Zaburi 130 — Kutoka Vilindini Hadi…

Kutoka vilindini mwa hatia na maumivu, msamaha unatufundishaje kungoja mapambazuko?

Muhtasari

Wimbo wa kumi na moja wa Kupaa: kilio cha kutafuta rehema kinakuwa mwaliko kwa Israeli kuitumaini rehema na ukombozi mwingi wa BWANA

Andiko kuu — Zaburi 130:3–5 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Kama ungeyahifadhi maovu yetu, Ee BWANA, ni nani angeweza kusimama? Lakini kwako kuna msamaha, ili watu wakuheshimu kwa kicho. Ninangojea BWANA; nafsi yangu yote inangoja, na neno lake ndilo tumaini langu.”

Kuna sala zinazotoka kinywani kwa urahisi. Lakini kuna sala nyingine zinazotoka mahali ambapo hata kupata maneno ni kazi. Mtu anaweza kuwa amepitia msiba mkubwa, ameharibu uhusiano kwa kosa lake, au ameona jamii yake ikiendelea kuumia kwa sababu ya makosa yaliyofanywa katika vizazi mbalimbali. Katika nyakati hizo, swali si, Nitatokaje hapa? pekee. Kuna swali jingine lenye uzito: Je, Mungu bado atanisikia?

Zaburi 130 inaanzia hapo: “Kutoka vilindini nimekulilia, Ee BWANA.” Mwimbaji hajitangazi kuwa mtu aliyefanya mambo yote vizuri. Hatoi hoja ndefu za kujitetea. Hasemi kwamba Mungu ana deni la kumsaidia. Anaelekea kwa Mungu ambaye rehema zake zinafanya iwezekane kwa mwenye hatia kuinuka na kusimama tena. Vilindi ni vya kweli, lakini haviwezi kuwa neno la mwisho.

Kisha tunasikia kauli yenye kushangaza: “Kwako kuna msamaha, ili uogopwe” (aya 4). Kwa mtazamo wa haraka, mtu anaweza kudhani kwamba msamaha unapunguza umuhimu wa kumheshimu Mungu. Lakini zaburi inasema vingine. Mtu anayejua uzito wa neema ya Mungu anajifunza kumheshimu kwa kina zaidi, si kumchukulia kwa wepesi. Rehema si ruhusa ya kuendelea kuwaumiza wengine; ni mwanzo wa namna mpya ya kuishi.

Katikati ya zaburi kuna picha ya mlinzi anayengoja asubuhi. Usiku umechukua muda mrefu. Mlinzi hawezi kuiamuru jua lichomoze. Lakini anaendelea kungojea kwa matarajio. Ndiyo maana kilio cha mtu mmoja hatimaye kinakuwa mwaliko kwa taifa zima: “Israeli, umtumaini BWANA” (aya 7). Safari ya zaburi hii si lazima iwe kutoka matatizoni hadi suluhisho la papo hapo. Ni safari kutoka upweke wa kukata tamaa hadi tumaini linalotegemea tabia ya Mungu anayekomboa.

1.0 Utangulizi

Zaburi 130 ni wimbo wa kumi na moja kati ya Nyimbo kumi na tano za Kupaa (Zab. 120–134). Nyimbo hizi zinahusishwa na safari ya waabudu kuelekea Yerusalemu. Lakini mahujaji hawakubeba nyimbo za furaha tu. Walibeba hofu, kumbukumbu za uhasama, majonzi, makovu ya historia na makosa waliyohitaji kuyakiri. Zaburi 129 iliyotangulia imesimulia historia ya watu walioteswa lakini hawakuangamizwa. Sasa Zaburi 130 inatuuliza: Tunapomwomba Mungu msaada, tunafanyaje ikiwa sisi wenyewe pia tunahitaji msamaha wake?

Mistari minane ya zaburi hii imepangwa katika hatua nne zenye aya mbili mbili:

Kilio kutoka vilindini (aya 1–2): mwabudu anamwomba BWANA aisikie sauti yake na kilio chake cha kuomba neema.
Msingi wa tumaini (aya 3–4): hakuna ambaye angeweza kusimama kama Mungu angehifadhi makosa yote bila kusamehe; lakini msamaha upo kwake.
Kungoja kwa tumaini (aya 5–6): mwimbaji anamngojea Mungu na neno lake kwa shauku kubwa kuliko walinzi wanaongoja asubuhi.
Mwaliko kwa Israeli (aya 7–8): sala ya mtu mmoja inakuwa ushuhuda wa tumaini kwa watu wote, kwa sababu kwa BWANA kuna upendo mwaminifu na ukombozi mwingi.

Mpangilio huu una maana kubwa. Zaburi 130 haianzi kwa kumwamuru mtu aliyeumizwa atabasamu. Kwanza, inampa maneno ya kulilia. Wala haimalizii kwa taarifa kwamba kila tatizo limekwisha. Inamalizia kwa kumtangaza Mungu alivyo, na hivyo kutupatia sababu za kuendelea kuwa na tumaini hata tunapongoja.

Swali linalotuongoza ni hili: Mtu anayejua uzito wa mateso na dhambi anawezaje kujifunza kumtumaini Mungu anayesamehe, na tumaini hilo linawezaje kuwa baraka kwa jamii nzima?

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Wimbo wa Kupaa usiotaja tukio moja maalumu

Kichwa cha Zaburi 130 kinaiita Wimbo wa Kupaa (shir hammaʿalot). Nafasi yake kati ya Zaburi 120–134 inaihusisha na safari ya ibada ya Israeli kuelekea Yerusalemu. Hata hivyo, kichwa hicho hakituambii tarehe ya kuandikwa kwake, jina la mwandishi au tukio lililosababisha sala hii. Watafiti wengine huona uwezekano wa mazingira ya baada ya uhamisho, kwa sababu mwisho wa zaburi unazungumzia ukombozi wa Israeli kutoka katika maovu yake. Huo ni uwezekano, si taarifa iliyothibitishwa na maandishi yenyewe.

John Goldingay anaonesha jambo linalostahili kutazamwa kwa makini. Mwimbaji hasemi wazi, “Haya ni makosa yangu binafsi, na haya ndiyo yaliyonisababishia mateso haya.” Anatumia kauli ya “mimi,” lakini anamalizia kwa maovu ya Israeli. Inawezekana ni mtu anayokiri mahitaji yake binafsi; inawezekana pia ni mwakilishi wa jamii anayesali kwa niaba ya wengine. Katika Ezra 9, Nehemia 1 na 9, na Danieli 9, tunakuta viongozi waaminifu wakikiri makosa ya taifa lao huku wakijihusisha na historia ya watu wao.

Derek Kidner anakazia zaidi uzito wa hatia na msamaha. Tofauti na zaburi nyingine za maombolezo zinazozungumzia ugonjwa au mateso yanayoletwa na maadui, Zaburi 130 inakabili suala la uovu wa mwanadamu moja kwa moja. Mitazamo hii miwili inaweza kutusaidia. Zaburi inakiri ukweli wa dhambi, lakini haimpi mtu mamlaka ya kudai kwamba kila anayeteseka lazima ameleta mateso yake kwa dhambi fulani binafsi. Kisa cha Ayubu na maneno ya Yesu katika Yohana 9:1–3 yanatuonya dhidi ya hukumu hiyo ya haraka.

2.2 Mojawapo ya Zaburi za Toba

Katika historia ya ibada ya Kikristo, Zaburi 130 imehesabiwa miongoni mwa Zaburi saba za Toba: Zaburi 6, 32, 38, 51, 102, 130 na 143. Huu ni mpangilio wa ibada uliofanywa baadaye, wala si kichwa kilichowekwa na mwandishi wa asili. Tunaelewa sababu yake: Zaburi 130 inakiri maovu na kutangaza kwamba hakuna anayeweza kusimama mbele za Mungu bila rehema.

Hata hivyo, ina sauti yake ya pekee. Zaburi 51 inaomba utakaso kwa maneno ya wazi. Zaburi 32 inaeleza furaha ya mtu aliyesamehewa. Zaburi 130 haorodheshi makosa yaliyofanywa wala kusimulia tukio la kupokea msamaha. Inaunganisha kugeuka kuelekea Mungu na kuendelea kumngojea.

Pia inakumbusha namna Mungu alivyojifunua kwa Musa: mwenye rehema na neema, mwingi wa upendo mwaminifu, na anayesamehe uovu bila kuufanya kuwa jambo lisilo na uzito (Kut. 34:6–9). Zaburi 103:3, 8–12 inamsifu Mungu anayesamehe; Mika 7:18–19 inamwonesha Mungu anayeyaondoa maovu badala ya kuyaacha yatutawale milele.

2.3 Muundo wa shairi na marudio yenye maana

Zaburi 130 imeunganishwa kwa ustadi wa maneno yanayojirudia. Majina BWANA, Bwana wangu na jina fupi la Mungu Yah yanatokea katika sehemu mbalimbali. Mwimbaji anaanza kwa kulia (aya 1–2), kisha anazungumzia kungoja na kutazamia (aya 5–6). Kitenzi kinachohusiana na Mungu kuyahifadhi au kuyaangalia kwa makini maovu katika aya ya 3 kina uhusiano wa lugha na neno linalotumiwa kwa walinzi katika aya ya 6. Tofauti hiyo inavutia: Je, Mungu atayachunga makosa yetu asiyasahau? Badala yake, sisi tunaalikwa kutazama mbele kwa tumaini la rehema zake.

Kuna pia marudio ya wazo la kitu kuwa “kwa BWANA.” Aya ya 4 inasema kwamba msamaha upo kwake; aya ya 7 inasema kwamba upendo mwaminifu na ukombozi mwingi vipo kwake. Neno “maovu” katika aya ya 3 linarudi tena katika aya ya 8, ambako tunaambiwa kwamba Mungu atawaokoa watu wake kutoka katika maovu yao yote. Zaburi haikwepi tatizo la dhambi. Inaliweka mbele ya tabia ya Mungu aliye na rehema.

Sehemu ya kwanza inamwelekea Mungu moja kwa moja. Sehemu ya pili inaelekea kwenye ushuhuda na kuwaalika wengine kumtumaini. Goldingay anaonesha kwamba ombi la moja kwa moja la mwimbaji ni, kwa maana yake, “Unisikie.” Badala ya kumpangia Mungu hatua nyingi za kutenda, mwabudu anategemea tabia ya yule anayemwita.

2.4 Kutoka Zaburi 129 kuelekea Zaburi 131

Zaburi 129 imeeleza makovu ya Israeli na jinsi BWANA alivyovunja kamba za watesaji. Zaburi 130 inazungumzia maovu, msamaha na ukombozi. Kuwekwa kwa nyimbo hizi karibu kunatukumbusha kwamba watu wanaweza kuhitaji ukombozi wa aina mbili tofauti: kuokolewa kutokana na udhalimu wa wengine, na kubadilishwa kutokana na makosa yao wenyewe. Haya si mambo ya kuchanganya. Maumivu ya aliyeonewa hayapaswi kubadilishwa kuwa ushahidi wa hatia yake.

Zaburi 131 inayofuata itatoa picha tulivu: nafsi iliyotulia kama mtoto aliyeachishwa kunyonya akiwa pamoja na mama yake. Hivyo, Zaburi 130 inatufundisha kungoja, na Zaburi 131 inatuonesha moyo unaojifunza kutulia wakati wa kungoja. Hakuna zaburi inayotutaka kuficha ukweli wa maumivu ili tuonekane kuwa na imani.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 130:1 — “Kutoka vilindini”: sala ya mtu aliyekosa pa kushika

Tafsiri ya kimaana: “Kutoka vilindini nimekulilia, Ee BWANA.”

“Vilindi” vinatukumbusha picha ya maji mengi yanayomzidi mwanadamu nguvu. Katika Zaburi 69:1–2, 14–15, mtu anajiona akizama bila kupata mahali pa kusimama. Zaburi 124:4–5 inazungumzia maji ambayo yangewafunika watu. Yona 2 inatumia picha inayokaribiana na hiyo kueleza hali ya kukaribia mauti. Hapa mwimbaji hatuambii kwamba kwa kweli amefika chini ya bahari. Anazungumzia hali ambayo uwezo wa kawaida wa kujisaidia hauonekani kutosha.

Goldingay anatukumbusha tusilisome neno hili kana kwamba linamaanisha hisia za kukata tamaa pekee, au kana kwamba “vilindi” ni jina lingine la dhambi nyingi. Kwanza kabisa, picha ni ya mtu aliyemezwa na matatizo. Aya ya 3 ndipo inaanza kutuelekeza katika swali la maovu. Mtu wa leo anaweza kujiona katika picha hii kwa sababu ya majonzi, hofu, hatia au athari za makosa ya jamii yake. Lakini hatupaswi kuweka utambuzi wa kisaikolojia au sababu moja ambayo zaburi yenyewe haijaitaja.

Muhimu zaidi ni anakoelekeza kilio chake: “Nimekulilia, Ee BWANA.” Hata ndani ya vilindi, uhusiano na Mungu haujakatika kabisa. Mwimbaji hasubiri kwanza apate hali nzuri, aandae hoja za kujitetea, au ajifunze maneno mazuri ya kidini. Sala ya kweli inaweza kuanza kwa kulitaja jina la Mungu kutoka katika maumivu.

Aya hii inatupa nafasi katika ibada kwa watu ambao bado hawawezi kuimba nyimbo za ushindi. Wakati mwingine makanisa husikiliza kwa furaha ushuhuda wa mafanikio, lakini huwa na nafasi ndogo kwa huzuni ambayo bado haijaisha. Zaburi 130 inatufundisha kwamba kumlilia Mungu pia ni tendo la imani.

3.2 Zaburi 130:2 — “Uisikie sauti yangu”: kumwomba Mungu asikilize

Tafsiri ya kimaana: “Bwana wangu, isikie sauti yangu; masikio yako na yaelekee kilio changu cha kuomba rehema.”

Aya ya pili inaongeza uzito wa kilio cha kwanza. Mwimbaji anaomba Mungu asikilize na aweke makini kwenye ombi lake. Kwa mtindo wa ushairi wa Kiebrania, kauli “isikia sauti yangu” na “yaelekee kilio changu” zinaimarishana. Si maombi mawili yasiyohusiana.

Maneno yanayotumiwa hapa ni lugha ya kuomba neema au huruma. Mwimbaji hajidai kuwa ana haki ya kulazimisha Mungu amjibu kwa sababu amekuwa mtu mwema vya kutosha. Anajikabidhi kwa wema wa Mungu. Mtoto anayekwama ndani ya nyumba inayowaka moto hahitaji kwanza kuthibitisha kwamba hajawahi kufanya kosa ili aokolewe. Vivyo hivyo, msingi wa kilio cha mwabudu ni rehema za Mungu.

Kumwomba Mungu asikie hakumaanishi kwamba Mungu ni kiziwi. Biblia inawaruhusu waaminifu kueleza hali ya kuhisi kwamba Mungu amenyamaza (Zab. 13; 22; 88). Sala hapa ni uhusiano wa kweli, si maonesho ya kiroho yanayoficha maswali na huzuni.

Mtu aliyefanya kosa kubwa anaweza kuanza kwa kuacha kujitetea na kuukiri ukweli. Mtu aliyedhulumiwa naye anaweza kusimama katika aya hii akiwa na hakika kwamba kilio chake kina thamani. Si lazima akubali kubebeshwa hatia ya ubaya aliofanyiwa.

3.3 Zaburi 130:3 — “Ni nani angeweza kusimama?”: mwisho wa kujihesabia haki

Tafsiri ya kimaana: “Kama wewe, Ee Yah, ungeyahifadhi maovu kwa makini, Bwana wangu, ni nani angeweza kusimama?”

Neno la Kiebrania linalotafsiriwa “maovu” (ʿăwōnôt) linahusisha kupotoka kwa maadili, hatia na madhara ya kufanya yasiyo sawa. Kitenzi kinachotafsiriwa “kuhesabu,” “kuyatia alama” au “kuyahifadhi” kinatokana na wazo la kuangalia au kulinda kitu kwa makini. Picha ya aya hii ni nzito: ingekuwaje kama Mungu angeyahifadhi makosa yote ya wanadamu ili kuyatumia dhidi yao?

Swali “ni nani angeweza kusimama?” halihitaji jibu refu. Hakuna ambaye angeweza. Hapa si mwimbaji pekee anayeitwa kujitathmini. Kila mmoja wetu anaalikwa kutazama maneno aliyosema, watu aliowapuuza, ukweli aliouficha, au nafasi alizotumia kwa faida yake mwenyewe. Aya hii inatuondolea kiburi cha kujiona kwamba sisi hatuna lolote la kuungama.

Lakini tofauti ya msingi lazima ihifadhiwe. Ukweli kwamba wanadamu wote wanaweza kutenda dhambi hauwafanyi wahusika wote wa tukio la udhalimu kuwa na hatia sawa. Mtoto aliyenyanyaswa na mtu mzima aliyemnyanyasa hawawezi kupewa kiwango kilekile cha uwajibikaji kwa tukio hilo. Zaburi 130 inavunja kiburi mbele za Mungu; haiamuru tufute haki, ushahidi na uwajibikaji katika jamii.

Warumi 3:23 baadaye inazungumzia ukweli mpana wa dhambi ya wanadamu. Lakini hata kabla ya kufika Agano Jipya, swali hili la zaburi linatufundisha kwamba hakuna anayeweza kujenga usalama wake wa mwisho kwa madai kwamba Mungu hatapata kosa lolote kwake.

3.4 Zaburi 130:4 — “Kwako kuna msamaha”: rehema zinazozalisha kicho

Tafsiri ya kimaana: “Lakini kwako kuna msamaha, ili uheshimiwe kwa kicho.”

Huu ndio moyo wa ujumbe wa zaburi hii. Kama Mungu angehifadhi maovu bila kusamehe, hakuna ambaye angesimama. Lakini msamaha upo kwa BWANA. Haimaanishi kwamba kuna mtu wa nje anayemlazimisha Mungu kuwa na huruma kinyume na tabia yake. Rehema ni sehemu ya jinsi Mungu alivyo.

Neno la Kiebrania kwa “msamaha” (sĕlîḥâ) si la kawaida sana; linaonekana pia katika maandiko yanayokiri rehema za Mungu, kama Nehemia 9:17 na Danieli 9:9. Zaburi haitoi maelezo ya kina kuhusu mfumo wa sadaka au namna upatanisho utakavyotimia. Inatangaza ukweli mkuu ambao sala inaweza kutegemea: BWANA husamehe.

Sehemu ya pili ni ya kushangaza: “ili uogopwe.” Katika Kiswahili cha kawaida, kuogopa kunaweza kumaanisha kuhofia kuadhibiwa. Lakini kumcha BWANA katika Biblia si kuishi chini ya hofu ya mtu mwenye nguvu asiye na huruma. Ni kumheshimu Mungu kwa sababu ya utakatifu wake, wema wake, mamlaka yake na uzito wa kuishi mbele zake.

Kidner anaonesha kwamba msamaha unajenga kicho cha uhusiano wenye tumaini, si hofu ya utumwa. Goldingay anakazia kusudi la msamaha: Mungu anasamehe ili watu wajifunze kumheshimu na kutembea katika utii. Warumi 2:4 inasema kwamba wema wa Mungu unatuelekeza kwenye toba; Warumi 6:1–4 inakataa wazo kwamba neema ni ruhusa ya kuendelea kufanya dhambi kwa makusudi.

Hivyo, aliyesamehewa haishii kuuliza, Nimeepukaje adhabu? Anauliza pia, Rehema hizi zinapaswa kubadili nini katika maisha yangu? Mtu aliyedanganya mwenzi wake anaweza kupokea msamaha lakini akahitaji bado kusema kweli, kukubali mipaka inayofaa na kujenga upya uaminifu kwa muda. Kiongozi aliyefuja fedha hawezi kutumia Zaburi 130:4 kukwepa kurejesha fedha au kuwajibika. Neema inafungua njia ya maisha ya kweli; haifuti wajibu wa kurekebisha makosa.

3.5 Zaburi 130:5 — “Ninamngojea BWANA”: tumaini linaloshikilia neno lake

Tafsiri ya kimaana: “Ninamngojea BWANA; nafsi yangu yote inangoja, nami ninalitumainia neno lake.”

Wazo la kungoja linarudiwa mpaka linakuwa mkao wa maisha ya mwimbaji. Maneno ya Kiebrania yanayohusiana na kungoja na kutumaini (qāwâ na yāḥal) hayaelezi mtu anayekaa bila kujali. Yanaonesha mtu mwenye matarajio, anayemtegemea mwingine, na ambaye macho yake yameelekezwa kwenye kile kinachoweza kutendwa na yule anayemwamini.

Kauli inayotafsiriwa “nafsi yangu” hapa inazungumzia mtu mzima katika uhai wake: anayefikiri, anayehisi, anayechoka na anayetarajia. Si lazima tuisome kana kwamba inazungumzia roho isiyokufa inayojitegemea mbali na mwili. Mtu mzima ndiye anayengoja. Ndiyo maana kusubiri kunaweza kuhusisha uchovu wa mwili, mawazo yanayorudiarudia na mapambano ya moyo.

Mwimbaji anasema kwamba tumaini lake liko katika “neno lake.” Zaburi haitutajii tamko maalumu wala jina la nabii aliyelileta. Inawezekana ni ahadi za Mungu katika agano, tangazo la msamaha ambalo anatarajia kulisikia, au neno la Mungu linaloahidi msaada. Goldingay anaonesha uwezekano wa tangazo la msamaha kuwa mwanzo wa ukombozi, ingawa zaburi haisimulii tangazo hilo likitolewa. Kidner anakazia kwamba tumaini hili linashikilia neno la Mungu, si kutegemea mawazo mazuri yasiyo na msingi.

Tunapongoja uponyaji, maridhiano au mwisho wa tatizo, hatukatazwi kufanya hatua sahihi. Tunaweza kutafuta matibabu, kurejesha kilichochukuliwa, kuomba msaada, kusema ukweli na kuzuia udhalimu. Kumngojea Mungu na kufanya jambo sahihi linalotupasa leo si mambo yanayopingana. Kungoja kunatufundisha kwamba muda na matokeo ya mwisho hayako mikononi mwetu pekee.

3.6 Zaburi 130:6 — “Kuliko walinzi wangojeavyo asubuhi”: tumaini lisiloacha kuangalia mbele

Tafsiri ya kimaana: “Nafsi yangu inamngojea Bwana zaidi ya walinzi wanavyoingojea asubuhi—naam, zaidi ya walinzi wanavyoingojea asubuhi.”

Mlinzi aliyekaa macho usiku mzima anajua namna giza linavyoweza kuonekana refu. Ana jukumu la kukesha, kuchunguza hatari na kulinda kilichokabidhiwa kwake. Mwili unaweza kuchoka; mazingira yanaweza kuwa na wasiwasi. Mapambazuko yanakaribia, lakini mlinzi hana uwezo wa kufanya jua lichomoze haraka kwa kulitazama kwa nguvu zaidi.

Marudio ya maneno “walinzi wanavyoingojea asubuhi” yanatufanya tuhisi uzito wa matarajio. Baadhi ya watafsiri wanafikiria walinzi waliohusishwa na huduma za hekalu; wengine wanafikiria walinzi wa mji. Zaburi haielezi ni walinzi gani hasa. Picha yenyewe inatosha: watu wanaokaa macho katika giza kwa sababu wanaamini kwamba asubuhi ina maana.

Kidner anaona katika picha hii tumaini thabiti la kuja kwa asubuhi. Goldingay anatukumbusha kwamba kungoja bado kunaendelea: zaburi haisemi kwamba tayari jua limechomoza. Haya mawili yanaweza kuwa kweli kwa wakati mmoja: tunaweza kuwa na uhakika kuhusu uaminifu wa Mungu bila kujua lini tatizo letu litakwisha. Mazingira ya mwimbaji yanaweza bado kuwa yenye giza hata wakati tumaini lake limeongezeka.

Tunapaswa kuitumia picha hii kwa huruma. Hatuwezi kumwahidi mzazi aliyefiwa kwamba mtoto wake atarudishwa katika maisha haya baada ya muda mfupi; wala hatuwezi kudai kwamba kila ugonjwa utaponywa sasa kwa namna tunayoitarajia. Tumaini la Kikristo linafikia ufufuo na uumbaji mpya, ambako mauti itaondolewa mwisho (1 Kor. 15:20–28; Ufu. 21:1–5). Tumaini hilo ni kubwa kuliko utabiri wa namna usiku wa tatizo fulani utakavyoisha.

3.7 Zaburi 130:7 — “Israeli, umtumaini BWANA”: rehema kwa watu wote

Tafsiri ya kimaana: “Israeli, mngojee BWANA kwa tumaini, kwa maana kwa BWANA kuna upendo mwaminifu, na kwake kuna ukombozi mwingi.”

Sasa sauti iliyokuwa ikisema “mimi” inageukia Israeli. Sala iliyoonekana kuwa ya faragha inakuwa ujumbe wa kutia moyo taifa zima. Hili ni badiliko zuri sana katika Nyimbo za Kupaa. Kile ambacho mtu mmoja amejifunza kuhusu rehema za Mungu hakikusudiwi kumalizikia kwake.

Neno la Kiebrania ḥesed hutafsiriwa kwa namna mbalimbali: upendo wa kudumu, upendo mwaminifu, au uaminifu wa agano. Linazungumzia uaminifu wa Mungu katika uhusiano wake na watu wake. Si kwamba Mungu anapuuza uovu; ni kwamba hafuti makusudi yake ya kuwakomboa watu wake kila wanapothibitisha udhaifu wao. Rehema zake zinawaita warudi katika njia ya kweli.

Neno “ukombozi” (pĕdût) linahusishwa na kuachiliwa kutoka utumwani, kuokolewa katika hali ambayo mtu hana nguvu za kujitoa, au kurejeshewa uhuru. Zaburi inasema ukombozi huo ni mwingi. Unafika mbali zaidi ya shida moja ya mtu mmoja.

Goldingay anatukumbusha kwamba katika historia ya Israeli ukombozi hauhusishi tu kuondolewa kwa hisia za hatia moyoni. Unaweza pia kujumuisha kuondolewa katika hali za uharibifu uliosababishwa na makosa ya jamii na kurejeshwa kwa maisha yake. Mungu anajali watu katika hali zao halisi, si katika mawazo yao ya ndani pekee.

Kanisani, aya hii inatukumbusha kwamba maisha ya kiroho hayapaswi kuwa ya kujifikiria wenyewe tu. Aliyepokea msamaha asiugeuze kuwa alama ya kujiona bora kuliko wengine. Jumuiya inayojengwa na ukombozi inapaswa kuwa mahali ambapo toba inawezekana, waliojeruhiwa wanalindwa, na makosa yanashughulikiwa kwa ukweli. Rehema haifungwi ndani ya ushuhuda wa mtu mmoja.

3.8 Zaburi 130:8 — “Kutoka katika maovu yao yote”: ukubwa wa ukombozi wa Mungu

Tafsiri ya kimaana: “Yeye mwenyewe ataikomboa Israeli kutoka katika maovu yake yote.”

Aya ya mwisho inaturudisha kwenye neno “maovu” la aya ya 3. Mwanzoni, maovu yalizua swali lenye uzito: “Ni nani angeweza kusimama?” Sasa neno hilohilo linatokea ndani ya ahadi ya tumaini. Mungu hajapunguza uzito wa dhambi. Mwimbaji amepata picha kubwa zaidi ya rehema na uwezo wa Mungu.

Kauli “yote” inasisitiza ukubwa wa ukombozi. Inakataa wazo kwamba makosa ya zamani ya Israeli lazima yawe mwisho wa historia yake. Hata hivyo, ukombozi kutoka katika dhambi si kuondoa tu hisia za hatia. Katika simulizi la Biblia, unahusisha kugeuka kutoka njia zilizoharibu maisha, kuondolewa katika athari za uasi, na kujifunza kuishi kwa uaminifu mpya (Yer. 31:31–34; Eze. 36:25–27).

Aya hii inatumia lugha ya uhakika kuhusu kile ambacho Mungu atafanya. Lakini ndani ya zaburi hatupewi taarifa ya tukio la mwisho la kuondolewa kwa matatizo. Kilio na tumaini vinaendelea kusimama pamoja. Goldingay anaonya tusifanye kana kwamba ukombozi tayari umeonekana na kukamilika katika maisha ya mwimbaji. Kidner anaonesha jinsi ushairi unavyofikia uhakika wa ukombozi mwingi. Hoja zote mbili zina nafasi: tumaini limekua hata kama kungoja bado hakujamalizika.

Pia tusiliondoe jina la Israeli kwenye aya hii. Kwanza kabisa, zaburi inazungumza ndani ya historia ya agano kati ya Mungu na watu wake. Wakristo wanaisoma katika mwanga wa Yesu Masihi na mwaliko wa mataifa kuingizwa katika familia iliyofanywa upya (Rum. 15:8–12; Efe. 2:11–22). Lakini uhusiano huo wa Biblia nzima haupaswi kutumika kufuta nafasi ya Israeli katika maandiko au kujitangaza kuwa wamiliki pekee wa rehema za Mungu.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Kukiri dhambi na kulilia mateso kunaweza kwenda pamoja

Zaburi 130 haiigawanyi maisha katika sehemu mbili zisizokutana: mateso upande mmoja na maadili upande mwingine. Mwimbaji amezidiwa na matatizo na pia anakabili swali la maovu. Lakini zaburi haitoi kanuni rahisi kwamba kila shida ni adhabu ya dhambi fulani. Wakati mwingine tunateseka kutokana na makosa yetu; wakati mwingine kwa makosa ya wengine; na wakati mwingine magonjwa, misiba na majanga haviwezi kuelezwa kwa kuwatafuta watu wa kulaumiwa.

Hekima ya kichungaji inaanzia kwenye kusikiliza. Mtu aliyenusurika ukatili anaweza kuhitaji usalama, msaada wa kisheria na watu wanaomlinda, badala ya kuambiwa akiri dhambi ambayo hakuitenda. Mtu aliyefanya ukatili anahitaji kuukomesha, kukubali hatia yake, kufidia madhara inapowezekana na kuwajibika. Wote wanaweza kusali Zaburi 130, lakini maelekezo yanayohusu uwajibikaji wao hayawezi kufanana.

4.2 Msamaha ni zawadi ya Mungu, si malipo ya wingi wa machozi

Zaburi haisemi kwamba tukilia kwa muda mrefu vya kutosha, tunamlazimisha Mungu atusamehe. Msamaha upo kwa BWANA hata kabla mwimbaji hajaandaa hoja za kuununua. Sala inageukia tabia ya Mungu, si biashara ya kiroho.

Hiyo haifanyi toba kuwa jambo dogo. Toba ya kweli inahusisha kuukiri ukweli na kuacha njia mbaya. Pia inaona majeraha tuliyoacha kwa wengine. Tofauti ni hii: hatuyarekebishi maisha yetu ili kununua rehema; rehema zinatuita kuanza kazi ya kuyarekebisha maisha kwa uaminifu. Zaburi 51, Isaya 55:6–7 na Luka 15 zinatupa mwanga zaidi kuhusu mwelekeo huo.

4.3 Kicho ni tunda linalotarajiwa kutoka katika msamaha

Utamaduni wa dini unaweza kuwatisha watu kwa aibu ili waogope viongozi au taasisi. Lakini Zaburi 130:4 haisemi hivyo. Kicho kinachozaliwa na msamaha ni heshima kubwa kwa Mungu mtakatifu ambaye rehema zake si jambo la kuchezea. Aliyesamehewa anakuwa mnyenyekevu zaidi na mkweli zaidi, si mtu anayeona maadili hayana maana.

Viongozi wa dini wanapaswa kutofautisha msamaha wa Mungu na mamlaka waliyo nayo. Mchungaji akisema, “Mungu amenisamehe, kwa hiyo hakuna anayeruhusiwa kuniuliza nilichofanya,” amegeuza ujumbe wa aya hii kinyume chake. Kumcha BWANA kunahitaji uwazi, uadilifu na kuwajali walioathiriwa na makosa yetu (Mika 6:8; Yak. 3:1).

4.4 Kungoja hakufuti wajibu wa kuchukua hatua sahihi

Mlinzi wa usiku hajalala na kuacha kazi yake. Anabaki macho na kufanya jukumu alilopewa. Vivyo hivyo, kumngojea Mungu si kuacha kazi, kupuuza afya, au kunyamaza mbele ya udhalimu. Ni kutenda kwa uaminifu bila kujifanya kwamba sisi ndio tunaotawala matokeo yote.

Kwa jamii inayojaribu kupona kutokana na rushwa, migogoro au uonevu wa zamani, hatua hizo zinaweza kuwa kulinda walio hatarini, kusikiliza wahanga, kuweka taratibu za haki na kurejesha uaminifu wa taasisi. Tumaini halifanyi kazi hizi kuwa zisizo muhimu. Linatupa nguvu ya kuendelea nazo bila kukata tamaa.

4.5 Rehema za mtu mmoja zinafungua njia ya urejesho wa jamii

Mabadiliko kutoka “nimekulilia” hadi “Israeli, umtumaini” yanatuonesha kwamba ukombozi wa kiroho hauishii kwa mtu mmoja. Dhambi inaweza kujengeka katika desturi za familia, kanisa, shirika au taifa. Vivyo hivyo, ukweli, uaminifu na marekebisho vinaweza kuenea katika mahusiano na taasisi.

Jamii haiwezi kukwepa kuangalia makosa yake kwa sababu tu ina kumbukumbu za kudhulumiwa. Mungu anayeleta msamaha kwa mtu mmoja pia anaweza kuongoza jamii nzima kutubu, kufanya haki na kubadili mwenendo. Watu katika jamii hawajafanya makosa sawa, lakini wanaweza kuishi ndani ya historia moja inayohitaji kushughulikiwa kwa uwazi.

4.6 Tumaini linategemea tabia ya Mungu, si ratiba tuliyojiwekea

Zaburi 130 haitupi tarehe ya mapambazuko. Haisemi kwamba kiongozi amebadilishwa, ugonjwa umepona, au tatizo limekwisha. Inatupa kitu tulivu lakini chenye nguvu: uwezo wa kutegemea rehema za Mungu wakati jibu bado halijaonekana.

Hili ni muhimu sana tunapowahudumia watu wenye huzuni ya muda mrefu, maumivu makubwa au mashaka. Hatupaswi kuwahukumu kwamba bado wanaumia kwa sababu imani yao ni ndogo. Mlinzi anaweza kuchoka na bado akaendelea kutazama mbele. Kuchoka si sawa na kukosa tumaini.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Msamaha wa Mungu ulikuwapo tayari katika Maandiko ya Israeli

Zaburi 130 inazungumza lugha ileile ya rehema tunayoisikia katika Kutoka 34:6–9, Zaburi 32, 51 na 103, Isaya 55:6–9 na Mika 7:18–19. Agano la Kale tayari linazungumzia kwa ujasiri msamaha wa Mungu kama zawadi. Si sahihi kusema kwamba Agano la Kale lilimjua Mungu wa hukumu pekee, kisha Agano Jipya likaanzisha kwa mara ya kwanza wazo la rehema.

Wakati huohuo, Biblia haitenganishi msamaha na haki. Manabii wanasisitiza kwamba kumrudia Mungu kunahusisha kuacha udhalimu, uongo na ibada ya sanamu (Isa. 1:16–18; Eze. 18:21–23). Neema inarejesha uhusiano ili maisha mapya yenye uadilifu yaweze kukua.

5.2 Yesu anafanya msamaha na urejesho kuonekana katika maisha

Yesu alitangaza msamaha si kama kauli ya dini isiyogusa maisha, bali katika kukutana na watu waliokuwa wanahitaji kurejeshwa katika jamii (Marko 2:1–12; Luka 7:36–50). Katika mfano wa Farisayo na mtoza ushuru, mtu anayemwomba Mungu rehema badala ya kujitangazia ubora anarudi nyumbani akiwa amehesabiwa haki (Luka 18:9–14). Katika simulizi la Zakayo, rehema zinazaa mabadiliko yanayoonekana katika namna ya kutumia mali na kurejesha alichopata kwa udhalimu (Luka 19:1–10).

Hii haimaanishi kwamba mwandishi wa kwanza wa Zaburi 130 alikuwa akisimulia moja kwa moja maisha ya Yesu wa Nazareti. Inaonesha namna Agano Jipya linavyomtangaza Yesu kama utimilifu na udhihirisho wa rehema ambazo Israeli ilizitumainia. Msalaba unakabili uzito wa uovu na kuonesha jinsi Mungu alivyojitolea kuleta upatanisho (Rum. 3:23–26; 5:6–11). Ufufuo unafungua tumaini kubwa zaidi kuliko kupona kwa tatizo moja la muda.

5.3 Ukombozi ni zaidi ya kuondoa hisia za hatia

Agano Jipya linatumia lugha ya ukombozi kuonesha kazi ya Yesu ya kujitoa kwa ajili ya wengine (Marko 10:45; Efe. 1:7; Kol. 1:13–14). Ukombozi unahusisha msamaha, lakini hauishii katika hisia nzuri za mtu moyoni. Unaleta watu katika ushirika mpya, unawaita kuishi kwa tabia iliyobadilishwa, na kuwaelekeza kutarajia kufanywa upya kwa uumbaji.

Warumi 8:18–25 inaonesha uumbaji wote ukiugua kwa uchungu huku waumini wakingojea ukombozi wa miili yao. Hapo, picha ya mlinzi wa Zaburi 130 inakutana na upeo mpana zaidi wa Biblia. Mapambazuko ya mwisho si hisia nzuri tu; ni jibu la Mungu kwa dhambi, mauti na utumwa wa uumbaji.

5.4 Tunapokea msamaha, lakini bado tunaishi katika ulimwengu unaongoja

Katika Kristo, Wakristo wanaamini kwamba msamaha wa Mungu umeoneshwa kwa namna ya pekee. Hata hivyo, tunaendelea kuishi katika dunia yenye machozi, uonevu, magonjwa na mauti. Imani inaweza kusherehekea kile ambacho Mungu ameanza huku ikiendelea kungojea kile ambacho ameahidi kukamilisha (Rum. 8:23–25; 1 Yoh. 1:8–9; Ufu. 21:1–5).

Hivyo, kanisa halisomi Zaburi 130 kama kundi la watu wasio na makosa wala kama watu ambao hawajawahi kuingia vilindini. Tunaisoma kama watu wanaohitaji rehema, wanaojifunza kutubu na wanaongojea urejesho mkubwa zaidi kuliko uwezo wetu.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Yataje maumivu yako kwa ukweli. Badala ya kuficha hali yako nyuma ya maneno ya dini, mwambie Mungu kile kinachokulemea. Kama unapitia ukatili, ugonjwa au changamoto kubwa ya kihisia, tafuta pia msaada unaofaa kutoka kwa watu na wataalamu wanaoweza kukusaidia (Zab. 130:1–2).
Tofautisha hatia na mateso. Kama umefanya kosa, likubali. Kama umeonewa, usikubali lawama ambazo si zako. Ushauri wa kiroho unapaswa kufuata ukweli, si kuwabebesha watu wote aibu ileile (Zab. 130:3; Yoh. 9:1–3).
Fanya ungamo kuwa hatua ya kweli. Taja jambo ulilotenda au ulilopuuza. Inapowezekana na kuwa salama, sema ukweli, omba msamaha, rudisha kilichochukuliwa na kubali kuwajibika (Zab. 130:3–4; Luka 19:8–10).
Ruhusu msamaha ukujenge katika kicho. Baada ya kupokea rehema, jiulize jinsi unavyopaswa kubadili matumizi ya maneno, fedha, mamlaka na mahusiano yako. Neema inapaswa kuzaa uaminifu (Zab. 130:4; Rum. 6:1–4).
Lishikilie neno la Mungu unapongoja. Soma ahadi za Biblia pamoja na muktadha wake. Epuka kutangaza tarehe au matokeo ambayo Maandiko hayajaahidi kwa namna hiyo (Zab. 130:5–6).
Endelea kutekeleza wajibu wako. Kama mlinzi wa usiku, endelea kufanya kilicho sahihi: kutunza familia, kutafuta haki, kujifunza, kufanya kazi na kuomba msaada unapouhitaji. Kungoja si kutelekeza wajibu (Zab. 130:6; Gal. 6:9).
Waandamane wanaoendelea kungoja mapambazuko. Kanisa lisimlazimishe mwenye msiba, aliyedhulumiwa au aliye katika huzuni kutoa ushuhuda wa ushindi kabla hajawa tayari. Kuwepo naye na kumsikiliza kuna thamani (Rum. 12:15; Gal. 6:2).
Geuza rehema ulizopokea kuwa huruma kwa wengine. Mwimbaji anaiita Israeli itumaini. Jenga mazingira ambamo toba inaweza kusemwa kwa ukweli, walio dhaifu wanalindwa na watu wanaweza kusaidiwa kuanza upya (Zab. 130:7–8; Efe. 4:31–32).
Usitumie msamaha kufuta haki. Kumsamehe aliyekosea hakumaanishi kuvunja mipaka ya usalama, kupuuza kesi halali au kuondoa kila matokeo ya kosa. Urejesho wa kweli unajali waliojeruhiwa na kuzuia madhara mapya (Mika 6:8; Rum. 13:1–4).
Ishi ukitazama mapambazuko yaliyoahidiwa. Tumaini la ufufuo na uumbaji mpya likupe ujasiri wa kufanya mema wakati maendeleo hayaonekani. Usifiche giza la sasa; litazame kwa mwanga wa uaminifu wa Mungu (Rum. 8:18–25; Ufu. 21:4).

7.0 Maswali ya Tafakari

Ni “vilindi” gani ambavyo umewahi kuingia, na kwa nini wakati mwingine inakuwa vigumu kuzungumza na Mungu kwa ukweli kuhusu maumivu hayo?
Swali “Kama ungeyahifadhi maovu, ni nani angesimama?” linakufundisha nini kuhusu kujitetea kupita kiasi na kuwahukumu wengine?
Kwa nini Zaburi 130 inasema kwamba msamaha unatuongoza katika kicho cha Mungu? Hilo lingeonekana vipi katika uamuzi au uhusiano wako wa sasa?
Je, unaweza kutofautisha mateso uliyofanyiwa na kosa ambalo wewe mwenyewe unapaswa kulikubali? Kwa nini tofauti hiyo ni muhimu?
Ni neno gani la Biblia au ukweli gani kuhusu tabia ya Mungu unaokusaidia kuendelea kuwa na tumaini wakati jibu la sala halijaonekana?
Picha ya mlinzi anayeingojea asubuhi inatufundisha nini kuhusu kufanya wajibu wetu huku tukikiri kwamba hatutawali kila jambo?
Ni watu gani katika kanisa au jamii yako wanaohitaji kusikilizwa na kuandamana nao, badala ya kupewa majibu ya haraka kuhusu mateso yao?
Tunawezaje kuonesha msamaha bila kuacha haki, kurekebisha madhara na kuweka mipaka ya usalama inayofaa?
Kwa nini mwimbaji anahama kutoka “ninangoja” kwenda “Israeli, umtumaini BWANA”? Ushuhuda wako unaweza kuwasaidiaje wengine bila kugeuzwa kuwa kanuni kwamba wote watapitia hali ileile?
Tumaini la ufufuo wa Yesu na uumbaji mpya linazidishaje maana ya kilio cha Zaburi 130 badala ya kutufanya tukipuuze?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee BWANA, ninakulilia kutoka mahali ambapo nimekosa pa kusimama. Isikie sauti yangu hata ninapokosa maneno mazuri ya kusema. Unionyeshe kosa ninalohitaji kulikiri, na unisaidie nisiibebe hatia ya jambo ambalo sikulifanya. Asante kwa sababu kwako kuna msamaha—si kwamba uovu hauna uzito, bali kwa sababu rehema zako ni kubwa kuliko kushindwa kwetu.

Nifundishe kukuheshimu kwa moyo wa kweli na wa hiari. Nipe ujasiri wa kurekebisha ninachoweza, subira ya kungoja kile nisichoweza kukitawala, na hekima ya kutafuta msaada ninapouhitaji. Usiku unapokuwa mrefu, liimarishe tumaini langu katika uaminifu wako. Ufanye ushirika wetu kuwa mahali ambapo waliojeruhiwa wanasikilizwa, makosa yanashughulikiwa kwa haki, na rehema zinazaa maisha mapya. Katika jina la Yesu, amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 129 imetukumbusha taifa lililojeruhiwa na udhalimu. Zaburi 130 imelia kutoka vilindini na kutangaza kwamba kwa BWANA kuna msamaha, upendo wa kudumu na ukombozi mwingi. Lakini wimbo huu unafikia mwisho bila kutuonesha wazi kwamba mapambazuko yamefika. Unatufundisha kungoja, si kujifanya kwamba giza tayari limeondoka.

Zaburi 131 inatupatia hatua inayofuata yenye utulivu wa ajabu. Mwimbaji anaacha kiburi na tamaa ya kuyashika mambo yaliyo juu ya uwezo wake, kisha anaifananisha nafsi yake na mtoto aliyeachishwa kunyonya, akiwa ametulia pamoja na mama yake (131:1–2). Kama ilivyo katika Zaburi 130, mwishoni mwa Zaburi 131 kuna mwaliko kwa Israeli kumtumaini BWANA (131:3).

Nyimbo hizi mbili zinakamilishana bila kuwa sawa kabisa. Zaburi 130 inatufundisha namna ya kungoja katika giza; Zaburi 131 inatufundisha namna ya kuutuliza moyo wakati wa kungoja. Zote mbili zinaweka tumaini letu katika uaminifu wa Mungu, si katika uwezo wetu wa kutawala kila jambo.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 6; 13; 22; 32; 51; 69; 103; 120–131; Kutoka 34:6–9; Isaya 1:16–18; 55:6–9; Yeremia 31:31–34; Ezekieli 18:21–23; 36:25–27; Mika 7:18–19; Yona 2; Nehemia 1; 9; Danieli 9; Luka 7:36–50; 15; 18:9–14; 19:1–10; Marko 2:1–12; 10:45; Yohana 9:1–3; Warumi 2:4; 3:23–26; 6:1–4; 8:18–25; Waefeso 1:7; 2:11–22; Wakolosai 1:13–14; 1 Yohana 1:8–9; Ufunuo 21:1–5.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 130, “From the Depths of Trouble and Waywardness.” Unasaidia kuelewa marudio ya maneno, uwezekano wa sala ya jamii, kungoja kunakoendelea, na ukombozi kutokana na athari za maovu.
Kidner, Derek. 1975. Psalms 73–150: A Commentary. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Uchambuzi wa Zaburi 130, “Out of the depths.” Unasaidia kuelewa kukua kwa tumaini, uhusiano wa msamaha na kicho, picha ya walinzi, na mwaliko kwa Israeli.
BibleProject. The Book of Psalms (nyenzo za muhtasari). Muktadha wa kifasihi na wa Biblia nzima kuhusu vitabu vitano vya Zaburi na nafasi ya Nyimbo za Kupaa; si rejea ya uchambuzi wa kila aya ya Zaburi 130. Tanbihi kuhusu tafsiri: Maneno yaliyoandikwa “tafsiri ya kimaana” ni maelezo mapya yaliyotayarishwa kwa uchambuzi huu, si nukuu halisi ya tafsiri fulani ya Biblia iliyochapishwa. Makisio ya kihistoria na uhusishaji na Kristo yametofautishwa na yale ambayo maandishi ya awali yanayasema moja kwa moja.

Zaburi 130 — Kutoka Vilindini Hadi Mapambazuko: Msamaha Unaotupa Tumaini la Kungoja