Zaburi 137 — Nyimbo Zinaponyamaza…

Nyimbo zinaponyamaza katika uhamisho, tunawezaje kupeleka huzuni na hasira zetu mbele za Mungu?

Muhtasari

Pembeni ya mito ya Babeli, maumivu ya Sayuni, na sala ya watu wanaotamani haki baada ya kudhalilishwa

Andiko kuu — Zaburi 137:1, 4 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Kando ya mito ya Babeli tuliketi na kulia tulipoikumbuka Sayuni. Tutawezaje kuimba wimbo wa BWANA katika nchi ya ugeni?”

Watu waliokuwa wamezoea kuimba kuhusu fadhili za Mungu sasa wameketi kimya. Vyombo vyao vya muziki vimetundikwa mitini. Waliowateka wanawataka waimbe nyimbo za Sayuni, kana kwamba maumivu yao yanaweza kuwa burudani. Wimbo uliokuwa chanzo cha furaha sasa unawakumbusha hekalu lililobomolewa, mji ulioteketezwa na maisha yaliyovurugwa.

Imani hufanyaje wakati wimbo unaonekana kushindikana? Na mtu aliyefiwa, aliyehamishwa kwa nguvu au aliyedhalilishwa anawezaje kuendelea kumtumaini Mungu bila kujifanya kwamba hakuna kilichotokea?

Zaburi 137 haijibu maswali haya kwa maneno mepesi. Inaanza kwa machozi, inaendelea kwa kiapo cha kutosahau Yerusalemu, kisha inafikia maneno makali ya kutaka kulipiziwa kisasi. Mstari wa mwisho ni wa kutisha, hasa kwa sababu unawataja watoto wachanga. Si sahihi kuuruka kana kwamba haupo; wala si sahihi kuutumia kuhalalisha kuwadhuru watoto au watu wasiohusika na kosa. Tunahitaji kuusikiliza kama sauti ya watu waliojeruhiwa sana, tukipambanua kilio chao na wajibu wa Wakristo wa kutafuta haki bila kuendeleza ukatili.

Baada ya Zaburi 136 kurudia mara ishirini na sita kwamba fadhili za Mungu ni za milele, Zaburi 137 inatuonesha watu ambao, licha ya kuijua kweli hiyo, hawawezi kuimba. Biblia inatupa nafasi ya kusifu na pia ya kulia. Haya si maisha mawili ya imani; ni sauti mbili zinazoweza kutoka katika moyo wa mtu yuleyule.

1.0 Utangulizi

Zaburi 137 ni maombolezo ya jamii ambayo historia yake inahusiana na kuanguka kwa Yerusalemu na uhamisho wa Babeli. Karibu mwaka 587/586 KK, majeshi ya Babeli yaliuteka mji wa Yerusalemu, kuharibu hekalu, na kuwapeleka watu wengi wa Yuda uhamishoni (2 Fal. 25; Yer. 52). Kupotea kwa hekalu hakukuwa kupotea kwa jengo pekee. Kuligusa ibada, utambulisho wa taifa, familia, utawala na namna watu walivyoelewa ahadi za Mungu.

Zaburi imejengwa kwa sehemu tatu. Mistari ya 1–4 inaeleza kilio cha pamoja na aibu ya kulazimishwa kuimba kwa ajili ya watekaji. Mistari ya 5–6 inatoa kiapo cha mtu mmoja kutousahau Yerusalemu. Mistari ya 7–9 inakumbuka makosa ya Edomu na Babeli na kuhitimisha kwa maneno ya kulipiza kisasi yaliyojaa uchungu. Hatupewi taarifa kwamba hali imebadilika, kwamba mateka wameachiliwa, au kwamba hasira imekwisha.

John Goldingay anaieleza zaburi hii kama aina ya pekee ya sala ya jamii: kwanza watu wanasimulia maumivu yao bila kumwambia Mungu moja kwa moja; ni katika mstari wa 7 ndipo jina la BWANA linakuwa sehemu ya ombi lililo wazi. Derek Kidner anaona mwendo wa hisia unaotoka katika huzuni, kupita katika msimamo wa kutokubali kudhalilishwa, hadi kwenye maneno makali ya kutaka hukumu. Mitazamo hii inatusaidia kuona kwamba maombolezo haya si maneno ya watu wasiokuwa na imani, bali ni kilio cha watu ambao imani yao imekumbana na janga halisi.

Hatupaswi kuugeuza mstari wa 9 kuwa maagizo ya Mungu kwa waumini wa leo. Pia hatupaswi kuifanya lugha yake ionekane nyepesi kwa kusema kwamba ni mfano wa kisanaa usiohusisha maisha ya wanadamu. Tunaposoma kwa uaminifu, tunaona uzito wa ukatili uliosababisha maneno hayo, na pia uzito wa kitendo kinachotamaniwa ndani yake. Maandiko mengine, hasa mafundisho ya Yesu kuhusu maadui na msamaha, yatatusaidia kufanya tathmini ya Kikristo (Mt. 5:43–48; Rum. 12:17–21).

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Yerusalemu ilipoanguka, maisha mengi yalianguka pamoja nayo

Kitabu cha Wafalme wa Pili na Maombolezo vinaeleza madhara ya uvamizi na kuanguka kwa Yerusalemu. Watu walikumbwa na njaa, vifo, uharibifu wa makazi, kutengana kwa familia na kuondolewa kwa mamlaka yao ya kisiasa (2 Fal. 24–25; Mao. 1–5). Kwa hiyo, neno uhamisho halielezi tu kuishi mbali na nyumbani. Linaweza kumaanisha kuishi chini ya mamlaka ya waliokuvunja nguvu na kukufanya ujione kwamba historia yako imefutwa.

Mito ya Babeli inaweza kuwa Mto Frati na mifereji mikubwa ya maji iliyotumika katika kilimo na usafiri. Ezekieli alikaa miongoni mwa wahamishwao karibu na mto au mfereji wa Kebari (Eze. 1:1–3; 3:15). Ezra baadaye alikusanya wasafiri karibu na mto Ahava (Ezra 8:21–23). Mifano hiyo inaonesha mazingira yanayowezekana, lakini haituthibitishii mahali halisi ambapo watu wa Zaburi 137 waliketi.

Miti inayotajwa katika mstari wa 2 huweza kuitwa mierebi au mipopla ya Frati. Goldingay anaona uwezekano mkubwa wa miti ya aina ya popla katika mazingira hayo. Tofauti hii ya majina haibadilishi picha kuu: vyombo vya muziki vinaning'inia mahali ambapo vilitarajiwa kutumiwa, na watu waliovimiliki wanalia.

2.2 Zaburi iliandikwa wakati gani?

Tunaweza kuitambua historia inayoizunguka zaburi, lakini si rahisi kuthibitisha tarehe yake ya kuandikwa. Kidner anasisitiza jinsi maelezo yake yalivyo na nguvu, kana kwamba yanatoka katika uzoefu wa moja kwa moja wa uhamisho. Goldingay anaona uwezekano wa maneno hayo kuandikwa au kutumiwa baada ya baadhi ya watu kurudi Yuda, kwa kuwa wasemaji wanakumbuka kuketi pale Babeli.

Pia tukumbuke kwamba Babeli ilipoingia chini ya Waajemi mwaka 539 KK, mji wenyewe haukuharibiwa kabisa. Kwa hiyo, maneno ya adhabu iliyokuwa ikiingojea Babeli hayatoshi kutupa tarehe sahihi. Zaburi inaweza kuwa imeundwa wakati wa uhamisho, baada yake, au ikaendelea kupewa nguvu na kumbukumbu za vizazi vilivyofuata. Badala ya kubuni uhakika, tuisikie kama sauti ya mateso halisi ambayo jamii ya Israeli iliendelea kuyakumbuka.

2.3 Wimbo unaogeuza furaha ya Sayuni kuwa kilio

Zaburi 46, 48, 76 na 84 zinaizungumzia Sayuni kwa lugha ya furaha na utukufu wa Mungu. Zinasherehekea uwepo wake na umuhimu wa mji wake. Katika Zaburi 137, picha hiyo inageuzwa: badala ya watu kwenda Sayuni kwa shangwe, watu wameondolewa Sayuni; badala ya kupiga vyombo vya muziki, wamevitundika; badala ya mataifa kushangaa kazi ya Mungu, watekaji wanawadhihaki watu wa Mungu.

Goldingay anaonesha kwamba Zaburi 137 inachukua lugha ya nyimbo za Sayuni na kuigeuza kuwa maombolezo kuhusu Yerusalemu. Hii inasaidia kuelewa kwa nini swali la kuimba katika nchi ya ugeni lina uzito mkubwa. Watu hawapotezi tu nafasi ya kufanya ibada fulani. Wanahisi kwamba maneno waliyoimba zamani yamepimwa kwa tukio la kutisha na sasa wanahitaji kuyatafakari tena.

Katika mpangilio wa Zaburi, mabadiliko kutoka Zaburi 136 hadi 137 ni makali zaidi. Wimbo mmoja unatukumbusha kwamba fadhili za Mungu hudumu milele; unaofuata unatuuliza jinsi ya kuendelea kukumbuka fadhili hizo huku tukilia kwa sababu ya madhara ambayo bado yanaonekana mbele yetu.

2.4 Sauti za “sisi,” “mimi,” na “BWANA”

Mistari ya kwanza ina maneno ya jamii: tuliketi, tulilia, tulitundika, waliotuteka. Mistari ya 5–6 inabadilika kuwa kiapo cha mimi kutousahau Yerusalemu. Mstari wa 7 unamgeukia BWANA kwa ombi la wazi. Mwisho unasema na Babeli, kana kwamba mji huo ni mtu anayewajibika kwa matendo yake.

Mabadiliko hayo si mapambo ya lugha. Yanaonesha watu wanaojaribu kutafuta namna ya kuzungumza baada ya kusambaratishiwa maisha. Kwanza wanasimulia kilichowapata. Kisha mtu mmoja anafanya uamuzi wa kutokusahau. Hatimaye wanaifikisha kumbukumbu yao mbele za Mungu na kuitaja haki wanayoitamani.

2.5 Edomu na Babeli katika manabii

Edomu ililaumiwa kwa kufurahia msiba wa Yuda na kuchukua nafasi ya kunufaika na kuanguka kwa Yerusalemu (Obadia 10–14; Eze. 25:12–14; 35:5). Maneno makali kuhusu Babeli yana uhusiano na maonyo ya Isaya 13 na Yeremia 50–51. Hivyo, sehemu ya mwisho ya Zaburi 137 haikutokea bila muktadha wa maandiko au historia ya uvamizi.

Lakini kukuta lugha inayofanana katika vitabu vya manabii hakumalizi maswali ya kimaadili. Lazima tusikie pia mateso ya raia, hasa watoto, ambao hujikuta katikati ya vita ambavyo hawakuanzisha. Kueleza chanzo cha maneno ya hasira si sawa na kuidhinisha tendo linalotamaniwa na maneno hayo.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 137:1 — Tuliketi na kulia tulipoikumbuka Sayuni

Maneno ya kwanza yanatuonesha watu walioketi karibu na maji, lakini hawana utulivu moyoni. Mito ya Babeli iliongeza uzalishaji na utajiri wa eneo hilo; hata hivyo, maji mengi hayangeweza kufuta uchungu wa kupoteza Yerusalemu. Watu hawa wanalilia mji ambao umefungamana na ibada yao, historia yao na ahadi za Mungu kwa watu wake.

Neno la Kiebrania linalohusu kukumbuka, zākar, linaweza kuhusisha zaidi ya jambo kupita katika mawazo kwa bahati. Katika muktadha huu, ni kuirudisha Sayuni mbele ya macho ya moyo, kuikumbuka kwa makusudi, hata kama kumbukumbu hiyo inauma. Watu hawa hawakubali kwamba ushindi wa watekaji umefuta thamani ya historia yao.

Katika maisha ya leo, watu walioondolewa makwao kwa sababu ya vita, maafa au ukatili wanaweza kuelewa uzito wa kumbukumbu hizo. Hata aliyeondokewa na mtu wa karibu anajua kwamba maeneo fulani, nyimbo fulani na tarehe fulani vinaweza kurudisha huzuni kwa nguvu. Biblia haimwambii mtu huyu aache kulia ili athibitishe imani yake. Inatupa nafasi ya kusema, “Tuliketi na kulia.”

3.2 Zaburi 137:2 — Vyombo vya muziki vimetundikwa mitini

Vyombo vya muziki havijaangamizwa; vimetundikwa. Hiyo ni picha ya uwezo wa kuimba ambao bado upo, lakini hauwezi kutumika kama zamani. Vyombo vilivyokuwa vikisaidia ibada na furaha sasa vinakuwa alama ya ukimya wa watu walioumizwa.

Pengine hawakuwa na nguvu ya kuimba kwa sababu ya huzuni. Pengine pia walikataa kwa makusudi kufanya nyimbo zao takatifu ziwe burudani ya waliowateka. Mstari unaofuata unatuonesha kwa nini uamuzi wa kutokuimba ungekuwa wa maana. Ukimya wao unaweza kuwa kilio cha ndani na pia msimamo wa kulinda heshima yao.

Hii haimaanishi kwamba nyimbo zote zinakatazwa wakati wa majonzi. Maombolezo mengi katika Biblia yenyewe yana mtindo wa mashairi na wimbo. Kinachoshindikana hapa ni kuimba nyimbo za ushindi wa Sayuni kana kwamba mji haujaharibiwa na watu hawajatekwa. Wimbo unaoimbwa kwa kulazimishwa unaweza kuacha kuwa ushuhuda wa imani na kugeuka chombo cha kudhalilisha waliojeruhiwa.

3.3 Zaburi 137:3 — Waliowateka wanataka burudani

Watekaji waliwaomba waimbe nyimbo za Sayuni na kuonesha furaha. Hili halikuwa ombi la kawaida katika mazingira ya urafiki. Zaburi inawataja watu hao kama wenye kuwadhihaki mateka. Waliokuwa na nguvu wanawataka waliokuwa wamepoteza uhuru wao wawafurahishe kwa kuimba kuhusu mji waliouharibu.

Goldingay anaangalia uwezekano kwamba watekaji walikuwa wakizitaka hasa habari au maneno ya nyimbo hizo. Kama nyimbo zilikuwa zikisema Mungu anailinda Sayuni, wale watekaji wangeweza kuyatumia maneno hayo kuwacheka watu ambao sasa hawakuwa na mji wala hekalu. Hivyo, dhihaka ilikuwa ya kijamii na pia ya kiimani.

Kuna somo kwa huduma ya kichungaji. Watu wanaopitia majonzi hawapaswi kulazimishwa kutoa ushuhuda unaosisimua, kuimba kwa shangwe au kusimulia jinsi walivyoshinda maumivu kabla hawajapata nafasi ya kuomboleza. Kanisa lenye huruma husikiliza kwanza. Haligeuzi majeraha ya watu kuwa burudani ya hadhira.

3.4 Zaburi 137:4 — Tutaimbaje wimbo wa BWANA katika nchi ya ugeni?

Swali hili halimaanishi kwamba Mungu anaishi Yerusalemu pekee na hawezi kuwepo Babeli. Biblia yenyewe inamwonesha Mungu akimtokea Ezekieli akiwa uhamishoni (Eze. 1). Tatizo ni kwamba nyimbo za Sayuni zilisherehekea uwepo, ukuu na ulinzi wa Mungu kwa mji ambao sasa umeangushwa. Kwa waimbaji waliojeruhiwa, kuzisema nyimbo hizo kwa kulazimishwa kungeonekana kama kutangaza jambo ambalo hali yao haikuweza kulielewa.

Kidner anaona katika swali hili ujasiri wa kukataa kudhalilishwa. Goldingay anasisitiza pia kina cha tatizo la kiimani: watu wanashindwa kuunganisha walichokuwa wakimwimbia Mungu na maafa yanayowakabili sasa. Hakuna jibu rahisi linalotolewa katika mstari huu.

Hata leo, mtu anaweza kushindwa kuimba baada ya kufiwa, kusalitiwa au kupata habari ya ukatili mkubwa. Wakati mwingine wengine wanaweza kumuimbia wakati yeye amekaa kimya. Ibada ya kweli haina kipimo kimoja cha sauti. Kuna siku za kusifu kwa nguvu, na kuna siku za kukaa mbele za Mungu bila wimbo wowote.

3.5 Zaburi 137:5 — Nikikusahau, Yerusalemu, mkono wangu wa kuume na usahau

Sauti inabadilika kutoka “sisi” kwenda “mimi.” Mtu mmoja anaapa kwamba hataruhusu kumbukumbu ya Yerusalemu kufutika. Anaweka hata uwezo wa mkono wake wa kuume katika kiapo hicho. Lugha ya Kiebrania haielezi kwa uwazi kitu kinachopaswa kusahauliwa na mkono. Tafsiri nyingi zinaongeza wazo la kusahau ustadi wa kucheza chombo cha muziki. Hilo linaeleweka kwa sababu vyombo vimetajwa katika mstari wa 2, lakini bado ni ufafanuzi wa maana, si maneno yote yaliyoandikwa wazi katika mstari.

Kuukumbuka Yerusalemu hakumaanishi kudai kwamba mambo yote yaliyokuwa yakifanywa katika mji huo yalikuwa mema. Manabii kama Isaya na Yeremia waliukemea mji kwa ukosefu wa haki na uaminifu (Isa. 1:21–23; Yer. 7:1–11). Kumbukumbu ya kweli ina nafasi ya kupenda nchi au jamii yako na wakati huohuo kukiri makosa yake.

Katika maisha yetu, kuna tofauti kati ya kupenda historia na kuitukuza bila kuichunguza. Tunaweza kukumbuka jumuiya iliyotulea katika imani, familia iliyotujenga, au nchi tuliyozaliwa, huku tukikataa kuficha maovu yaliyowahi kutokea humo. Kumbukumbu inayomheshimu Mungu inalinda ukweli na heshima ya watu.

3.6 Zaburi 137:6 — Ulimi unyamaze ikiwa Yerusalemu itasahauliwa

Sasa kiapo kinahusisha ulimi, kama kilivyohusisha mkono. Ikiwa mwimbaji ataiacha kumbukumbu ya Yerusalemu, basi ulimi wake ushikane na kaakaa, asiweze kuzungumza au kuimba. Mkono na ulimi ni vyombo viwili vya mwanamuziki. Kwa hiyo, kiapo chake ni kikali: afadhali uwezo wangu wa kuimba uishe kuliko niisahau Sayuni.

Mstari huo unatamka kwamba Yerusalemu ni furaha yake kuu. Hili linashangaza, kwa kuwa kuikumbuka Sayuni ndiko kumemfanya alie. Anachomaanisha si kwamba kila kumbukumbu inaleta hisia nzuri. Kuna mambo ambayo tunayaona kuwa ya thamani zaidi hata pale tunapoyalilia. Furaha inayotajwa hapa ina mizizi katika uaminifu kwa Mungu na makusudi yake, si katika raha ya wakati huo.

Lakini Wakristo wanapaswa kuwa waangalifu wasitumie kiapo hiki kuhalalisha kila hatua ya dola yoyote ya leo au kuyapuuza mateso ya watu wa mataifa mengine. Kuiheshimu historia ya Israeli hakumaanishi kuacha kuwahurumia wengine. Uaminifu kwa Mungu haupaswi kugeuzwa kuwa kibali cha udhalimu wa kisiasa au kikabila.

3.7 Zaburi 137:7 — BWANA, ukumbuke yale yaliyofanywa na Edomu

Hapa kwa mara ya kwanza tunasikia ombi linaloelekezwa waziwazi kwa BWANA. Waombaji wanamtaka Mungu akumbuke namna Waedomu walivyofurahia na kuhimiza kuanguka kwa Yerusalemu. Wanawataja kama watu waliotamani mji ubomolewe hadi misingi yake. Kauli hii ina uhusiano wa karibu na malalamiko dhidi ya Edomu katika Obadia 10–14 na Ezekieli 25:12–14.

Uadui huo ulikuwa mchungu zaidi kwa sababu Israeli na Edomu walihusishwa kihistoria na Yakobo na Esau (Mwa. 25:19–26). Ndani ya kumbukumbu ya Israeli, Waedomu hawakuwa wageni wasiowahi kusikika; walikuwa majirani wenye uhusiano wa zamani. Mtu wa karibu anaposhangilia msiba wako, maumivu yake huwa tofauti na tishio la mtu usiyemjua.

Ombi ni hili: “BWANA, ukumbuke.” Mungu anapokumbuka katika lugha ya Biblia, si kwamba alikuwa amesahau taarifa fulani. Ni kumwelekezea mtu au jambo uangalizi wake wenye matokeo. Kidner anaonesha namna maneno haya yanavyofanana na kuwasilisha shauri mbele ya hakimu. Goldingay anasisitiza kwamba hili ndilo ombi pekee lililo wazi katika zaburi. Walioumizwa hawatoi mpango wao wa kumshambulia Edomu; wanampelekea Mungu taarifa ya uovu uliotendeka.

3.8 Zaburi 137:8 — Ee binti Babeli, utafikiwa na hukumu

Babeli inaitwa “binti,” lugha inayouonesha mji kama mtu anayeweza kusemeshwa. Sasa waombaji wanazungumza kuhusu Babeli yenyewe: wanasema kwamba italipiziwa kwa yale ilivyowatendea watu wa Yuda. Hapa maumivu yao yanageuka kuwa matarajio ya kwamba mamlaka ya mnyanyasaji hayatadumu milele.

Maelezo haya yana uhusiano na unabii wa Yeremia 50–51 na Isaya 13 kuhusu kuanguka kwa Babeli. Lakini si sahihi kutumia mstari huu pekee kuthibitisha tarehe ya zaburi, kwa sababu Waajemi walipoitwaa Babeli mwaka 539 KK, mji huo haukuharibiwa kabisa. Picha ya mji unaongojea uharibifu inaweza kuendelea kutumika hata baada ya mabadiliko ya utawala.

Mstari huu pia unauliza swali linalohusu jamii nyingi: watu waliojeruhiwa wanawezaje kutafuta haki pale wenye nguvu wanapodhibiti vyombo vya kutoa hukumu? Wanaweza kuwa na hofu kwamba uovu wao utasahaulika. Zaburi inakataa wazo kwamba nguvu za kisiasa ndizo kipimo cha haki. Lakini mstari unaofuata unatuonesha jinsi kiu ya haki inaweza pia kufikia tamaa ya kisasi inayotisha.

3.9 Zaburi 137:9 — Maneno ya kutisha kuhusu watoto wachanga

Mstari wa mwisho unamtangaza mwenye bahati mtu ambaye angewanasa watoto wachanga wa Babeli na kuwaua kwa kuwapiga kwenye mwamba. Huo ndio uzito wa picha iliyotumika. Si maneno ya kuficha ushindi wa kawaida; wala si agizo la Mungu kwa Wakristo kuwadhuru watoto. Watoto hawapaswi kubeba adhabu ya maovu ya wafalme, wanajeshi au watu wazima. Maisha yao yana thamani hata wanapozaliwa katika jamii iliyowahi kufanya ukatili.

Kauli hii inakumbusha vitendo vya kikatili vilivyohusishwa na vita katika ulimwengu wa kale pamoja na maonyo makali kuhusu anguko la Babeli (Isa. 13:16; linganisha 2 Fal. 8:12; Nah. 3:10). Watu waliovamiwa wanawazia adui yao akipata kile ambacho ushindi wa majeshi ulikuwa unaweza kuwaletea waliotekwa. Hapa ndipo uchungu wao unapopatikana katika hali yake ya kutisha zaidi.

Kidner anaeleza kwamba kilio hiki kinatoka katika mazingira ya kutaka adhabu inayolingana na uovu uliotendwa. Anatusihi tusikipunguze kuwa kanuni isiyo na hisia, kwa sababu maandiko yanatuonesha jeraha la kweli la wanadamu. Goldingay anaunganisha lugha yake na matamko ya hukumu ya manabii, akiona pia maana ya kupeleka mbele za Mungu hasira ambayo mwathiriwa hana namna nyingine ya kuishughulikia.

Hata hivyo, kuelewa kwa nini watu wamefikia maneno haya si kuidhinisha ukatili unaotajwa. Maumivu ya kutendewa uovu yanaweza kumfanya mtu atake kuona hata wasio na hatia wakiadhibiwa. Zaburi inahifadhi sauti hiyo bila kuipamba. Lakini ukweli kwamba jambo limeandikwa ndani ya sala ya Biblia haugeuzi kila tamanio la mwombaji kuwa kanuni ya maisha ya Wakristo.

Yesu anawaita wafuasi wake kuwapenda maadui na kuwaombea wanaowatesa (Mt. 5:43–48). Paulo anakataza kulipa ubaya kwa ubaya na anafundisha kuiacha hukumu ya mwisho mikononi mwa Mungu (Rum. 12:17–21). Haya si maagizo ya kuficha uhalifu. Tunapaswa kuwaokoa walio hatarini, kulinda watoto, kutafuta ukweli wa matukio, na kudai uwajibikaji wenye haki. Mstari wa 9 unatupa sababu mbili za kuhuzunika: ukatili ambao watu wa Yuda waliupitia, na ukatili ambao maumivu yao yanawafanya wautamani kwa wengine.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Machozi yana nafasi katika ibada ya kweli

Zaburi 136 inarudia kwamba fadhili za Mungu ni za milele; Zaburi 137 inaanza kwa watu waliokaa chini wakilia. Mpangilio huu unatufundisha kwamba kushuhudia uaminifu wa Mungu hakumaanishi kwamba kila ukurasa wa maisha yetu utakuwa wa furaha. Tunaweza kujua ahadi zake na bado tukawa na maswali. Tunaweza kumwamini na bado tukakosa nguvu ya kuimba.

Kanisa linapodai kila mshiriki aoneshe uso wenye furaha kila wakati, linaweza kuwaacha wanaoteseka wakijiona hawana nafasi ndani ya jumuiya ya imani. Maandiko yanatufundisha kulia pamoja na wanaolia (Rum. 12:15). Marafiki wa Ayubu walifanya jambo jema walipoketi naye kimya kabla hawajaanza kutoa maelezo (Ayu. 2:11–13). Kuna nyakati ambapo uwepo wenye huruma ni msaada mkubwa kuliko hotuba yenye majibu mengi.

4.2 Mungu hakuishia ndani ya hekalu lililoharibiwa

Watu wa Zaburi 137 walishindwa kuimba nyimbo za Sayuni katika nchi ya ugeni. Hata hivyo, tunaposoma historia pana ya Biblia, tunaona Mungu akimtokea Ezekieli akiwa Babeli (Eze. 1). Yeremia aliwaagiza wahamishwao kujenga maisha na kuutafuta ustawi wa mji walimoishi, huku wakiendelea kutegemea ahadi za Mungu kuhusu wakati ujao (Yer. 29:4–14).

Hii haimaanishi kwamba maumivu yao hayakuwa halisi au kwamba walipaswa kuacha kuiombolezea Yerusalemu. Inamaanisha kwamba Mungu aliweza kuwafikia hata mahali ambapo walijiona wamenyang'anywa kila kitu. Mungu anaweza kuwa karibu na mtu aliyepoteza makazi, kazi, heshima au mahali pake pa ibada.

Lakini tusikimbilie kumwambia mwenye jeraha kwamba tunajua hasa kwa nini Mungu ameruhusu jambo fulani. Tunaweza kutangaza uwepo wa Mungu bila kujidai kuelewa siri zote za mateso ya mtu mwingine.

4.3 Kumbukumbu ya kweli husaidia kuishi kwa uwajibikaji

Kuwakumbuka waliokufa, waliopoteza makazi na waliotendewa ukatili ni njia ya kulinda utu wao. Waliopata nguvu za kulazimisha wengine kuhama wanaweza kupora mali na majengo, lakini hawawezi kuamua kwamba historia ya walioumizwa haina maana. Kwa hiyo, kiapo cha kutousahau Yerusalemu ni tendo la kusimama upande wa ukweli.

Hata hivyo, kumbukumbu inaweza kujenga au kuharibu. Inaweza kusaidia jamii kujifunza kutokana na makosa, kutafuta fidia na kujenga mifumo bora ya kulinda walio hatarini. Inaweza pia kugeuka hadithi ya kuwafundisha watoto kuchukia watu wote wa kundi jingine. Kumkumbuka Mungu kwa uaminifu kunahitaji tueleze yaliyotokea bila kubuni uongo, lakini pia bila kuwapa vizazi vijavyo urithi wa kisasi.

4.4 Hasira ya haki si sawa na kisasi

Kuchukizwa na mauaji, unyanyasaji au udhalilishaji kunaweza kuwa mwitikio wa maadili ulio sahihi. Mtu ambaye hajali maumivu ya wengine si lazima awe na amani ya kiroho; huenda amepoteza huruma. Lakini hasira inaweza kuvuka mpaka: mtu anayehitaji uwajibikaji anaweza kuanza kutamani watu wasio na hatia waumizwe ili yeye ajisikie amelipiziwa.

Haki inatafuta ukweli, usalama wa waathiriwa, kurekebishwa kwa madhara kadiri inavyowezekana na uwajibikaji wa waliohusika. Kisasi kinajaribu kuyatibu majeraha yetu kwa kusababisha majeraha mapya. Zaburi 137 inatuonesha jinsi mambo hayo yanavyoweza kukaribiana katika moyo ulioumia. Biblia kwa upana wake inatuzuia kuwapa watu adhabu kwa makosa ya wengine (Kum. 24:16; Eze. 18:20) na inatuita tusijilipizie kisasi (Rum. 12:19–21).

4.5 Kilio cha waliodhulumiwa kisigeuzwe silaha dhidi ya wengine

Goldingay anakumbusha kwamba katika baadhi ya jamii, ikiwamo makanisa ya Kiafrika yaliyozoea kukabili vitisho na udhalimu, zaburi za kuomba hukumu zinaweza kusikika kama sala za kuomba ulinzi. Hilo linatufundisha kuwasikiliza watu wanaoishi katika mazingira ya hatari badala ya kuwahukumu kutoka katika usalama wetu. Wakati mwingine kile kinachoonekana kuwa lugha kali kwetu ni kilio cha mtu aliyekosa msaada wa kujitetea.

Lakini hakuna ruhusa ya kutumia zaburi hizi kuhamasisha ukatili dhidi ya kabila, dini, chama cha siasa au familia ya mtu tunayemwona kuwa adui. Kuomba Mungu alinde walio hatarini hakumaanishi kwamba tunaweza kuwadhuru watoto wa waliofanya uovu. Wajibu wa Wakristo ni kulinda wasiokuwa na nguvu na kutafuta haki kwa njia zenye ukweli, uwajibikaji na heshima ya maisha ya wanadamu.

4.6 Mwisho ambao haujafungwa

Zaburi 137 haihitimishi kwa kusema kwamba Babeli imeomba msamaha, Edomu imetubu, au kwamba Yerusalemu imerejea katika hali yake ya zamani. Inaishia katika lugha inayotuumiza kuisikia. Huo ni ukweli wa kisanaa na wa kiroho unaostahili kuheshimiwa. Baadhi ya majeraha yanaendelea kuwepo hata baada ya sala kusema maneno yake ya mwisho.

Tunaposoma zaburi hii katika Biblia nzima, tunaweza kutumaini kwamba Mungu ataweka mambo sawa. Lakini hatuna mamlaka ya kujifanya kwamba matamanio yetu ya hasira ndiyo yatakayokuwa namna ya mwisho ya hukumu yake. Imani inaweza kusubiri haki ya Mungu bila kufanya ukatili kuwa jibu letu.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kwanza tuisikie historia ya Israeli yenyewe

Zaburi 137 ni sauti ya watu wa Yuda waliojeruhiwa na kuanguka kwa Yerusalemu. Kabla hatujaigeuza kuwa mfano wa matatizo yetu binafsi, tunapaswa kuheshimu simulizi hilo la kihistoria. Wakristo hawapaswi kuifuta huzuni ya Israeli au kuichukulia kana kwamba ilikuwa hatua isiyo na thamani mpaka kanisa lilipojitokeza. Paulo anatukumbusha umuhimu wa ahadi na historia ya Israeli katika simulizi la Mungu (Rum. 9:4–5; 11:17–24).

Tukitambua maumivu hayo halisi, ndipo tunaweza kuuliza jinsi zaburi inavyotusaidia kuelewa uhamisho, ibada, ukatili na tumaini katika mazingira mengine. Kutumia maandiko kwa hekima si kuifuta maana yake ya kwanza; ni kujifunza kutoka kwake kwa uangalifu.

5.2 Yesu anayelia pamoja na walioumia

Yesu mwenyewe aliulilia mji wa Yerusalemu (Luka 19:41–44). Alilia katika mazingira ya kifo cha Lazaro (Yoh. 11:33–36), na msalabani alitamka maneno ya Zaburi 22 kuhusu kuachwa (Marko 15:34). Kwa hiyo, maisha yake hayatoi picha ya imani inayokataa machozi. Yesu anakabiliana na maumivu ya wanadamu badala ya kuyafunika kwa maneno matamu.

Kilio chake juu ya Yerusalemu kinatukumbusha pia kwamba mji uliokuwa wa thamani katika Zaburi 137 uliendelea kuwa na maana katika simulizi la Yesu. Lakini upendo wake kwa Yerusalemu uliandamana na maonyo dhidi ya udhalimu na huzuni juu ya hatari iliyokuwa inaikabili jamii.

5.3 Upendo kwa adui haumaanishi kuhalalisha uovu

Katika Mathayo 5:43–48, Yesu anawaita wafuasi wake kuwapenda maadui na kuwaombea wanaowatesa. Haya ni mafundisho yanayotupinga tunapojikuta tukitaka hata watoto wa adui wetu waumizwe. Lakini kumpenda adui hakumaanishi kumwacha aendelee kuwadhuru wengine bila kuulizwa maswali au kuwajibishwa.

Yesu mwenyewe alikemea unafiki, unyonyaji na upotovu. Vivyo hivyo, wafuasi wake wanapaswa kusema ukweli, kuwasaidia waathiriwa na kupinga ukatili. Paulo anaweka mpaka ulio wazi: tusilipe ubaya kwa ubaya, bali tuuache ulipizaji kisasi mikononi mwa Mungu na tuushinde ubaya kwa wema (Rum. 12:17–21). Huo ni mwaliko wa kubadilisha namna tunavyotenda hata wakati hisia zetu bado zina maumivu.

5.4 Babeli kama mfano wa nguvu dhalimu katika Ufunuo

Kitabu cha Ufunuo kinatumia jina “Babeli” kwa lugha ya ishara kuzungumzia mfumo wa kifalme au wa dola unaojijenga kwa kiburi, unyonyaji na damu ya watu wengine (Ufu. 17–18). Hii ni hatua nyingine ya usomaji ndani ya Biblia, si maana ya moja kwa moja ya kwanza ya Zaburi 137. Hatupaswi kuigeuza ishara hiyo kuwa njia ya kuwataja watu wa taifa fulani la leo kama watu waliozaliwa ili wahukumiwe.

Ufunuo pia unatoa nafasi kwa kilio cha mashahidi wanaouliza Mungu, “Hata lini?” wakisubiri haki (Ufu. 6:9–11). Lakini matumaini yake ya mwisho ni mbingu na nchi mpya, ambapo maombolezo, kilio na mauti havitakuwa na neno la mwisho (Ufu. 21:1–5). Huo ndio upeo wa tumaini la Kikristo: uovu utakabiliwa bila kupewa haki ya kutawala milele.

5.5 Msalaba, ufufuo na mwisho wa kisasi

Katika msalaba wa Yesu, Wakristo wanamwona Mwenye Haki akiteseka chini ya ukatili wa wanadamu. Katika ufufuo wake, wanatangaza kwamba nguvu za mauti hazitakuwa na mamlaka ya mwisho (Mdo. 2:23–24; 1 Kor. 15:20–28). Hii haimaanishi kwamba maumivu ya watu wa Yuda yalikuwa madogo. Inamaanisha kwamba tumaini la Mungu katika Kristo haliishii kwenye kurudisha ukatili uleule kwa watu wengine.

Hukumu ya Mungu ni jambo zito; hata hivyo, mwisho wa simulizi la Kikristo si kizazi kimoja cha watoto kulipiziwa kisasi kwa kizazi kingine. Ni uumbaji mpya, haki na maisha yanayoweza kuendelea bila hofu ya vita. Zaburi 137 yenyewe haitoi maelezo hayo yote. Tunafikia tumaini hilo kwa kusoma zaburi pamoja na ushuhuda mpana wa Biblia, bila kujifanya kwamba mstari wake wa mwisho umeacha kuwa mgumu.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Wape wanaolia nafasi ya kuomboleza. Usimdai mtu aliyefiwa au aliyedhulumiwa aoneshe furaha ili kuthibitisha kwamba ana imani (mist. 1–2).
Usitumie maumivu ya wengine kama burudani. Kuimba, kutoa ushuhuda na kueleza safari ya kupona vinapaswa kuwa matendo ya hiari yenye heshima, si matakwa ya hadhira (mst. 3).
Kaa karibu na anayeteseka. Sikiliza, toa msaada wa vitendo na ujiepushe na maelezo ya haraka kuhusu kwa nini Mungu ameruhusu janga fulani (mst. 1; Ayu. 2:13).
Tunza kumbukumbu kwa uaminifu. Hifadhi historia ya familia, kanisa au jamii bila kuficha maovu au kutunga mambo yanayoongeza chuki (mist. 5–6).
Tofautisha kuipenda jamii na kuitukuza bila kuikosoa. Upendo wa kweli unaweza kukiri makosa na kufanya kazi ya kuyasahihisha (Yer. 7:1–11).
Zungumza na Mungu kuhusu hasira zako. Usizifiche katika sala, lakini usizifanye kuwa sababu ya kufanya maamuzi ya ukatili (mist. 7–9).
Tafuta uwajibikaji, si kisasi. Waunge mkono waathiriwa wa uhalifu na njia za haki zinazowalinda watu wasiohusika na makosa (mist. 8–9).
Walinde watoto wa kila jamii. Mtoto hapaswi kubeba adhabu ya uovu wa wazazi, watawala au kikundi alichozaliwa ndani yake (mst. 9; Eze. 18:20).
Kataa matumizi mabaya ya Biblia. Usiunge mkono mahubiri yanayotumia maneno ya hukumu kuwachochea watu kufanya mashambulizi au kuwachukia wengine (Mt. 5:44).
Wasaidie waliohamishwa kwa nguvu. Kwa uwezo wako, changia chakula, makazi, usikivu na usaidizi wa vitendo kwa wakimbizi na watu waliopoteza makwao (Kum. 10:18–19).
Jifunze kumwabudu Mungu hata katika ukimya. Ibada inaweza kuwa na maombi ya maombolezo, kusoma maandiko na kuwa pamoja kwa utulivu, si nyimbo za shangwe pekee (mist. 1–4).
Shikilia tumaini lisiloificha hali ya sasa. Mungu anaahidi kufanya mambo yote kuwa mapya, lakini hatuhitaji kujifanya kwamba majeraha yote yamepona leo (Ufu. 21:1–5).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini mabadiliko kutoka sifa za Zaburi 136 kwenda machozi ya Zaburi 137 ni muhimu kwa uelewa wetu wa ibada?
Kwa nini kuiwazia Sayuni kulileta huzuni, ilhali nyimbo nyingine ziliisifu kama mahali pa furaha?
Kuna tofauti gani kati ya kumwomba mtu aimbe kwa hiari na kumlazimisha aimbe ili kumdhalilisha?
Ukimya unaweza kuwa ishara ya huzuni na pia msimamo wa kulinda heshima kwa namna gani?
Mabadiliko kutoka “sisi” kwenda “mimi” kisha “BWANA” yanatuonesha nini kuhusu safari ya maombolezo?
Kwa nini tendo la Edomu katika mstari wa 7 lilikuwa na uchungu wa pekee kwa watu wa Yuda?
Tunawezaje kuusikiliza mstari wa 9 kwa uaminifu bila kuhalalisha kuwadhuru watoto?
Kuna tofauti gani kati ya kutafuta haki na kutafuta kisasi? Toa mfano unaoeleweka katika jamii yako.
Machozi ya Yesu juu ya Yerusalemu na mafundisho yake kuhusu maadui yanatuelekezaje katika kuisoma zaburi hii?
Kanisa lako linawezaje kuwa mahali salama kwa watu wanaobeba majeraha ya unyanyasaji, uhamisho au msiba?
Tunawezaje kuwafundisha watoto ukweli kuhusu mateso ya zamani bila kuwapa jukumu la kuwachukia watu wa leo?
Zaburi kuishia bila kutatua kila jambo kunatufundisha nini kuhusu sala ya mtu ambaye bado anasubiri haki?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, wewe unazisikia nyimbo zetu na pia ukimya wetu tunaposhindwa kuimba. Wakumbuke waliofukuzwa makwao, waliodhihakiwa katika udhaifu wao, na wanaoishi na majeraha ambayo bado hayajapona. Utupe ujasiri wa kuusema ukweli kuhusu udhalimu bila kugeuka kuwa wakatili. Pokea hasira zetu na utufundishe kuitofautisha haki na kisasi. Walinde watoto, familia na wote wasio na uwezo wa kujitetea. Wasaidie wanaotafuta ukweli na uwajibikaji wenye haki. Katika Yesu Kristo, tufundishe kuwapenda hata maadui wetu bila kuhalalisha maovu yao, na kutumaini siku ambayo machozi na mauti hayatakuwa na neno la mwisho. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 137 inaishia bila kutuambia kwamba wahamishwao wamerudi nyumbani, kwamba watekaji wameomba msamaha, au kwamba hasira ya watu wa Yuda imetulia. Vyombo vya muziki bado tunavikumbuka vikiwa vimetundikwa mitini. Maneno ya mwisho yanaonesha kwamba uonevu unaweza kuacha majeraha si katika maisha ya watu pekee, bali pia katika namna wanavyowaza kuhusu haki na adhabu.

Kisha Zaburi 138 inaanza kwa shukrani ya moyo wote kwa BWANA. Hii haimaanishi kwamba kila swali la Zaburi 137 limepata jibu au kwamba maumivu ya uhamisho yalikuwa madogo. Mpangilio wa zaburi hizi unatupa nafasi ya kusikia sauti mbili: wimbo uliositishwa na mateso, na wimbo unaorudi kwa sababu ya kukumbuka fadhili na uaminifu wa Mungu.

Safari ya imani inahitaji zote mbili. Kuna wakati wa kusema, “Tutaimbaje?” na wakati mwingine wa kusema, “Nitakushukuru kwa moyo wangu wote.” Mungu anaweza kuisikiliza mioyo yetu katika nyakati zote mbili.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko ya Biblia: Mwanzo 25; Kumbukumbu la Torati 10, 23–24; 2 Wafalme 24–25; Ezra 8; Nehemia 1; Zaburi 22, 42, 46, 48, 76, 84, 126, 132–138; Isaya 1, 13, 40, 52; Yeremia 7, 29, 50–52; Maombolezo 1–5; Ezekieli 1, 3, 18, 25, 35; Obadia 10–14; Mathayo 5; Marko 15; Luka 6, 19; Yohana 11; Warumi 9, 11–12; 1 Wakorintho 15; Ufunuo 6, 17–18, 21–22.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Tazama uchambuzi wa “Psalm 137: Being Mindful of Jerusalem,” hasa maswali ya tarehe ya zaburi, nyimbo za Sayuni, kukumbuka Yerusalemu, na kulia mbele ya Mungu kwa sababu ya dhuluma.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Tazama “Psalm 137: By the Waters of Babylon,” kuhusu huzuni, msimamo wa kutokubali kudhalilishwa, maombi ya hukumu na mwitikio wa Kikristo.
BibleProject. Book of Psalms: muhtasari wa kifasihi na kitheolojia kuhusu maombolezo, sifa, agano na tumaini la ufalme wa Mungu. https://bibleproject.com/explore/video/psalms/ Tanbihi ya uchambuzi: Andiko kuu hapo juu ni tafsiri ya kimaana, si nukuu inayodai kuwa imetoka katika toleo fulani maalumu la Biblia. Maana ya kihistoria ya zaburi, mitazamo ya wachambuzi na matumizi ya Kikristo yametofautishwa. Maneno ya ukatili katika Zaburi 137:9 yamechambuliwa kama sehemu ya maandiko, si kuidhinishwa kama maagizo ya kutenda.

Zaburi 137 — Nyimbo Zinaponyamaza: Uhamisho, Kumbukumbu na Kilio cha Haki