Zaburi 136 — Upendo Unaodumu Katika Kila…

Kukumbuka uaminifu wa Mungu kunabadilishaje namna tunavyopokea riziki ya kila siku?

Muhtasari

Uumbaji, ukombozi, safari ya jangwani, riziki ya kila siku, na kiitikio kinachotufundisha kukumbuka

Andiko kuu — Zaburi 136:1, 23, 25 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Mshukuruni BWANA kwa kuwa ni mwema; upendo wake mwaminifu hauna mwisho. Alitukumbuka tulipokuwa tumeshushwa chini. Yeye huwapa chakula viumbe vyote vyenye uhai.”

Kuna nyimbo zinazosimulia jambo moja, kisha zinawaacha wasikilizaji watafute maana yake. Zaburi 136 inafanya kitu kingine. Inasimulia matendo ya Mungu, halafu baada ya kila mstari inaupa mkusanyiko jibu lilelile la kutamka mara ishirini na sita: “Kwa maana fadhili zake ni za milele.” Uumbaji unatajwa, jibu ni hilo. Israeli wanakombolewa kutoka Misri, jibu ni hilo. Mungu anawaongoza jangwani, jibu ni hilo. Hata sehemu ngumu za hukumu na vita, pamoja na chakula anachowapa viumbe vyote, zinafuatwa na kiitikio hicho hicho.

Kurudia huku si kukosa maneno mapya. Ni namna ya kujifunza kutazama historia. Mwandishi anataka watu wa Mungu waone kwamba uaminifu wake haukuwa tukio la siku moja. Hata hivyo, kuna swali gumu hapa: Tunawezaje kutangaza upendo wa Mungu unaodumu wakati simulizi lenyewe lina maumivu, vifo, mapambano na mambo ambayo hatujayaelewa kikamilifu? Zaburi hii haitutaki kuyaficha maswali hayo. Inatualika kuyakabili ndani ya kumbukumbu ya Mungu ambaye amekuwa mwaminifu katika safari yote.

1.0 Utangulizi

Zaburi 136 ni wimbo wa shukrani wa jumuiya ya waabudu. Katika mapokeo ya Kiyahudi mara nyingi huitwa Hallel Kuu, yaani wimbo mkuu wa sifa. Alama yake kuu ni kiitikio cha Kiebrania, kî leʿôlām ḥasdô, kinachojirudia mwishoni mwa kila mstari kati ya mistari yake 26. Kinaweza kueleweka kama “kwa maana fadhili zake ni za milele,” “kwa maana upendo wake mwaminifu hudumu daima,” au “kwa maana uaminifu wake kwa agano hauna mwisho.” Neno ḥesed linaunganisha rehema, upendo, na kujitoa kwa uaminifu katika uhusiano wa agano.

Wimbo unasafiri kutoka kwa Mungu mwenyewe (mist. 1–3), kwenda uumbaji (4–9), ukombozi kutoka Misri na kuvuka bahari (10–15), uongozi wa jangwani (16), ushindi dhidi ya wafalme waliopinga safari ya Israeli na kupokea nchi (17–22), msaada kwa watu waliodhalilishwa (23–24), chakula kwa wenye uhai wote (25), na mwito wa mwisho wa kumshukuru Mungu wa mbinguni (26).

Zaburi 135 na 136 zinasimulia mambo mengi yanayofanana. Zote zinamtangaza Mungu aliyeumba, aliyewatoa Israeli Misri, na aliyewapa mahali pa kuishi. Lakini Zaburi 135 inasisitiza tofauti kati ya Mungu aliye hai na sanamu zisizo na uhai. Zaburi 136 inaongeza jibu linalopaswa kuandamana na kila kumbukumbu: upendo mwaminifu wa BWANA unadumu.

Tunapoichunguza, tutaanza na maana yake katika ibada na historia ya Israeli, kisha tuangalie jinsi simulizi la Biblia nzima na huduma ya Yesu vinavyotupa mwanga zaidi. Sehemu zinazohusu hukumu juu ya Misri na ushindi dhidi ya wafalme zinahitaji uangalifu maalumu. Hazipaswi kutumika kuwapa Wakristo wa leo ruhusa ya kupigana vita kwa jina la Mungu. Zaburi inasimulia imani ya taifa lililomwona Muumba akivunja minyororo ya utumwa na kulihifadhi katika safari ya kuelekea maisha mapya.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Wimbo wa pamoja wenye jibu la kila mtu

Kiitikio kinachorudiwa mara ishirini na sita kinaashiria uwezekano wa ibada ya kuitikiana. Kiongozi au waimbaji wangeweza kutaja tendo la Mungu, na mkusanyiko mzima kujibu kwamba fadhili zake ni za milele. Hilo ni pendekezo linaloendana na muundo wa wimbo; maandishi hayajatuhifadhia utaratibu kamili wa namna ulivyoimbwa. Mifano ya mwitikio wa aina hii inaonekana katika 2 Mambo ya Nyakati 5:13; 7:3 na Ezra 3:11.

Derek Kidner anasisitiza kwamba kiitikio cha Kiebrania ni kifupi, kina urari na kinafaa kuimbwa. Tafsiri ndefu sana zinaweza kukifanya kionekane chenye kuchosha kuliko kilivyo katika lugha ya awali. John Goldingay anatumia wazo la kujitoa kwa uaminifu kueleza neno ḥesed. Kwa wote wawili, kurudia si mapambo tu: kunaifundisha jumuiya kusema kwa pamoja kile ambacho historia ya Mungu inamaanisha.

2.2 Hallel Kuu na uhusiano wake na Zaburi 135

Mapokeo mengi ya Kiyahudi yanaijua Zaburi 136 kama Hallel Kuu, ingawa katika majadiliano ya kale haikuwa kila mara wazi kwamba jina hilo lilihusu Zaburi 136 peke yake. Wimbo ulihusishwa pia na desturi za sifa za sikukuu, ikiwemo Pasaka. Hata hivyo, hatuwezi kuthibitisha siku maalumu ilipotungwa au kujua kwa uhakika kila namna ilivyotumiwa wakati wa Agano la Kale.

Lugha ya Zaburi 136 inafanana sana na Zaburi 135, hasa katika kumbukumbu za Sihoni na Ogu na ardhi waliyokuwa wakitawala (Zab. 135:10–12; 136:17–22). Kidner anaona kwamba jambo kuu si kubishania ni zaburi ipi iliyokopa kutoka kwa nyingine. Muhimu ni kuona jinsi kumbukumbu za Maandiko zilivyokuwa sehemu ya ibada. Historia ileile inaweza kusimuliwa katika wimbo mwingine ili kuleta msisitizo mpya.

2.3 Historia inayotafsiriwa kwa kiitikio

Goldingay anaonyesha kwamba sarufi ya zaburi hii ni kama sentensi ndefu ya sifa inayoendelea kutoka katika mwaliko wa mwanzo. Kila mstari unaongeza tendo jingine la Mungu anayeshukuriwa. Hivyo, si mkusanyo wa kauli zilizotupwa ovyo. Ni ushuhuda unaojengwa hatua kwa hatua.

Upeo wa wimbo unahama kutoka uumbaji wa ulimwengu mzima, kwenda taifa maalumu la Israeli, halafu kwa “sisi” tuliokumbukwa katika hali ya kudharauliwa, na mwishowe kwa “wote wenye mwili,” yaani viumbe wote wenye uhai. Goldingay anatambua pia kwamba mistari iliyo kati ya wito wa mwanzo na wa mwisho ina vipengele ishirini na viwili vya kusimulia matendo ya Mungu, sawa na idadi ya herufi za alfabeti ya Kiebrania. Lakini Zaburi 136 si shairi la alfabeti kama Zaburi 111, 112 au 119. Hatupaswi kuingiza mpangilio wa herufi ambao haupo katika maandishi yake.

2.4 Tukio la zamani linalosemwa na kizazi kingine

Zaburi inakumbuka safari kutoka Misri, lakini pia inasema Mungu alitukumbuka sisi katika hali yetu ya kudharauliwa (mist. 23–24). Inawezekana maneno haya yalisaidia watu waliopitia uhamisho au mateso ya baada ya uhamisho kutambua kwamba Mungu wa zamani hakuwa ameacha kuwatunza. Goldingay anatoa mazingira mbalimbali yanayoweza kuhusishwa na mistari hiyo. Kidner naye anayaona kama maneno yanayoipeleka historia karibu na hali ya waabudu wenyewe.

Hatuna ushahidi wa kutosha kuthibitisha tukio moja pekee au tarehe sahihi ya kuandikwa kwa zaburi hii. Lakini kazi yake ya kiroho iko wazi: inafundisha kila kizazi kutazama hitaji lake la sasa kwa kuzingatia uaminifu wa Mungu uliokwisha kuonekana.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 136:1 — Shukrani zinazoanzia katika wema wa Mungu

Wito wa kwanza ni kumshukuru BWANA kwa kuwa ni mwema. Msingi wa shukrani si wingi wa vitu tulivyopokea bali tabia ya Yule anayetoa. Wema wake unaambatana na ḥesed yake ya kudumu. Mungu mwenye nguvu bila wema angeogopesha; Mungu mwenye hisia nzuri lakini asiyejali mateso yetu asingekuwa tumaini thabiti. Zaburi inamtangaza BWANA ambaye ni mwema na anayeshiriki kwa uaminifu katika maisha ya viumbe vyake.

Kitenzi cha Kiebrania yādâ, kinachotafsiriwa mara nyingi “kushukuru,” kinahusiana pia na kukiri au kutangaza jambo hadharani. Kidner na Goldingay wanaonyesha upeo huo. Kwa hiyo, mwabudu hasemi tu “asante”; anatamka hadharani ukweli kuhusu Mungu na matendo yake.

3.2 Zaburi 136:2–3 — Mungu wa miungu na Bwana wa mabwana

Majina haya yanatangaza ukuu wa BWANA juu ya mamlaka yote yanayodai nafasi ya mwisho katika maisha ya wanadamu (linganisha Kum. 10:17). Kauli hizo zilisikika katika ulimwengu ambao mataifa mengi yalikuwa na miungu na watawala wao. Kwa Israeli, ujumbe ulikuwa kwamba hakuna mfalme au nguvu nyingine yenye uwezo wa kutoa neno la mwisho juu ya hatima yao.

Hii haimaanishi kwamba waabudu wana ruhusa ya kuyadharau mataifa mengine. Mwisho wa zaburi yenyewe unamtaja Mungu anayewalisha viumbe wote. Kama BWANA ndiye Bwana wa mabwana, basi viongozi wa kisiasa, wa kidini na wa kijamii hawapaswi kupewa mamlaka yasiyo na mipaka. Kumwabudu Mungu wa kweli kunatukomboa na ibada ya nguvu za wanadamu.

3.3 Zaburi 136:4 — Mungu anayefanya maajabu makuu

Zaburi inasema Mungu peke yake anafanya maajabu makuu. Tunaposikia neno “maajabu,” mara nyingi tunafikiria miujiza inayoshtua. Lakini wimbo unaanza kwa kutaja uumbaji. Mpangilio wa ulimwengu, mwangaza wa asubuhi, na mazingira yanayowezesha uhai ni maajabu ambayo tumeyazoea kiasi cha kuyapuuza.

Kwa hiyo, imani isiyoyaona matendo ya Mungu isipokuwa jambo la ajabu linapotokea inaweza kukosa sababu nyingi za kushukuru. Kuwa na uwezo wa kupumua, kupanda mazao, kuona mchana ukifuata usiku na kuishi katika ulimwengu wenye mpangilio ni mambo yanayostahili sifa.

3.4 Zaburi 136:5–6 — Mbingu na nchi zimefanywa kwa hekima

Mungu amezifanya mbingu kwa ufahamu na kuitandaza nchi juu ya maji. Maneno haya yanakumbusha Mwanzo 1 na Mithali 3:19–20. Yanatumia picha ya ulimwengu iliyofahamika kwa watu wa zamani, ambapo ardhi inaelezwa ikiwa juu ya maji na Mungu akitengeneza mazingira yanayowezesha maisha. Kusudi lake si kutoa somo la kisasa kuhusu muundo wa sayari, bali kutangaza kwamba uumbaji unaonesha hekima ya Mungu.

Kama dunia ni kazi iliyofanywa kwa hekima na kuendelezwa kwa fadhili zake, hatuwezi kuitumia bila uwajibikaji. Maji yanapotumiwa vibaya, ardhi inapoharibiwa au familia zinapopoteza maisha kutokana na uharibifu wa mazingira, tatizo si la kiuchumi pekee. Linagusa namna tunavyomheshimu Muumba na kuwajali majirani zetu.

3.5 Zaburi 136:7–9 — Mianga iliyoumbwa ili kutumikia uhai

Jua linatawala mchana; mwezi na nyota zinatawala usiku. Lugha hii ina uhusiano wa karibu na Mwanzo 1:14–18. Katika tamaduni nyingine za kale, mianga ya mbinguni iliheshimiwa kama miungu. Hapa imeumbwa na BWANA, nayo ina nafasi aliyoipa.

“Kutawala” kwake hakumaanishi kuwa na mamlaka yasiyotegemea Mungu. Ni kutimiza kazi ndani ya uumbaji wake: kuweka mpangilio wa nyakati na maisha ya viumbe. Wimbo unaunganisha hata kuja kwa mchana na usiku na uaminifu wa Mungu. Wakati tunapotamani tukio kubwa la kutushangaza, zaburi hii inatukumbusha kuthamini zawadi zinazokuja kila siku kwa utaratibu wa kawaida.

3.6 Zaburi 136:10–12 — Kutoka Misri na uzito wa hukumu

Sehemu inayofuata inataja kuangamizwa kwa wazaliwa wa kwanza wa Misri na kutoka kwa Israeli kwa mkono wenye nguvu na mkono ulionyoshwa. Simulizi lake liko katika Kutoka 7–14, ambapo Farao alikuwa amewafanya Israeli watumwa na alikataa mara nyingi kuwaachia waende. Zaburi inatazama hukumu hiyo kama hatua ya kukomesha utumwa na kuvunja nguvu ya mfalme dhalimu.

Hata hivyo, maneno yanayohusu vifo vya watoto hayapaswi kusemwa kwa wepesi. Wala hayawezi kuwa mfano wa matendo ambayo waumini wa leo wanapaswa kuwatendea maadui zao. Biblia inasimulia Mungu anayekabili udhalimu mkubwa, lakini pia inatulazimisha kuyaona mateso ya wanadamu kwa uzito wake.

Tukisoma kwa uaminifu, tunapaswa kuyasikia pamoja maumivu ya watumwa wa Israeli na uzito wa hukumu iliyowapata Wamisri. Hapa kiitikio cha fadhili za Mungu kinatualika kuuliza maswali magumu, bila kuugeuza upendo wake kuwa hisia dhaifu zisizoweza kukabili uovu.

3.7 Zaburi 136:13–15 — Njia inayofunguka baharini

Mungu anaigawa bahari, Israeli wanapita katikati yake, na jeshi la Farao linashindwa. Mahali ambapo safari ilionekana kufikia mwisho, njia inafunguka. Zaburi 114 ilieleza bahari kana kwamba ilirudi nyuma mbele ya Mungu; hapa tukio hilo hilo linapewa kiitikio: fadhili zake ni za milele.

Kwa mujibu wa Kutoka 14, jeshi lililokuwa likiwafuatilia Israeli lilitaka kuwatia tena chini ya mamlaka ya Misri. Kwa hiyo, msisitizo ni ukombozi wa watu ambao uhuru wao ulikuwa hatarini, si maelezo ya kiufundi ya namna muujiza ulivyotokea. Lakini hatupaswi kuichukua picha hii na kuwatangaza wapinzani wetu wa leo kuwa “Farao” ambao tunayo ruhusa ya kuwadhuru kwa jina la Mungu.

3.8 Zaburi 136:16 — Fadhili katika safari ndefu ya jangwani

Safari nzima ya jangwani imepewa mstari mmoja tu: Mungu aliwaongoza watu wake katika jangwa. Habari za kushangaza za kutoka Misri na kuvuka bahari zingeweza kuchukua nafasi kubwa zaidi. Lakini ukombozi ulioanza kwa kishindo ulihitaji kuendelea kwa hatua za kila siku, chakula, maji, uongozi na subira (Kut. 16–17; Kum. 8:2–4, 15–16).

Huu ni mstari wa faraja kwa watu wanaojua kwamba baadhi ya matatizo hayaishi haraka. Kuna madeni yanayolipwa taratibu, mahusiano yanayojengwa upya kwa muda mrefu, na majeraha yanayohitaji msaada na subira. Mungu aliyefungua njia baharini ndiye aliyewaongoza watu wake katika siku nyingi zisizokuwa na tukio la kushangaza. Kiitikio hakiahidi safari fupi; kinatangaza kwamba Mungu hakuwaacha njiani.

3.9 Zaburi 136:17–20 — Sihoni, Ogu na kumbukumbu ngumu za ushindi

Zaburi inawataja Sihoni, mfalme wa Waamori, na Ogu, mfalme wa Bashani (Hes. 21:21–35; Kum. 2–3). Katika simulizi la Israeli, wafalme hawa walihusishwa na mapambano wakati taifa lilipokuwa likisafiri kuelekea nchi iliyokuwa imeahidiwa. Majina yao yanawakilisha nguvu za kijeshi na kisiasa zilizozuia safari hiyo.

Kauli za kuwapiga na kuwaua wafalme ni ngumu kuzisikia, hasa zinapofuatwa na tangazo kwamba fadhili za Mungu ni za milele. Goldingay anasisitiza kwamba katika simulizi hili Mungu anaonekana kutenda dhidi ya nguvu zilizokuwa zikihatarisha maisha na safari ya watu wake. Kidner anaunganisha matukio hayo na kumbukumbu za ukombozi wa Israeli. Hata hivyo, msomaji wa leo ana wajibu wa kuona mateso yanayohusika na kujiepusha na tafsiri rahisi zinazotukuza ukatili.

Kwa Wakristo, matukio hayo hayatoi ruhusa ya kuwaua au kuwachukia maadui wa kisiasa, kidini au kikabila. Yesu anatuita kuwapenda maadui zetu, na Paulo anatuonya tusijilipizie kisasi (Mt. 5:43–48; Rum. 12:17–21).

3.10 Zaburi 136:21–22 — Nchi kama urithi na dhamana

Ardhi inatajwa kama urithi aliopewa Israeli, ambaye hapa anaitwa mtumishi wa Mungu. Jina hilo linaonyesha kwamba aliyepokea zawadi hakuwa mmiliki mwenye mamlaka yasiyo na mipaka, bali mtu aliyeitwa kuishi chini ya makusudi ya Mungu (linganisha Isa. 41:8–9).

Hapa maswali ya kihistoria na kimaadili yanaendelea kuwepo. Nchi hiyo haikuwa tupu kabla ya Israeli kufika. Zaburi haijibu kila swali kuhusu watu waliokuwako au namna nchi ilivyopatikana, kwa hiyo si sahihi kuitumia kana kwamba tayari imesuluhisha migogoro yote ya ardhi ya wakati wetu. Sheria za Israeli zenyewe zilikazia haki kwa mgeni, maskini na mjane, pamoja na wajibu wa kutunza nchi (Law. 19:9–18, 33–34; 25:23; Kum. 24:17–22).

Kwa hiyo, mtu anapopokea kitu kama zawadi ya Mungu, anapaswa kujiuliza si tu “Nimepata nini?” bali pia “Nitatumiaje kile nilichopewa kwa haki na uaminifu?”

3.11 Zaburi 136:23 — Alitukumbuka tulipokuwa tumedharauliwa

Hapa wimbo unabadilika. Baada ya kuzungumzia vizazi vya zamani, sasa unasema Mungu alitukumbuka sisi tulipokuwa katika hali ya chini. Katika lugha ya Biblia, Mungu “kukumbuka” hakumaanishi kwamba alikuwa amesahau taarifa fulani. Kunamaanisha kwamba anajielekeza kutenda kwa uaminifu kwa ahadi na agano lake (Kut. 2:24; Mwa. 8:1).

Goldingay anaona uwezekano wa maneno haya kuakisi uzoefu wa vizazi vilivyokuja baadaye, labda uhamisho au shida zilizofuata. Kidner pia anasisitiza kwamba mistari ya mwisho inaileta historia ndani ya maisha ya waabudu wa wakati huo. Hatuwezi kutaja shida moja kwa uhakika; jambo kuu ni hili: Mungu aliyetenda kwa mababu aliendelea kuwa mwaminifu kwa watu waliokuwa wanamwimbia.

3.12 Zaburi 136:24 — Ukombozi kutoka kwa watesi

Mstari wa 24 unasherehekea msaada dhidi ya maadui na watesi. Unaweza kufupisha ukombozi uliosimuliwa tayari, lakini lugha ya “sisi” inaifanya sala hii iwe ya karibu na watu wanaoimba.

Hapa tunahitaji uangalifu wa kichungaji. Si kila mtu aliyeomba ameona ukombozi uleule, na hilo si ushahidi kwamba hana imani. Zaburi nyingine, kama 44, 88 na 137, zinaonyesha watu wanaolia bila kupata majibu mepesi. Kushukuru kwa kuokolewa hakutupi mamlaka ya kuwahukumu waliofiwa, wanaoishi na ugonjwa, au wanaoendelea kuteseka. Ushuhuda mzuri unawafanya waliopata msaada wawe na shukrani na huruma kwa wale ambao bado wanasubiri.

3.13 Zaburi 136:25 — Chakula kwa viumbe vyote vyenye uhai

Mojawapo ya mambo yenye kushangaza zaidi yapo karibu na mwisho. BWANA anatajwa kuwa ndiye anayewapa chakula “wote wenye mwili,” kauli inayopanua upeo kutoka taifa la Israeli kwenda kwa binadamu na viumbe wengine wenye uhai (linganisha Zab. 104:27–28; 145:15–16). Mungu aliyekuwa mwaminifu katika historia maalumu ya Israeli ndiye pia Mtoaji wa riziki katika uumbaji mpana.

Mstari huu hausemi kwamba hakuna mtu anayelala na njaa. Biblia yenyewe inajua njaa, ukosefu wa usawa na unyonyaji. Inasema kwamba chakula na uwezo wa maisha kuendelea ni zawadi za Mungu. Kwa hiyo, linatujia swali linalopaswa kutusumbua kwa njia nzuri: Ikiwa Mungu anajali chakula cha viumbe vyote, tunapaswa kuishije jirani yetu anapokosa mlo wa leo?

Sifa za kweli zinapaswa kutuongoza kushirikisha wengine tulicho nacho, kutetea mishahara ya haki, kuwasaidia walio katika shida, na kulinda mazingira yanayotoa chakula. Goldingay anaunganisha mstari huu na shukrani za kawaida za mezani. Historia kuu ya ukombozi na kipande cha mkate wa kila siku vinaingia ndani ya wimbo mmoja.

3.14 Zaburi 136:26 — Mungu wa mbinguni na kiitikio cha mwisho

Wimbo unafungwa kwa mwito wa kumshukuru “Mungu wa mbinguni.” Jina hili linaonekana pia katika sehemu za baadaye za Agano la Kale, kama Ezra 1:2 na Nehemia 1:4. Linakumbusha kwamba Mungu wa Israeli si mungu wa mahali padogo au wa taifa moja tu, bali ni Bwana wa mbingu na nchi.

Baada ya uumbaji, kutoka Misri, mapambano, kupokea urithi, kudharauliwa, kuokolewa na kupata chakula, wimbo hauna haja ya ujumbe mpya kabisa. Unarudia kile kilichotamkwa mwanzo, lakini sasa maneno hayo yamebeba uzito wa kumbukumbu yote: “Kwa maana fadhili zake ni za milele.”

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 *Ḥesed* ni uaminifu unaotenda, si hisia za muda

Neno ḥesed haliwezi kufungiwa ndani ya maana moja fupi. Linahusisha upendo, rehema, kujitoa na kudumu katika uaminifu wa agano. Goldingay anapendelea kusisitiza kujitoa kwa uaminifu, huku Kidner akikazia msingi wa agano na urahisi wa kiitikio katika ibada. Wote wawili wanaonyesha kwamba upendo unaozungumziwa hapa si hisia za moyoni tu.

Mungu anaumba, anaongoza, anakumbuka, anakomboa na analisha. Kama kweli tunautangaza upendo huo, tunaitwa pia kuwa watu ambao upendo wao unaonekana kwa vitendo, hasa pale ambapo gharama ya kufanya jambo jema ni kubwa.

4.2 Muumba na Mkombozi si miungu wawili tofauti

Zaburi 136 haiitenganishi kazi ya uumbaji na historia ya ukombozi kana kwamba Mungu ana shughuli mbili zisizohusiana. Aliyeumba mbingu na nchi ndiye yuleyule aliyekuwa akiongoza Israeli. Hivyo, ukombozi si kukimbia ulimwengu ambao Mungu ameuchoka, bali ni kazi ya Muumba anayetaka viumbe vyake viishi kwa uhuru na kwa kusudi lake (Mwa. 1; Kut. 14; Isa. 43:15–21).

Kwa hiyo, kutunza watu na kutunza mazingira si mambo yanayoshindana. Yote yanaanzia katika kumheshimu Mungu ambaye maisha yote ni yake.

4.3 Kukumbuka kwa imani hakumaanishi kufuta maombolezo

Kiitikio hakibadiliki, lakini historia ina sura zenye maumivu. Kuna utumwa, vifo, vita, kuhama makazi na madhara ya dhambi. Biblia haisemi kwamba kila kitu tunachokiona kinaweza kueleweka mara moja. Zaburi 105 na 106 zinaeleza historia ya Israeli kwa misisitizo tofauti; Zaburi 137, inayofuata mara baada ya 136, inaleta machozi ya uhamishoni.

Kwa hiyo, mkusanyiko wa waumini unaweza kuwa na watu wanaoimba kwa furaha na wengine ambao bado hawawezi kuimba kwa sababu ya huzuni. Kuwasikiliza wote ni sehemu ya ibada ya kweli. Tumaini si lazima liwe kelele; wakati mwingine linaishi ndani ya machozi na maswali.

4.4 Hukumu ya Mungu haitupi ruhusa ya kulipiza kisasi

Mistari ya hukumu haiwi rahisi kwa kuirudia kauli ya “fadhili zake ni za milele” kwa sauti kubwa zaidi. Katika maelezo ya Israeli, Mungu alikabili nguvu zilizokuwa zikizuia uhuru na maisha yao. Wakristo wanapaswa kuyakubali maandiko hayo kama sehemu ya ushuhuda wa Biblia, lakini wasiyafanye maagizo ya kuanzisha uhasama au vita vya leo.

Yesu alishinda nguvu za dhambi na mauti kwa kujitoa mwenyewe, kifo na ufufuo wake; na wafuasi wake wameitwa kupenda maadui, kutafuta haki na kukataa kisasi (Luka 6:27–36; Rum. 12:19–21; Kol. 2:13–15). Kusoma kwa uaminifu kunamaanisha kukataa udhalimu na kukataa kuutumia upendo wa Mungu kama kisingizio cha ukatili.

4.5 Kurudia kiitikio kunaijenga kumbukumbu ya jumuiya

Mtu anaposema kauli ileile mara ishirini na sita, anaweza kufanya hivyo bila kufikiri; lakini pia anaweza kujenga tabia ya kukumbuka. Kiitikio kinaweza kuwasaidia watu wasikate tamaa wakati wa shida na wasijivune wakati wa mafanikio. Hatukuumba dunia. Hatujinunulii neema. Hatuwezi kujihakikishia usalama wa mwisho kwa nguvu zetu.

Hata hivyo, kiwango cha kweli cha ibada hii kitaonekana baada ya mkusanyiko kutawanyika. Je, maneno ya fadhili za Mungu yanaingia katika maamuzi kuhusu mishahara, matumizi ya mali, uongozi wa kanisa, malezi ya watoto, na kuwakaribisha watu wanaotengwa?

4.6 “Viumbe vyote” vinapanua upeo wa baraka

Historia ya Israeli inabaki kuwa kiini cha simulizi, lakini mwisho wake unatazama mbali zaidi. Mungu anawapa chakula viumbe wote. Kwa hiyo, fadhili zake si mali ya kundi moja pekee; kwa njia ya kuwachagua na kuwaongoza watu wake, anafunua nia yake ya wema kwa uumbaji mpana (Mwa. 12:1–3; Zab. 145:9; Yona 4:11).

Hili linayahoji makanisa ambayo yanawajali washiriki wao pekee. Kama tunamsifu Mungu anayetoa riziki kwa wote, huruma yetu haipaswi kuishia kwenye mlango wa kanisa au mpaka wa nchi.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kwanza tuisikie sauti ya Israeli

Zaburi 136 ilikuwa wimbo wa ibada ya Israeli kabla ya kuwa sehemu ya Biblia inayosomwa na Wakristo. Simulizi lake linahusu uumbaji, Kutoka Misri, safari ya jangwani na uaminifu wa BWANA kwa watu wake. Kulisoma kupitia Yesu hakumaanishi kufuta historia hiyo. Wakristo wamekaribishwa kujifunza ndani ya simulizi la Israeli, si kuichukua nafasi yake na kujivuna (Rum. 9:4–5; 11:17–24).

5.2 Yesu anatuonesha upendo unaochukua hatua

Injili zinaonyesha Yesu akiwalisha wenye njaa, akiwagusa walioonekana najisi, akiwaponya wagonjwa, na kuwakaribisha waliokuwa wametengwa (Marko 1:40–45; 6:34–44; Luka 4:16–21). Haya yanalingana na picha ya Zaburi 136 kuhusu fadhili zinazotenda. Huruma ya Yesu haikuwa tangazo tupu; ilileta chakula, heshima na nafasi ya kuishi tena.

5.3 Kutoka kupya na namna mpya ya kuelewa ushindi

Agano Jipya linahusisha kazi ya Yesu na picha za Pasaka na ukombozi. Luka 9:31 inatumia neno linalohusiana na kutoka kueleza yale ambayo Yesu angeyatimiza; Paulo anamwita Kristo Pasaka yetu na anazungumzia kuokolewa kutoka mamlaka ya giza (1 Kor. 5:7; Kol. 1:13–14).

Lakini uhusiano huo haumaanishi kwamba kanisa linapaswa kuiga vita vya Israeli. Ushindi wa Yesu umepitia kujitoa mwenyewe, msalaba na ufufuo. Adui wa mwisho atakayebatilishwa ni mauti (1 Kor. 15:20–28). Habari njema za ushindi zinapaswa kuonyesha tabia ya Mfalme aliyesulubiwa na kufufuka.

5.4 Mkate wa kila siku na ukarimu wa ufalme

Zaburi 136:25 inavileta pamoja vitu vikubwa na vidogo: uumbaji, historia ya ukombozi, na chakula cha mezani. Yesu anatufundisha kumuomba Baba atupe mkate wetu wa kila siku (Mt. 6:11), na pia anatuongoza kuwakaribisha wale wasioweza kutulipa (Luka 14:12–14). Katika Matendo 2:44–47 na 4:32–35 tunaona jumuiya iliyojaribu kuishi kwa kushirikishana.

Hii si ahadi kwamba kila mfuasi wa Yesu atakuwa tajiri. Ni mwito wa kupokea tulicho nacho kwa shukrani na kushiriki katika ukarimu wa Mungu kwa wengine.

5.5 Fadhili za Mungu na tumaini la uumbaji mpya

Tumaini la Kikristo linatazama mbele kwenye ufufuo na uumbaji mpya, ambapo mauti na uharibifu havitakuwa na neno la mwisho (Rum. 8:18–25; Ufu. 21:1–5; 22:1–5). Zaburi 136 yenyewe haielezi mambo hayo yote kwa lugha ya Agano Jipya. Lakini ushuhuda wake kuhusu upendo wa Mungu unaodumu unakuwa sehemu ya msingi wa tumaini kwamba Muumba hataviacha viumbe vyake milele katika hali ya kuvunjika.

Kwa hiyo, kiitikio si tangazo kwamba safari haikuwa na maumivu. Ni ukiri kwamba maumivu hayo hayajapewa nafasi ya mwisho katika mpango wa Mungu.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Anza shukrani kwa tabia ya Mungu. Kabla ya kuorodhesha mambo mazuri uliyopata wiki hii, taja yale unayoyajua kuhusu wema, haki, rehema na uaminifu wake (Zab. 136:1).
Jenga ibada ya kukumbuka kwa pamoja. Katika familia au kikundi, mtu mmoja ataje tendo la Mungu katika Biblia, kisha wengine wajibu: “Kwa maana fadhili zake ni za milele.” Ruhusu pia watu kueleza maswali na huzuni zao bila kuwalazimisha kutabasamu.
Utunze uumbaji kwa shukrani. Punguza upotevu wa maji na chakula, linda mazingira na saidia mahali ambapo maisha ya watu yanaathiriwa na uharibifu wa ardhi (mist. 4–9).
Simama upande wa wanaodhulumiwa. Kumbukumbu ya Kutoka Misri inatuita kutambua uzito wa utumwa, unyonyaji na kunyimwa utu, na kutafuta njia za kweli, za amani na za uwajibikaji za kusaidia (mist. 10–16).
Usigeuze vita vya zamani kuwa ruhusa ya chuki ya leo. Unaposoma mistari ya 17–22, usiwatangaze wapinzani wako kuwa maadui ambao Mungu anakutaka uwadhuru. Fuata mfano na mafundisho ya Yesu.
Simulia ushuhuda bila kuwahukumu wengine. Mshukuru Mungu kwa msaada uliopata, lakini usidai kwamba walioendelea kuteseka wana imani ndogo (mist. 23–24).
Tafsiri sifa kuwa msaada wa chakula. Toa msaada kwa wanaohitaji mlo, tekeleza haki katika malipo ya kazi, na saidia familia zinazoishi katika hali ngumu (mst. 25).
Andika kumbukumbu za imani zilizo za kweli. Weka pamoja mambo unayoyashukuru, maombi ambayo bado hayajajibiwa, huzuni na ishara za msaada. Biblia inatoa nafasi kwa hayo yote.
Fanya ibada iwe ya kushirikisha. Kiitikio kifupi cha Zaburi 136 kinatukumbusha kwamba sauti ya waumini wote ina thamani, si sauti za viongozi na waimbaji wachache tu.
Pima ibada kwa matendo. Jiulize: namna tunavyowatendea maskini, watoto, wazee na wageni inaonesha nini kuhusu fadhili za Mungu tunazoziimba (mist. 23–26)?

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini mwandishi wa Zaburi 136 alichagua kurudia tangazo la fadhili za Mungu mara ishirini na sita?
Maneno “upendo mwaminifu,” “rehema” na “uaminifu kwa agano” yanatusaidiaje kuelewa ḥesed?
Kuna uhusiano gani kati ya Mungu Muumba na Mungu aliyewakomboa Israeli?
Ni sehemu gani ya zaburi hii inayokupa swali gumu zaidi, na kwa nini? Tunawezaje kuuliza kwa uaminifu bila kuyaficha maumivu?
Wakristo wanawezaje kusoma masimulizi ya hukumu na vita bila kuyatumia kutetea kisasi na ukatili wa sasa?
Kuna tofauti gani kati ya kumshukuru Mungu kwa kuokolewa na kudai kwamba waaminifu wote hawatapatwa na hasara?
Kwa nini mtajo wa chakula kwa viumbe vyote ni muhimu baada ya simulizi refu la historia ya Israeli?
Ni hatua zipi familia, kikundi au kanisa lako linaweza kuchukua ili sifa zifuatwe na haki na msaada kwa wenye njaa?
Yesu alipowalisha wenye njaa, alituonyesha nini kuhusu upendo wa Mungu unaotenda?
Ni katika sehemu gani ya safari yako unahitaji kukumbuka tena kwamba fadhili za Mungu hazijafikia mwisho?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, wewe ni mwema, na fadhili zako ni za milele. Utufundishe kuyakumbuka matendo yako bila kuyaficha maumivu yaliyopo katika dunia yetu. Tunapobarikiwa, tuepushe na kiburi; tunapopitia hali ngumu, utuokoe na kukata tamaa. Tupe ujasiri wa kupinga udhalimu bila kuwa watu wakatili, mioyo ya kushukuru kwa riziki ya kila siku, na mikono ya kusaidia wenye njaa. Kwa njia ya Yesu Kristo, tufanye kuwa watu ambao maisha yao yanauambia ulimwengu ukweli wa rehema tunazoziimba. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 136 inamalizia kwa sauti ya watu wengi wanaosema kwa pamoja: “Kwa maana fadhili zake ni za milele.” Watu wanatazama nyuma, kuanzia uumbaji mpaka ukombozi, safari ndefu, msaada katika shida, na chakula cha kila siku. Kila kumbukumbu inaambatana na sifa.

Lakini Zaburi 137 inatufikisha kando ya mito ya Babeli. Huko, watu waliotolewa katika nchi yao wameketi na kulia. Wanakumbuka Sayuni, lakini wanashindwa kuimba nyimbo za BWANA katika hali ya kudhalilishwa. Mpito huu una uzito mkubwa. Watu wanaoujua wimbo wa upendo wa milele wanaweza pia kufika mahali ambapo huzuni inafanya wimbo huo kuwa mgumu kuutamka.

Zaburi 136 inatufundisha kile tunachopaswa kukumbuka; Zaburi 137 inaonyesha jinsi kukumbuka kunavyoweza kuumiza wakati jeraha bado ni bichi. Biblia inatupa sauti zote mbili: sifa na kilio, ili imani yetu iwe ya kweli.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Mwanzo 1; Kutoka 2, 7–17; Hesabu 21; Kumbukumbu la Torati 2–3, 8, 10; Zaburi 105–107, 114–115, 135–137, 145; Isaya 41–43; Mathayo 5–6; Luka 4, 9, 14; Yohana 12; Warumi 8, 11–12; 1 Wakorintho 5, 10, 15; Wakolosai 1–2; Ufunuo 21–22.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Tazama hasa uchambuzi wa Zaburi 136 kuhusu ḥesed kama uaminifu wa kudumu, uhusiano wa uumbaji na ukombozi, na riziki ya sasa.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Tazama sehemu “Psalm 136: His Love Has No End,” hasa kuhusu kiitikio cha jumuiya, uaminifu wa agano na utoaji wa riziki kwa viumbe wote.
BibleProject. Book of Psalms: utangulizi wa kifasihi na mada za kilio, sifa, agano, na tumaini la ufalme wa Mungu. https://bibleproject.com/explore/video/psalms/ Tanbihi ya utafiti: Andiko kuu limetolewa kwa tafsiri ya kimaana kwa madhumuni ya uchambuzi; si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri fulani ya Biblia. Mawazo ya wachambuzi yameelezwa kwa muhtasari badala ya kunukuliwa kwa urefu. Muktadha wa awali wa Israeli umetofautishwa na matumizi yake katika usomaji wa Kikristo.

Zaburi 136 — Upendo Unaodumu Katika Kila Hatua ya Safari: Wimbo Mkuu wa Uaminifu wa Mungu