Zaburi 128 — Meza Yenye Baraka, Mji Wenye…

Baraka za meza ya familia zinageukaje kuwa wajibu wa kutafuta amani ya jamii nzima?

Muhtasari

Wimbo wa tisa wa Kupaa: kazi, familia na ustawi wa watu wote

Andiko kuu — Zaburi 128:1, 5–6 (tafsiri ya kimaana kwa uchambuzi): “Heri kila mtu anayemcha BWANA na kutembea katika njia zake! … BWANA akubariki kutoka Sayuni; uone mema ya Yerusalemu siku zote za maisha yako, na uwaone watoto wa watoto wako. Amani iwe juu ya Israeli!”

Maisha yenye baraka yanafanana na nini? Mtu mmoja anaweza kufikiria nyumba nzuri, kipato kikubwa, kazi yenye heshima, au familia isiyokuwa na matatizo. Mwingine angetaja chakula cha kutosha mwishoni mwa mwezi, mtoto anayerudi salama kutoka shuleni, au jioni ambayo wanafamilia wanakaa pamoja bila hofu wala ugomvi. Tunaposema baraka, si lazima sote tuwe tunafikiria kitu kilekile.

Zaburi 128 inatupa picha rahisi lakini yenye kina. Inaonesha mikono inayofanya kazi, watu wanaokula matunda ya juhudi zao, familia iliyokusanyika mezani, vizazi vinavyokua, na mji wenye amani. Hakuna jambo la kujionesha hapa. Hata hivyo, mambo haya ya kawaida yanafunua uzuri wa maisha ambayo wanadamu wanayapokea kama zawadi ya Mungu, badala ya kuyafanya mashindano ya kujipatia sifa.

Lakini picha hiyo inaanzia wapi? Hainaanzi na pesa, ndoa, watoto au nyumba. Inaanza kwa kumcha BWANA na kutembea katika njia zake. Wala haiishii ndani ya nyumba moja. Inapanuka hadi Yerusalemu na Israeli wote. Kati ya mwanzo na mwisho huo, zaburi inatufundisha jambo lenye uzito: maisha yenye baraka si yale tunayoyamiliki sisi wenyewe tu; ni maisha yanayoongozwa na Mungu na yanayotafuta pia ustawi wa wengine.

Tusipokuwa waangalifu, tunaweza kuitumia zaburi hii kuwahukumu watu ambao hawajaolewa au kuoa, wasio na watoto, waliopoteza wapendwa wao, wasio na kazi, au wanaoishi katika familia zenye maumivu. Hivyo ndivyo tusivyopaswa kuisoma. Tunahitaji kuielewa katika mazingira yake ya kale, kupokea hekima yake, na kukataa kuitumia picha yake ya familia kama silaha dhidi ya wanaoteseka.

1.0 Utangulizi

Zaburi 128 ni wimbo wa tisa kati ya Nyimbo kumi na tano za Kupaa (Zaburi 120–134). Mistari yake sita inaendeleza mada za Zaburi 127 kuhusu kazi, nyumba, familia na zawadi za Mungu. Lakini msisitizo unabadilika kidogo. Zaburi 127 inatuonya kwamba kujenga, kulinda na kufanya kazi kwa mahangaiko hakuwezi kuyahakikisha maisha ikiwa tunajitegemea sisi wenyewe. Zaburi 128 inatuchorea uzuri wa maisha yanayoongozwa na kicho cha Mungu.

Zaburi hii inapanua mtazamo wetu hatua kwa hatua:

Mtu mbele za Mungu (aya ya 1). Heri inaanzia katika kumheshimu BWANA na kuenenda katika njia zake.
Kazi na maisha ya nyumbani (aya za 2–3). Chakula, juhudi, ndoa na watoto vinakuwa picha za ustawi wa kawaida wa mwanadamu.
Kumtambua Mungu kuwa chanzo cha baraka (aya ya 4). Wazo la mwanzo linarudiwa kwa lugha inayokazia Mungu anayebariki.
Mji na watu wa Mungu (aya za 5–6). Ustawi wa familia unaunganishwa na mema ya Yerusalemu na amani ya Israeli.

Kuna tofauti muhimu katika mtiririko wa zaburi. Aya za 1–3 zinaeleza hali inayotamaniwa, lakini aya za 4–6 zinakwenda zaidi katika kutangaza na kuomba baraka. John Goldingay anaonesha umuhimu wa badiliko hili. Maombi ya baraka si mkataba unaosema kwamba kila mwaminifu lazima awe na mali, ndoa, watoto na maisha marefu.

Kwa hiyo, swali kuu si, “Nitafanyaje ili nihakikishe familia bora isiyo na matatizo?” Bali ni hili: “Kumcha Mungu kunawezaje kubadili namna yangu ya kufanya kazi, kuwatendea watu wa nyumbani na kujali ustawi wa jamii?”

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Wimbo wa wasafiri unaounganisha ibada na maisha ya nyumbani

Kichwa cha zaburi kinaiweka katika Nyimbo za Kupaa. Waisraeli waliokuwa wakisafiri kwenda Yerusalemu kwa ibada wangeweza kutumia nyimbo hizi katika safari yao. Kwa pamoja, Zaburi 120–134 zinatufanya tupitie mazingira ya uhasama, hatari, utegemezi kwa Mungu, ushirika na tumaini.

Zaburi 120 inaanzia katika hali ya watu wanaochukia amani. Zaburi 121 inamkiri BWANA kuwa mlinzi wa msafiri. Zaburi 122 inashangilia kufika Yerusalemu na kuombea mji amani. Zaburi 127 inatuonya juu ya kazi ya kujitesa tukidhani kila kitu kinategemea nguvu zetu. Zaburi 128 inatuonesha kwamba maisha ya kila siku yana nafasi ndani ya ibada ya watu wa Mungu. Mtu anayefika Sayuni kumsifu Mungu anarudi nyumbani akiwa na wajibu wa kuishi kwa namna inayolingana na sifa hizo.

Goldingay anaona kwamba Zaburi 128 inafaa sana katika mazingira ya mahujaji waliokwenda kuabudu, na huenda baraka zake zilikuwa zikisomwa au kutamkwa hadharani. Hilo ni pendekezo lenye msingi, lakini hatujui tukio maalumu, mwandishi, au tarehe ya kwanza ya utunzi wake. Tusibadili uwezekano kuwa hakika.

2.2 Lugha ya hekima ndani ya wimbo wa ibada

Neno la Kiebrania lililo nyuma ya “heri” linahusiana na 'ashrê: tamko la furaha, hali njema au maisha yanayotamaniwa. Lugha kama hii inapatikana katika Zaburi 1:1; 32:1–2; 112:1 na 119:1–2. Kama kitabu cha Mithali, Zaburi 128 inahusisha maisha mema na njia ambayo mtu anaichagua kila siku.

Sehemu ya mwisho inatumia lugha ya bārak, yaani “kubariki.” Goldingay anatusaidia kuona tofauti: tamko la “heri” linaeleza hali inayopendeza, lakini neno “baraka” linatukumbusha Mungu anayetenda na kutoa. Maneno hayo yanahusiana, lakini badiliko lake linatufikisha kutoka maelezo ya maisha mema hadi maombi yanayomtegemea Mungu.

Derek Kidner anaonesha mtiririko unaopanuka: kutoka mtu mmoja hadi familia yake, kisha hadi Israeli yote. Anaunganisha pia Zaburi 128 na Zaburi 127. Kufanya kazi kwa bidii kuna thamani; hata hivyo, kufurahia matunda yake bado ni zawadi ambayo juhudi za mwanadamu haziwezi kuihakikisha.

2.3 Familia katika mazingira ya jamii ya kale

Aya za 2–3 zinazungumza na mwanaume mwenye mke, watoto wa kiume na nyumba. Katika jamii ya kilimo ya zamani, kupatikana kwa chakula, watoto kukua hadi utu uzima na ukoo kuendelea kulikuwa mambo ya thamani kubwa. Njaa, magonjwa, vita na ukosefu wa usalama vingehatarisha maisha ya familia kwa haraka.

Ni muhimu kukiri kwamba zaburi hii inaeleza familia kutoka mtazamo wa mwanaume katika jamii iliyompa mwanaume nafasi ya uongozi wa ukoo. Inawataja wana wa kiume badala ya mabinti, na inatumia uzaaji kuelezea ustawi wa mke. Goldingay haifichi kwamba uzazi una nafasi kubwa katika picha hii. Kidner anaongeza kwamba mzabibu unaweza pia kuleta maana ya uchangamfu, uzuri na furaha ya maisha ya pamoja.

Hata hivyo, maana ya zaburi moja si maelezo yote ya Biblia kuhusu mwanamke, ndoa au familia. Biblia inaonesha wanawake wenye hekima, uongozi, kazi na huduma iliyo nje ya nyumba (Amu. 4–5; Mit. 31:10–31; Luka 8:1–3; Mdo. 18:26). Hatuwezi kuitumia Zaburi 128 kumfanya mwanamke kuwa chombo cha kuzaa, kumpima mtu kwa idadi ya watoto, au kuwashusha hadhi ambao hawajafunga ndoa.

2.4 Kutoka ndani ya nyumba hadi Sayuni

Aya za 5–6 zinazuia tusisome zaburi kama habari ya mafanikio ya familia moja peke yake. Baraka zinatoka Sayuni, mahali panapohusishwa na ibada ya BWANA, na maombi yanaelekea kwa mema ya Yerusalemu na amani ya Israeli. Familia haiishi nje ya jamii. Baraka za mezani zinahusiana na haki, usalama na ustawi wa watu walio nje ya mlango wa nyumba.

Kwa hiyo, tufuatilie aya zote sita tukiwa na swali moja: Kumcha Mungu kunatupeleka vipi kutoka katika maisha yetu binafsi hadi katika kuwatakia wengine mema?

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 128:1 — Heri ya kila mtu anayemcha BWANA

Tafsiri ya kimaana: “Heri kila mtu anayemcha BWANA, anayetembea katika njia zake!”

Aya ya kwanza inaanza kwa namna yenye maana kubwa: “kila mtu.” Ingawa picha za baadaye zinazungumzia mwanaume mwenye mke na wana wa kiume, msingi wa zaburi hauanzi kwa kutaja utajiri, cheo au idadi ya watoto. Unaanza kwa uhusiano wa mtu na Mungu.

Kumcha BWANA hapa si kuishi kwa hofu ya Mungu mwenye hasira zisizotabirika. Katika maandiko ya hekima, kicho cha BWANA ni kumheshimu, kutambua ukuu wake, kukubali kujifunza na kutenda kwa uwajibikaji mbele zake (Mit. 1:7; 9:10; Zab. 111:10). Nusu ya pili ya aya inafafanua ya kwanza: kumcha BWANA ni kutembea katika njia zake. Njia inajulikana kwa hatua za kila siku, si kwa tamko moja kubwa la kidini.

Hapa kuna kipimo cha uaminifu. Mtu anaweza kuomba kwa sauti nzuri kanisani lakini akawanyanyasa wafanyakazi wake. Anaweza kuongoza ibada ya familia huku akiwadhalilisha watu wa nyumbani. Tabia hiyo inapingana na maana ya aya yenyewe. Kumheshimu Mungu lazima kuonekane katika ukweli, haki, huruma na uaminifu (Kum. 10:12–19; Mik. 6:8).

Pia tusichanganye neno “heri” na ahadi ya kutokuwa na mateso. Zaburi 125 imezungumzia uwepo wa mamlaka dhalimu. Zaburi 126 imezungumzia machozi. Waimbaji wa Zaburi 128 wanaijua dunia hiyo hiyo. Wanaimba kuhusu uzuri wa njia ya Mungu, si kuhusu maisha ambayo matatizo hayawezi kuyafikia.

3.2 Zaburi 128:2 — Kula matunda ya kazi ya mikono yako

Tafsiri ya kimaana: “Hakika utakula matunda ya kazi ya mikono yako; utakuwa na heri, na mambo mema yatakuwa kwako.”

Ni baraka gani inayotajwa kwanza? Si jumba kubwa wala mamlaka ya kutawala wengine. Ni kula chakula kilichopatikana kwa kazi ya mikono yako. Mtu anapata nafasi ya kufurahia matunda ya kazi yake ya uaminifu. Hata jambo hilo la kawaida linaweza kuwa nadra katika ulimwengu wenye uporaji na unyonyaji.

Manabii walikemea jamii ambamo watu walijenga nyumba ambazo wengine wangekuja kuzichukua au walipanda mashamba ambayo wengine walivuna kwa nguvu (Isa. 65:21–23; Mik. 2:1–2). Kwa hiyo, kula matunda ya kazi yako si suala la mapato pekee. Ni jambo linalohusu haki ya mtu kunufaika na juhudi zake.

Zaburi 127 tayari ilituonya kwamba kufanya kazi kwa mahangaiko makubwa hakumaanishi tunaweza kudhibiti maisha. Zaburi 128 haibatilishi somo hilo. Inatuambia kufanya kazi ni jambo jema, lakini hatupaswi kufanya kazi kana kwamba Mungu hayupo. Ujuzi, mipango, nidhamu na juhudi vina nafasi yake; uhai, afya, mvua, amani na nafasi ya kufurahia mavuno haviko chini ya amri yetu kabisa.

Mfikirie mkulima anayeandaa shamba kwa uaminifu lakini anayesubiri mvua. Mfikirie mama anayefanya biashara ndogo ili kulipa ada za watoto, au mwalimu ambaye mshahara wake unawasaidia ndugu wengi. Zaburi inaheshimu kazi yao. Lakini mazao yakiharibika au mshahara ukichelewa, hatuna sababu ya kusema hawamchi Mungu vya kutosha. Ukame, maamuzi ya viongozi, unyonyaji, migogoro na maradhi pia vinaathiri maisha ya watu.

Aya hii basi ina wito wa kijamii. Tukimshukuru Mungu kwa chakula chetu, tujiulize kama tunawaruhusu wengine pia kula matunda ya kazi zao. Mwajiri anayewanyima wafanyakazi malipo ya haki lakini anasherehekea baraka zake mwenyewe hajafahamu vizuri maombi ya zaburi hii.

3.3 Zaburi 128:3a — Mke kama mzabibu unaostawi

Tafsiri ya kimaana: “Mke wako atakuwa kama mzabibu unaozaa ndani ya nyumba yako.”

Mzabibu ni picha yenye hisia nyingi katika mashairi ya Biblia. Unaweza kuashiria uzima, matunda, uchangamfu, furaha na uhusiano wa upendo (Amu. 9:13; Wim. 7:7–9). Nyumba inayooneshwa hapa si mahali pa kuingiza mapato pekee. Inapaswa kuwa mahali ambapo watu wanaishi pamoja kwa furaha na uangalizi.

Lakini tunapaswa kusema kwa uwazi kwamba katika mazingira yake ya kale picha hii inahusishwa pia na uwezo wa familia kupata watoto. Goldingay anaonesha kwamba uzaaji una nafasi kuu katika maelezo haya, huku maandiko mengine yakieleza thamani ya mwanamke kwa namna pana zaidi. Kidner anatuonesha kwamba mzabibu unaweza pia kuhusishwa na uzuri, uchangamfu na sherehe.

Maneno “ndani ya nyumba yako” si amri ya Biblia kwamba wanawake wasifanye kazi au kutumikia nje ya nyumba. Goldingay anaonya tusidhani moja kwa moja kwamba haya ni maelezo ya vyumba maalumu ambamo wanawake walifungiwa. Muundo wa ushairi unaunganisha sehemu hiyo ya nyumba na meza ya familia. Mithali 31 pia inatukumbusha mwanamke anayefanya biashara, anayenunua shamba na anayetumia hekima yake kuwasaidia wengine.

Kwa wanandoa, picha hii inatualika kuuliza maswali makubwa kuliko, “Je, tunaonekana kuwa familia iliyofanikiwa?” Je, kila mmoja anaheshimiwa? Je, wanandoa wanasikilizana? Je, nyumba hii ni mahali pa usalama, ukweli na huruma? Mzabibu haukui vizuri kwa kupigwa na kukanyagwa; unahitaji kutunzwa. Mahusiano nayo yanahitaji heshima, si ubabe.

Hasa katika familia zenye unyanyasaji, kutumia aya hii kudai kwamba mtu anayeteswa anyamaze ili kulinda sura ya familia ni kuharibu ujumbe wake. Baraka za Mungu haziwezi kuwa kisingizio cha kuficha madhara. Vivyo hivyo, hatupaswi kuipeleka aya hii kwa mwanamke mwenye uchungu wa ugumba, aliyepoteza ujauzito au aliyefiwa na mtoto, kisha kumwambia hana baraka. Biblia yenyewe inatupa nafasi ya kusikia machozi ya watu walio katika hali kama hizo (1 Sam. 1:6–11; Zab. 113:9).

3.4 Zaburi 128:3b — Watoto kama miche ya mizeituni mezani

Tafsiri ya kimaana: “Watoto wako watakuwa kama miche michanga ya mizeituni inayokizunguka kiti chako cha chakula.”

Kiebrania hapa kinataja wana wa kiume. Hili ni jambo la mazingira ya jamii ya zamani ambalo hatupaswi kulificha. Miche ya mizeituni inaonesha uhai unaochipuka, ukuaji na tumaini la kesho. Mzeituni unaweza kuishi na kuzaa kwa muda mrefu; miche yake inatukumbusha kwamba maisha hayamaliziki kwa kizazi kimoja.

Mahali pa watoto katika picha hii ni muhimu: wanakaa karibu na meza. Chakula kinacholetwa mezani kimelimiwa, kimeandaliwa na kugawiwa. Meza inakuwa mahali pa kukutana, kujifunza, kuongea na kujenga uhusiano. Familia si mkusanyiko wa watu wanaotumia pesa moja tu, bali ni jamii ndogo inayoweza kujifunza kupendana na kubeba mizigo pamoja.

Kidner anaonesha kwamba picha ya miche hii inakamilishana na mishale iliyotajwa katika Zaburi 127:4. Miche michanga inahitaji kulelewa; mishale ni picha ya nguvu ambayo watoto wanapokua wanaweza kuileta katika familia. Hizi ni taswira za kishairi, si maagizo ya kuwafanya watoto silaha, au njia ya wazazi kupata heshima mbele ya watu.

Kwa msomaji wa leo, picha hii inahitaji kupanuliwa kwa kuzingatia ushuhuda wote wa Biblia. Mabinti si wenye thamani ndogo kwa sababu mshairi wa kale ametaja wana wa kiume. Watoto wa kulea, watoto wenye ulemavu, na wale wanaokosa msaada wa wazazi wao wanastahili kupendwa na kutunzwa. Wala si kila mtu ameitwa kwenye ndoa au kuwa mzazi (Mt. 19:10–12; 1 Kor. 7:7–8).

Swali letu lisibaki, “Je, meza yetu imezungukwa na watoto wangapi?” Tuulize pia, “Je, mezani kwetu kuna nafasi kwa mwenye uhitaji?” Familia inayowapenda watoto wake lakini inawapuuza watoto yatima walio jirani haijasikia kikamilifu sauti ya Mungu anayewatetea wasio na msaada (Kum. 10:18; Yak. 1:27).

3.5 Zaburi 128:4 — Baraka inayotoka kwa Mungu, si kanuni ya kupata mali

Tafsiri ya kimaana: “Tazama, hivyo ndivyo atakavyobarikiwa mtu anayemcha BWANA.”

Aya hii inaturudisha kwenye msingi wa zaburi: kumcha BWANA. Kazi, chakula na familia vina thamani, lakini haviwezi kuchukua nafasi ya Mungu kuwa chanzo cha baraka. Tukianza kupima maisha kwa idadi ya vitu tulivyo navyo, tunaweza kuanza kuwahukumu wengine kwa kile ambacho hawana.

Goldingay anaonesha tofauti katika maneno ya Kiebrania. Mwanzo wa zaburi umezungumzia hali ya “heri” au maisha yanayotamaniwa; hapa lugha ya kubarikwa inaonesha zaidi kitendo cha Mungu anayetoa. Zaburi inajielekeza kwenye maombi ya aya zinazofuata. Hivyo, si busara kugeuza maelezo yake kuwa sheria ya matokeo yasiyobadilika.

Tafsiri ya aina hii ingekuwa ya kikatili: “Kama ungemcha Mungu kweli, ungekuwa na kazi, ndoa, watoto na afya njema.” Je, tungefanyaje na Ayubu aliyeteseka akiwa mtu mwaminifu? Je, tungefanyaje na maswali ya Zaburi 73 kuhusu mafanikio ya waovu? Je, tungefanyaje na Yesu ambaye Injili hazimwoneshi kuwa mume au baba wa watoto, au Paulo anayethamini maisha ya useja kwa ajili ya wito wa huduma (Ayu. 1–2; Zab. 73; Mt. 8:20; 1 Kor. 7)?

Maandiko ya hekima yanatuonesha namna maisha yanavyokusudiwa kuwa katika dunia inayoongozwa na haki ya Mungu. Uaminifu hujenga kuaminiana; kazi yenye haki inaweza kustawisha jamii; familia inayojali inaweza kuleta faraja. Lakini tunaishi katika dunia ambayo bado ina maumivu na uovu. Kwa hiyo, baraka ni sababu ya kumshukuru Mungu na kuomba mema, si kibali cha kumdhalilisha anayeteseka.

3.6 Zaburi 128:5 — Kutoka mlangoni pa nyumba hadi Yerusalemu

Tafsiri ya kimaana: “BWANA akubariki kutoka Sayuni; uone mema ya Yerusalemu siku zote za maisha yako.”

Ghafla mtazamo wetu unapanuka. Wimbo uliokuwa umezungumzia mikono ya mfanyakazi na meza ya familia sasa unaelekea Sayuni na Yerusalemu. Mtu aliyebarikiwa hawezi kuifanya furaha yake binafsi kuwa mwisho wa wajibu wake mbele za Mungu.

Goldingay anaeleza kwamba “mema ya Yerusalemu” yanaweza kumaanisha kwa namna maalumu baraka zinazotoka katika mahali pa ibada na kuwafikia watu katika maisha yao ya kawaida, badala ya kumaanisha tu hali nzuri ya mji wenyewe. Hata hivyo, sala ya mwisho kuhusu amani ya Israeli inaonesha kwamba ustawi wa jamii nao ni jambo la lazima. Maana hizi zinaweza kuzungumziwa pamoja: watu wanamtafuta Mungu katika ibada, wanapokea baraka zake, kisha wanawajibika kwa maisha ya jamii wanamoishi.

Aya inasema “BWANA akubariki.” Ni ombi na tamko la baraka, si tangazo kwamba kila tamanio la mtu litakuwa kweli. Waimbaji wanamwomba Mungu kuleta mema katika maisha ya watu. Pia wanakumbushwa kwamba maisha wanayorudia baada ya ibada yanapaswa kuonesha wanachokiimba mbele zake.

Hatuwezi kutumia kumbukumbu ya Yerusalemu katika maandiko haya kuwa sababu ya kutowajali wakazi wa mji huo au kuwadharau watu wengine. Zaburi 122 ilitufundisha kuiombea Yerusalemu shalom; amani hiyo inahitaji kutamani usalama, haki na heshima kwa wanadamu. Manabii walikemea ibada iliyokuwa inaendelea huku wanyonge wakinyanyaswa (Isa. 1:11–17; Amo. 5:21–24).

Kwa watu wa Dar es Salaam, Nairobi, kijijini au katika makazi ya wakimbizi, ujumbe huu ni wa karibu sana. Ustawi wa familia unategemea pia huduma za afya, elimu, barabara, usalama, uaminifu wa viongozi na hali ya uchumi. Mji unapoumia, nyumba moja haiwezi kubaki bila kuguswa milele. Kuiombea familia yetu baraka bila kujali wanaoishi jirani ni kuacha kuisoma zaburi hii kabla haijafika mwisho.

3.7 Zaburi 128:6a — Baraka ya kuona kizazi kingine

Tafsiri ya kimaana: “Uwaone watoto wa watoto wako.”

Picha inatupeleka mbali zaidi ya chakula cha leo. Mtu aliyekuwa akifanya kazi kwa mikono yake sasa anaalikwa kufikiria maisha ambayo yataendelea hata baada ya juhudi zake za sasa. Kuwaona wajukuu kulikuwa tumaini lenye thamani kubwa katika ulimwengu ambamo watoto wengi hawakufikia utu uzima na watu hawakuweza kuhakikishiwa maisha marefu.

Lakini tusifanye mstari huu kuwa hukumu kwamba kila anayemcha Mungu lazima aishi hadi kuwaona wajukuu. Wengine hufa wakiwa vijana. Wengine wanafiwa na watoto. Wengine hawapati watoto, lakini maisha yao yanawajenga watu wa vizazi vingine. Walimu, walezi, majirani, wahudumu wa afya na viongozi wanaweza kuwasaidia vijana wasio watoto wao wa damu kukua na kuwa watu wenye matumaini.

Mstari huu haujafunga maana ya maisha yenye baraka katika uzazi wa kibaiolojia peke yake. Unatusukuma kufikiria zaidi kuhusu watu watakaokuja baada yetu. Maamuzi yetu ya leo kuhusu uaminifu, elimu, ardhi, maji, madeni, mazingira na amani yatawaathiri watu ambao hatujawaona.

Kwa hiyo, kuona kizazi kipya ni zawadi; lakini kukitengenezea mazingira ya maisha yenye haki na tumaini ni wajibu wetu. Hapa sala ya mtu mmoja inageuka kuwa swali la vizazi vingi.

3.8 Zaburi 128:6b — “Amani iwe juu ya Israeli!”

Tafsiri ya kimaana: “Amani iwe juu ya Israeli!”

Haya ndiyo maneno yanayofunga zaburi. Yanarudia mwangwi wa Zaburi 125:5 na kutukumbusha maombi ya Yerusalemu katika Zaburi 122. Neno la Kiebrania shalom halimaanishi ukosefu wa ugomvi tu. Linaweza kubeba maana ya ustawi, usalama, mahusiano mazuri, haki na maisha yaliyo katika hali inayofaa mbele za Mungu.

Mwisho huu unabadilisha namna tunavyosoma picha zote zilizotangulia. Mshairi hajaongoza fikra zetu kutoka jamii hadi katika ndoto ya mafanikio binafsi. Ametuongoza kutoka kwa mtu anayemcha Mungu, kupitia familia, hadi kwa ustawi wa taifa. Baraka ya nyumba ina maana zaidi inapokuwa sehemu ya amani ya watu wote.

Kidner anaonya kuhusu hatari ya imani inayojifungia ndani ya mtu mmoja, na familia inayojiona kana kwamba haihusiani na wengine. Aya hii ya mwisho inatupinga tusifanye hivyo. Familia inayotajirika kwa rushwa au kwa kuwanyonya wengine haiwezi kuwa picha ya kweli ya amani inayoombewa hapa. Kanisa linalofurahia umoja wake lakini linapuuza wanaoteseka nje ya kuta zake pia halijaifikia mwisho wa ujumbe huu.

Biblia haielewi amani ya kweli kama kunyamazisha wanaolalamikia udhalimu. Shalom inahitaji ukweli na haki, pamoja na mahusiano yaliyorejeshwa (Zab. 85:10–13; Isa. 32:17). Kwa hiyo, zaburi haimaliziki kwa ombi la, “Mungu, nyumba yangu ipate kila kitu.” Inamalizika kwa sala pana: “Amani iwe juu ya Israeli!”

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Kicho cha Mungu kinapaswa kuonekana katika mwenendo

Kumcha BWANA si mtazamo wa ndani usio na matokeo katika maisha. Zaburi hii inatukumbusha kwamba mtu anayeabudu lazima pia aishi. Imani inaguswa na namna tunavyolipa mishahara, tunavyoongea na wenzi wetu, tunavyowalea watoto, tunavyotumia mali na tunavyowahudumia majirani. Hatupaswi kutenganisha ibada ya kanisani na maamuzi ya nyumbani au kazini.

Kumbukumbu la Torati 10:12–19 linaunganisha kumcha Mungu, kutembea katika njia zake na kuwapenda wageni. Kwa maana hiyo, kicho cha kweli kinapaswa kutufanya tuwe waaminifu zaidi na wenye huruma zaidi, si watu wanaodai baraka bila kujali haki.

4.2 Baraka si silaha ya kuwahukumu watu wanaopitia shida

Chakula cha kutosha, familia yenye upendo, watoto na maisha marefu ni zawadi njema. Lakini picha ya hekima si sheria inayofanya baraka kuwa malipo ya moja kwa moja kwa kila tendo jema. Biblia ina Zaburi 128, lakini ina pia kitabu cha Ayubu. Inasherehekea maisha yanayostawi na inasikiliza vilio vya watu wema waliofiwa au kuumizwa.

Wakati mwingine matatizo yanatokana na uchaguzi wetu. Wakati mwingine yanatokana na magonjwa, ubaguzi, udhalimu, majanga na mifumo mibovu. Hatuwezi kutazama hali ya mtu kisha kuamua kiwango chake cha imani (Yn. 9:1–3). Tumwombee mtu baraka, tumfariji anayelia, na tukatae kugeuza matumaini ya Biblia kuwa hukumu dhidi yake.

4.3 Kazi ina heshima; mafanikio yana wajibu

Kula matunda ya mikono yetu ni picha inayohusisha haki ya kufanya kazi na kunufaika nayo. Mungu anajali si tu kwamba watu wanafanya kazi, bali pia kama kazi yao inawasaidia kuishi. Hapo ndipo maswali ya mishahara, unyonyaji, nafasi za ajira, rushwa, ulemavu na huduma kwa wasio na uwezo yanapoingia.

Kanisa haliwezi kuomba Zaburi 128 kwa uaminifu huku likipuuza watu wanaofanya kazi kwa bidii lakini wanaendelea kukosa mahitaji ya msingi. Kwa upande mwingine, kazi haipaswi kuwa sanamu inayotawala kila dakika ya maisha. Zaburi 127 imetukumbusha kwamba kazi ya mahangaiko si njia ya kuudhibiti ulimwengu. Zaburi 128 inatuonesha kwamba baraka ni kuishi chini ya uangalizi wa Mungu, si kushindana milele kukusanya zaidi.

4.4 Familia ni mahali pa kukuza maisha, si jukwaa la kujionesha

Mzabibu na miche ya mizeituni ni picha za uhai unaohitaji kutunzwa. Zinapaswa kutukumbusha kwamba watu wa nyumbani ni watu wenye hisia, vipawa na hadhi; si vyombo vya kutuongezea heshima. Mume, mke, mtoto na mzee wanahitaji kusikilizwa na kuheshimiwa.

Ikiwa kuna udhalilishaji au ukatili, kutafuta usalama, kusema ukweli na kuhitaji uwajibikaji ni sehemu ya kutafuta baraka. Kuficha majeraha ili kulinda jina zuri la familia si amani ya Mungu. Maandiko yanatuamuru kuwatetea wanyonge na kuyajenga mahusiano kwa upendo unaoheshimu utu (Zab. 82:3–4; Efe. 5:25; Kol. 3:19–21).

4.5 Ustawi wa familia moja unahusishwa na ustawi wa jamii

Kuhama kutoka meza ya nyumbani hadi Sayuni si mapambo ya kishairi. Mahakama zisizo na haki, mitaa isiyo salama na rushwa vinaweza kuharibu matunda ya juhudi za familia nyingi. Kinyume chake, jamii zenye haki na watu wanaojaliana zinaongeza nafasi ya familia kuishi vizuri.

Zaburi haitupi sera moja ya kisiasa wala mpango wa kiuchumi ulio kamili. Lakini inatoa mwelekeo wa kimaadili: tunapopata chakula mezani mwetu, tusisahau watu ambao meza zao hazina kitu. Kumcha Mungu kunapanua upendo wetu.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Heri ya kwanza na hekima ya Zaburi nyingine

Zaburi 1 inamweleza mwenye heri anayelifurahia agizo la BWANA. Zaburi 112 inaonesha kwamba kumcha Mungu kunapaswa kuonekana katika ukarimu na haki. Zaburi 127 inatukumbusha utegemezi wetu kwa Mungu katika kazi na familia; Zaburi 128 inaonesha maisha ya kila siku yanayoweza kuchipuka kutoka katika utegemezi huo.

Lakini kuna sauti nyingine ndani ya kitabu hicho hicho. Zaburi 73 inauliza kwa nini waovu wanafanikiwa huku wenye haki wakiteseka. Zaburi 126 inaonesha kupanda kwa machozi. Zaburi 129, inayofuata, inakumbuka maumivu ya Israeli yaliyosababishwa na maadui. Tukisoma nyimbo hizi pamoja, tunajifunza kwamba njia ya haki ina uzuri wake, lakini haiwaondoi waaminifu katika dunia ya maumivu.

5.2 Ahadi ya Abrahamu ilikuwa kubwa kuliko familia yake mwenyewe

Mungu alipomwita Abrahamu alimwahidi uzao na baraka, lakini pia alisema kwamba familia zote za dunia zingebarikiwa kupitia kwake (Mwa. 12:1–3; 18:18–19). Hapa tunaona msingi wa wazo linalopatikana katika Zaburi 128: baraka za familia hazipaswi kuishia kwa familia yenyewe. Zinapaswa kuwa njia ya kuwafikia wengine.

Manabii wanapanua tumaini hili wanapozungumza kuhusu dunia ambayo watu watajenga na kukaa katika nyumba zao, watapanda na kufurahia mavuno yao, bila hofu ya kuporwa (Isa. 65:17–25). Tumaini la Biblia si la rohoni tu kiasi cha kupuuza chakula, ardhi, kazi, amani na uhusiano. Mungu anajali uhai wa viumbe vyake.

5.3 Yesu anapanua maana ya kuwa familia ya Mungu

Wakristo wanasoma Zaburi 128 kwa mwanga wa Yesu, bila kudai kwamba mshairi wa kale alikuwa akimzungumzia Yesu moja kwa moja. Yesu aliwaheshimu watoto na kuwakaribisha waliokuwa wakipuuzwa na jamii (Mk. 10:13–16). Lakini Yesu mwenyewe hakuoneshwa katika Injili kama mume mwenye mke, watoto na meza ya familia ya aina inayotajwa katika Zaburi 128.

Badala yake, aliwaelekeza wafuasi wake kwenye familia pana inayoundwa kwa kusikia na kufanya mapenzi ya Mungu (Mk. 3:31–35). Aliwaahidi pia wale waliopoteza au kuacha mahusiano fulani kwa ajili ya Injili kupata ushirika na msaada katika jamii mpya ya waamini (Mk. 10:29–30).

Hili ni muhimu sana: maisha yenye baraka hayawezi kupimwa kwa ndoa na idadi ya watoto peke yake, kwa kuwa Yesu mwenyewe ndiye kiini cha imani ya Kikristo. Mtu mseja, mjane, aliyefiwa, aliyeachwa au asiye na watoto ana nafasi kamili katika mwaliko wake. Familia ya kibaiolojia ni zawadi nzuri, lakini si kipimo cha mwisho cha thamani ya mtu.

Pia njia ya Yesu kuelekea amani ilipitia msalaba. Aliteseka bila kuwa amepoteza uaminifu wake kwa Baba. Ufufuo wake unaonesha kwamba mateso si neno la mwisho katika kusudi la Mungu (Luka 24:26–27; Yn. 16:33). Kwa hiyo, Zaburi 128 inatoa taswira ya baraka tunazoomba, lakini tunazielewa ndani ya tumaini kubwa la ufalme wa Kristo.

5.4 Kanisa kama familia iliyopanuliwa

Katika Matendo 2:42–47 na 4:32–35, waamini wanashiriki meza, mali na mahitaji yao. Paulo anaeleza kwamba hadhi ya mtu katika Kristo haitegemei tofauti za kijamii zinazowatenganisha watu (Gal. 3:26–29), na anawaita waamini kubebeana mizigo (Gal. 6:2). Agano Jipya pia linatambua useja kama wito wa uaminifu kwa baadhi ya watu (1 Kor. 7:7–8, 32–35) na linaagiza kuwajali wajane na yatima (Yak. 1:27).

Hivi havipunguzi thamani ya familia ya kawaida. Vinazuia familia ya aina moja kuwa kipimo pekee cha maisha yenye matunda. Kanisa linapaswa kuwa mahali ambapo asiye na familia salama anapata mahusiano ya kweli, msaada wa vitendo na heshima. Si kutaja tu kwamba “sisi ni familia,” bali kuonesha kwa matendo kwamba hakuna anayepaswa kuachwa peke yake.

5.5 Tumaini la mwisho ni kupona kwa uumbaji wote

Ufunuo 21–22 unaonesha mji ambamo Mungu anakaa pamoja na wanadamu, mauti na maumivu vinaondolewa, na mti wa uzima unaleta uponyaji kwa mataifa. Mwelekeo wa Zaburi 128, kutoka meza ya mtu mmoja hadi amani ya Israeli, unaona upeo mpana zaidi katika tumaini hili la uumbaji mpya: Mungu anakusudia ustawi wa jamii na viumbe vyake, si mtu mmoja kujinusuru peke yake kutoka duniani.

Hii haimaanishi kwamba kila familia itapata leo kila jambo linalotamaniwa katika Zaburi 128. Inatupa sababu ya kudumu katika uaminifu na kutafuta haki, hata matokeo yanapochelewa. Tunafanya kazi kwa ajili ya ishara za amani hiyo sasa, huku tukimwomba Mungu akamilishe kile ambacho nguvu zetu haziwezi.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Anza kwa kumcha Mungu, si kwa kudai matokeo. Kabla hujaorodhesha baraka unazotaka, jiulize namna utakayotembea katika njia zake leo. Chagua tendo moja la ukweli, huruma au uaminifu ambalo imani yako inakuitia.
Heshimu kazi bila kuabudu mafanikio. Fanya majukumu yako kwa bidii na nidhamu, lakini usipime thamani yako kwa mshahara, cheo au faida. Shukuru unapofurahia matunda ya kazi yako, na ukumbuke pia hitaji la kupumzika.
Hakikisha wengine wananufaika na kazi zao. Ukiwa mwajiri, lipa ujira wa haki kwa wakati. Ukiwa kiongozi, usitumie nafasi yako kuwanyonya watu. Kataa rushwa inayoweza kuipa familia yako faida kwa kuwadhuru wengine.
Fanya nyumba kuwa mahali salama pa kukua. Sikiliza mwenzi wako, watoto, wazee na wengine wanaokutegemea. Kataa vitisho, udhalilishaji na ukatili. Ikiwa kuna unyanyasaji, tafuta usalama, msaada unaofaa na uwajibikaji; usitumie maneno ya kidini kuficha majeraha.
Usiwapime watu kwa ndoa au uwezo wa kupata watoto. Shangilia familia zenye watoto bila kuwadhalilisha wasio na watoto, walio waseja, wajane, waliotalikiana au waliofiwa. Uwakumbatie kama washiriki wenye thamani kamili katika jamii ya imani.
Jali kizazi kinachofuata hata nje ya familia yako. Msaidie kijana anayehitaji mwongozo, changia mazingira bora ya elimu, linda watoto walio hatarini na fundisha uaminifu kwa mfano wako. Uliza maamuzi yako yatawaachia nini wale watakaoishi baada yako.
Ombea mji wako ukiwa na macho yaliyo wazi. Taja mahitaji halisi: usalama, huduma za afya, shule, viongozi waaminifu, mahakama zenye haki na nafasi za kujipatia riziki. Ruhusu maombi yakuongoze kwenye huduma na ushirikiano wa kujenga jamii.
Shikilia baraka na maombolezo kwa pamoja. Unapofanikiwa, shukuru bila kujiona bora. Unapoteseka, usikubali ujumbe kwamba maumivu yako yanathibitisha Mungu amekukataa. Ibada ifanye nafasi kwa familia inayoshangilia na mtu anayelia.
Pima ustawi kwa manufaa ya watu wote. Jamii haiwezi kuitwa yenye amani ya kweli ikiwa nyumba chache zinastawi kwa sababu watu wengi wanaishi kwa hofu na upungufu. Acha sala ya mwisho ya zaburi ipanue moyo wako zaidi ya familia yako mwenyewe.

7.0 Maswali ya Tafakari

Katika kazi, matumizi ya fedha na mahusiano yako, ni kwa namna gani unaweza kuonesha kwamba unatembea katika njia za BWANA?
Unapoelewa maana ya baraka, unafikiria zaidi vitu ulivyo navyo au aina ya mtu unayeendelea kuwa mbele za Mungu na watu?
Onyo la Zaburi 127 kuhusu kazi yenye mahangaiko linakusaidiaje kuelewa ahadi ya Zaburi 128 kuhusu kula matunda ya mikono yako?
Ni watu gani wanaoweza kuumizwa tunaposoma aya kuhusu mke, watoto na wajukuu bila kueleza mazingira yake? Unawezaje kuifundisha kwa upendo na uaminifu?
Ni nini kinachoweza kufanya familia, kanisa na jamii kuwa mahali ambapo watoto na walio dhaifu wanakua bila hofu?
Ustawi wa nyumba yako unahusianaje na haki, usalama na amani ya mji au taifa lako?
Maisha ya Ayubu, Zaburi 73 na mfano wa Yesu vinatuzuiaje kufikiri kwamba baraka lazima zionekane kwa utajiri na watoto wengi?
Ni hatua gani moja ambayo kanisa au kikundi chenu kinaweza kuchukua mwezi huu ili baraka zinazofurahiwa na baadhi ya familia ziwafikie wengine?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, tufundishe kukucha kwa matendo, si kwa maneno pekee. Uongoze namna tunavyofanya kazi, tunavyopumzika, tunavyotumia mali na tunavyowatendea watu uliowaweka karibu nasi. Tunakushukuru kwa chakula cha kila siku, kwa mahusiano mema na kwa kila ishara ya maisha yanayochipuka. Nyumba zetu zinapokuwa na majeraha, tupe ujasiri wa kusema kweli, kutafuta usalama na kuanza njia ya uponyaji. Wajalie faraja wale wanaolia kwa sababu ya baraka walizozitamani lakini hawajazipata. Utulinde dhidi ya kiburi cha kujiona bora kwa sababu ya mafanikio yetu. Bariki kazi ya mikono yetu, fanya meza zetu kuwa mahali pa ukarimu, na utufundishe kuitafuta amani ya miji yetu. Kwa Yesu Kristo, fanya maisha yetu ya pamoja kuwa ushuhuda wa uumbaji mpya unaokuja. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 128 imetuchorea picha inayovutia: kazi yenye matunda, familia yenye uhai, vizazi vinavyokutana mezani na amani juu ya Israeli. Lakini Zaburi 129 itaanza katika mazingira tofauti kabisa. Israeli itakumbuka historia ndefu ya kuteswa. Maadui watafananishwa na wakulima wanaolima mifereji mirefu juu ya mgongo wa mtu aliyeumizwa. Hata hivyo, watu hao watashuhudia pia kwamba waliowatesa hawajawashinda kabisa.

Mabadiliko haya ni muhimu. Zaburi 128 haimaanishi kwamba mateso hayapo. Inaimba kuhusu maisha mema ambayo watu wa Mungu wanayathamini na kuyatamani. Zaburi 129 inatuonesha kwamba wakati mwingine maisha hayo hukabiliwa na udhalimu na yanahitaji kulindwa. Ndani ya Nyimbo za Kupaa kuna nafasi kwa baraka na makovu, kazi yenye matunda na unyonyaji, amani na uhasama.

Kwa hiyo, tunahama kutoka maombi ya ustawi wa familia na taifa hadi ushuhuda wa watu waliojeruhiwa lakini ambao hawajaangamizwa. Imani iliyokomaa lazima iweze kuimba nyimbo zote mbili.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko ya Biblia: Zaburi 128, pamoja na Zaburi 1; 73; 112; 120–129; Mwanzo 12:1–3; Kumbukumbu la Torati 10:12–19; Mithali 31:10–31; Isaya 65:17–25; Mika 6:8; Marko 3:31–35; 10:13–30; 1 Wakorintho 7; Matendo 2:42–47; Wagalatia 3:26–29; Yakobo 1:27; Ufunuo 21–22.
Goldingay, John. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2008. Uchambuzi wa Zaburi 128, “Work, Home, Family.” Umetumika hasa kuelewa sehemu mbili za zaburi, tofauti kati ya heri na baraka, mazingira ya familia ya kale, na uhusiano wa nyumba na Sayuni.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1975; matoleo yaliyofuata. Uchambuzi wa Zaburi 128, “Peace.” Umetumika hasa katika kueleza kupanuka kwa baraka kutoka kwa mtu hadi familia na Israeli, picha za mzabibu na mizeituni, na umuhimu wa amani ya jamii nzima.
BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes. Chanzo cha kuelewa mpangilio na mada za kitheolojia za Kitabu cha Zaburi, hasa Kitabu cha Tano; si chanzo cha uamuzi wa mwisho kuhusu kila undani wa Zaburi 128.
Nyenzo za mradi: Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources. Mwongozo wa jumla wa mpangilio wa Kitabu cha Zaburi na namna ya kukisoma kifasihi. Dokezo la tafsiri: Maneno yenye alama “tafsiri ya kimaana kwa uchambuzi” ni uwasilishaji wa maana kwa ajili ya makala hii, si nukuu halisi ya toleo maalumu la Biblia. Mazingira ya familia ya kale yametofautishwa na matumizi ya kikristo, kimaadili na kichungaji ya leo. Maombi ya baraka katika zaburi hayajatafsiriwa kama dhamana kwamba kila mwaminifu atapata matokeo yaleyale katika maisha yake.

Zaburi 128 — Meza Yenye Baraka, Mji Wenye Amani: Kicho cha Mungu Kinapobadili Maisha ya Kila Siku