Zaburi 138 — Sifa Zinaporejea: Mungu Mkuu…

Mungu anayewaona wanyenyekevu anaturudishiaje ujasiri wa kusifu na kuendelea kuomba?

Muhtasari

Shukrani za moyo wote, ujasiri unaozaliwa katika sala, ushuhuda mbele ya wafalme, na tumaini kwamba Mungu hataviacha kazi za mikono yake

Andiko kuu — Zaburi 138:6, 8 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Ingawa BWANA ametukuka, anawaona walio wanyenyekevu. ... BWANA atakamilisha alichokianza kwa ajili yangu. Fadhili zako, BWANA, ni za milele; usiziache kazi za mikono yako.”

Zaburi 137 inaishia katika majonzi ya watu waliohamishwa kutoka kwao. Vinubi vimetundikwa kandokando ya mito ya Babeli; waliojeruhiwa wanauliza wataimbaje wimbo wa BWANA katika nchi ya ugeni. Lakini Zaburi 138 inafunguka kwa sauti inayoweza kusema, “Nitakushukuru kwa moyo wangu wote.” Hatuambiwi kwamba machozi yote ya Zaburi iliyotangulia yamekauka. Wala hatuambiwi kwamba hatari zote zimeondoka. Mtu anayemsifu Mungu hapa bado anakabiliwa na maadui na anamalizia sala kwa ombi la kutotelekezwa.

Ndiyo maana Zaburi hii ina nguvu kwa maisha halisi. Shukrani haiji kwa sababu dunia imekuwa kamilifu. Inakuja kwa sababu mwabudu amegundua kwamba, hata katika dunia yenye majeraha, Mungu bado ni mwaminifu.

Tena kuna jambo la kushangaza. Mtunga Zaburi anaahidi kumsifu BWANA mbele ya “miungu,” anawazia wafalme wa dunia wakitambua matendo yake, halafu anatamka kwamba Mungu aliye juu kabisa huwaona watu walio chini. Katika mtazamo huu, ukuu wa Mungu haujidhihirishi kwa nguvu pekee. Unajidhihirisha pia kwa kumtambua yule ambaye wenye mamlaka wanaweza kumpuuza.

Sifa zinawezaje kurudi baada ya kipindi cha maumivu? Jibu la Mungu linaweza kuwa nini wakati hali ngumu bado haijabadilika? Na kwa nini Zaburi ya shukrani inaishia kwa ombi jingine? Zaburi 138 inatualika kutembea ndani ya maswali haya.

1.0 Utangulizi

Zaburi 138 ni wimbo wa shukrani unaohusishwa na Daudi katika kichwa chake. Mwimbaji anamshukuru BWANA kwa kujibu sala yake, anatamani hata wafalme wa dunia wajifunze njia za Mungu, kisha anaonesha tumaini kwamba msaada wa Mungu utaendelea katika dhiki zitakazokuja. Hata hivyo, maneno yake ya mwisho ni ombi: “Usiziache kazi za mikono yako” (mst. 8). Uhakika wa imani hauondoi utegemezi wa kila siku.

Zaburi hii ina mikondo mitatu. Katika mistari 1–3, mwabudu anamshukuru Mungu kwa moyo wote, akikumbuka fadhili, uaminifu na nguvu alizopewa alipoomba. Katika mistari 4–6, ushuhuda wa mtu mmoja unapanuka na kuwahusu wafalme wa dunia. Wanapaswa kutambua utukufu wa Mungu ambaye yuko juu lakini anawajali walio wanyenyekevu. Katika mistari 7–8, mwimbaji anarudi katika hali yake binafsi: anajua kwamba atapita katikati ya dhiki, lakini anakumbuka mkono wa Mungu unaookoa.

Derek Kidner anajadili Zaburi hii chini ya wazo la wema wa Mungu unaopita vipimo vyetu. Anaona ujasiri wa kusifu hadharani ukienda sambamba na unyenyekevu wa kuinama mbele za BWANA. John Goldingay anabainisha makundi matatu yanayojitokeza katika wimbo huu: miungu, wafalme na maadui. Uwepo wao unatukumbusha kwamba shukrani si hisia ya faragha pekee; ni ushuhuda juu ya mamlaka ya Mungu katika dunia yenye ushindani wa nguvu na utiifu.

Tukiisoma mara baada ya Zaburi 137, hatupaswi kuifanya kuwa amri kwa wenye huzuni waache kulia. Biblia imehifadhi kilio cha watu wasioweza kuimba na shukrani za mtu aliyesaidiwa. Kanisa lenye afya ya kiroho linahitaji kusikiliza sauti zote mbili. Wengine wanaweza kuwa tayari kuimba. Wengine wanahitaji mtu aketi nao kimya. Wote wawili wana nafasi mbele za Mungu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Kichwa kinachomhusisha Daudi na swali la tarehe

Kichwa cha Zaburi kinamhusisha na Daudi. Zaburi 138–145 ni mkusanyiko wa mwisho wa Zaburi zenye vichwa vya Kidaudi kabla ya nyimbo za mwisho za sifa (Zab. 146–150). Uhusiano huu unatualika kukumbuka maisha ya Daudi: sala zake alipokuwa hatarini, safari yake katika uongozi, makosa yake na utegemezi wake kwa rehema za Mungu (1 Sam. 23–26; 2 Sam. 5).

Lakini Zaburi yenyewe haimtaji adui fulani, vita fulani, wala mwaka wa tukio. Kwa hiyo, si sahihi kusema kwa uhakika kwamba iliandikwa Daudi alipokimbia Sauli au aliposhinda vita fulani. Goldingay anaona kwamba kutajwa kwa wafalme kunaweza kuashiria mwimbaji mwenye nafasi ya kifalme au kiutawala, ingawa mtu wa kawaida na kusanyiko la waabudu wangeweza pia kuitumia.

Baadhi ya nakala za kale za tafsiri ya Kigiriki zinahusisha wimbo huu na Zekaria, jambo linaloonesha namna wasomaji wa baadaye walivyoweza kuuhusisha na maisha baada ya uhamisho. Huo si ushahidi wa kutosha wa kuamua mwandishi au tarehe. Ni busara kuutambua uwezekano wa asili ya kifalme na wakati huo huo kusikia sauti inayoweza kutumiwa na watu wa Mungu katika vizazi mbalimbali.

2.2 Shukrani zinazokumbuka hatari

Zaburi za shukrani mara nyingi zinajenga simulizi: mtu alipatwa na dhiki, akamwomba Mungu, akasaidiwa, ndipo akarejea na sifa mbele ya kusanyiko (Zab. 30; 34; 40; 116). Zaburi 138 inasema kwa ufupi: “Siku nilipokuita, ulinijibu” (mst. 3). Haielezi kwa kina aina ya dhiki iliyotokea wala namna msaada ulivyokuja.

Ufupi huo si upungufu wa ujumbe. Unafanya wimbo uweze kupokewa na watu wenye mazingira tofauti. Mwanafunzi, mzazi, mgonjwa, mchungaji, kiongozi au mtu aliyenyimwa haki anaweza kutambua kilio cha sala na hitaji la kutiwa nguvu. Lakini hakuna anayepaswa kulazimisha maisha yake yafanane kwa kila undani na maisha ya mwimbaji.

Zaidi ya hayo, Zaburi haijifungii katika habari za mwimbaji. Inawaangalia wafalme wa dunia. Ikiwa Mungu anamsikia mtu wa chini, basi viongozi wenye mamlaka wanapaswa kujiuliza nguvu zao zinatumika kwa ajili ya nani (Zab. 72:1–4, 12–14).

2.3 Maana ya “mbele ya miungu”

Katika mstari wa 1 kuna neno la Kiebrania ʾĕlōhîm, ambalo maana yake inategemea muktadha. Linaweza kutumiwa katika mazungumzo kuhusu Mungu, viumbe wa mbinguni, au miungu inayoabudiwa na mataifa. Hapa linaweza kuelekeza kwenye baraza la viumbe wa mbinguni (linganisha Zab. 82) au kwenye madai ya miungu mingine ya kupewa utiifu. Tafsiri ya kale ya Kigiriki katika mapokeo fulani inasoma “malaika.” Wapo pia waliopendekeza watawala au waamuzi wa duniani, ingawa Goldingay haioni tafsiri hiyo kuwa yenye nguvu zaidi.

Tofauti hizi hazibadili kiini cha mstari: BWANA anastahili kusifiwa bila kuogopa mamlaka nyingine zinazodai nafasi ya mwisho katika maisha ya watu. Mwimbaji hapunguzi sifa zake ili awafurahishe washindani wa Mungu.

Anapoinama kuelekea hekalu (mst. 2), anashiriki ibada inayohusishwa na mahali maalumu. Lakini hekalu halikuwa boksi la kumfungia Mungu. Hata Sulemani alikiri kwamba mbingu haziwezi kumtosha Mungu (1 Fal. 8:27–30). Mungu hujidhihirisha ndani ya historia ya watu wake bila kupunguzwa kuwa mali ya eneo moja.

2.4 Mwangwi kutoka Zaburi nyingine

Maneno ya kushukuru kwa moyo wote yanatukumbusha Zaburi 9:1. Kuinama kuelekea patakatifu kuna mwangwi wa Zaburi 5:7. Mungu kuwaona walio chini kunafanana na Zaburi 113. Fadhili zisizoisha zinatukumbusha mwitikio unaorudiwa katika Zaburi 136. Pia tunasikia lugha ya kujibiwa sala na kuokolewa katika Zaburi 57 na 116.

Mtiririko wa Zaburi 136–138 ni wa kufundisha. Zaburi 136 inarudia kwamba fadhili za BWANA ni za milele. Zaburi 137 inauliza watu walio uhamishoni wataimbaje. Zaburi 138 inarudi kwenye ushuhuda wa fadhili hizo. Hizi si hatua za lazima ambazo kila mtu lazima apitie kwa kasi ileile. Ni sauti tofauti ndani ya jumuiya moja ya imani: sifa, maombolezo na sifa zinazorudi baada ya kuonja msaada. Zaburi hizi mbili hazipaswi kuchukuliwa kama kurasa zinazofuatana za shajara ya mtu yuleyule. Kupangwa kwake pamoja kunatuwezesha kusikia maombolezo na shukrani katika mazungumzo ya kiimani, bila kudai kwamba uchungu wa watu wote ulikuwa umekwisha.

2.5 Mpangilio wa ujumbe

Wimbo unaanza na “mimi”, unapanuka kuwataja “wafalme wote”, halafu unarudi kwa “mimi”. Mtu binafsi anamshukuru Mungu. Ushuhuda wake unakuwa wito kwa watawala. Kisha anarudia hali yake ya kuhitaji msaada. Hivyo, sifa zinakuwa ushuhuda wa hadharani; ushuhuda unakumbusha tabia ya Mungu; na kumfahamu Mungu kunamsukuma mwabudu kuomba tena.

Maombi ya mwisho ndiyo yanayolinda wimbo huu usigeuke majivuno. Yule anayesema “Mungu alinijibu” bado anasema “Mungu, usiniache.”

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 138:1 — Shukrani za moyo wote mbele ya miungu

Mwimbaji anaahidi kumshukuru Mungu kwa moyo wake wote. Hapa shukrani si hisia tu inayopita. Ni uamuzi wa kumtaja Mungu hadharani, kukiri alivyotenda na kumwimbia kwa uaminifu. Katika Biblia, moyo ni zaidi ya hisia; unahusisha fikra, matakwa, uchaguzi na mwelekeo wa maisha. Kwa hiyo, sifa za moyo wote zinahitaji ukweli wa ndani na mwenendo unaolingana na maneno.

Hilo halimaanishi kwamba aliyechoka au mwenye huzuni lazima ajitengenezee furaha. Zaburi 137 imetuonesha kwamba mtu anaweza kuwa mwaminifu hata anaposhindwa kuimba. “Moyo wote” si kuigiza uchangamfu. Ni kuja mbele za Mungu bila kujificha nyuma ya sura ya kidini.

Maneno “mbele ya miungu” yanaipa kauli hii ujasiri. Mwimbaji hataki kumwabudu Mungu tu katika mazingira ambayo hakuna madai mengine ya mamlaka. Anaweka wazi kwamba uaminifu wake wa mwisho ni kwa BWANA. Kidner anabainisha muunganiko unaovutia: ujasiri mbele ya miungu na unyenyekevu mbele ya Mungu. Kwa maisha yetu, hilo linahoji kile tunachokiogopa au kukitegemea kuliko Mungu—fedha, umaarufu, kibali cha wenye mamlaka au tamaa ya kudhibiti kila kitu.

3.2 Zaburi 138:2 — Kuinama mbele ya Mungu wa fadhili na kweli

Mwimbaji anaelekeza ibada yake kwenye patakatifu na kulishukuru jina la Mungu kwa sababu ya fadhili na uaminifu wake. Kuinama ni ishara ya heshima na kujitoa. Lakini si tendo la kichawi la kulazimisha Mungu atendeke. Kusujudu kwake kunaelekezwa kwa Mungu anayejulikana kwa tabia yake, si kwa mawe ya jengo lenyewe.

Maneno mawili ya Kiebrania yana uzito. Ḥesed yanaelekeza kwenye upendo wa kujitoa na uaminifu wa agano—fadhili zinazodumu katika uhusiano. ʾĔmet ni ukweli na uaminifu unaoweza kutegemewa. Maneno haya yanatukumbusha jinsi Mungu alivyojifunua katika Kutoka 34:6. BWANA si nguvu isiyojulikana ambayo leo inaweza kutenda kwa wema na kesho kwa ubahatishaji. Anashikilia alichokiahidi.

Mwisho wa mstari huu una ugumu wa kutafsiri. Ugumu huu unahusisha pia namna maandishi ya Kiebrania yalivyopokewa: kiunganishi kidogo kinachopendekezwa na baadhi ya wataalamu kinaweza kufanya “jina” na “neno” yasikike pamoja, badala ya kuonekana kama yanashindana. Tafsiri fulani zinaweza kusikika zikisema kwamba Mungu amelikuza neno lake kuliko jina lake lote. Nyingine huchukulia jina na neno kama mambo yanayotukuzwa pamoja, au hukazia ukuu wa ahadi ya Mungu. Kidner anaona ugumu wa kuyatenganisha neno la Mungu na jina lake kana kwamba moja linazidi tabia ya Mungu mwenyewe; anajadili pia uwezekano wa tatizo katika maandishi. Goldingay anaelewa sentensi kama kutukuzwa kwa jina na neno la Mungu juu ya vyote.

Hivyo hatupaswi kutumia muundo huu wa sentensi ya Kiebrania wenye utata kujenga fundisho kwamba maandishi ya Mungu yana mamlaka dhidi ya Mungu mwenyewe. Hoja inayobaki wazi ni hii: ahadi za Mungu na tabia yake mwaminifu haviwezi kutenganishwa. Anapolitimiza neno lake, anadhihirisha uaminifu wa jina lake.

3.3 Zaburi 138:3 — Jibu la sala linalozaa ujasiri

“Siku nilipokuita, ulinijibu.” Mwimbaji hatuelezi kama adui aliondoka, ugonjwa ulipona, msaada wa mtu ukafika, au mazingira yakabadilika mara moja. Anachokisema kwa hakika ni kwamba jibu la Mungu liliutia nguvu utu wake wa ndani.

Lugha ya Kiebrania hapa ina nguvu zaidi ya faraja ya kawaida. Kidner anasisitiza moyo wa ushujaa uliotiwa nguvu. Goldingay anaonesha kwamba neno linalotumiwa linaweza kueleza roho yenye uthabiti na ujasiri wa kukabili kinachoitisha hofu. Hiyo haimaanishi jeuri au kujiona bora. Inaweza kuwa uwezo wa kusema ukweli, kuomba msaada, kukataa rushwa, kusamehe bila kuficha uovu, au kuendelea na jukumu gumu ukiwa na usaidizi wa wengine.

Tunapaswa kuepuka kosa moja la kichungaji: kusema kwamba kila sala lazima ijibiwe siku hiyohiyo na kwa namna ileile. Mwimbaji anatoa ushuhuda wake, si ratiba inayomfunga Mungu. Mtu aliyesubiri muda mrefu si lazima awe na imani ndogo. Maandiko mengine yamehifadhi sala zilizochukua muda mrefu bila jibu linaloonekana (Zab. 13; 88). Wimbo huu unatufundisha kutambua nguvu anazotupatia Mungu, bila kuwahukumu wanaoendelea kungoja.

3.4 Zaburi 138:4 — Wafalme wote waitwe kumshukuru BWANA

Sasa wimbo unapanuka. Shukrani za mtu mmoja zinageuka kuwa wito kwa wafalme wote wa dunia. Lugha ya Kiebrania inaweza kusikika kama matarajio kwamba wafalme watamshukuru Mungu, au kama ombi na mwaliko kwamba wamshukuru. Goldingay na Kidner wanatambua kwamba namna ya kuisoma kauli hii si rahisi kuifunga katika tafsiri moja.

Kwa hali yoyote, picha ni kubwa: walio na mamlaka ya kutawala mataifa wanaitwa kujifunza kutoka kwa Mungu ambaye hawawezi kumwamuru. Nguvu za kisiasa hazifanyi mtu kuwa juu ya uwajibikaji wa maadili. Hata mfalme anahitaji kuisikia sauti ya BWANA na kutambua njia zake (Zab. 2:10–12; 72:1–4).

Huu si mstari wa kuwapa watawala cheti kwamba kila wanachofanya ni mapenzi ya Mungu. Kinyume chake, mamlaka yao yanawekwa mbele ya kipimo kilicho juu yao. Kiongozi wa serikali, kiongozi wa kanisa, mwajiri au mzazi anapaswa kuuliza: Ninasikiliza ukweli unaoweza kusahihisha maamuzi yangu, au ninatarajia kila mtu akubaliane nami?

3.5 Zaburi 138:5 — Kuimba kuhusu njia za BWANA

Wafalme hawaitwi kushangilia nguvu za Mungu pekee. Wanaitwa kuimba kuhusu njia zake, kwa maana utukufu wake ni mkuu. Njia za Mungu zinaonesha namna anavyoishi katika uhusiano wake na viumbe: husikia vilio, hushika ahadi, hulinda walio dhaifu na kupinga kiburi kinachowadhuru wengine.

Tofauti hii inapaswa kuongoza nyimbo na mafundisho yetu. Ibada inayoshangilia mamlaka bila kuhoji matumizi yake inaweza kupotosha tabia ya Mungu. Mtawala anayesema anamcha Mungu, lakini anayewaumiza watu dhaifu, hajajifunza njia zake. Mchungaji anayesisitiza heshima ya ofisi yake lakini hapendi kuwajibishwa anahitaji kusikia tena Zaburi hii.

Katika mazingira yetu, utukufu wa kweli wa uongozi haupimwi kwa ukubwa wa msafara, jina la cheo, jengo la ofisi au wingi wa wanaompongeza kiongozi. Unapimwa pia kwa namna maamuzi yake yanavyowagusa watu wasio na sauti. Hapo sifa za Mungu zinakuwa changamoto kwa desturi zetu za kijamii.

3.6 Zaburi 138:6 — Mungu aliye juu anawaona walio chini

Hapa tunafika kwenye moyo wa Zaburi: ingawa BWANA ametukuka, anawajali walio wanyenyekevu. Mungu aliye juu si Mungu asiyejali walio chini. Utukufu wake haumzuizi kusikia kilio cha mtu asiye na cheo, mali au ushawishi. Zaburi 113:5–9 imetupa picha hiyo hiyo: Mungu anaketi juu, lakini anainama ili kumwinua maskini kutoka mavumbini.

Sehemu ya pili ya mstari hutaja wenye kiburi au walio juu na maneno “kutoka mbali.” Tafsiri nyingi husikia tofauti ya kimaadili: Mungu yu karibu na mnyenyekevu, lakini mwenye kiburi anamfahamu kwa mbali. Goldingay anashauri kwamba maneno hayo yanaweza pia kueleza uwezo wa Mungu kuwaona walio chini hata akiwa ametukuka sana. Tofauti hii ya ufafanuzi haiondoi ujumbe mkuu: hadhi ya mtu mbele ya jamii haimwamulii Mungu amuone au asimwone.

“Walio wanyenyekevu” hapa si kikundi cha watu wanaojipatia baraka kwa kujifanya wadogo. Vilevile, maneno yanayowataja wenye kiburi si ruhusa ya kuwadharau wale tusiokubaliana nao; yanatuita kuchunguza namna majivuno yanavyoharibu matumizi ya mamlaka. Neno linawakumbusha walio katika hali ya chini, waliodhulumiwa, walio dhaifu na wanaomtegemea Mungu. Wajane, mayatima, wakimbizi, wafungwa, wagonjwa na wengine wanaopuuzwa hawako nje ya macho yake (Kum. 10:17–19; Luka 1:46–55).

Mtu anapodai kumwakilisha Mungu, lakini anawadhalilisha watu wa hali ya chini, anapingana na sura ya Mungu inayowekwa hapa. Mungu wetu ni mkuu kiasi cha kumwona mtu ambaye sisi tunaweza kumpita bila kumtambua.

3.7 Zaburi 138:7 — Kupita katikati ya dhiki

Mwimbaji anakiri kwamba anaweza kutembea katikati ya dhiki. Anataja ghadhabu ya maadui na mkono wa Mungu unaookoa. Lugha hii inakumbusha ukombozi wa Israeli kutoka Misri na picha ya mkono wa kuume wa BWANA unaotenda kwa nguvu (Kut. 15:6, 12; Zab. 118:15–16).

Lakini mstari hauahidi kwamba mtu mwenye imani hatawahi kushambuliwa, kuugua au kupoteza kitu cha thamani. Goldingay anaonesha kwamba kuokolewa katika tukio moja hakufanyi siku zote zijazo zisiwe na matatizo. Badala yake, kumbukumbu ya msaada uliopita inampa mwabudu sababu ya kumtumaini Mungu tena.

Kwa hiyo, hatupaswi kumwambia mtu anayeishi katika ukatili wa nyumbani, vitisho au mazingira yenye hatari kwamba abaki hapo bila kutafuta usalama ili “amwonyeshe Mungu imani.” Kumtumaini Mungu kunaweza kujumuisha kuondoka mahali hatari, kutoa taarifa kwa vyombo vya sheria, kupata ushauri wa kitaalamu, au kupokea ulinzi kutoka kwa jamii. Mkono wa Mungu unaookoa haupingani na hatua zenye hekima za kulinda maisha.

Ujasiri wa mstari huu unatokana na kumkumbuka Mungu, si kujiona hawezi kuumizwa. Mwimbaji bado anaomba akiwa safarini; anajua kwamba msaada wa jana si sababu ya kuacha kutegemea rehema leo.

3.8 Zaburi 138:8 — Mungu atakamilisha, lakini mwabudu bado anaomba

Kauli ya kwanza mara nyingi hutafsiriwa, “BWANA atatimiza kusudi lake kwa ajili yangu,” au “BWANA atakamilisha mambo yanayonihusu.” Maana halisi ya kitenzi cha Kiebrania inajadiliwa. Goldingay anaelekeza fikra kwenye kuifikisha dhiki ya sasa mwisho wake. Kidner anasisitiza Mungu kukamilisha kazi aliyoianza katika maisha ya mtumishi wake. Hizi ni njia mbili za kusikia uhakika mmoja: msaada wa Mungu haujaishiwa kabla ya hadithi ya mwabudu kufikia mwisho.

Kisha tunasikia maneno yaliyorudiwa sana katika Zaburi 136: “Fadhili zako, BWANA, ni za milele.” Msingi wa tumaini si uwezo wa mwimbaji kujua kesho, bali tabia ya Mungu ya kudumu katika upendo wake mwaminifu, ḥesed.

Hata hivyo, sentensi ya mwisho si tamko la ushindi. Ni ombi: “Usiziache kazi za mikono yako.” Goldingay anaelewa “kazi” hizi hasa kama matendo ya ukombozi ambayo Mungu ameanza. Kidner anaona pia maana ya binafsi: Mungu haachi kumtunza na kumjenga mtumishi wake. Tofauti hizi zinafaa kuhifadhiwa. Kumbukumbu ya msaada wa zamani ndiyo inayompa mwimbaji ujasiri wa kuomba tena katika hali ambayo haijakamilika. Hatuwezi kuthibitisha kwa mstari mmoja kwamba kila mpango wa mtu binafsi lazima ufanikiwe.

Maombi haya hayatoi dhamana ya kupanda cheo, kuwa tajiri, kupata kila tunachokiomba, au kutokutana na kifo. Ni maneno ya mtu anayesema: Mungu, ninakutegemea; kile ulichokianza kwa fadhili zako usikiache bila uangalizi wako. Uhakika wa upendo wake na hitaji la kuendelea kuomba haviwezi kutenganishwa.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Fadhili na kweli ndizo msingi wa ibada

Zaburi 138 haiishii kwenye furaha ya kupata msaada; inarudi kwenye tabia ya Yule aliyesaidia. Ḥesed na ʾĕmet vinaweka pamoja upendo mwaminifu na ukweli unaotegemewa. Mungu haahidi kwa uongo, wala fadhili zake si hisia zinazobadilika kulingana na upepo wa siku. Kwa sababu hiyo, mwabudu anaweza kutaja tukio moja la kuokolewa na kuliona ndani ya historia ndefu ya uaminifu wa Mungu kwa watu wake (Kut. 34:6; Zab. 136).

Ibada yetu inakuwa imara zaidi inapojengwa juu ya Mungu alivyo, badala ya kutegemea kila jambo liende tunavyopenda. Wakati wa ushindi tunashukuru. Wakati wa ukimya tunaendelea kuomba. Katika hali zote tunaitwa kuwa wa kweli mbele zake.

4.2 Ukuu wa Mungu unatoa kipimo kipya cha ukubwa

Wafalme wanaitwa kumwimbia BWANA ambaye anawaona walio chini. Huu ni ukosoaji wa fikra kwamba mtu mkuu lazima awe mbali na watu wadogo. Kwa mtazamo wa Zaburi 138, uongozi wa kweli unahitaji uwezo wa kuona walioachwa nyuma.

Jengo kubwa la kanisa linaweza kuwa zuri, lakini haliwezi kuwa mbadala wa kuwajali walio na njaa. Mahubiri yenye nguvu yana thamani, lakini hayawezi kuhalalisha kunyanyasa wafanyakazi. Hata huduma inayoonekana kufanikiwa haiwezi kujipa cheti cha kibali cha Mungu ikiwa viongozi hawawasikilizi wanaoathiriwa na maamuzi yao. Heshima ya familia au ukoo haitoshi kama walio dhaifu ndani yake hawasikilizwi. Mungu aliye mkuu anaweka kipimo cha ajabu: tunaonesha nini kuhusu tabia yake tunapokutana na walio chini yetu katika uwezo au nafasi? (Zab. 72:12–14; Mika 6:8).

4.3 Kujibiwa sala kunaweza kuanza kwa kutiwa nguvu ndani

Mstari wa 3 unatuonya tusipime majibu ya Mungu kwa mabadiliko ya nje pekee. Wakati mwingine msaada unaweza kuja kupitia mtu aliyesimama pamoja nasi, uwezo mpya wa kusema ukweli, subira ya kuchukua hatua moja baada ya nyingine, au hekima ya kutafuta huduma ya afya na usalama.

Hilo halifanyi mateso kuwa kitu kizuri chenyewe, wala halimaanishi kwamba mwenye hofu ana imani dhaifu. Yesu na mitume hawakuficha maumivu ya maisha. Paulo alieleza nguvu ya Mungu ikidhihirika katika udhaifu wake (2 Kor. 12:7–10). Tunaweza kuomba mazingira yabadilike, na wakati huohuo kumwomba Mungu atujenge tuwe waaminifu katikati yake.

4.4 Ushuhuda wa binafsi una wajibu kwa jamii

Mwimbaji anapoita wafalme wamsifu Mungu, shukrani zake zinakuwa zaidi ya faraja yake mwenyewe. Watu wanaokiri kwamba Mungu ni mwaminifu wanaitwa kuonesha uaminifu katika ahadi, matumizi ya fedha, uongozi na mahusiano. Ushuhuda unaotangazwa kwa sauti kubwa lakini unaopingana na mwenendo wetu unaweza kulijeruhi jina tunalodai kulitukuza (Mt. 5:14–16; 1 Pet. 2:12).

Pia tunahitaji shukrani zenye ukweli. Kupona kwa mtu mmoja hakutupi ruhusa kusema Mungu hakumjali aliyefariki. Kuokolewa kwa familia moja hakumaanishi familia iliyopata hasara iliadhibiwa. Katika kusanyiko moja, maombolezo ya Zaburi 137 na shukrani za Zaburi 138 zinaweza kusikika pamoja.

4.5 Tumaini na ombi si maadui

Zaburi inaishia kwa uhakika na maombi ndani ya pumzi moja. Mwimbaji anaamini fadhili za Mungu ni za milele, lakini bado anamsihi Mungu asiache kazi za mikono yake. Kuomba si ushahidi kwamba mtu ameshindwa kuwa na uhakika kamili. Ni namna ya kuishi katika uhusiano wa kweli na Mungu.

Imani inayokomaa haihitaji kujifanya inajua majibu yote. Inaweza kusema, “Nimeona uaminifu wako,” kisha ikaongeza, “Bado ninakuhitaji.” Hiyo ndiyo sauti yenye unyenyekevu na ujasiri inayopenya Zaburi hii yote.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kutoka ushuhuda wa Israeli hadi tumaini la mataifa

Kwanza kabisa, Zaburi 138 ni sehemu ya sala na historia ya Israeli. Ni ushuhuda kuhusu BWANA anayesikia na kuokoa. Wafalme wa dunia wanapoitwa kumtambua, tunasikia mwangwi wa ahadi kwa Abrahamu kwamba mataifa yatabarikiwa, na wa tumaini la manabii kwamba mataifa yatajifunza njia za Mungu (Mwa. 12:3; Zab. 67; Isa. 2:2–4).

Usomaji wa Kikristo unapaswa kupanua ufahamu ndani ya historia hiyo, si kuifuta. Kichwa cha Kidaudi kinaweza kutukumbusha matarajio ya ufalme wenye haki. Zaburi 72 inamwonesha mfalme mwema anayewajali maskini; Zaburi 138 inamwonesha Mungu mkuu anayewatambua walio wanyenyekevu. Lakini Zaburi 138 si unabii wenye maelezo ya moja kwa moja ya kila tukio la maisha ya Yesu.

5.2 Yesu anaonesha ukuu unaowainua walio chini

Katika wimbo wake, Mariamu anatamka kwamba Mungu huwainua wanyenyekevu na kuangusha majivuno ya wenye nguvu (Luka 1:46–55). Huduma ya Yesu inaonesha tabia hiyo. Anawakaribisha wanaosukumwa pembezoni, anatangaza habari njema kwa maskini, na anasema kwamba aliye mkuu katika ufalme wake awe mtumishi wa wengine (Luka 4:18–19; Marko 10:42–45).

Msalaba unaifanya picha hii iwe ya ajabu zaidi. Mwana aliyekuwa na utukufu hakuitumia nafasi yake kujikinga na unyenyekevu; alijitoa kwa upendo na utii, kisha Mungu akamtukuza (Flp. 2:5–11). Huo si msalaba wa kusifu mateso kwa ajili ya mateso. Ni ushindi wa upendo unaojitoa dhidi ya dhambi na mauti.

Kwa hiyo, tunaona katika Yesu muundo wa kina wa tabia inayosifiwa na Zaburi: Mungu aliye mkuu hamdharau mtu mdogo.

5.3 Moyo wenye ujasiri na msaada wa Roho

Wanafunzi wa Yesu walipokabiliwa na vitisho, waliomba ujasiri wa kuendelea kusema kweli. Matendo 4:23–31 yanaonesha sala na msaada wa Roho Mtakatifu, si ahadi kwamba mateso yote yataondoka. Paulo naye alijifunza kuishi kwa neema ya Mungu wakati udhaifu ulipoendelea kuwa sehemu ya maisha yake (2 Kor. 12:9–10).

Hizi ni njia za kuona zaidi maana ya Zaburi 138:3 katika mwanga wa Agano Jipya. Kujibiwa sala kunaweza kuwa kupokea ujasiri wa kuendelea kwa uaminifu. Lakini ushuhuda wa wengine waliochukua hatua ya imani na bado wakateswa unapaswa kuheshimiwa. Mungu hawapimi watoto wake kwa kipimo cha kwamba ni nani aliyepata mafanikio ya nje haraka zaidi.

5.4 Utawala wa Kristo unawawajibisha watawala

Tamani ya kuona wafalme wakizisifu njia za BWANA inakutana na ushuhuda wa Agano Jipya kwamba Yesu ndiye Bwana (Flp. 2:9–11; Ufu. 5:9–13). Huu si mwaliko wa Wakristo kutumia nguvu kuwalazimisha wengine kuabudu. Kristo anafunua mamlaka yanayopitia njia ya kujitoa, kutumikia na kusema kweli.

Kwa hiyo, kanisa linaposema “Yesu ni Bwana,” halipaswi kuwa na kiu ya kutawala watu kwa mabavu. Linaitwa kuwa chumvi na nuru, kukataa rushwa, kutetea haki, na kuwakumbusha watawala kwamba mamlaka yao hayako juu ya maadili ya Mungu. Tumaini la uumbaji mpya linajumuisha mataifa yanayoishi katika hali iliyoponywa na Mungu, si kundi moja linalowadhalilisha wengine (Ufu. 21:22–27; 22:1–5).

5.5 Kazi za mikono ya Mungu na tumaini la ufufuo

Maombi “usiziache kazi za mikono yako” yanaweza kusomwa pamoja na uhakika wa Paulo kwamba Mungu ataendelea na kazi yake njema (Flp. 1:6), na kwamba katika Kristo tumeumbwa kwa ajili ya matendo mema (Efe. 2:10). Haya ni mahusiano ya kikanoni kati ya maandiko, si uthibitisho kwamba mwandishi wa Zaburi alimaanisha vifungu hivyo vya baadaye.

Msingi mkubwa wa tumaini la Kikristo ni ufufuo wa Yesu na ahadi ya Mungu ya kuufanya uumbaji kuwa mpya (1 Kor. 15:20–28, 50–58; Ufu. 21:1–5). Hata kazi zetu zisipokamilika kama tulivyodhani, Mungu habatilishi uaminifu wake. Kwa hiyo tunatenda kwa bidii leo bila kudai kwamba hatima yote ya historia iko mikononi mwetu.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Taja shukrani za kweli. Kumbuka tukio moja ambalo ulipokea msaada, faraja au ujasiri. Lieleze bila kuzidisha habari na bila kulinganisha maisha yako na ya mtu ambaye bado anasubiri.
Mlete Mungu moyo wote, si maneno pekee. Ibada yako ihusishe fikra, hisia, maamuzi, namna ya kutumia mali na jinsi unavyowatendea watu. Unaweza kumsifu kwa sauti au kumwendea kwa ukimya wa huzuni.
Chunguza vinavyoshindana na uaminifu wako kwa Mungu. Je, unategemea cheo, fedha, umaarufu, kundi la kisiasa, au maoni ya watu kiasi cha kukosa uhuru wa kusema kweli?
Tambua nguvu ya ndani kama zawadi muhimu. Wakati tatizo halijaondoka, usipuuze ujasiri wa kuchukua hatua sahihi, hekima ya kuomba msaada, au uwezo wa kuvumilia kwa msaada wa wengine.
Pima uongozi kwa namna unavyowajali walio dhaifu. Katika kanisa, shule, ofisi au familia, uliza ni nani anayepuuzwa na ni watu gani hawasikilizwi katika maamuzi.
Usitumie ushuhuda kuwanyamazisha wenye huzuni. Kama wewe unaweza kuimba leo, mruhusu mwingine kulia. Shukrani zako zisigeuke hukumu dhidi ya maumivu yake.
Unganisha ibada na uadilifu. Ukifundisha, kuhubiri au kuongoza, hakikisha kwamba taarifa zako za fedha, ahadi zako na mwenendo wako vinatoa ushuhuda wa kweli.
Tafuta usalama pale unapokabiliwa na ukatili. Kuomba msaada kwa Mungu hakuzuii kutafuta ulinzi wa kisheria, huduma za afya, ushauri au mahali salama pa kuishi.
Omba mstari wa 8 bila kuufanya kanuni ya utajiri. Mwombe Mungu akamilishe kazi yake njema ndani yako, lakini usimhakikishie mtu kwamba kila ndoto yake binafsi itatimizwa kwa namna aliyoipanga.
Wasaidie wanaofanya kazi ambayo bado haijaonekana kuwa na matokeo. Wajali walezi, walimu, wahudumu, wanafunzi, wagonjwa na watu wanaojenga upya maisha yao baada ya hasara.
Panua maombi yako kutoka binafsi kwenda kijamii. Waombee wenye mamlaka wajifunze njia za haki na huruma badala ya kutafuta heshima peke yake.
Malizia siku kwa kumbukumbu na ombi. Mtaje Mungu kwa wema mmoja uliouona, mkabidhi jambo moja ambalo bado halijatatuliwa, na umwombe asiache kazi ya mikono yake.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kusoma Zaburi 138 mara baada ya Zaburi 137 kunakusaidiaje kuelewa nafasi ya sifa na maombolezo katika imani?
Kushukuru kwa “moyo wote” kunamaanisha nini kwa mtu aliyechoka au mwenye huzuni kubwa?
Ni tafsiri zipi zinazowezekana za maneno “mbele ya miungu,” na ni ujumbe gani wa pamoja unaobaki?
Kwa nini mstari wa 2 haupaswi kutumiwa kutenganisha Neno la Mungu na tabia ya Mungu kana kwamba vinapingana?
Umewahi kupata jibu la sala kwanza kama ujasiri au hekima kabla mazingira hayajabadilika?
Kuna tofauti gani kati ya kumwita mtawala amheshimu Mungu na kumpa mtawala kinga dhidi ya kuulizwa maswali?
Kwa nini Mungu kuwaona walio wanyenyekevu kunabadili namna tunavyopima mafanikio na ukuu?
Kanisa linawezaje kutoa ushuhuda wa shukrani bila kuwakandamiza wale ambao bado wanalia?
Ni madhara gani yanaweza kutokea tunapougeuza mstari wa 7 kuwa ahadi kwamba mwaminifu hatakumbana na hatari?
Goldingay na Kidner wanatofautianaje katika kuelewa “atakamilisha” na “kazi za mikono yako” katika mstari wa 8?
Maisha, kifo na ufufuo wa Yesu vinaangaziaje picha ya Mungu aliye mkuu lakini anayewajali walio chini?
Ni jambo gani lisilokamilika katika maisha yako au huduma yako ambalo unahitaji kulikabidhi tena kwa fadhili za Mungu?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA Mungu wetu, tunakushukuru kwa fadhili zako na ukweli wa ahadi zako. Umetukuka kuliko nguvu zote, lakini unawaona watu ambao ulimwengu huwapuuza. Utusamehe tunapochanganya ukuu na kujionyesha, au tunapoimba kuhusu upendo wako huku tukiwaumiza wengine. Uwakumbuke wale ambao nyimbo zao bado zimenyamazishwa na majonzi. Uitie mioyo yetu nguvu za kusema kweli, kupinga udhalimu na kutumikia kwa unyenyekevu. Tunapopita katika dhiki, tuongoze kwenye hatua salama na zenye hekima. Endeleza kazi yako njema ndani yetu na katika jamii zetu. Usiziache kazi za mikono yako. Katika jina la Yesu Kristo, Bwana wetu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 138 inaanza na shukrani za mtu mmoja mbele ya nguvu za mbinguni na duniani, kisha inaishia kwa sala kwamba Mungu aendeleze kazi yake. Mwimbaji amejibiwa, lakini hajafikia mahali ambapo hahitaji tena msaada. Anaweza kumshukuru Mungu na kwa pumzi ileile kusema: “Usiziache kazi za mikono yako.”

Zaburi 139 inauingiza uhusiano huo katika kina kingine. Mungu anayewaona walio wanyenyekevu katika Zaburi 138 ndiye anayemjua mwabudu kikamilifu katika Zaburi 139: mawazo yake, maneno yake, safari yake na hata sehemu anazojaribu kujificha. Anayemwomba Mungu asimwache anagundua kwamba hakuna mahali palipo nje ya uwepo wake (Zab. 139:1–12). Hata hivyo, kujulikana na Mungu si mwisho wa kujichunguza. Mwimbaji anaomba: “Ee Mungu, unichunguze ... uniongoze katika njia ya milele” (Zab. 139:23–24, tafsiri ya kimaana).

Hivyo tunahama kutoka tumaini kwamba Mungu ataendelea na kazi yake hadi kushangaa kwamba Mungu anamjua kikamilifu mtu anayemtumikia, pamoja na kazi yenyewe.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko ya Biblia: Mwanzo 12; Kutoka 15, 34; Kumbukumbu la Torati 10; 1 Samweli 23–26; 1 Wafalme 8; Zaburi 2, 5, 9, 22, 30, 34, 40, 57, 67, 72, 82, 85, 89, 113, 115–116, 136–139; Isaya 2, 57; Mika 6; Mathayo 5; Marko 10; Luka 1, 4, 14; Matendo 4; 2 Wakorintho 4, 12; Waefeso 2; Wafilipi 1–2; 1 Petro 2; Ufunuo 5, 21–22.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Tazama mjadala wa “Psalm 138: Before Gods, Kings, Enemies,” hasa mwendo wa wimbo kutoka shukrani hadi wafalme na maadui, uwezekano wa muktadha wa kifalme, na namna ya kuelewa mistari 2 na 8.
Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Tazama “Psalm 138: Goodness beyond measure,” hasa ujasiri na unyenyekevu, utata wa jina na neno katika mstari 2, nguvu za ndani na kazi inayoendelea ya Mungu.
BibleProject. Book of Psalms. Muhtasari wa Zaburi kama kitabu cha sala, maombolezo, sifa na tumaini la utawala wa Mungu. https://bibleproject.com/explore/video/psalms/ Tanbihi ya uandishi: Andiko kuu limewasilishwa kwa tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi; si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia. Tofauti za ufafanuzi wa Kiebrania, maswali ya historia na matumizi ya baadaye katika Agano Jipya zimeainishwa pale inapohitajika.

Zaburi 138 — Sifa Zinaporejea: Mungu Mkuu Anayewaona Wanyenyekevu