Zaburi 124 — Mtego Unapovunjika…

Mtego unapovunjika, tunasimuliaje ukombozi wetu bila kusahau wale ambao bado wanaumia?

Muhtasari

Kutoka hatari ya kuangamia hadi shukrani ya pamoja: Wimbo wa tano wa Kupanda

Andiko kuu — Zaburi 124:8 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Msaada wetu uko katika jina la BWANA, Muumba wa mbingu na nchi.”

Kuna wakati mtu, familia au jamii hutazama nyuma na kugundua kwamba walikuwa karibu sana kupoteza kila kitu. Hatari haikuwa ya kufikirika. Nguvu zao hazikutosha; upinzani ulikuwa mkubwa; na hali ilionekana kuelekea mwisho mbaya. Lakini mwisho waliouogopa haukutokea. Watu wa namna hiyo wanawezaje kusimulia yaliyowapata bila kujisifu kwamba walikuwa na nguvu kuliko wengine, wala kupunguza ukubwa wa hatari waliyopitia?

Zaburi 124 inatupatia maneno. Inaanza kwa kauli inayopaswa kurudiwa na watu wote: “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu…” Kisha inatukumbusha kile ambacho kingeweza kutokea: maadui wangewameza wakiwa hai, maji yenye nguvu yangewafunika, wanyama wakali wangewatafuna, au mtego wa mwindaji ungewafungia kabisa. Lakini mtego umevunjika. Watu wameponyoka. Sasa kuendelea kwa maisha yao kunakuwa ushuhuda.

Zaburi hii haiahidi kwamba kila anayemwamini Mungu hatajeruhiwa, hatafiwa, au hatapitia maafa. Ni wimbo wa kukumbuka ukombozi fulani uliotokea, ili kumbukumbu hiyo ijenge tumaini kwa siku zijazo. Waliookolewa hawasemi, “Tazameni jinsi tulivyo hodari!” Wanasema, “Msaada wetu uko katika jina la BWANA.”

1.0 Utangulizi

Zaburi 124 ni sehemu ya Nyimbo za Kupanda (Zaburi 120–134), mkusanyiko unaohusishwa na safari za watu wa Israeli kwenda kumwabudu Mungu Yerusalemu. Kichwa chake pia kinaihusisha na Daudi. Ingawa ina mistari minane tu, inaeleza kwa taswira zenye nguvu uzoefu mzima wa jamii iliyokaribia kuangamia. Watu walikabiliwa na hatari iliyozidi uwezo wao. BWANA alikuwa upande wao. Wakaokoka. Sasa wanaitwa kukumbuka na kusema ukweli huo pamoja.

Mwendo wa zaburi hii unaweza kufuatwa katika hatua nne:

Kukumbuka kilichoweza kutokea (mst. 1–2): Kama BWANA asingekuwa upande wetu, hali ingekuwaje?
Kutaja ukubwa wa hatari (mst. 3–5): Tulikuwa karibu kumezwa, kusombwa na maji na kutoweka.
Kumsifu Mwokozi (mst. 6–7): Hatukutolewa kuwa mawindo; mtego umevunjika.
Kukiri chanzo cha msaada (mst. 8): Msaada wetu unatoka kwa BWANA, Muumba wa mbingu na nchi.

Ujumbe wake mkuu si kwamba Israeli ilikuwa taifa bora kiasili kuliko mengine. Ni kwamba kuendelea kwa maisha ya watu hawa kulitokana na msaada wa Mungu, si ubora waliokuwa nao wao wenyewe. Shukrani ya kweli, kwa hiyo, inapaswa kuzaa unyenyekevu na uwajibikaji.

Zaburi hii inaweza kusomwa na waumini walionusurika kipindi cha mivutano, familia zilizovuka changamoto kubwa, au jamii zilizojengwa upya baada ya maafa. Inawafundisha kutaja hatari kwa uaminifu bila kuiruhusu hatari hiyo kuwa sura yote ya maisha yao. Lakini pia inauliza swali muhimu: Tunawezaje kumshukuru Mungu kwa kuokolewa kwetu huku tukibaki karibu na wale ambao bado wanateseka?

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Wimbo wa tano katika Nyimbo za Kupanda

Zaburi 124 inafuata nyimbo tatu zenye sauti tofauti. Zaburi 121 inamtangaza BWANA kama Mlinzi asiyesinzia, ambaye msaada wake unatoka kwa Muumba wa mbingu na nchi. Zaburi 122 inaonesha furaha ya kufika Yerusalemu na kuombea amani ya mji. Zaburi 123 inaonesha jamii iliyochoshwa na dharau ikiomba rehema. Katika Zaburi 124, sauti inabadilika kutoka kilio cha kuomba msaada hadi kumbukumbu ya msaada uliopatikana.

Hatuna sababu ya kusema kwamba Zaburi 124 inaeleza tukio lilelile ambalo lilisababisha sala ya Zaburi 123. Kila wimbo una muktadha na ujumbe wake. Hata hivyo, jinsi zilivyopangwa pamoja inamwezesha msomaji kusafiri kutoka uhitaji, kupitia kungoja, hadi kukumbuka na kusifu. Hivyo, ushuhuda wa zamani unakuwa chakula cha imani kwa safari ya leo.

Daudi, Wafilisti na swali la tukio la kihistoria

Kichwa cha zaburi kinaonesha kwamba ni Wimbo wa Kupanda unaohusishwa na Daudi. Uhusiano huo ni muhimu, lakini hauoneshi kwa uhakika tarehe au tukio moja ambalo zaburi iliandikwa kwa ajili yake. Derek Kidner anapendekeza kwamba maneno haya yanaendana vizuri na kipindi cha mwanzo cha ufalme wa Daudi, hasa mashambulizi ya Wafilisti yanayosimuliwa katika 2 Samweli 5:17–25. Wakati huo, usalama wa ufalme wa Israeli ulikuwa hatarini. Kidner pia anaona mwangwi unaovutia kati ya maji yanayotisha katika Zaburi 124 na mfano wa BWANA kupenya dhidi ya Wafilisti kama maji yanayofurika katika 2 Samweli 5:20.

John Goldingay anakuwa mwangalifu zaidi kabla ya kuiunganisha zaburi hii na tukio moja. Mwandishi hawataji Wafilisti, Waashuru, Wababeli wala mji maalumu. Maneno yake yangeweza kutumiwa pia katika kumbukumbu ya Yerusalemu kuokolewa wakati wa Hezekia (2 Wafalme 18–19; Isaya 36–37), au baada ya vitisho vilivyokabili jamii wakati wa kujenga upya (Nehemia 4). Haya ni mazingira yanayowezekana, si matukio yaliyothibitishwa na maneno ya zaburi yenyewe.

Kutowataja maadui kwa majina kuna maana: kila kizazi cha waumini kinaweza kujifunza kutokana na ushuhuda huo bila kujifanya kwamba kimepitia tukio la kihistoria ambalo hakikulipitia. Kwa hiyo, ni sahihi kuisoma Zaburi 124 kama wimbo wa shukrani wa jamii ya Israeli, wenye mizizi katika uhusiano wa agano kati ya BWANA na watu wake, lakini unaoweza kuimbwa katika nyakati mbalimbali.

Muundo wa kishairi unaoifanya zaburi isikike

Goldingay anaitazama Zaburi 124 kama ushuhuda wa pamoja kuliko sala inayoelekezwa moja kwa moja kwa Mungu. Watu wanazungumza kumhusu BWANA mbele yao wenyewe na mbele ya wasikilizaji wengine. Marudio ya maneno “sisi,” “tulikuwa” na “wetu” yanaonesha kuwa kumbukumbu hii haiwahusu viongozi pekee.

Mistari 1–5 inaonesha kile ambacho kingetokea kama Mungu asingewasaidia. Mistari 6–8 inatangaza kile kilichotokea kwa sababu Mungu aliwasaidia. Kurudia mwanzo katika mistari 1–2 kunafaa kabisa katika ibada ya pamoja. Kidner anaona uwezekano wa kiongozi kuanza kuimba na kusanyiko kurudia kwa nguvu kauli hiyo, ingawa zaburi yenyewe haitoi maelekezo ya moja kwa moja ya uimbaji.

Taswira zinabadilika kwa kasi: kumezwa, kufunikwa na mafuriko, kutafunwa kwa meno, na kuponyoka mtegoni. Haya si maelezo kwamba jitu, mto, mnyama na mtego vilitokea vyote kwa wakati mmoja. Ni njia mbalimbali za kusema jambo moja: hatari ilikuwa kubwa sana, na maisha ya jamii yalikuwa karibu kukoma.

Kisanaa, sentensi ya mwanzo ni ya aina ya “kama isingekuwa…”. Mwandishi anawafanya wasikilizaji waone kwanza mwisho mbaya ambao ungeweza kutokea. Kwa kufanya hivyo, hawasihi wajivune kwa kuokoka. Wanakiri jinsi walivyokuwa dhaifu ili shukrani yao iwe ya kweli.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 124:1 — “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu”

Tafsiri ya kimaana: “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu—Israeli na iseme sasa!”

Wimbo unaanza kwa sentensi ambayo haijakamilika. Msikilizaji anataka kuuliza: Kama si BWANA, nini kingetokea? Kabla hajatoa jibu, mtunga zaburi anawaita watu wote: “Israeli na iseme sasa.” Huu si ushuhuda wa kiongozi mmoja tu. Ni kumbukumbu ambayo watu wote wanapaswa kuikubali na kuisimulia pamoja.

Kauli ya Kiebrania inaweza kueleweka kuwa BWANA alikuwa “kwa ajili yetu,” “upande wetu,” au “pamoja nasi” katika hatari. Inazungumzia kwanza uaminifu wa Mungu, si kwamba Israeli ilikuwa bila kosa katika kila jambo. Kusema kwamba Mungu ametusaidia hakumaanishi kwamba kila tendo la taifa, kanisa, kiongozi au familia yetu limekuwa sahihi. Manabii walilikemea taifa la Israeli lenyewe kwa udhalimu na ibada isiyokwenda pamoja na haki (Isaya 1:10–17; Amosi 5:21–24).

Mwanzo huu pia unaonesha jinsi mafanikio yanavyoweza kutufanya tusahau. Hatari ikishapita, tunaweza kusema tulipona kwa sababu ya akili zetu, fedha zetu, mahusiano yetu au mipango yetu mizuri. Mambo hayo yanaweza kuwa na nafasi halisi. Lakini zaburi inatualika kutambua kwamba msaada wa BWANA ulikuwa msingi wa kuendelea kwetu kuishi.

Fikiria kanisa lililopita wakati wa mgawanyiko na bado linaendelea kuhudumu. Au familia iliyopata msaada wa haraka wakati wa janga. Au majirani waliojitolea kuinua maisha ya wenzao baada ya mafuriko. Ushuhuda wenye unyenyekevu unamshukuru Mungu bila kuwafuta watu ambao aliwatumia kuwa msaada. Kauli “Israeli na iseme” inatukumbusha kwamba hata waliokuwa kimya katika kipindi cha shida wana sehemu katika historia ya kuokolewa.

3.2 Zaburi 124:2 — “Wanadamu walipoinuka juu yetu”

Tafsiri ya kimaana: “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu, watu walipoinuka dhidi yetu…”

Mstari wa kwanza unarudiwa karibu vilevile. Marudio yanaipa jamii nafasi ya kukiri kwa sauti moja. Safari hii, hatari inaelezwa wazi zaidi: watu waliinuka dhidi yao. Huu si msiba wa kawaida unaotokana na hali ya hewa; ni tishio linalotokana na matendo ya wanadamu.

Mwandishi hasemi taifa gani liliwavamia. Anasema tu “watu” au “wanadamu.” Hili linaifanya zaburi isigeuke kuwa kauli kwamba kundi fulani la watu wa leo ni adui wa milele wa Mungu. Tafsiri inayoweka chuki ya kisasa ndani ya zaburi ya kale itakuwa imekosea kusudi la maandiko.

Maneno “upande wetu” na “dhidi yetu” yanaweka tofauti mbili mbele yetu. Wanadamu wanaweza kuamua kutuumiza, lakini maamuzi yao hayapaswi kuchukuliwa kuwa mamlaka ya mwisho juu ya maisha yetu. Zaburi haitufundishi kwamba majeshi, watawala au makundi yenye nguvu hayana uwezo wa kudhuru. Inatukumbusha kwamba uwezo wa mwanadamu si sawa na mamlaka ya Mungu.

Tunapolinganisha na Zaburi 123, tunaona tofauti muhimu. Pale watu walikuwa wanadharauliwa na waliendelea kulilia rehema. Hapa wanakumbuka hatari iliyokaribia kuwaangamiza lakini sasa wamesalia kuisifu neema ya Mungu. Ibada ya kweli ina nafasi kwa kilio kisichopata jibu la haraka na pia ushuhuda wa kuokolewa. Hatupaswi kuwalazimisha wote waimbe wimbo wa ushindi wakati wengine bado wanalia.

3.3 Zaburi 124:3 — “Wangetumeza tukiwa hai”

Tafsiri ya kimaana: “Ndipo wangetumeza tukiwa hai, hasira yao ilipowaka dhidi yetu.”

Taswira ni ya kutisha: adui mkubwa kiasi cha kuimeza jamii nzima kama mnyama anayemeza mawindo yake. Huu ni mfano wa uharibifu wa kukatisha kabisa maisha na matumaini, si ushindani wa kawaida kati ya makundi mawili. Watu wanaona kwamba hawakuwa na nguvu ya kutosha kujikinga na adui aliyekuwa anawafuata.

Kidner anaeleza picha hii kwa kufikiria mnyama mkubwa anayeweza kumeza mawindo kwa mkupuo mmoja. Goldingay anaiunganisha na lugha ya Biblia inayowaonesha maadui au mauti kama nguvu inayomeza bila kushiba (linganisha Mithali 1:12; Maombolezo 2:16). Vyovyote tunavyoelewa ukubwa wa mnyama katika taswira, neno “hai” linatufanya tuhisi ukatili wa shambulio: watu walikuwa bado wanaishi, lakini adui alitaka kuwanyang'anya uhai.

Kauli kwamba hasira ya adui “iliwaka” inaweza kueleza chuki kali, au athari ya shambulio lililokuwa la kikatili hata kama lilipangwa kwa utulivu. Biblia inahukumu tabia ya kutumia nguvu kubwa ya mtu au kundi moja kuyaangamiza maisha ya wengine.

Hata hivyo, hatupaswi kutumia picha hii kupanua kila kutokubaliana na sisi na kukifanya kionekane kama jaribio la kutuangamiza. Mgogoro wa kawaida si sawa na mateso ya kikatili. Pale ambapo kuna ukatili wa kweli, hatua zinazofaa zinahusisha kutafuta usalama, kuwajibisha wahusika na kutoa msaada wa vitendo, si kutumia lugha ya kiroho peke yake.

Jamii inapoimba zaburi hii baada ya kunusurika, haikumbushwi kujifanya kwamba haikuogopa. Inaweza kusema kwa ukweli, “Tulikuwa karibu kuangamia, lakini BWANA hakutuacha.”

3.4 Zaburi 124:4 — “Maji yangetuchukua”

Tafsiri ya kimaana: “Ndipo maji yangetusomba; mto wenye nguvu ungetufunika.”

Bila kuendelea na mfano wa mnyama, mwandishi anahamia kwenye picha ya maji ya mafuriko. Katika maeneo mengi ya Mashariki ya Kati ya kale, sehemu ya mto au bonde ingeweza kuonekana kavu au yenye maji kidogo, kisha mvua zilizonyesha mbali milimani zikaleta maji mengi kwa ghafla. Mtu aliyekuwa katikati ya mkondo huo asingeyaamuru maji yasimame.

Hapa maji yanaonesha hasa nguvu ya wapinzani waliozidi uwezo wa Israeli. Manabii pia hutumia maji makubwa kuwa picha ya majeshi yanayovamia (Isaya 8:7–8; Yeremia 47:2). Katika sehemu nyingine za Biblia, maji yenye kutisha yanawakilisha machafuko, hatari ya mauti na kuvunjika kwa mpangilio wa maisha (Zaburi 69:1–3; 93:3–4).

Kusombwa na maji ni kupoteza uwezo wa kuamua unakoelekea. Ardhi inayokupa usalama hupotea chini ya miguu yako. Hata mipango mizuri inaweza kushindwa pale tukio linapokuja kwa nguvu ambazo hukuzitarajia.

Kwa jamii za Afrika Mashariki ambazo zinafahamu mafuriko ya msimu, picha hii inaweza kueleweka bila maelezo marefu. Lakini tunapoihubiri kwa watu waliopatwa na mafuriko ya kweli, hatupaswi kusema kwamba waliofariki hawakuwa na imani ya kutosha au kwamba walionusurika walikuwa wema kuliko wao. Hii ni taswira ya hatari katika ushuhuda wa jamii; si kanuni ya kuwahukumu wahanga wa maafa.

BWANA alipowasaidia watu hawa, hatari yao haikuonekana kuwa ndogo. Badala yake, ukubwa wa maji unaonesha kwa nini waliushukuru sana msaada wake.

3.5 Zaburi 124:5 — “Maji yenye kiburi yangetufunika”

Tafsiri ya kimaana: “Ndipo maji yenye nguvu na majivuno yangepita juu ya maisha yetu.”

Mstari huu unarudia na kuongezea nguvu mstari uliotangulia. Maji yanaongezeka, yanapanda na yanaonekana kukaribia kuizika jamii. Neno la Kiebrania linalotafsiriwa kwa maana ya “yenye kiburi” au “yanayofoka kwa nguvu” linafanya maji yaonekane kana kwamba yana majivuno ya binadamu.

Goldingay anaonesha jinsi taswira hii inavyohama kutoka nguvu za maji kwenda tabia ya watu wanaotumia mamlaka bila mipaka. Mto wenye nguvu unaonesha jamii inayotishwa na maadui wanaojiona hawana wa kuwazuia. Kila marudio yanaufanya msikilizaji ahisi kwamba kina cha maji kinazidi kuongezeka.

Katika maneno ya asili kuna lugha inayoweza kueleweka kuwa ni maisha yetu au nafsi yetu inayotishwa. Hapa nafsi haimaanishi roho isiyokufa iliyotenganishwa na mwili. Inahusu watu walio hai, maisha yao, na kuendelea kwa jamii yao. Kinachotishwa ni uwepo wao wenyewe.

Kuna somo la kichungaji. Wakati mwingine hofu inaweza kufanya tatizo lionekane kubwa zaidi kuliko lilivyo. Lakini wakati mwingine watu wanaweza kuwa katika hatari ya kweli huku wengine wakipuuza sauti zao. Kabla ya kumpa mtu faraja, msikilize: maji yanayomfunika ni nini? Ni vitisho vya wazi, kupoteza makazi, ugonjwa, uonevu, au matatizo mengi yaliyokusanyika pamoja?

Mistari 3–5 inakiri udhaifu wa Israeli. Watu hawa hawajisifu kuwa waliokolewa kwa sababu walikuwa wenye nguvu kuliko maadui. Kukiri kwamba hatuwezi kila kitu si kushindwa kwa imani; kunaweza kuwa mwanzo wa kutambua tulikopata msaada.

3.6 Zaburi 124:6 — “Na ahimidiwe BWANA”

Tafsiri ya kimaana: “Atukuzwe BWANA, ambaye hakututia mikononi mwao kuwa mawindo ya meno yao.”

Sasa maelezo ya kile ambacho kingetokea yanabadilika na kuwa sifa kwa kile ambacho Mungu alifanya. Watu wanasema, “Ahimidiwe BWANA.” Hawakuachwa wawe chakula cha adui. Jambo lililoonekana karibu kutokea halikutokea.

Taswira ya mnyama inarudi tena, lakini sasa tunaona meno. Picha hii inaweza kutuonesha mateso ya mwindo unaotafunwa polepole, tofauti na picha ya kumezwa kwa haraka katika mstari wa 3. Kidner anabainisha tofauti hiyo, na Goldingay anaiona kama mwendelezo wa lugha inayofunua ukubwa wa ukombozi.

Kumhimidi Mungu hapa ni kutangaza wema wake hadharani. Israeli iliambiwa iseme ushuhuda wake (mst. 1); sasa inapata maneno ya shukrani. Si lazima watu wajue kila hatua isiyoonekana katika namna Mungu alivyotenda ili wamshukuru kwa msaada walioupata.

Hata hivyo, kauli kwamba Mungu “hakututia mikononi mwao” haipaswi kugeuzwa kuwa fundisho kwamba yeyote aliyepatwa na madhara ameachwa na Mungu. Biblia inatuonesha waaminifu waliofariki kwa mateso: manabii, mashahidi wa imani, na hata Yesu aliyekufa msalabani. Zaburi 124 inasimulia tukio la kuokolewa. Haielezi kila namna ambayo uaminifu wa Mungu unaonekana katika historia nzima ya wokovu.

Kwa hiyo, tunaposhukuru kwa kunusurika, tunahitaji kubaki karibu na wale waliofiwa au ambao bado wako kwenye mateso. Shukrani haipaswi kuwa nafasi ya kujiinua juu ya wengine. Mungu ambaye tumemshukuru kwa kutuokoa anatuita pia kuwahurumia waliojeruhiwa.

3.7 Zaburi 124:7 — “Mtego umevunjika, nasi tumeponyoka”

Tafsiri ya kimaana: “Tumeponyoka kama ndege kutoka mtegoni mwa wawindaji; mtego umevunjika, nasi tumeponyoka.”

Hii ndiyo picha inayobaki sana katika kumbukumbu. Jamii hailiinganishwi tena na mwindo lililo katika meno ya mnyama au mtu anayesombwa na mafuriko. Ni ndege mdogo aliyenaswa katika mtego wa mwindaji. Mtego unaonesha hatari iliyopangwa kwa hila. Mara nyingi hujificha hadi pale anayeingizwa ndani yake anaposhindwa kujinasua.

Goldingay anasisitiza jambo muhimu katika taswira hii: inaonekana kwamba ndege alikuwa ameshanaswa, ndipo mtego ukavunjika. Huu si mfano wa mtu aliyefanikiwa kuuona mtego kwa mbali na kuuepuka. Ni kuponyoka baada ya hatari kuwa imekaribia kabisa. Kidner naye anaona watu waliokuwa tayari chini ya nguvu ya adui, bila uwezo wa kujihakikishia uhuru kwa juhudi zao wenyewe.

Mpangilio wa maneno una uzito: mtego umevunjika; nasi tumeponyoka. Uhuru hauoneshwi kama ushindi wa mtu mwenye nguvu kuliko mwindaji. Vilevile, ndege halaumiwi kwa kuwa dhaifu na kushikwa. Ujumbe unaelekeza macho kwa msaada ambao adui hakuweza kuuzuia.

Katika Kiebrania, kitenzi cha “kuponyoka” kinaweza kutumiwa kueleza mtu aliyeokoka kwa maana ya kawaida, au kuokolewa kwa msaada wa Mungu. Goldingay anaonesha kwamba muundo wa vitenzi vya mstari huu hauainishi kwa lazima namna ya nje ya kuvunjika kwa mtego. Lakini mstari wa 8 unaweka wazi hitimisho la kiimani la jamii: BWANA ndiye aliyekuwa msaada wao. Hapa tunaweza kukiri uongozi wa Mungu bila kubuni maelezo ambayo maandiko hayajatoa.

Taswira inazungumza kwa namna ya pekee na watu waliopitia utegemezi wenye unyanyasaji, udanganyifu, kifungo kisicho cha haki, vitisho, au mifumo ya kuwanyonya watu. Mifano hii inatusaidia kuuelewa ujumbe, ingawa haitupaswi kuisahaulisha maana ya kwanza: ushuhuda wa Israeli kama jamii iliyookolewa.

Pia, picha ya mtego uliovunjika inalipa kanisa changamoto. Ikiwa tunamsifu Mungu kwa kuwaachilia waliokuwa wamenaswa, tunawezaje kutopinga mitego ya leo—rushwa, biashara inayowanyonya maskini, mikopo ya udanganyifu, unyanyasaji wa watoto, usafirishaji haramu wa watu, au matumizi mabaya ya mamlaka ya kiroho? Kuombea uhuru kunapaswa kuandamana na hatua za busara za kuwalinda watu walio hatarini.

Neno “tumeponyoka” linaporudiwa, linasikika kama pumzi ya afueni. Watu hawataji adui kwa jina, lakini wanasema jambo lililo wazi: bado wanaishi, wameachiwa, na wanaweza kuendelea kumsifu Mungu.

3.8 Zaburi 124:8 — “Msaada wetu uko katika jina la BWANA”

Tafsiri ya kimaana: “Msaada wetu uko katika jina la BWANA, Muumba wa mbingu na nchi.”

Zaburi haimalizii kwenye mtego uliovunjika. Inamalizia kwenye utambulisho wa Aliyewasaidia. Kutoka ukombozi wa tukio moja, inafika kwenye ukiri mpana kuhusu Mungu aliyeziumba mbingu na nchi. Tumaini la Israeli haliko katika bahati, ushindi wa jeshi pekee au kujivunia uwezo wao. Liko kwa BWANA, Muumba wa vyote.

Maneno “katika jina la BWANA” yanatukumbusha Mungu alivyojifunua kwa watu wake: tabia yake, uaminifu wake na uhusiano wake wa agano. Hayamaanishi kwamba jina la Mungu ni fomula ya kichawi inayotuletea matokeo tunayotaka kila tunapolitamka. Tunaweka tumaini kwa Mungu aliye hai, si mbinu ya kumlazimisha atende kulingana na mpango wetu.

Huu ni mwangwi wa wazi wa Zaburi 121:2, ambapo msaada wa msafiri unatoka kwa BWANA, aliyezifanya mbingu na nchi. Katika Nyimbo za Kupanda, waabudu hawafiki hatua ambayo hawahitaji tena Muumba. Kila hatua ya safari inawapa sababu mpya ya kumtumaini Mungu yuleyule.

Kidner anaweka wazi tofauti kati ya kumtegemea Muumba na kuvitegemea vitu vilivyoumbwa. Goldingay anaonesha kwamba kauli hii ya mwisho inakusanya ushuhuda mzima katika ukiri wa msaada wa Mungu. Kwa namna tofauti, wote wanatuelekeza tusiupe uwezo wa mwanadamu nafasi ya mwisho katika tumaini letu.

Kusema Mungu ndiye Muumba wa “mbingu na nchi” kunapanua mtazamo wetu. Mungu mwenye uwezo wa kuleta uumbaji katika kuwepo ndiye anayeweza kuwashika watu wake ndani ya historia. Lakini uwezo huo hauwapi viongozi wa dini mamlaka ya kutangaza kwa uhakika siku ambayo kila mgonjwa atapona au kila tatizo litamalizika. Imani inashikamana na tabia ya Mungu hata wakati ratiba yake haijafunuliwa kwetu.

Mstari huu unaweza kuwa sala ya mwisho wa siku: Hatukuwa na udhibiti wa kila jambo. Tulipokea msaada ambao hatukuweza kuutengeneza sisi wenyewe. Msaada wetu uko katika jina la BWANA. Shukrani kwa jana inakuwa unyenyekevu na tumaini kwa kesho.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Kukumbuka kilichoweza kutokea kunatujenga katika unyenyekevu

Zaburi inaanza kwa kuomba jamii ifikirie historia yake bila msaada wa BWANA. Lengo si kujenga hofu isiyo na mwisho. Ni kujifunza kukumbuka kwa uaminifu. Jamii inayosahau kiasi cha msaada ilioupata inaweza kuanza kujiona kuwa ina haki ya kufanikiwa kuliko wengine. Jamii inayokumbuka vizuri huweza kushukuru bila kujiona kuwa ilistahili kuokoka zaidi ya wengine.

Katika Kutoka 14:13–14, 30–31, Israeli haikujikomboa kutoka kwa Farao kwa kuwa na jeshi kubwa kuliko Misri. Zaburi 124 haisimulii moja kwa moja tukio la Bahari ya Shamu, lakini picha zake za maji na kuokolewa zinaendana na historia hiyo pana ya ukombozi. Katika simulizi la Biblia, neema ya Mungu hututangulia kabla ya mafanikio yetu.

4.2 Mungu yuko upande wa watu wake, lakini si upande wa kila wanachofanya

Kusema “BWANA alikuwa upande wetu” hakumaanishi kwamba kundi letu haliwezi kutenda maovu. Maandiko yanaweza kueleza jinsi Mungu alivyo karibu na Israeli na wakati huohuo kuikemea kwa dhambi, uonevu na ibada ya unafiki (Isaya 1:15–17; Yeremia 7:1–11). Uaminifu wa agano si ruhusa ya kuwatenga wengine, kuwaonea, au kujiona bora kuliko wao.

Hili ni muhimu kanisa, taifa au kiongozi anapodai kwamba kupona katika shida fulani ni uthibitisho kwamba Mungu anaunga mkono kila uamuzi wake. Zaburi 124 inatupatia maneno ya kumshukuru Mungu kwa msaada. Haitupi kibali cha kulipiza kisasi au kujisifu mbele ya waliopoteza zaidi.

4.3 Ushuhuda wa pamoja hutuita kubeba wajibu kwa pamoja

Karibu kila sehemu ina maneno “sisi” na “wetu.” Goldingay anayaona marudio hayo kuwa kiini cha ushuhuda wa jamii. Ukombozi hauwasilishwi kama mafanikio ya shujaa mmoja pekee, bali kama kuendelea kwa maisha ya watu wote. Kwa hiyo, shukrani zao pia zinapaswa kugusa walio dhaifu na wale wasio na sauti kubwa.

Katika kanisa, tunapotoa ushuhuda, tusimkumbuke kiongozi aliyekuwa mbele pekee. Tuwakumbuke pia walioomba, waliopika chakula kwa wahitaji, waliohudumia wagonjwa, waliowafariji wafiwa, na waliokuwa kimya lakini walibeba mzigo mkubwa. Kumsifu Mungu kwa pamoja kunapaswa kutuongoza kujali maisha ya kila mmoja.

4.4 Taswira tofauti zinatufundisha kwamba hatari haina umbo moja

Mnyama anayemeza anaonesha uharibifu wa ghafla. Maji yanaonesha nguvu inayozidi uwezo wa mtu. Meno yanaonesha kuumizwa kwa ukatili. Mtego unaonesha kufungwa kwa hila. Zaburi haitosheki na picha moja kwa sababu mateso ya binadamu yana namna nyingi. Baadhi huja bila kutarajiwa, mengine hujijenga polepole hadi mtu akajikuta ameshindwa kujinasua.

Kwa hiyo, ujumbe wa ukombozi unapaswa kuzaa ulinzi wa vitendo, haki na uangalifu. Ikiwa mtu ananyanyaswa au anakabiliwa na hatari ya haraka, kutafuta msaada wa kuaminika si kinyume cha imani. Zaburi inamsifu Mungu kwa kuvunjika kwa mtego, si kwa watu kuendelea kufungwa ndani yake.

4.5 Kukumbuka kuokolewa si ahadi kwamba hatutateseka tena

Tafsiri sahihi inaepuka makosa mawili. Kosa la kwanza ni kusema kwamba kwa sababu Mungu aliwaokoa watu hawa, waaminifu wote wataepuka vifo na mateso. Kosa la pili ni kusema kwamba kwa kuwa mateso yapo duniani, basi ushuhuda wa Zaburi 124 hauwezi kuaminika. Biblia haitulazimishi kukubali lolote kati ya hayo.

Zaburi 124 inasimulia ukombozi uliokumbukwa na jamii. Zaburi 44 na 88 zinatupa sauti za waaminifu wanaoteseka bila kuona ushindi wa haraka. Waebrania 11 inazungumzia waliookolewa katika hatari na wengine waliovumilia mateso makubwa. Uaminifu wa Mungu hauwezi kufundishwa kwa kufuta mojawapo ya sauti hizi za Biblia.

4.6 Muumba ndiye pia Mkombozi

Mungu aliyeziumba mbingu na nchi ndiye anayewasaidia watu walioko hatarini. Uweza wake juu ya uumbaji hauko mbali na historia yetu. Ulimwengu na watu wanaoishi ndani yake wana thamani mbele zake. Katika Biblia, uumbaji, ukombozi, haki na kufanywa upya kwa ulimwengu vinahusiana (Mwanzo 1–2; Isaya 43:1–7; Ufunuo 21:1–5).

Mstari wa mwisho unatualika kuona ukombozi wa hapa na sasa kama ishara ya kusudi pana la Mungu la kuendeleza uhai. Lakini bado tunaishi katika ulimwengu wenye maumivu. Kwa hiyo, tunamtazamia Muumba ambaye siku moja ataifanya mbingu na nchi kuwa mpya.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

BWANA anayefungua njia katikati ya maji

Ukombozi mkuu wa Israeli kutoka Misri ulihusisha kuvuka maji yaliyoweza kuwa mwisho wao (Kutoka 14). Baadaye, waandishi wa Biblia walitumia picha za maji kueleza uvamizi wa majeshi, uhamisho, huzuni na tumaini la kuokolewa (Isaya 8:7–8; 43:2; Zaburi 69:1–3). Zaburi 124 inaingia katika historia hii ya kumkumbuka BWANA ambaye uwezo wake wa kuokoa unazidi nguvu zinazotishia maisha ya watu wake.

Hii haimaanishi kila maji yanayotajwa katika Biblia ni Bahari ya Shamu. Tunatambua uhusiano wa kimaudhui na wa kishairi huku tukiheshimu muktadha wa kila kifungu.

Yesu, msalaba na namna ya ajabu ya ukombozi

Kwa msomaji wa Kikristo, kauli “BWANA alikuwa upande wetu” inapata upeo mpya katika Yesu. Mathayo anamweleza kuwa Imanueli, yaani, “Mungu pamoja nasi” (Mathayo 1:23). Yesu anakabili uonevu, anawaponya waliopuuzwa, na anakataa kuutawala ulimwengu kwa namna ya kuwakandamiza wengine (Marko 10:42–45).

Lakini Injili hazimwoneshi Yesu kama mtu aliyekwepa kila mtego. Alikamatwa, akadhihakiwa, akahukumiwa na akasulubiwa. Kwa wafuasi wake, kifo chake kilionekana kama mwisho wa tumaini. Tangazo la Kikristo ni kwamba Mungu alimthibitisha Yesu kwa kumfufua, na hivyo nguvu za mauti hazikupata neno la mwisho (Matendo 2:23–24, 32–36).

Huu ni usomaji wa Zaburi 124 katika mwanga wa Kristo na Biblia nzima; si madai kwamba mtunzi wa kale alikuwa akisimulia moja kwa moja kukamatwa au kufufuka kwa Yesu. Ukombozi unaosifiwa katika zaburi una mwangwi mkubwa katika Injili, lakini msalaba unatuonya dhidi ya wazo rahisi kwamba kuwa na Mungu upande wetu lazima kutuondolee kila mateso sasa hivi.

Warumi 8: Mungu kuwa upande wetu hakumaanishi safari isiyo na maumivu

Paulo anauliza, “Mungu akiwa upande wetu, ni nani aliye juu yetu?” (Warumi 8:31). Maneno hayo yanafanana sana na wazo la Zaburi 124, ingawa Paulo analieleza katika mwanga wa kifo cha Kristo, ufufuo wake na huduma yake ya kutuombea. Katika sehemu hiyohiyo anataja dhiki, mateso, njaa, hatari na hata kuuawa kwa ajili ya imani (Warumi 8:35–37). Mateso hayafuti upendo wa Mungu; lakini wala hayaitwi jambo jema lenyewe.

Kwa hiyo, tunapaswa kutofautisha kuponyoka katika hatari fulani, kama inavyosimuliwa katika Zaburi 124, na usalama wa mwisho wa kuwa ndani ya Kristo, kama Paulo anavyotangaza. Vyote viwili vinatupa tumaini, lakini si ahadi ileile.

Kutoka kuokolewa kwetu hadi kuwa jamii inayosaidia wengine

Kanisa la kwanza lilikumbuka ukombozi kama ule wa Petro kutoka gerezani. Lakini sura ileile pia inasimulia kuuawa kwa Yakobo (Matendo 12:1–11). Ushuhuda wa Kikristo unahitaji nafasi ya kusimulia yote mawili. Tumaini la ufufuo linatufundisha kwamba mauti si mwisho, wakati huohuo linatuita kukataa ukatili na kusaidia watu wanaoteseka sasa.

Na kwa sababu BWANA wa Zaburi 124 ni Muumba, kumsifu hakupaswi kutufanya tusijali ulimwengu aliouumba. Badala yake, tunaalikwa kuwahudumia watu wake waliojeruhiwa. Kanisa linaloimba kuhusu mtego uliovunjika linapaswa kuwa mahali ambamo mitego ya unyonyaji inafichuliwa, na walio katika hatari wanapata ulinzi na msaada.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Anzeni kwa swali la zaburi. Katika familia, kikundi cha maombi au ibada ya ushuhuda, ulizeni: Tulikuwa katika hatari gani, na tulipokea msaada gani? Wape nafasi watu mbalimbali kueleza walichopitia.
Simulieni hatari kwa ukweli. Msipunguze huzuni, hofu, upotevu wa mali au maumivu ili kufanya ushuhuda usikike wa ushindi zaidi. Kumbukumbu ya kweli ndiyo inayoipa shukrani uzito.
Tambueni msaada uliokuja kupitia watu. Daktari, jirani, mlezi, mwalimu, kiongozi jasiri au mtu aliyetoa hifadhi anaweza kuwa sehemu ya hadithi ya msaada. Kumshukuru Mungu hakumaanishi kuwasahau waliotusaidia.
Epukeni kujipa sifa zote. Kama wengine walikuwa sehemu ya kunusurika kwenu, semeni hivyo. Unyenyekevu hauondoi thamani ya juhudi zetu; unatufundisha kuziweka katika nafasi yake.
Kumbukeni walio bado mtegoni. Kabla ya kusherehekea kuponyoka kwenu, ulizeni ni nani bado anahitaji chakula, mahali salama, utetezi, ushauri au msaada mwingine wa vitendo.
Msiwalaumu waliopatwa na madhara. Msiseme kwa familia iliyoondokewa na mpendwa kwamba msiba huo ulitokea kwa sababu hawakuwa na imani ya kutosha. Zaburi 124 haitoi haki ya kutoa hukumu hiyo.
Vunjeni mitego mnayoweza kuifikia. Pingani mifumo ya udanganyifu, mikopo ya kuwanyonya watu, usafirishaji haramu wa binadamu, matumizi mabaya ya mamlaka na aina mbalimbali za unyanyasaji.
Tenganisheni imani na uzembe. Kumtumaini BWANA si sababu ya kupuuza tahadhari za mafuriko, huduma za afya, mipango ya fedha au hatua za kujikinga na hatari. Imani na hekima vinapaswa kwenda pamoja.
Jihadharini na majivuno baada ya kunusurika. Kuokoka kwetu hakuthibitishi kwamba sisi ni bora kimaadili kuliko wengine. Rehema tulizopokea zitufanye kuwa wapole kwa waliopoteza zaidi.
Hifadhi kumbukumbu ya msaada. Baada ya hali kutulia, andikeni ushuhuda, zungumzeni na vijana na waambieni walichojifunza watu waliopitia shida. Epukeni kuongeza maelezo yasiyothibitishwa ili kuufanya ushuhuda uvutie.
Ombeni mstari wa 8 wakati kesho haijulikani. Hata kabla ya kuona matokeo, tunaweza kusema: Msaada wetu uko katika jina la BWANA, Muumba wa mbingu na nchi. Tunakiri tunayemwamini, si kuamuru tarehe ya ukombozi.
Panua maana ya neno “wetu.” Wazee, watoto, watu wenye ulemavu, wakimbizi, wajane na wale wasio na ushawishi pia ni sehemu ya jamii. Tukisema “msaada wetu,” tusiruhusu sauti zao zipotee.
Wafundisheni vijana kuitambua mitego ya kisasa. Udanganyifu wa mtandaoni, vitisho, ahadi za uongo, mahusiano yenye kulazimishwa na makundi yanayowanyonya watu vinaweza kuwa mitego isiyoonekana mapema. Wasaidieni kujua pa kutafuta msaada salama.
Fanyeni shukrani iwe huduma. Kusherehekea kuokolewa ni jambo jema. Lakini mwisho wa ushuhuda wetu uwe kumtambua Mungu mwenye rehema na kuishi kama watu walioguswa na rehema hizo.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 124 inaanza kwa kusema “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu” badala ya kuanza kwa kutangaza ushindi?
Jamii inajifunza nini inapoitwa kurudia ushuhuda huu kwa sauti moja?
Picha za mnyama anayemeza, mafuriko, meno na mtego uliovunjika zinaonesha namna zipi tofauti za hatari?
Kidner ana sababu gani za kuihusisha zaburi na kipindi cha Daudi na Wafilisti? Kwa nini Goldingay anaona ni vizuri kuwa mwangalifu kuhusu tukio moja maalumu?
Tunawezaje kusema “Mungu alikuwa upande wetu” bila kudai kwamba Mungu aliunga mkono kila tendo la kundi letu?
Katika kanisa au jamii yako, ni tishio gani huonekana mara nyingi: majanga ya ghafla au mitego inayowafunga watu polepole? Mwitikio wa watu unatofautianaje?
Mstari wa 7 unatufundisha nini kuhusu walio tayari wamenaswa katika mazingira ya kuwadhuru?
Kuna tofauti gani kati ya kukiri uongozi wa Mungu na kubuni maelezo kuhusu namna alivyotenda?
Kilio ambacho hakijapatiwa jibu katika Zaburi 123 na shukrani ya Zaburi 124 vinasaidianaje katika safari ya Nyimbo za Kupanda?
Kwa nini tunapotoa ushuhuda wa kuokolewa kwetu tunapaswa kuwajali pia waaminifu waliopitia msiba na upotevu?
Msalaba na ufufuo wa Yesu vinapanua vipi uelewa wetu wa ukombozi?
Warumi 8:31–39 inaongeza nini katika kauli kwamba BWANA yuko upande wa watu wake?
Familia au kanisa lako linaweza kufanya jambo gani la vitendo kumsaidia mtu aliyenaswa katika hali yenye kumuumiza?
Ukikamilisha sentensi “Kama si BWANA aliyekuwa upande wetu…”, ungeeleza ushuhuda gani wa kweli na wenye unyenyekevu?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Muumba wa mbingu na nchi, tunakumbuka nyakati ambazo hatari zilionekana kubwa kuliko nguvu zetu. Tunakiri kwamba wakati mwingine tumesahau msaada wako na kujipa sifa kwa mambo tuliyopokea kwa rehema zako na kupitia mikono ya watu wengine. Tunakushukuru kwa njia ulizotupitisha, kwa milango ya usalama tuliyoshindwa kuifungua wenyewe, na kwa watu uliowaleta kutusaidia. Utusamehe pale shukrani zetu zilipogeuka majivuno, au tulipowasahau walio bado katika hofu. Uwe karibu na familia zilizo katika maombolezo, jamii zinazotishiwa na ukatili, na watu walionaswa katika mitego ya unyonyaji. Tupe hekima ya kutafuta usalama, ujasiri wa kuwatetea wanyonge, na unyenyekevu wa kutambua kwamba tunakuhitaji. Kwa njia ya Yesu Kristo, aliyeingia katika mateso yetu na kushinda mauti, tufundishe kutumaini, kukusifu na kuhudumiana. Msaada wetu uko katika jina lako, sasa na siku zote. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 123 ilituacha na watu wanyonge wanaoinua macho yao kwa Mungu na kuomba rehema. Zaburi 124 imetupeleka kwenye ushuhuda wa pamoja: watu walikuwa karibu kuangamia, lakini BWANA hakuwatelekeza. Badala ya kutaja adui mmoja, mtunga zaburi ametumia picha ambazo vizazi mbalimbali vinaweza kuzitumia kukumbuka nyakati zao za kuokolewa. Kauli ya mwisho, “Msaada wetu uko katika jina la BWANA, Muumba wa mbingu na nchi,” inarudisha mawazo yetu pia katika Zaburi 121:2 na kuunganisha safari ya waabudu.

Zaburi 125 inaanza pale kumbukumbu ya msaada inapoweza kuwa tumaini lenye mizizi: “Wamtumainio BWANA ni kama mlima Sayuni, ambao hautatikisika.” Picha sasa si ya maji yanayotishia kusomba watu au mtego unaowafunga. Ni ya mlima unaosimama, ukiwa umezungukwa na milima mingine, kama BWANA anavyowazunguka watu wake.

Lakini kubadilika kwa picha hakumaanishi kwamba matatizo yameisha. Zaburi 125 yenyewe inazungumzia hatari ya utawala dhalimu na kumwomba Mungu awatendee mema walio wanyofu. Ni tumaini ndani ya ulimwengu wenye mapambano ya haki, si kauli kwamba hakuna tena hatari.

Swali linalotukaribisha katika zaburi inayofuata ni hili: Kumbukumbu ya Mungu kutuokoa zamani inaweza kukua vipi na kuwa tumaini imara lisilotikisika hata tunapokabiliwa na hatari nyingine?

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 124; Zaburi 20:7; 44; 69:1–3; 88; 93:3–4; 107; 116; 118; 120–125; Mwanzo 1–2; Kutoka 6:7; 14:13–31; 2 Samweli 5:17–25; 2 Wafalme 18–19; Nehemia 4; Isaya 1:10–17; 8:7–8; 36–37; 43:1–7; Yeremia 7:1–11; 47:2; Maombolezo 2:16; Mithali 1:12; Amosi 5:21–24; Mathayo 1:23; Marko 10:42–45; Matendo 2:23–36; 12:1–11; Warumi 8:31–39; Waebrania 11; Ufunuo 21:1–5.
Goldingay, John. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2008. Uchambuzi wa Zaburi 124, “Our Help Is Yhwh's Name”: ushuhuda wa jamii, mwanzo unaofikiria kilichoweza kutokea, taswira za hatari, kutotajwa kwa tukio maalumu la kihistoria, na namna ya kuelewa vitenzi vya kuponyoka katika mstari wa 7.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1975; matoleo yaliyofuata. Uchambuzi wa Zaburi 124, “When earthly armour faileth”: uhusiano unaowezekana na kipindi cha Daudi na Wafilisti, kurudiwa kwa kauli za mistari 1–2 katika ibada, taswira za mawindo na mtego, na kumtegemea Muumba kuliko vitu vilivyoumbwa.
BibleProject. Nyenzo za utangulizi wa Book of Psalms, ushairi wa Kiebrania na mpangilio wa kitabu cha Zaburi. Zimetumiwa kwa muktadha mpana wa Biblia, si badala ya maelezo mahsusi ya Goldingay au Kidner.
Nyenzo za mradi: The Book of Psalms — Study Notes na Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources. Zimetumiwa kwa mwelekeo wa jumla kuhusu Zaburi na makusanyo yake ya kifasihi. Tanbihi kuhusu tafsiri: Nukuu fupi zilizooneshwa kama “tafsiri ya kimaana” zimeandaliwa kwa ajili ya uchambuzi huu; si maneno yaliyonukuliwa moja kwa moja kutoka tafsiri maalumu iliyochapishwa ya Biblia. Mazingira ya kihistoria yanayowezekana yametofautishwa na yale yanayosemwa wazi na zaburi yenyewe.

Zaburi 124 — Mtego Unapovunjika: Kumkumbuka Mungu Aliyekuwa Upande Wetu