–27; Kutoka 3:7–10; Hesabu 6:24–26; Kumbukumbu la Torati 10:17–19; Nehemia 2:19; 4:1–4; Isaya 1:17; 57:15; Ezekieli 36:4; Mithali 14:31; Mathayo 5:21–22; 6:9–10; 23:23; Marko 10:42–45; 15:16–20; Luka 18:1–14; 22:63–65; 23:35–39; Yohana 13:1–17; Matendo 2:23–36; Warumi 8:23–25; 12:15; Wagalatia 6:2; Waebrania 4:14–16; 13:3; Yakobo 2:1–9; 1 Petro 2:21–23; Ufunuo 21:1–5.
Goldingay, John. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2008. Uchambuzi wa Zaburi 123, hasa sala ya jamii isiyo na jibu la wazi, mabadiliko ya “mimi” na “sisi,” taswira ya watumishi, na maneno yanayohusu usalama na dharau.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1975; matoleo yaliyofuata. Uchambuzi wa Zaburi 123, “Our longing eyes,” hasa kuinua macho juu ya mazingira, kungoja kwa watumishi na uchungu wa kudharauliwa.
BibleProject. Muhtasari wa Book of Psalms na nyenzo za kuelewa ushairi wa Kiebrania na mpangilio wa Kitabu cha Zaburi. Zimetumika kwa picha ya jumla ya kitabu, si kama chanzo cha maamuzi mahususi ya lugha ya Kiebrania yaliyohusishwa na Goldingay au Kidner.
Nyenzo za mradi: The Book of Psalms — Study Notes na Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources. Rejea za jumla kuhusu Kitabu cha Zaburi na makusanyo yake ya kifasihi. Angalizo kuhusu tafsiri: Vipande vifupi vya maandiko vilivyooneshwa kama “tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi” vimetafsiriwa kwa madhumuni ya makala hii; si manukuu yanayodai kuwa ya neno kwa neno kutoka toleo fulani la Biblia. Mazingira ya kihistoria na masuala ya lugha yanayojadiliwa yameelezwa kwa tahadhari inayofaa.

Zaburi 123 — Macho Yaliyoinuliwa Juu ya Dharau: Kungoja Rehema za Mungu