Zaburi 135 — Mungu Aliye Hai na Sanamu…

Kukumbuka matendo ya Mungu kunatusaidiaje kutambua tofauti kati ya ibada hai na kutegemea sanamu?

Muhtasari

Uumbaji, ukombozi, huruma ya agano na ibada inayosimulia matendo ya Mungu kwa kweli

Andiko kuu — Zaburi 135:13–14 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Ee BWANA, jina lako linadumu milele; kumbukumbu yako inafika kizazi hata kizazi. Kwa maana BWANA atawatetea watu wake na kuwaonea huruma watumishi wake.”

Inawezekana watu wakaimba kwa sauti kubwa bila kufikiria kwa kina kile wanachokiimba. Inawezekana mkusanyiko ukasisimka, lakini baada ya ibada watu waendelee kuishi kana kwamba Mungu hajasema wala kutenda chochote. Zaburi 135 inatualika kwenye aina nyingine ya sifa. Haitwambii tu tuimbe; inatueleza kwa nini tunapaswa kumsifu BWANA.

BWANA ni mwema. Amewachagua watu wake kwa neema. Ana mamlaka juu ya uumbaji. Alitenda katika historia ya Israeli kuwakomboa waliokuwa chini ya utumwa. Halisahau agano lake. Tofauti na Mungu huyu, sanamu zilizotengenezwa kwa mikono ya wanadamu zinaweza kupambwa kwa dhahabu na fedha, lakini haziwezi kusema, kuona, kusikia wala kuleta uhai.

Zaburi hii inafuata mwisho wa Nyimbo za Kupaa (Zab. 120–134). Zaburi 134 ilikuwa mwaliko wa kumbariki BWANA hata usiku. Zaburi 135 inaupanua mwaliko huo kwa kuweka mbele ya waabudu sababu za kumsifu. Safari ya kwenda mahali pa ibada imefika mwisho; sasa watu wanaitwa kukumbuka ni Mungu gani aliyewaongoza hadi hapo.

Swali lake linatufikia hata leo: Tunapokipa kitu kilichotengenezwa na mwanadamu nafasi ambayo Mungu pekee anastahili, tunageuka kuwa watu wa namna gani?

1.0 Utangulizi

Zaburi 135 ni wimbo wa sifa wa jumuiya. Unaanza na kuishia kwa neno Haleluya, yaani, “Msifuni Yah,” kifupi cha jina la Mungu. Katikati ya mwaliko huo, mtunga-zaburi anaweka picha mbili zinazopingana: BWANA aliye hai, anayesema na kutenda; na sanamu zinazotengenezwa na wanadamu, ambazo hazina uwezo wa kufanya chochote.

Wimbo una sehemu tano zinazoungana vizuri. Mistari 1–4 inawaita watu wa Mungu kumsifu kwa sababu ya wema wake na upendo wake wa kuwachagua. Mistari 5–7 inatangaza ukuu wake juu ya nguvu zote na uumbaji wote. Mistari 8–14 inakumbusha ukombozi wa Israeli na huruma ya Mungu inayoendelea. Mistari 15–18 inafunua udhaifu wa sanamu na madhara ya kuvitegemea. Mistari 19–21 inawaita tena watu wote kumbariki BWANA.

Zaburi hii imejengwa kwa maneno na picha nyingi zinazopatikana pia katika vitabu vingine vya Biblia. John Goldingay anaonesha namna mwandishi alivyounganisha kwa ustadi mapokeo ya zamani ya Maandiko. Derek Kidner anaiita zaburi hii mkusanyiko wa sifa zinazotokana na Maandiko. Lakini si mkusanyiko wa mistari iliyonakiliwa bila mpangilio. Ukweli ambao watu wa Mungu tayari wanaujua unapangwa upya ili uwe wimbo unaowapa sababu ya kuamini na kumshukuru Mungu.

Kwa hiyo, Zaburi 135 haitufundishi tu maneno ya kusema katika ibada. Inatufundisha namna ya kumsifu Mungu kwa kweli: tukumbuke tabia yake, tusimulie matendo yake, tukatae vitu vinavyochukua nafasi yake, na tuishi kulingana na sifa tunazomtolea.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Baada ya Nyimbo za Kupaa

Zaburi 134 ni ya mwisho katika Nyimbo za Kupaa. Inawaita watumishi wa BWANA wamwabudu, kisha inaonesha baraka inayotoka kwake. Zaburi 135 inaanza kwa wito unaofanana sana, lakini haishii hapo. Inaendelea kueleza kwa nini BWANA anastahili sifa hizo. Mahujaji hawakuitwa kufurahia kufika tu; waliitwa pia kutambua Mungu aliyefanya safari yao iwe na maana.

Wimbo unahusishwa na nyumba ya Mungu na nyua zake (Zab. 135:1–2). Unaweza kuwa ulitumika katika ibada ya pamoja, labda kwa kuitana na kuitikiana. Hata hivyo, hatuna ushahidi wa kutosha kueleza kwa uhakika namna ulivyoimbwa. Tunachojua kutokana na maneno yake ni kwamba ukuhani, Walawi na waabudu wengine wote wanahusishwa katika sifa hizo (mst. 19–20).

2.2 Zaburi iliyojengwa kwa kumbukumbu za Maandiko

Mistari 1–2 inakumbusha Zaburi 113 na 134. Israeli kuitwa mali ya thamani ya Mungu kunatukumbusha Kutoka 19:5 na Kumbukumbu la Torati 7:6–8. Ukiri wa mstari 5 una mwangwi wa maneno ya Yethro (Kut. 18:11). Maneno kuhusu mamlaka ya Mungu juu ya kila kitu yanakaribiana na Zaburi 115:3. Picha ya mawingu, umeme, mvua na upepo inafanana na Yeremia 10:13. Historia ya Misri na nchi waliyopewa Israeli inarudiwa kwa namna nyingine katika Zaburi 136. Mistari 13–14 inaturudisha kwenye Kutoka 3:15 na Kumbukumbu la Torati 32:36. Mistari 15–18 inafanana sana na Zaburi 115:4–8.

Goldingay anasema matumizi haya mapana ya mapokeo yanaweza kuashiria kipindi cha baadaye katika historia ya uandishi wa Agano la Kale. Lakini haweki tarehe maalumu, wala hatuwezi kujua kwa uhakika ni sehemu zipi mwandishi alizisoma kwenye hati na zipi alizifahamu kutoka nyimbo na ibada. Kilicho wazi ni kwamba mwandishi alifanya Maandiko na historia ya imani kuwa lugha ya sifa.

Hili linafundisha jambo muhimu kwa kazi ya uhubiri na uandishi. Si lazima kila ujumbe uwe na wazo ambalo halijawahi kusikika. Wakati mwingine, kazi yenye nguvu zaidi ni kuwasilisha upya ukweli unaojulikana ili watu wauone, wauamini na wauishi.

2.3 Historia yenye ukombozi na maswali magumu

Mistari 8–12 inasimulia mapigo ya Misri, kifo cha wazaliwa wa kwanza, kushindwa kwa wafalme na kupewa nchi kwa Israeli. Hizi si simulizi nyepesi. Msomaji wa leo anaweza kuuliza maswali kuhusu mateso, hukumu, vita na watu waliokuwa wakiishi katika nchi zilizotwaliwa. Hatupaswi kuyaficha maswali hayo kana kwamba kumheshimu Mungu kunamaanisha kutouliza chochote.

Kusudi la wimbo ni kukiri kwamba Israeli haikujikomboa kwa uwezo wake yenyewe. BWANA alisikia historia ya watu waliokuwa wakikandamizwa. Lakini ukiri huu hauwapi waabudu wa leo ruhusa ya kuhalalisha vita, chuki au kunyang'anya wengine mali kwa kujilinganisha moja kwa moja na Israeli ya zamani. Maandiko yenyewe yanataka watu wa Mungu kuwatendea haki hata wageni na walio dhaifu (Law. 19:33–34; Mik. 6:8).

2.4 Tofauti inayoshikilia wimbo mzima

Katika Zaburi hii, BWANA anatenda: anaumba, anaamuru, anakomboa, anaongoza, anakumbuka na kuhurumia. Sanamu zinatengenezwa: zinaumbwa kwa mikono, zinapambwa na kupewa sura, lakini hazina pumzi wala uwezo wa kujibu. Hii ndiyo tofauti kuu inayotufikisha kwenye swali la kiroho: ni nani anayestahili tumaini letu la mwisho?

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 135:1–2 — Wito wa sifa kwa mkusanyiko mzima

“Haleluya!” Wimbo unaanza kwa sauti ya mwaliko. Watumishi wa BWANA wanaoitwa kusifu wanaweza kujumuisha watu waliokuwa wakihudumu hekaluni, kwa sababu wanatajwa wakisimama katika nyumba yake na nyua zake. Lakini mwisho wa zaburi unaonesha kwamba wito huo hauishii kwa watumishi wa hekaluni. Israeli yote inahusishwa.

Kumsifu Mungu kwa ajili ya “jina lake” ni kumheshimu yeye mwenyewe, kama alivyojifunua katika maneno na matendo yake. Jina la Mungu si neno la kichawi. Linaelekeza kwenye tabia, mamlaka na uaminifu wake. Kwa hiyo, kulitaja jina la BWANA mara nyingi wakati wa ibada hakutoshi ikiwa maisha yetu yanawadhuru wengine au yanamwakilisha vibaya.

3.2 Zaburi 135:3 — Sifa zinazoanzia kwenye wema wa Mungu

Sababu ya kwanza ni rahisi na ya kina: BWANA ni mwema. Mstari unaunganisha pia uzuri au utamu wa jina lake na furaha ya kumwimbia. Hii haimaanishi kwamba kila ibada lazima ituletee msisimko wa kihisia. Inamaanisha kwamba tabia ya Mungu ina thamani ya kusifiwa hata wakati waombaji wamechoka, wanaumwa au wanahuzunika.

Imani haiwezi kujengwa juu ya hali ya siku moja. Nyakati nyingine tunaona wema wa Mungu waziwazi; nyakati nyingine tunauamini huku machozi yakiendelea kututoka. Zaburi inatufundisha kusema ukweli kuhusu Mungu bila kujifanya kwamba maisha hayana maumivu.

3.3 Zaburi 135:4 — Israeli kama hazina ya Mungu

Mungu alimchagua Yakobo, yaani Israeli, kuwa mali yake ya thamani. Neno la Kiebrania segullah linahusishwa na kitu kinachothaminiwa kwa namna ya pekee. Msingi wa uchaguzi huu si nguvu, idadi kubwa wala ubora wa maadili wa Israeli. Kumbukumbu la Torati 7:6–8 linaonesha kwamba chanzo chake ni upendo na uaminifu wa Mungu.

Kuchaguliwa hakumaanishi kuwa na haki ya kuwadharau wengine. Katika simulizi la Abrahamu, familia moja ilichaguliwa kwa kusudi linaloyahusu mataifa yote (Mwa. 12:1–3). Baraka zinapokelewa ili maisha ya wengine pia yaguswe. Jamii ya waamini inapotumia utambulisho wake wa kiroho kujiona bora kuliko makabila, madhehebu au mataifa mengine, inakuwa imepoteza mwelekeo wa neema.

3.4 Zaburi 135:5 — “Najua”: imani inayokuwa ukiri wa mtu mwenyewe

Sauti ya mtu mmoja inasikika ndani ya wimbo wa jumuiya: “Najua ya kuwa BWANA ni mkuu.” Maneno haya yanakumbusha ushuhuda wa Yethro katika Kutoka 18:11. Yethro hakuwa Mwisraeli; aliona matendo ya Mungu na kukiri ukuu wake. Kwa namna hiyo, habari za ukombozi wa Israeli zinaweza kuwa ushuhuda hata kwa watu wa nje.

Mwandishi anaposema BWANA ni mkuu kuliko miungu yote, anatumia lugha ya ulimwengu wa kale ambamo watu walitambua madai ya miungu mingi. Kusudi lake si kutoa somo la falsafa kuhusu viumbe wa rohoni. Anatangaza kwamba hakuna mwenye mamlaka na ustahili wa kuabudiwa kama BWANA.

Ni muhimu kusogea kutoka “watu wetu wanasema” hadi “nimejifunza na nimeamini.” Imani ya mtu hukua anaposikiliza ushuhuda wa jamii, anauliza maswali kwa unyenyekevu, na kuufanya ukweli huo kuwa msingi wa maisha yake.

3.5 Zaburi 135:6–7 — Muumba ambaye bado anatawala

BWANA hufanya apendalo mbinguni, duniani, baharini na vilindini. Mwandishi anataja mawingu, umeme, mvua na upepo kama sehemu za ulimwengu unaotegemea mamlaka ya Mungu. Picha ya upepo kutoka hazina zake inaweka kwa lugha ya kishairi ukweli kwamba nguvu za maumbile haziko nje ya utawala wa Muumba.

Hili si somo la namna mvua inavyotengenezwa kisayansi. Ni ukiri wa kwamba mvua, upepo na bahari si miungu inayopaswa kuogopwa na kuabudiwa. Ni sehemu za uumbaji. Goldingay anaonesha pia kwamba lugha ya dhoruba inaweza kukumbusha matukio ya Bahari ya Shamu na Sinai, ambapo nguvu za maumbile zinaonekana ndani ya historia ya ukombozi (Kut. 14; 19).

Kumwamini Muumba hakutufanyi tupuuze sayansi wala kuharibu mazingira. Tunapochunguza mabadiliko ya hali ya hewa, tunajifunza namna ulimwengu unavyofanya kazi. Tunapomsifu Muumba, tunakiri ulimwengu huo ni wa nani. Mambo haya yanaweza kutuongoza katika utunzaji bora wa maji, ardhi na maisha ya jirani zetu (Zab. 24:1).

3.6 Zaburi 135:8–9 — Kukumbuka ukombozi uliokuwa na maumivu

Mwandishi anahamia kutoka uumbaji hadi ukombozi wa Israeli kutoka Misri. Anataja wazaliwa wa kwanza na ishara zilizotokea katika utawala wa Farao. Hizi ni kumbukumbu za Kutoka 7–12, ambamo mfalme mwenye nguvu alikuwa amewafanya watu watumwa na alikataa kuwaachia waende.

Tunaweza kuelewa kwa nini Israeli iliona matukio hayo kama ushahidi kwamba Mungu hakuwasahau waliokandamizwa. Hata hivyo, simulizi la vifo vya Wamisri linapaswa kusomwa kwa uzito na huzuni, si kwa furaha ya kuona wanadamu wakifa. Biblia inakabili uovu kwa uzito; haituiti tufurahie mateso.

Kwa Wakristo, historia ya Kutoka inaweza kuhamasisha kupinga utumwa, unyonyaji na mifumo inayokandamiza maisha. Lakini si ruhusa ya kutangaza kwamba taifa au kundi tunalolichukia ni “Misri” na kwa hiyo tunayo haki ya kulidhuru. Kutafuta ukombozi bila kujifunza huruma kunaweza kutugeuza sisi wenyewe kuwa wakandamizaji.

3.7 Zaburi 135:10–12 — Wafalme wanashindwa, nchi inapokewa

Sihoni mfalme wa Waamori na Ogu mfalme wa Bashani wanatajwa kwa majina. Tunawakuta katika simulizi za safari ya Israeli kuelekea nchi waliyoahidiwa (Hes. 21:21–35; Kum. 2–3). Wimbo unayafupisha matukio hayo kwa kusema kwamba BWANA ndiye aliyewapa Israeli ushindi na urithi.

Goldingay anaeleza kwamba hapa wimbo unampa Mungu nafasi ya mtendaji mkuu, hata pale ambapo simulizi nyingine za Biblia zinaeleza vitendo vilivyofanywa na Israeli kwa agizo lake. Hii ni lugha ya sifa inayosisitiza utegemezi wa Israeli kwa Mungu. Hatupaswi kuibadilisha zaburi hii kuwa taarifa kamili ya kijeshi.

Pia hatupaswi kuhamisha moja kwa moja masimulizi ya kale ya nchi na vita kwenye migogoro ya kisasa. Uaminifu kwa Maandiko hauondoi wajibu wa kuzingatia haki ya watu, ulinzi wa wasio na hatia, na utu wa wote wanaoathiriwa na migogoro. Baraka ya Mungu haiwezi kuwa kisingizio cha kuwanyima wengine haki.

3.8 Zaburi 135:13–14 — Jina lisilopotea na Mungu anayehurumia

Baada ya kusimulia matendo ya Mungu, mwandishi sasa anamwambia Mungu moja kwa moja kwamba jina lake linadumu milele. Hii inarudisha kumbukumbu kwenye Kutoka 3:15, ambapo Mungu alijitambulisha kwa Israeli katika wakati wa mahitaji yao. Mungu aliyesikia kilio cha watumwa si jina la historia tu; ni BWANA ambaye uaminifu wake unafikia vizazi vinavyofuata.

Mstari wa 14 una maneno mawili ya Kiebrania yanayohitaji uangalifu. La kwanza linaweza kumaanisha kuhukumu, kutawala au kuwatetea watu wake. La pili linahusisha hisia za huruma, kuguswa na hali ya watumishi wake, au kuonesha rehema kwa kutenda. Ndiyo maana tafsiri za Biblia zinaweza kutofautiana kidogo. Goldingay anasisitiza uhusiano kati ya kujali kwa Mungu na hatua anazochukua. Kidner anakumbusha Kumbukumbu la Torati 32:36, ambako rehema za Mungu zinawafikia watu ambao hawana sababu ya kujisifu kwamba wamejistahilisha wenyewe.

Ujumbe ni wa kutia moyo: Mungu mwenye mamlaka pia anaguswa na hali ya watu wake. Haki yake si ukatili usiojali; huruma yake si kuachilia uovu uendelee. Anaweza kutetea na kuhurumia kwa wakati mmoja.

3.9 Zaburi 135:15–17 — Vitu vya thamani visivyoweza kutoa uzima

Sanamu za mataifa zinatajwa kuwa za fedha na dhahabu, kazi ya mikono ya wanadamu. Haimaanishi kwamba ufundi wa kutengeneza vitu vizuri ni dhambi. Hata katika ujenzi wa hema la kukutania, mafundi wenye ustadi walitumia vifaa vya thamani (Kut. 31:1–11). Tatizo ni kitu kilichotengenezwa kupewa nafasi ya Mungu aliye hai.

Sanamu zina vinywa lakini hazisemi; zina macho lakini hazioni; zina masikio lakini hazisikii; hazina pumzi. Maneno haya yanakaribiana sana na Zaburi 115:4–7. Picha inatofautisha sanamu zisizojibu na BWANA anayesikia, kuona, kusema na kutenda.

Lazima tusome ukosoaji huu kwa haki. Watu wa zamani waliotumia sanamu hawakumaanisha kila mara kwamba jiwe au dhahabu yenyewe ndiyo mungu mzima. Mara nyingi picha ilitumika kuwakilisha au kuhusishwa na nguvu za kiungu. Lakini hoja ya Biblia inabaki: kitu kinachoundwa, kinachobebwa na kutegemea ulinzi wa mwanadamu hakiwezi kuwa chanzo cha mwisho cha wokovu wa mwanadamu.

3.10 Zaburi 135:18 — Tunafanana na kile tunachokitumainia

Mstari huu unafikisha onyo la zaburi kileleni. Wanaozitengeneza na kuzitegemea sanamu wanaweza kuwa kama hizo. Ibada hutujenga. Tunaporudia kukipa kitu tumaini letu lote, tunaanza kufikiri, kutamani na kuishi kwa namna inayolingana nacho.

Leo hii huenda tusipige magoti mbele ya sanamu ya dhahabu. Lakini fedha inaweza kuwa mungu wetu, sifa za watu zikawa chanzo cha thamani yetu, mamlaka yakawa kitu kisichoruhusiwa kuulizwa maswali, au teknolojia ikaonekana kuwa suluhisho la kila hitaji la binadamu. Fedha, utawala na teknolojia vinaweza kutumika vizuri. Vinakuwa sanamu pale vinapodai utii wa mwisho unaomstahili Mungu pekee.

Picha ya kutokuona, kutokusikia na kukosa pumzi ni lugha ya kimaadili. Si dharau kwa watu wenye ulemavu wa kuona au kusikia; utu wao haupungui hata kidogo. Onyo hapa linahusu mtu anayepoteza uwezo wa kujali ukweli kwa sababu ya kile alichokifanya mungu wake. Kanisa likiabudu hadhi, linaweza kushindwa kuona walioumizwa. Kiongozi akiabudu mamlaka, anaweza kushindwa kusikia malalamiko ya walio chini yake. Mtu akiabudu fedha, anaweza kupuuza mahitaji ya maskini.

3.11 Zaburi 135:19–20 — Kila kundi linaitwa kumsifu BWANA

Mwisho wa wimbo unataja nyumba ya Israeli, nyumba ya Haruni, nyumba ya Lawi na wote wanaomcha BWANA. Vikundi hivyo vina majukumu tofauti, lakini vinaunganishwa na wito mmoja wa kumbariki Mungu. Ibada si mali ya viongozi wa dini pekee.

Mwaliko huu unakumbusha Zaburi 115:9–11, ambamo vikundi vinavyofanana vinaitwa kumtumaini BWANA. Hapa vinaalikwa kumsifu. Tumaini na sifa vinahusiana: tunamtukuza yule tunayetegemea, na kumsifu kwa kweli kunatusaidia kumtumaini zaidi.

Kanisa la leo linahitaji kukumbuka kwamba ibada si jukwaa la wale waliopewa kipaza sauti pekee. Waimbaji, walimu, watoto, wazee, wagonjwa, watumishi wasioonekana na waamini wanaobeba huzuni wote wanahusika. Hakuna anayekuwa wa thamani zaidi mbele za Mungu kwa sababu nafasi yake inaonekana zaidi.

3.12 Zaburi 135:21 — Sifa zinazopanda kutoka Sayuni

Mstari wa mwisho unasema BWANA abarikiwe kutoka Sayuni, mahali panapohusishwa na uwepo wake katika Yerusalemu. Kisha wimbo unaishia kwa “Haleluya!” Katika Zaburi 134, baraka ya Mungu ilitajwa ikitoka Sayuni kwenda kwa watu. Hapa, sifa zinatoka Sayuni kuelekea kwa Mungu. Haya si maelewano ya biashara kati ya walio sawa. Mungu anatoa uzima; sisi tunautambua wema wake.

Hatumsifu Mungu kwa sababu bila sifa zetu atapungukiwa na kitu. Tunahitaji sifa za kweli kwa sababu zinaturudisha kwenye uhalisi wa maisha. Baada ya kusimulia uumbaji, ukombozi, agano na upumbavu wa kuabudu sanamu, wimbo unasema tena “Haleluya!” Sasa neno hilo limejaa kumbukumbu na maana.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Ibada ya kweli inahitaji kumbukumbu iliyo sahihi

Mwandishi hajibu mwaliko wa kusifu kwa maneno matamu pekee. Anarudi kwenye historia ambayo Mungu amejifunua. Jamii inayosahau habari za Mungu huwa rahisi kufuata sauti yenye nguvu zaidi wakati huo. Kumbukumbu za Maandiko zinatupa mizizi inayotusaidia kutambua tofauti kati ya ukweli na propaganda.

Hilo halimaanishi kwamba kila simulizi la jumuiya yetu halipaswi kuchunguzwa. Manabii wa Israeli waliikosoa hata jamii yao wenyewe ilipofanya uovu. Kukumbuka kwa uaminifu kunahusisha pia kukubali kusahihishwa na Neno la Mungu.

4.2 Kuchaguliwa kwa neema hakutoi ruhusa ya kujikweza

Israeli kuwa hazina ya BWANA ni lugha ya upendo wa agano. Lakini neema ya Mungu haithibitishi kwamba maisha ya watu wengine yana thamani ndogo. Baraka za Abrahamu zinaelekea kwenye mataifa yote. Kwa hiyo, mtu aliyepokea rehema anaitwa kuzipeleka mbele, si kujenga ukuta wa kuwadharau wengine.

Kwa mtazamo wa Agano Jipya, mataifa yanakaribishwa katika baraka za Mungu kwa njia ya Kristo. Hili halipaswi kutumiwa kufuta historia na hadhi ya Israeli au kuwadharau Wayahudi (Rum. 9–11; Efe. 2:11–22).

4.3 Mungu wa uumbaji ndiye Mungu wa ukombozi

Zaburi inazungumza kuhusu mawingu na mvua, kisha kuhusu watu waliokuwa chini ya Farao. Hapa hakuna tofauti kati ya Mungu anayejali ulimwengu wa vitu na Mungu anayejali maisha ya wanadamu. Muumba huyo huyo ndiye anayesikia kilio cha waliodhulumiwa.

Kwa hiyo, tunaposema Mungu anatawala, tunagusa pia masuala ya maji, ardhi, chakula, kazi, mazingira na maisha ya jamii. Imani inayosifu Muumba lakini inaharibu makazi ya watu bila kujali inajipinga yenyewe.

4.4 Mamlaka ya Mungu na huruma yake vinaenda pamoja

Mstari wa 6 unatangaza nguvu za BWANA; mstari wa 14 unaonesha huruma yake. Tukisisitiza nguvu bila huruma, tunaweza kumwonesha Mungu kama mtawala anayeogopesha tu. Tukisisitiza huruma bila haki, tunaweza kufanya uovu uonekane si jambo kubwa. Zaburi 135 inatufundisha kumwona Mungu anayehukumu kwa haki na kujali watu wake.

Mamlaka ya kiroho na ya kijamii yanapojifunza kutoka kwa Mungu huyu, hayana sababu ya kukandamiza. Yanapaswa kulinda na kuwajibika.

4.5 Kuabudu sanamu ni kupoteza mwelekeo wa tumaini

Sanamu si zile zilizochongwa tu. Ni kila kitu kinachodai nafasi ya mwisho katika maisha yetu, kiasi kwamba hatuko tayari kukikosoa wala kukiacha hata kinapowaumiza wengine. Mambo tuliyoyatengeneza kwa manufaa yetu yanaweza kuanza kututawala. Hatari yake kubwa ni kwamba yanabadilisha tunavyoona ulimwengu na watu.

Mungu aliye hai anatuongoza kwenye ukweli na mahusiano yenye uhai. Sanamu hutufanya tuishi kwa hofu ya kupoteza vitu visivyoweza kutuokoa.

4.6 Sifa zetu lazima zikubaliane na namna tunavyoishi

Tunaweza kuimba kwamba BWANA anasikia vilio vya watu, halafu tukazima sauti za waliojeruhiwa katika kanisa. Tunaweza kutangaza kwamba Mungu ana huruma, halafu tukawa wakali kwa maskini. Tunaweza kukiri kuwa BWANA ndiye mkuu, halafu tukampa kiongozi wa kibinadamu mamlaka yasiyoweza kuulizwa.

Zaburi inatuuliza: Je, tunaendelea kufanana na Mungu tunayemsifu, au tunageuka kuwa kama sanamu tunazozitegemea? Ibada ya kweli haitatufanya watu wasiokosea; itatufanya watu walio tayari kutubu, kusikia na kubadilishwa.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kwanza tuisikie zaburi katika historia ya Israeli

Zaburi 135 ni wimbo wa Israeli. Unasimulia agano lake, ukombozi kutoka Misri na maisha yake katika nchi aliyopewa. Mkristo hapaswi kuanza kwa kufanya kana kwamba waimbaji wa kwanza walikuwa wakisimulia kwa siri historia ya Yesu. Tunapousikia kwanza katika ulimwengu wake, tunaweza kuelewa kwa uzito zaidi jinsi Agano Jipya linavyoipanua maana yake.

5.2 Yesu anafunua Mungu anayesikia na kutenda

Katika Injili, Yesu anawajali watu wanaopuuzwa, anawaponya wagonjwa, anawakaribisha waliotengwa na kuwapa maskini habari njema (Luka 4:16–21; 7:18–23). Hatuwezi kusema kila neno la Zaburi 135 linamhusu Yesu moja kwa moja. Lakini tunatambua mwangwi wenye nguvu: Mungu asiye kama sanamu zisizoweza kuona na kusikia anajifunua kwa matendo ya huruma kupitia Yesu.

5.3 Msalaba unatufundisha namna nyingine ya kuelewa ushindi

Zaburi inakumbuka kushindwa kwa Farao na wafalme wenye nguvu. Agano Jipya linatangaza ushindi wa Yesu kwa njia ambayo wengi hawakuitegemea: kupitia maisha ya kujitoa, msalaba na ufufuo (Kol. 2:13–15; Flp. 2:5–11). Hili halifuti haki au hukumu ya Mungu. Linazuia wanafunzi wa Yesu kudhani kwamba chuki zao binafsi ni vita vya Mungu.

Yesu aliwafundisha wanafunzi wake kuwapenda hata maadui zao (Mt. 5:43–48). Kanisa linapambana na uovu kwa ukweli, haki na upendo, si kwa kuwafanya wanadamu wenzake kuwa watu wanaostahili kuangamizwa (Efe. 6:12).

5.4 Kutoka sanamu zilizochongwa hadi mfano wa Mungu asiyeonekana

Zaburi inaonesha udhaifu wa picha zinazotengenezwa ili kupewa heshima ya kimungu. Agano Jipya linamwita Yesu mfano wa Mungu asiyeonekana (Kol. 1:15–20). Yeye si sanamu iliyotengenezwa ili kudhibiti Mungu. Katika Kristo aliye hai, tabia na makusudi ya Mungu vinafunuliwa.

Wanadamu waliumbwa kwa mfano wa Mungu (Mwa. 1:26–28). Wanapomfuata Kristo, wanaalikwa kurejeshwa katika maisha yanayoonesha tabia yake badala ya kufanana na vitu visivyo na uhai (2 Kor. 3:18).

5.5 Sifa za watu wa Mungu zinavuka mipaka ya mataifa

Zaburi inaita makundi tofauti ndani ya Israeli kusifu pamoja. Katika Kristo, watu wa mataifa mengi wanakaribishwa kushiriki sifa hizo bila kufuta uaminifu wa Mungu kwa Israeli (Rum. 15:8–12; Ufu. 7:9–12). Kanisa lenye watu wa lugha, historia na hali tofauti linaweza kuwa ushuhuda wa kwamba neema ni mwaliko, si silaha ya kuwabagua wengine.

5.6 Kumbukumbu za ukombozi na tumaini la uumbaji mpya

Zaburi 135 inakumbuka aliyoyafanya BWANA na kutangaza jina lake linalodumu. Agano Jipya linakumbuka ufufuo wa Yesu na kuelekeza matumaini kwenye siku ambayo Mungu ataufanya uumbaji kuwa mpya (1 Kor. 15:20–28; Ufu. 21:1–5). Muumba hajaacha kazi ya mikono yake. Tunapomsifu leo, tunaishi kwa kutazama mbele kwenye uaminifu ambao haujaisha.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Taja sababu ya sifa zako. Kabla ya kuimba au kusali, kumbuka tendo moja la Mungu katika Maandiko na jambo moja halisi ambalo unamshukuru kwa ajili yake leo. Sifa za kweli hazihitaji kuwa za jumla kila wakati.
Simulia habari za Mungu, si shinikizo la dini tu. Unapofundisha watoto, vijana au kusanyiko, eleza Mungu ni nani na ametenda nini kabla ya kuwataka watu kuitikia. Tumaini hukuzwa kwa kuielewa kweli.
Chunguza sanamu za wakati wetu. Jiulize kama fedha, cheo, umaarufu, kiongozi, au mafanikio ya taasisi vimekuwa chanzo chako cha mwisho cha usalama. Je, unaweza kuvikosoa bila kuingiwa na hofu?
Linda uwezo wako wa kusikia wengine. Sanamu hazisikii. Usiruhusu mambo unayoyathamini yakufanye usisikie vilio vya maskini, wagonjwa, watoto au watu walioumizwa na wenye mamlaka.
Tumia mamlaka kwa huruma. BWANA anatawala na kuwahurumia watu wake. Ukiwa mzazi, mchungaji, mwalimu au kiongozi, jenga utamaduni wa kusikiliza, kuwajibika na kuwalinda walio dhaifu.
Kumbuka ukombozi bila kufurahia maumivu ya wengine. Soma simulizi za Kutoka ukiwa makini na ukandamizaji uliokuwepo na mateso yaliyoelezwa. Tetea haki ya waliojeruhiwa bila kutumia Maandiko kuhalalisha kisasi.
Wafanye waabudu wote washiriki. Tenga nafasi kwa usomaji wa Maandiko, ushuhuda, maombi na nyimbo zinazowahusisha watu wa umri na hali mbalimbali. Jukwaa si kanisa lote.
Tumia Maandiko kwa uaminifu. Kama mtunga-zaburi alivyojenga wimbo kwa kumbukumbu za Biblia, jenga sala na mafundisho yako juu ya Maandiko. Lakini soma kila kifungu katika muktadha wake kabla ya kukitumia.
Unganisha sifa za Muumba na utunzaji wa uumbaji. Jali maji, ardhi, afya ya jamii na mazingira unayoishi. Haya pia ni maeneo ya uwakili wa Kikristo.
Malizia ibada kwa hatua ya utii. Jiulize ni tendo gani la wiki hii linaloweza kuonesha Mungu uliyemsifu: kuomba msamaha, kumsaidia mhitaji, kusema kweli, au kurekebisha jambo uliloharibu.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 135 inatoa sababu nyingi za kumsifu Mungu badala ya kurudia tu amri ya kuimba?
Kutambua kwamba Israeli ilichaguliwa kwa neema kunatufundisha nini kuhusu kiburi cha kidini na kikabila?
Mistari 6–7 inakuongoza vipi kuunganisha imani kwa Muumba na utunzaji wa mazingira?
Ni maswali gani ya kimaadili yanayotokana na mistari 8–12, na tunawezaje kuyakabili bila kuikataa Biblia wala kuhalalisha ukatili?
Mstari wa 14 unakubadilishiaje picha ya Mungu unapofikiria haki na huruma yake pamoja?
Ni vitu gani katika jamii yetu vinaweza kuchukua nafasi ya Mungu na kuwafanya watu wasisikie ukweli au vilio vya wengine?
Kuna tofauti gani kati ya kutumia sanaa kwa uzuri na kukipa kitu kilichotengenezwa tumaini la mwisho linalomstahili Mungu?
Ni watu gani wanaopuuzwa katika ibada na maisha ya kanisa lako, na mnaweza kubadilisha nini?
Maisha, msalaba na ufufuo wa Yesu vinakusaidiaje kuelewa mamlaka, ukombozi na ibada ya kweli?
Ni ushuhuda gani wa uaminifu wa Mungu unaohitaji kuukumbuka katika kipindi hiki cha maisha yako?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee BWANA, wewe ni mwema, na uaminifu wako unafika kizazi hata kizazi. Tunakusifu kwa uumbaji unaoutunza, kwa rehema zako, na kwa kutowasahau watu wako. Utusamehe tunapozitegemea fedha, vyeo, sifa za watu na vitu vilivyotengenezwa kwa mikono yetu kana kwamba vinaweza kutuokoa. Tufungue macho tuione kweli yako, na utufungue masikio tusikie vilio vya wanaohitaji msaada. Tufundishe kukumbuka matendo yako bila kujikweza, kutafuta haki bila ukatili, na kukuabudu kwa maisha yanayoonesha huruma yako. Kwa njia ya Yesu Kristo, utupe ujasiri wa kukutumaini na upendo wa kuwatumikia jirani zetu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 135 imetupa sababu nyingi za sifa: BWANA ni mwema, anatawala uumbaji, anakumbuka watu wake na anastahili kutegemewa kuliko sanamu. Zaburi 136 itasimulia mambo mengi yanayofanana, lakini kwa mtindo wa kuvutia zaidi. Baada ya kila tendo la Mungu, watu wataitikia kwa kukiri kwamba upendo wake wa agano unadumu milele.

Zaburi hizi mbili zinakamilishana. Zaburi 135 inatufundisha nini cha kukumbuka; Zaburi 136 inatufundisha jinsi ya kuitikia pamoja. Matendo ya Mungu yanakuwa wimbo wa shukrani unaorudiwa, si kwa sababu waabudu wameishiwa na maneno, bali kwa sababu uaminifu wake hauishi.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 135; Zaburi 113–115, 134, 136; Mwanzo 1; 12:1–3; Kutoka 3:15; 7–14; 18:11; 19:5; Hesabu 21:21–35; Kumbukumbu la Torati 2–4; 7:6–8; 32:36; Yeremia 10:12–13; Isaya 49:6; Mathayo 5:43–48; Luka 4:16–21; Warumi 9–11; 15:8–12; 1 Wakorintho 15:20–28; 2 Wakorintho 3:18; Waefeso 2:11–22; 6:12; Wafilipi 2:5–11; Wakolosai 1:15–20; Ufunuo 7:9–12; 21:1–5.
Goldingay, John. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2008. Uchambuzi wa Zaburi 135, “How to Use Scripture in Praise.”
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: IVP Academic, toleo lililorekebishwa, 2014. Uchambuzi wa Zaburi 135, “An Anthology of Praise.”
BibleProject. The Book of Psalms. Video na nyenzo za muhtasari wa kifasihi na kikanoni wa Zaburi. Imetumiwa kwa mtazamo mpana wa kitabu, si kama chanzo cha kutatua hoja zinazobishaniwa katika Zaburi 135.

Zaburi 135 — Mungu Aliye Hai na Sanamu Zisizo na Uhai: Kujifunza Kusifu kwa Kukumbuka