Zaburi 140 — Maneno Yanapogeuka Mitego…

Maneno yanapogeuka mitego, tunawezaje kuwalinda wanyonge na kuomba haki bila kulipiza kisasi?

Muhtasari

Sala ya kuokolewa katika udhalimu, kulindwa dhidi ya hila, na kutumaini haki ya BWANA

Andiko kuu — Zaburi 140:12–13 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Najua kwamba BWANA ataitetea haki ya walioonewa na kuwapatia maskini hukumu ya haki. Hakika wenye haki watalishukuru jina lako; wanyofu watakaa mbele zako.”

Mtu anaweza kuumizwa hata kabla hajaguswa kwa mkono. Tuhuma ya uongo inaweza kuharibu jina la mtu. Maneno yaliyonong'onezwa kwa nia mbaya yanaweza kutenganisha marafiki au familia. Watu wenye ushawishi wanaweza kupanga mambo kwa siri ili mtu asiye na nguvu aonekane mwenye kosa. Wengine hutumia silaha; wengine hutumia ulimi, hila na madaraka. Kwa mtu anayeishi katika mazingira hayo, hatari si jambo la kufikirika.

Zaburi 140 inatuingiza katika ulimwengu wa mtu anayeogopa madhara ya watu wanaopanga uovu. Mwimbaji hamwambii Mungu kwamba yeye ni shujaa asiye na hofu. Anamwomba aokolewe na alindwe. Anazungumza kwa uchungu kuhusu maneno yenye sumu na mitego iliyofichwa njiani. Sehemu fulani za sala yake zina ukali unaoweza kutusumbua tunapozisoma. Lakini zaburi haimalizii macho yake kwa maadui. Inaishia kwa tumaini kwamba BWANA anawatetea wanaoonewa na kuwapatia maskini haki.

Huo ndio mwendo wa zaburi hii: kutoka katika hatari hadi kumtegemea Mungu; kutoka katika hila za watu hadi tumaini la haki; kutoka katika kuzingirwa na maadui hadi matarajio ya kuishi mbele za uso wa Mungu.

Zaburi 139 ilimalizia kwa sala ya mtu anayemwomba Mungu auchunguze moyo wake. Zaburi 140 inatuonesha mtu anayehitaji kulindwa dhidi ya mioyo ya watu wanaopanga mabaya. Maombi haya mawili yanahusiana. Kukubali Mungu achunguze makosa yetu hakumaanishi kupuuza udhalimu wa wengine. Na kutambua maovu ya wengine hakutupi ruhusa ya kuacha kujichunguza wenyewe.

1.0 Utangulizi

Zaburi 140 ni sala ya mtu anayekabiliwa na watu wanaopanga uovu, wanaotumia maneno kama silaha na wanaotengeneza mazingira ya kumwangusha. Si taarifa ya kihistoria yenye majina, tarehe na maelezo ya tukio moja. Ni shairi linalokusanya picha za vita, nyoka, uwindaji na mahakama ili kueleza jinsi udhalimu unavyoweza kufanya maisha ya mtu kuwa ya hatari.

Katika mistari ya 1–5, mwimbaji anamwomba Mungu amwokoe na kumlinda. Katika mistari ya 6–8, anamkiri BWANA kuwa Mungu wake na anakumbuka msaada aliowahi kuupata. Katika mistari ya 9–11, anaomba mipango ya waovu isifanikiwe na mabaya waliyopanga yawarudie wenyewe. Hatimaye, mistari ya 12–13 inatangaza kwamba BWANA anatetea haki ya walioonewa, naye mwenye haki ataishi mbele zake.

Ni muhimu kuona jambo moja ambalo zaburi haisemi. Haituambii kwamba waovu tayari wameshindwa, kwamba hatari imeondoka, au kwamba mwimbaji amepata ufumbuzi wa matatizo yake. Kinachobadilika kwa wazi ni mwelekeo wa imani yake. Anaanzia katika kilio cha kuokolewa, lakini anafikia ungamo la kumtumaini Mungu wa haki.

John Goldingay anaonesha kwamba mistari ya mwisho inaonesha imani inayokua katikati ya hali ambayo bado haijaelezwa kuwa imeisha. Derek Kidner anasisitiza jinsi mwisho wa zaburi unavyomwondoa mwimbaji katika kuwakazia macho maadui na kumwelekeza katika uwepo wa Mungu (Goldingay 2008, maelezo ya Zab. 140:12–13; Kidner 1975, maelezo ya Zab. 140).

Kwa hiyo, ujumbe wa zaburi hii si kwamba watu wa Mungu hawatakutana na uovu. Ni kwamba uovu unaokutana nao haupaswi kuwa ndio unaotawala tumaini, maamuzi na utambulisho wao.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Kichwa kinachomhusisha Daudi na mazingira yasiyojulikana kwa hakika

Kichwa cha Zaburi 140 kinaiunganisha na kiongozi wa waimbaji na na Daudi. Katika simulizi la Biblia, Daudi alikabili vitisho, mashtaka, usaliti na mashambulizi. Sauli alimwinda; baadaye kulikuwa na migogoro mikubwa ndani ya ufalme wake (1 Sam. 19–24; 2 Sam. 15–17). Kwa sababu hiyo, ni rahisi kusikia maneno ya zaburi hii kana kwamba Daudi anayataja maumivu hayo.

Hata hivyo, hakuna mstari unaosema kwamba ni Sauli, Absalomu au mtu mwingine maalumu aliyeandaa mitego inayotajwa. Goldingay anaeleza kwamba lugha yake ina maneno yasiyo ya kawaida pamoja na miangwi ya zaburi nyingine zinazohusishwa na Daudi. Watafiti wamependekeza nyakati tofauti za kutungwa kwake, lakini hakuna tarehe inayoweza kuthibitishwa kwa uhakika. Kidner anaisoma kwa karibu na uzoefu wa migogoro unaohusishwa na Daudi bila kulazimisha tukio fulani kuwa msingi wake.

Hili linatuacha na nafasi ya kuisikia zaburi kama sala inayoweza kutumiwa na watu wa nyakati mbalimbali. Mtu anayetishiwa, anayesingiziwa, anayebughudhiwa kazini au anayenyimwa haki anaweza kutambua hali inayoelezwa hapa. Lakini lazima tutumie ulinganisho huo kwa uangalifu: si kila anayekosoa maamuzi yetu ni adui, na si kila kutokubaliana nasi ni udhalimu.

2.2 Muundo wa zaburi: kilio kinachogeuka kuwa ungamo la imani

Mtiririko wake unaweza kufuatiliwa kwa sehemu tano:

Mistari 1–3: Ee BWANA, niokoe kutoka kwa watu wanaopanga uovu na kutumia maneno yenye sumu.
Mistari 4–5: Nilinde dhidi ya mikono na mitego iliyowekwa njiani mwangu.
Mistari 6–8: Wewe ndiwe Mungu wangu na nguvu za wokovu wangu; usiruhusu mipango yao ifanikiwe.
Mistari 9–11: Acha uovu walioandaa uwapate wenyewe; usiupe udhalimu nafasi ya kudumu.
Mistari 12–13: BWANA anawatetea wanaoonewa, na wanyofu watakaa mbele zake.

Goldingay anatambua kwamba sehemu kubwa ya zaburi inaweza kuonekana kama makundi manne ya sala yenye mistari mitatu ya kishairi, kisha ungamo la mwisho. Neno Sela linapatikana baada ya mistari ya 3, 5 na 8. Huenda lilikuwa na kazi katika muziki au ibada, lakini maana yake mahsusi haijulikani. Si salama kujenga fundisho fulani juu ya ufafanuzi unaodai kujua kwa uhakika neno hilo.

Picha za mwili zinasaidia kufichua mwenendo wa uovu. Kuna moyo unaopanga mabaya (mst. 2), ulimi na midomo inayosambaza sumu (mst. 3), na mikono inayotishia (mst. 4). Uovu unaanzia katika makusudi ya ndani; unageuka maneno; na mwisho unaingia katika matendo yanayoumiza. Zaburi haitengi maneno mabaya na vitendo vya udhalimu kana kwamba havihusiani.

2.3 Mahali pake kati ya Zaburi 139 na 141

Zaburi 139 inaomba: “Ee Mungu, nichunguze ... uniongoze” (Zab. 139:23–24). Zaburi 140 inaomba ulinzi dhidi ya mipango mibaya ya wengine. Zaburi 141 itaomba Mungu aweke mlinzi mlangoni pa midomo ya mwimbaji na asiuache moyo wake kuvutwa na uovu (Zab. 141:3–4).

Zikisomwa pamoja, zaburi hizi zinatoa mafunzo yenye uzito: Mungu achunguze moyo wangu; Mungu anilinde dhidi ya uovu; na Mungu anizuie nisiuge uovu ninaoupinga. Mfuatano huu ni muhimu sana kwa viongozi na waumini wanaokabiliwa na migogoro, kwa sababu majeraha tunayopata yanaweza kutushawishi kujibu kwa maneno na njia zilezile zilizotuumiza.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 140:1 — “Ee BWANA, niokoe ... unilinde”

Mwimbaji haanzi kwa kutuambia historia ndefu ya mateso yake. Anaanza kwa kilio cha kuokolewa. Maneno mawili ni ya msingi: kuokoa na kulinda. La kwanza linatuonesha mtu anayetaka kuondolewa katika hatari; la pili linaomba uangalizi ili madhara yasimpate tena. Hivyo, sala inahusu hatari ya sasa na uwezekano wa madhara yatakayofuata.

Neno la Kiebrania linalohusiana na jeuri au udhalimu ni ḥāmās. Katika matumizi ya Biblia ya kale, linahusu madhara yasiyo ya haki na ukatili, si vita vya kutumia silaha pekee. Tusilichanganye na jina la kundi lolote la kisiasa la nyakati zetu. Katika zaburi nyingine, udhalimu unaweza kutendwa hata kwa kutumia mfumo wa sheria au mamlaka vibaya (taz. Zab. 72:14).

Hapa tunaona kwamba kuomba ulinzi si ishara ya kukosa imani. Mtu anayetishiwa ana haki ya kusema, “Nahitaji msaada.” Anaweza pia kutafuta mahali salama, kuwaeleza watu anaowaamini, kuhifadhi ushahidi wa vitisho na kutumia njia halali za kupata ulinzi. Maombi si sababu ya kupuuza hatua zinazoweza kuokoa maisha. Mungu anaweza kututegemeza hata tunapochukua hatua hizo kwa busara.

3.2 Zaburi 140:2 — Uovu unapoandaliwa moyoni

Waovu wanaelezwa kuwa watu wanaopanga mabaya moyoni na kuchochea mapigano kila siku. Hili si kosa lililotokea bila kufikiri. Ni picha ya watu wanaoipa migogoro nafasi katika fikra zao mpaka kuchochea vurugu kunakuwa tabia ya kawaida.

Biblia inafundisha kwamba matendo yetu yana uhusiano na kile tunachokilea ndani ya moyo. Katika Mithali 6:16–19, mojawapo ya mambo yanayochukiwa ni moyo unaobuni mipango miovu, pamoja na mtu anayesababisha fitina. Yesu naye anaeleza kwamba mambo yanayomharibu mwanadamu hutoka ndani yake (Marko 7:20–23).

Hata hivyo, lazima tuepuke kufanya jambo ambalo zaburi haijaturuhusu: kudai tunajua siri za moyo wa kila mtu anayetupinga. Tunapaswa kupima tabia zinazoonekana—vitisho vinavyojirudia, mashahidi wa uongo, udanganyifu uliothibitishwa, uchochezi na matumizi mabaya ya mamlaka. Hatupaswi kuwabandika wengine makusudi tusiyoweza kuthibitisha.

Na hapa kuna swali linaloturudia sisi wenyewe: Je, wakati mwingine tunapenda ugomvi kwa sababu umetupa nafasi ya kuonekana muhimu? Je, tunalea chuki moyoni mpaka tunafurahia mtu anapoanguka? Zaburi hii inatufundisha kumtambua mwenye hila, lakini pia kutambua mazingira ambayo moyo wetu unaweza kuanza kufanana naye.

3.3 Zaburi 140:3 — Ulimi wenye makali na sumu ya nyoka

Midomo ya waovu inafananishwa na mahali penye sumu ya nyoka. Ulimi wao umefanywa mkali. Picha hii inatufundisha kwamba neno moja linaweza kuanzisha mfululizo wa madhara: kutia shaka, kuchochea chuki, kumtenga mtu na wengine, au kuandaa udhalimu unaofuata.

Katika Warumi 3:13, Paulo ananukuu mstari huu akiwa katika hoja pana kwamba dhambi imewaathiri wanadamu wote. Katika muktadha wa Zaburi 140, maneno hayo yanaeleza maadui wa mwombaji. Katika Warumi, Paulo anayatumia kuonesha kwamba tatizo la ulimi wenye sumu haliwahusu watu wa kundi moja tu. Wanadamu wote wanahitaji neema ya Mungu (Rum. 3:9–20).

Hata leo, ujumbe huu unagusa mawasiliano ya faragha na ya hadharani. Ujumbe ulioandikwa kwa nia ya kumharibia mtu jina unaweza kusambazwa kwa watu wengi ndani ya dakika chache. Habari zisizohakikiwa zinaweza kutengeneza hukumu ya jamii kabla mtu hajasikilizwa. Kwa upande mwingine, hata shutuma ya kweli ya unyanyasaji inapaswa kufikishwa kwa njia inayolinda waathirika na kuruhusu uchunguzi wa haki.

Mfuasi wa Kristo anapaswa kujiuliza: Je, maneno yangu yanajenga ukweli au yanachanganya? Je, ninatumia ulimi kuwalinda wengine au kuwadhuru? Yakobo 3:5–10 na Waefeso 4:25–29 zinatuita kutumia maneno kwa ukweli na kwa namna inayojenga.

3.4 Zaburi 140:4 — Mikono inayotaka kuangusha

Mwimbaji anamwomba Mungu amlinde na mikono ya waovu. Uovu uliokuwa moyoni na mdomoni sasa unaonekana tayari kuchukua hatua. Watu wanakusudia kuifanya miguu yake iteleze au aanguke. Maana yake ni zaidi ya kuteleza kwa bahati mbaya; kuna mtu anayepanga kuleta anguko hilo.

Hapa ndipo tunapoona jinsi uongo na udhalimu vinavyoweza kushirikiana. Wakati mwingine mtu husingiziwa ili anyang'anywe kazi, anyimwe haki, afukuzwe katika jumuiya, au akose mtu wa kumtetea. Anachopitia si maneno mabaya tu; maneno ni sehemu ya mpango wa kumwumiza.

Sala ya mwimbaji ni, “Nilinde.” Hatuambiwi amejibu kwa kutengeneza mtego mwingine. Anamwomba Mungu azuie mipango ya watu wanaotumia mikono yao vibaya. Hii ni changamoto kwa taasisi zetu. Je, tuna taratibu zinazowasaidia watu kusikilizwa kwa haki? Je, tuna njia salama za kutoa taarifa kuhusu vitisho? Je, uwezo wa mtu mwenye cheo unaonekana kuwa ushahidi kwamba yeye hawezi kukosea? Zaburi 140 inatukumbusha kwamba ulinzi wa wanyonge unahitaji zaidi ya maneno ya kuwafariji.

3.5 Zaburi 140:5 — Mitego iliyofichwa njiani

Mstari huu unaleta picha za kamba, nyavu na mitego inayotumiwa kuwakamata wanyama. Maelezo hayo mengi si lazima yawe ushahidi kwamba mwimbaji alikuwa anawindwa porini. Ni lugha ya kishairi inayowasilisha hali ya mtu ambaye hata njia yake ya kawaida imewekwa katika hatari.

Goldingay anaeleza kwamba picha tofauti za mitego zinaongeza ukubwa wa tishio. Mtego unaweza kufichwa; mwathirika anaweza kuuona tu anapokuwa tayari amenasa. Ndiyo maana hisia ya hofu hapa ina nguvu. Unaposhindwa kujua ni nani anayeweza kukuaminiwa au ni mazungumzo gani yatafanyiwa hila, hata jambo la kawaida linaweza kuwa gumu.

Katika maisha ya taasisi, mtego unaweza kuwa kikao ambacho hukumu imeshafanywa kabla ya kusikiliza ushahidi, utaratibu unaomlazimisha mwenye malalamiko kujifunua kwa wale wanaomtishia, au ahadi ya faragha ambayo baadaye inavunjwa. Hatupaswi kuitukuza hila hiyo kama akili ya uongozi.

Kumtumaini Mungu si kujilazimisha kupita njia ambayo tayari tunajua imetegwa. Busara inaweza kutuhitaji kutafuta mashahidi, kubadili mazingira yasiyo salama, kupata ushauri wa kisheria au wa kitaalamu, na kuweka mipaka inayolinda maisha na utu wetu.

3.6 Zaburi 140:6 — “Wewe ndiwe Mungu wangu”

Baada ya kuzungumza kuhusu mipango ya watu wabaya, mwimbaji anasema, “Wewe ndiwe Mungu wangu.” Haya ni maneno ya uhusiano. Hamaanishi kwamba hana makosa au amestahili kuokolewa kwa sababu ya matendo yake. Anamwendea BWANA akiwa mtu anayemtegemea na anayemkiri kuwa Mungu wake.

Katika hali ya vitisho, ni rahisi maisha yetu yatawaliwe na fikra za kile watu wanachoweza kutufanyia. Tunaweza kujikuta tukifikiria kila mara ujumbe wao, mipango yao, au namna watakavyotutendea kesho. Lakini sasa mwimbaji anajikumbusha jambo muhimu zaidi: maadui si ndio wanaoamua kwa ukamilifu mimi ni nani; ninahusiana na BWANA aliye hai.

Kidner anaona ungamo hilo kuwa msingi wa kwanza wa ombi la mwimbaji. Goldingay anaeleza kwamba anaposema “Mungu wangu,” anazungumza kutoka katika uhusiano wa kumtegemea BWANA na kwa msingi huo anamwomba amsikilize. Hivyo, sala si majaribio ya kumwelekeza Mungu namna tunavyotaka. Ni kurejea katika uhusiano unaotukumbusha mahali pa kuweka tumaini letu.

Hata kama mazingira hayajabadilika, mtu anaweza kupata nguvu kwa kukumbuka kwamba bado anaweza kusema, “BWANA, wewe ndiwe Mungu wangu.”

3.7 Zaburi 140:7 — BWANA aliyekifunika kichwa changu

Mwimbaji anamwita BWANA nguvu za wokovu wake na anakumbuka kwamba Mungu alikifunika au kukilinda kichwa chake siku ya vita. Kichwa ni sehemu muhimu na iliyo hatarini katika mapigano. Mtu anaweza kuwa na silaha nyingi, lakini pigo moja sehemu hiyo likaleta madhara makubwa. Picha hii inasema kwamba mwimbaji alijua ulinzi wa Mungu wakati wa hatari.

Inawezekana anazungumzia vita halisi. Inawezekana pia anatumia lugha ya vita kueleza tishio jingine. Maandishi hayatuwezeshi kuthibitisha moja kati ya hayo mawili. Jambo la msingi ni kwamba kumbukumbu ya msaada wa zamani inakuwa sababu ya kuomba tena leo.

Kidner analinganisha mantiki hii na ushuhuda wa Paulo kuhusu Mungu aliyemwokoa katika dhiki na ambaye anaendelea kumtumaini (2 Kor. 1:8–11). Kukumbuka uaminifu wa Mungu kunaweza kusaidia moyo usikate tamaa.

Lakini tukumbuke tofauti muhimu. Ushuhuda wa mtu aliyeokolewa hauwezi kutumiwa kumhukumu mtu mwingine ambaye alipata hasara kubwa au aliyepoteza mpendwa wake. Zaburi hii haisemi kwamba wote wanaomwamini Mungu watakwepa kila vita, ugonjwa au ajali. Tumaini la Kikristo lina kina zaidi: ufufuo wa Yesu unatangaza kwamba hata mauti haitakuwa na neno la mwisho (1 Kor. 15:20–26).

3.8 Zaburi 140:8 — Usiruhusu mipango ya waovu kufanikiwa

Sasa sala inakuwa ya moja kwa moja: “Usiyape mafanikio matakwa yao mabaya.” Mwimbaji hajamwomba Mungu amtimizie kila kitu anachokitaka kuhusu watu asiokubaliana nao. Anaomba mipango inayolenga kuwadhuru wengine ishindwe.

Tunaweza kujifunza kuomba kwa usahihi huo. Badala ya kuomba kwa hasira tu kwamba mtu fulani aangamizwe, tunaweza kusema: “Ee Mungu, zuia uonevu huu. Funua uongo uliotengenezwa. Linda wale wanaotishiwa. Toa nafasi ya ukweli kujulikana. Waongoze waliokosea kutubu, na waache kuwadhuru wengine.”

Kuomba mtu atubu hakumaanishi kumwacha aendelee kuumiza watu. Rehema za Mungu haziutakasi udhalimu. Kutafuta amani hakumaanishi kuzuia uchunguzi, kufuta ushahidi au kuwalazimisha waathirika kukaa kimya.

Katika mazingira ya familia, kanisa au mahali pa kazi, tunahitaji kutofautisha msamaha na kuondoa uwajibikaji. Mtu anaweza kusamehewa lakini bado akahitaji kuchunguzwa, kuwekwa mbali na mazingira yanayoweka wengine hatarini, au kuwajibika kisheria. Huo si ukosefu wa upendo; unaweza kuwa sehemu ya kuwalinda watu walioumbwa kwa mfano wa Mungu.

3.9 Zaburi 140:9 — Ubaya wa maneno yao uwafikie wenyewe

Mwimbaji anaomba madhara yanayotoka katika midomo ya maadui yawarudie wao wenyewe. Mwanzoni, alikumbuka kwamba Mungu alimlinda kichwa chake (mst. 7). Sasa anazungumza kuhusu kichwa cha waovu kufunikwa na madhara ya maneno yao. Kuna tofauti kati ya ulinzi wa Mungu na matokeo ya ubaya ulioandaliwa na watu.

Hapa tunakutana na wazo la haki inayolingana na kosa: mtu aliyepanga kuumiza mwingine kwa uongo anapaswa kukabili ukweli wa kile alichofanya. Tuhuma zilizobuniwa zinaweza kuvunjika zinapochunguzwa. Ushahidi unaofichwa unaweza kujulikana. Mpango wa kuwanasa wengine unaweza kufichua uovu wa waliouanzisha.

Lakini hatupaswi kutumia mstari huu kama ruhusa ya kuanzisha kampeni ya fedheha, kusambaza uvumi au kulipiza kisasi. Haki inahitaji ukweli, ushahidi wa kuaminika na uwiano katika hatua zinazochukuliwa. Ukiukwaji wa haki hauwezi kusahihishwa kwa ukiukwaji mwingine wa haki.

Sala ya zaburi inatusukuma kukabidhi kwa Mungu kile ambacho hasira yetu inaweza kutushawishi kukifanya kwa mikono yetu wenyewe. Tunachotafuta ni uovu ushindwe, si sisi kuwa watu wenye sumu zaidi kuliko wale waliotuumiza.

3.10 Zaburi 140:10 — Makaa yanayowaka na mashimo ya kuangukia

Huu ni mstari mgumu. Mwimbaji anaomba makaa ya moto yawaangukie maadui na waangukie katika mashimo ambayo hawataweza kutoka. Hatupaswi kujifanya kwamba ni maneno mepesi. Ni lugha ya hukumu kali, inayotoka kwa mtu anayehisi uzito wa tishio na anayetamani njia za uovu zisimamishwe kabisa.

Goldingay anaunganisha picha ya moto na silaha au mbinu hatari zinazoweza kuwarudia wanaozitumia. Kidner anatazama makaa na mashimo zaidi kama mifano ya matokeo ya maneno na mitego ya waovu. Tafsiri hizi zinasaidia kuona dhamira ya haki inayowarudia wapangaji wa ubaya; lakini haziondoi ukali wa sala yenyewe.

Kwa Mkristo, mstari huu lazima usomwe pamoja na mafundisho ya Yesu ya kuwapenda adui na kuwaombea wanaotutesa (Math. 5:43–48). Paulo anasema tusijilipizie kisasi, bali tuachie nafasi ya hukumu ya Mungu (Rum. 12:17–21). Kumwambia Mungu kwamba tunatamani uovu ukomeshwe si sawa na kupewa ruhusa ya kuwatesa watu kwa jina lake.

Hili si fundisho la kukaa kimya mbele ya ukatili. Tunaweza kutafuta hatua za ulinzi, kusimamia sheria, kusaidia waathirika, na kudai haki ifanyike. Tunachokataliwa ni kutumia ukatili wetu kuwa njia ya kuufikia ushindi wa Mungu. Hatua za haki zinapaswa kupimwa na ukweli, utu na uwajibikaji.

3.11 Zaburi 140:11 — Mwenye ulimi wa jeuri asisimamishwe katika nchi

Mwimbaji anaomba kwamba mtu anayetumia ulimi kuharibu asipate nafasi ya kudumu, na uovu umfuate mwenye jeuri. Kiebrania cha mwisho wa mstari huu kina maneno magumu, hivyo tafsiri hutofautiana katika kueleza namna anguko au kufukuzwa kunavyotokea. Lakini ujumbe mkuu uko wazi: uovu haupaswi kupewa msingi wa kuimarika katika jamii.

Si kila mtu anayesema jambo linalotuudhi ni mchongezi. Kuna nyakati ambazo ukweli unauma, hasa unapoonesha kosa la kiongozi au taasisi. Kwa hiyo, zaburi haipaswi kutumiwa kuzima ukosoaji halali, taarifa za ukiukwaji wa haki au malalamiko yanayohitaji kuchunguzwa.

Lengo lake ni ulimi unaotumika kimakusudi kuleta madhara na kupata faida kupitia madhara hayo. Tatizo linakuwa kubwa zaidi pale mazoea hayo yanapopewa nafasi ya kuwa utamaduni: mtu anapandishwa cheo kwa sababu ana uwezo wa kuwasilisha uongo vizuri, au anachukuliwa kuwa hodari kwa kuwa anaweza kuwadhoofisha wengine.

Biblia inajua kwamba mitego ya waovu wakati mwingine huwanasa wao wenyewe (Zab. 7:14–16; Mit. 26:27). Lakini vitabu kama Ayubu na Mhubiri vinaonesha pia kwamba jambo hilo halitokei kila mara kwa haraka. Tumaini letu lazima liwe kubwa kuliko matarajio ya kuona hukumu ya Mungu kesho asubuhi.

3.12 Zaburi 140:12 — BWANA anawatetea wanaoonewa na maskini

Hapa sauti ya zaburi inabadilika. Badala ya kueleza mitego, mwimbaji anasema ana uhakika kwamba BWANA ataitetea haki ya walioonewa na kuwapatia maskini hukumu iliyo sawa. Maneno yanahusu haki ya kisheria na ya kijamii. Anayehitaji msaada hapa hahitaji huruma ya maneno peke yake; anahitaji haki yake isimamiwe.

Huu ndio moyo wa kitheolojia wa Zaburi 140. Mwimbaji hajasema tu, “BWANA atanisaidia mimi.” Anatangaza jambo kuhusu tabia ya Mungu kwa ujumla: BWANA anajali kesi za watu ambao jamii inaweza kuwapuuza kwa sababu hawana nguvu, fedha au ushawishi.

Kidner anasisitiza lugha ya kutoa hukumu na kuitetea haki. Kama wafalme wa duniani walipaswa kuwatendea watu wao haki, BWANA aliye Mfalme wa kweli hawezi kuipuuza kazi hiyo. Goldingay anaonya kwamba ungamo hili halitoi ratiba ya lini kila mtu ataona haki yake ikitendeka. Mwimbaji anamjua Mungu anayeweza kutenda haki, lakini haelezi matokeo mahsusi ya kesi yake mwenyewe.

Kanisa linalomsifu Mungu wa namna hiyo linapaswa kujiuliza maswali magumu. Je, tunawasikiliza maskini na watu wasiokuwa na cheo? Je, tunaruhusu malalamiko dhidi ya wenye ushawishi kuchunguzwa bila kutishwa kwa wanaolalamika? Je, tunaheshimu haki ya mshtakiwa kusikilizwa kwa usawa, bila kumfanya mwenye malalamiko akose usalama?

Ibada ya kweli haiwezi kutenganishwa na uadilifu. Zaburi 82:3–4 na Isaya 1:16–17 zinatukumbusha kwamba kuwatetea wanyonge ni sehemu ya wito wa watu wa Mungu.

3.13 Zaburi 140:13 — Wanyofu watakaa mbele za Mungu

Zaburi inaishia kwa picha ya shukrani na uwepo wa Mungu. Wenye haki watalishukuru jina lake, na wanyofu watakaa mbele zake. Katika Kiebrania, lugha hii ina uhusiano na kuwa mbele ya uso wa Mungu, ishara ya uhusiano, ukaribu na kukubaliwa.

Kidner anaonesha jinsi mstari wa mwisho unavyobadilisha mwelekeo wa mawazo ya mwimbaji. Hatuzungumzii tena ulimi wa nyoka, mitego au makaa yanayowaka. Tunaelekezwa katika sifa na uwepo wa BWANA. Goldingay anatusaidia kuepuka kufasiri mwisho huu kana kwamba kila mwenye haki tayari ameokolewa katika kila hatari. Biblia inajua pia mashahidi waaminifu ambao waliuawa katika mateso.

Kwa hiyo, mstari wa mwisho hautupi taarifa kwamba matatizo yote yameisha. Unatuonesha mahali ambapo tumaini la mwimbaji linataka kufika: kuishi katika uhusiano wa karibu na Mungu bila kutawaliwa milele na hofu ya adui.

Katika mwanga wa Biblia nzima, tumaini hilo linaelekea hadi uumbaji mpya, ambapo Mungu atakaa pamoja na watu wake, kuondoa mauti, na kuwafanya watumishi wake kuuona uso wake (Ufu. 21:3–4; 22:3–4).

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mungu anayesikia kilio cha mtu aliye hatarini

Wakati mwingine tunafikiri sala nzuri lazima ianze kwa utulivu, shukrani na maneno ya imani yasiyoonesha hofu. Zaburi 140 inatuonesha upande mwingine wa maisha ya kiroho. Mwimbaji ana hofu kwa sababu hatari ni halisi. Mungu anampa nafasi ya kusema hivyo bila kujifanya shujaa.

Mtu anayebughudhiwa, anayetishiwa au aliyedhulumiwa hahitaji kuambiwa kwanza aache kuhisi uchungu. Anahitaji kusikilizwa kwa makini na kusaidiwa kupata usalama. Hata hivyo, tunapaswa kufanya hivyo bila kufuta umuhimu wa uchunguzi wa ukweli. Taarifa za madhara zinahitaji uzito; vilevile hukumu dhidi ya mtu inahitaji ushahidi na haki. Kuwa wa kiroho hakumaanishi kukataa mojawapo ya wajibu huo.

4.2 Ulimi na nguvu za taasisi vinaweza kuwa vyombo vya udhalimu

Zaburi inatuonesha moyo unaopanga, ulimi unaoeneza uovu na mikono inayotekeleza. Hiyo ina maana kwamba udhalimu si kipigo au majeraha ya mwili pekee. Unaweza kuwepo katika vitisho vya kazi, matumizi mabaya ya madaraka, kusambaza tuhuma za uongo, kuficha ushahidi na taratibu zilizopangwa kumwangusha mtu.

Hata hivyo, tusinyooshe maana hii mpaka kila ukosoaji uwe dhuluma. Kiongozi anayeulizwa maswali ya uwajibikaji hapaswi kujitambulisha mara moja kuwa mwathirika wa Zaburi 140. Tunahitaji kupima kama mazungumzo ni ya kweli, yenye haki na yenye lengo la kurekebisha, au kama ni hila za kumwangamiza mtu asiye na hatia.

4.3 Hukumu ya Mungu, haki na mipaka ya kisasi

Mistari ya 9–11 inaomba waovu wakutane na matokeo mazito. Ukali wake unaweza kutusumbua. Lakini kwa mtu aliyekuwa katika hatari ya kweli, kuomba udhalimu uvunjwe kabisa ni jambo lenye uzito wa kimaadili. Zaburi inatupa nafasi ya kupeleka hata hisia hizo mbele za Mungu badala ya kuzificha na kuziacha zitutawale.

Yesu anatuita kuwapenda maadui na kuwaombea wanaotutesa (Math. 5:44). Paulo anakataza kulipiza kisasi binafsi (Rum. 12:19–21). Mafundisho haya hayatulazimishi kukubaliana na uovu. Tunaweza kutafuta haki kwa njia halali, kulinda waathirika na kumwomba Mungu alete toba kwa waliokosea.

Tofauti muhimu ni hii: kutamani dunia yenye haki ni jambo jema; kutafuta hatua za uwajibikaji ni wajibu; lakini kufanya mateso ya mwingine kuwa chanzo cha furaha yetu binafsi ni hatari ya kiroho. Mungu ndiye mwamuzi wa mwisho, nasi tunaitwa kuwa watu wa kweli na rehema.

4.4 Mungu wa maskini na walioonewa

Hitimisho la Zaburi 140 linasema kwamba BWANA anatetea wanaoonewa na maskini. Huu si ujumbe wa ziada uliowekwa baada ya sala ya mtu mmoja. Unafunua tabia ya Mungu ambaye mwimbaji amekuwa akimwomba msaada tangu mwanzo.

Katika Biblia, haki ya Mungu inahusiana na jinsi wanyonge wanavyotendewa (Kum. 10:17–19; Zab. 72:12–14; Isa. 1:17). Kwa hiyo, kanisa haliwezi kujivunia uaminifu wake kwa Neno la Mungu huku likizima sauti za watu wasiokuwa na nguvu. Upendo hauishii katika kuwafariji walioumizwa; unahitaji kutengeneza mazingira ambayo watu hawataendelea kudhurika bila kusikilizwa.

Kutetea wanyonge hakumaanishi kufanya maamuzi bila ushahidi. Uadilifu kwa mwathirika na uadilifu katika uchunguzi si maadui. Haki ya kweli inajali pande zote kwa namna ya ukweli na uwajibikaji.

4.5 Tumaini halipimi imani kwa mafanikio ya haraka

Mwimbaji anaishia kwa uhakika kuhusu Mungu, lakini hajasema amewahi kuona mwisho wa mgogoro. Hili ni jambo muhimu kwa mtu ambaye ameomba kwa muda mrefu bila kupata majibu anayoyatarajia. Hatuwezi kutumia zaburi kumwambia kwamba matatizo yake yanaendelea kwa sababu tu hana imani ya kutosha.

Tumaini la Biblia lina nafasi ya kilio, kusubiri na maumivu yasiyopata majibu rahisi. Linajengwa juu ya tabia ya Mungu na, katika mwanga wa Kristo, juu ya ushindi wa ufufuo na ahadi ya uumbaji mpya. Mungu haachi kuwa wa haki kwa sababu sisi hatujaona haki ikitendeka kwa ukamilifu leo.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Zaburi 139–141: kujichunguza na kulindwa dhidi ya uovu

Zaburi 139 inamwomba Mungu auchunguze moyo wa mwimbaji. Zaburi 140 inaeleza watu wanaopanga uovu mioyoni mwao. Zaburi 141 itaomba mlinzi wa midomo na moyo. Kwa pamoja zinatufundisha kwamba mapambano ya haki yana pande mbili: kupinga uovu wa nje na kuendelea kukubali Mungu ashughulikie uovu unaoweza kuwa ndani yetu wenyewe.

Hili halipaswi kutumiwa kumlaumu mwathirika. Mtu aliyedhulumiwa hahitaji kutafuta kwanza kosa lake ili awe na haki ya kulindwa. Lakini sisi sote, hasa tunapopambana na udhalimu, tunahitaji kukataa majaribu ya kuwa watu wenye chuki na uongo kama wale tunaowapinga.

5.2 Yesu alikabili hila, uongo na jeuri

Injili zinatuonesha Yesu akikabiliwa na mipango dhidi yake, mashahidi wenye tuhuma zisizolingana na ukatili wa kusulubiwa (Marko 14:1–2, 55–59). Hii haimaanishi kwamba kila mstari wa Zaburi 140 ulikuwa unabashiri moja kwa moja tukio la msalaba. Katika maana yake ya kwanza, ni sala ya mtu anayehitaji kuokolewa. Lakini uzoefu wa Yesu unaonesha kwa namna ya kina jinsi mtu asiye na hatia anavyoweza kuteswa na mipango ya watu.

Yesu hakujibu uongo kwa kampeni nyingine ya uongo. Alifundisha kuwapenda adui na aliacha hukumu ya mwisho katika mikono ya Mungu. Wakati huohuo, maisha yake hayakuwa ya kukubali udhalimu kana kwamba hauna maana. Aliufichua unafiki, aliwatetea waliotengwa na alitangaza ufalme wa Mungu ulio tofauti na mifumo ya kuwadhulumu wengine (Luka 4:18–19).

5.3 Warumi 3: ulimi wenye sumu ni tatizo la wanadamu wote

Paulo anatumia maneno ya Zaburi 140:3 katika Warumi 3:13. Anayachukua kutoka katika hali ya watu wanaotumia ulimi vibaya na kuyatumia ndani ya hoja kwamba wanadamu wote wanahitaji rehema za Mungu. Kanisa lisijipe nafasi ya kuwakemea walio nje huku likifumbia macho uongo, uchochezi na udhalimu unaoweza kutokea ndani yake.

Tunamhitaji Kristo si kwa sababu maadui wetu ni watenda dhambi, bali pia kwa sababu sisi wenyewe tunahitaji kusamehewa na kubadilishwa. Neema ya Mungu inatuita kukataa kujitetea kwa njia za udanganyifu na kujifunza kusema kweli kwa upendo (Efe. 4:25, 29).

5.4 Msalaba, ufufuo na haki ya mwisho

Paulo anapofundisha tusilipe ovu kwa ovu, hatupunguzii uzito wa madhara tunayopata. Anatuongoza katika njia ambayo haifanyi kisasi binafsi kuwa kipimo cha haki (Rum. 12:17–21). Msalaba unatuonesha ukubwa wa uovu wa wanadamu; ufufuo unatangaza kwamba uovu huo haukuwa na ushindi wa mwisho (Mdo. 2:23–24; 1 Kor. 15:20–28).

Ahadi ya Mungu ya kuumba upya mbingu na nchi inapanua tumaini letu. Tunangojea dunia ambayo watu hawatalazimika kujificha kwa hofu ya mitego, ushahidi wa uongo au ukatili. Mungu atakaa pamoja na watu wake, na mwisho wa Biblia unatoa picha ya watumishi wake wakiuona uso wake (Ufu. 21:1–5; 22:3–5). Hii ndiyo upeo wa tumaini linalojitokeza mwishoni mwa Zaburi 140.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Taja hatari kwa usahihi. Usipuuze vitisho, udanganyifu, unyanyasaji au mipango ya kumwangusha mtu kwa kusema kwamba waamini wanapaswa kukaa kimya na kuomba tu. Maombi na hatua za usalama vinaweza kwenda pamoja.
Tofautisha adui mwenye hila na mkosoaji wa kweli. Si kila anayepingana na wazo lako anafanya uovu. Pima mwenendo na ushahidi kabla ya kumwita mtu mchongezi au mtesaji.
Usifanye ulimi wako kuwa silaha. Usiwe mwepesi kusambaza tuhuma, ujumbe wa siri au simulizi ambazo hujazihakiki. Ukipokea taarifa ya madhara, itoe katika njia zinazolinda usalama na kuleta uchunguzi wa haki.
Jenga mifumo salama katika jumuiya. Familia, makanisa, shule na sehemu za kazi zinahitaji taratibu za kusikiliza malalamiko, kulinda wenye kutoa taarifa na kuzuia matumizi mabaya ya mamlaka.
Kumbuka msaada wa Mungu bila kuwahukumu wanaoteseka. Ushuhuda wa kuokolewa unaweza kutia moyo, lakini usiutumie kudai kwamba aliyepata hasara alikosa imani. Hudumu kwa huruma kwa wale ambao bado wanasubiri.
Omba mipango mibaya ishindwe, si kwamba hasira yako itawale. Mwombe Mungu uongo ufichuliwe, ukatili usimamishwe, wahusika wawajibike na waliokosea wapewe nafasi ya kutubu pasipo kuacha wengine hatarini.
Tetea wenye sauti ndogo. Uliza namna watu wasiokuwa na pesa, cheo au marafiki wenye ushawishi wanavyoweza kupata haki katika jumuiya yako. Wasaidie kusikilizwa bila kuwalazimisha kujitetea peke yao.
Usiruhusu maadui wawe kiini cha maisha yako. Kutafuta haki kunaweza kuchukua muda. Lakini usiyaache maisha yako yote yatawaliwe na kufuatilia hatua za mtu anayekuchukia. Tafuta ushauri, omba, jenga mahusiano yenye afya na endelea kumtumikia Mungu.
Jibu uovu kwa kufuata njia ya Kristo. Shikilia ukweli na uwajibikaji huku ukikataa kulipiza kisasi binafsi. Upendo hauondoi haki, na haki haihitaji chuki kuwa msingi wake (Math. 5:44; Rum. 12:19–21).
Swali moja la vitendo linaweza kusaidia viongozi wa kanisa au familia: Je, mtu aliyeumizwa anaweza kusema ukweli katika jumuiya yetu bila kuogopa kwamba atasusiwa, kutishwa au kulaumiwa kwa kutoa taarifa? Jibu la swali hilo linaweza kufunua kiasi ambacho tumeelewa Zaburi 140.

7.0 Maswali ya Tafakari

Ni maneno gani yanayoweza kuharibu maisha ya mtu hata kama hayahusiani na kipigo au silaha?
Tunapomwona mtu mwenye nguvu akituhumiwa kwa udhalimu, je, tunatafuta ukweli au tunakimbilia kumlinda kwa sababu ya cheo chake?
Kuna tofauti gani kati ya ukosoaji wa haki na mpango wa makusudi wa kumharibia mtu mwingine jina?
Kwa nini mwimbaji anamwomba Mungu amwokoe na pia amlinde? Hayo yanatufundisha nini kuhusu usalama wa sasa na wa baadaye?
Ni kumbukumbu gani za uaminifu wa Mungu zinazokusaidia unapopitia hatari? Unawezaje kuzisimulia bila kuwahukumu watu wenye matokeo tofauti?
Unajisikiaje unapoisoma sala kali ya mistari ya 9–11? Inakufundisha nini kuhusu haki na hatari ya kulipiza kisasi?
Je, inawezekanaje kumpenda mtu anayekutesa huku ukisisitiza kwamba matendo yake yasimamishwe?
Ni hatua gani zinazohitajika ili kanisa letu liwe mahali salama kwa maskini, wanawake, vijana, watoto na wengine wanaoweza kukosa ushawishi?
Kunukuliwa kwa Zaburi 140:3 katika Warumi 3 kunatukumbushaje kwamba hata waumini wanahitaji kutubu matumizi mabaya ya maneno?
Ni nini kingebadilika kama lengo langu kuu lisingekuwa kuona anayenipinga akiaibika, bali kuishi katika uwepo wa Mungu kwa ukweli na amani?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee BWANA, Mungu wangu na nguvu za wokovu wangu, unaona hatari ambazo wengine hawazioni, na unasikia vilio ambavyo watu wengine hawataki kuvisikiliza. Waokoe walio katika vitisho. Walinde wale ambao njia zao zimewekewa mitego. Funua uongo bila kuruhusu sisi wenyewe kuwa waongo. Wape ujasiri mashahidi wa kweli, busara wenye wajibu wa kutoa hukumu, na usalama wanaoonewa. Hasira inapojenga makazi ndani ya mioyo yetu, utusaidie tusiigeuze kuwa ukatili. Tufundishe kutafuta haki bila kisasi, amani bila kuficha uovu, na msamaha bila kupuuza uwajibikaji. Tunakuomba uwatendee haki maskini na walio katika dhiki. Na pale hofu inapobana mawazo yetu, uturudishe mbele za uso wako. Katika jina la Yesu Kristo, Bwana wetu aliyefufuka. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 140 inaomba ulinzi dhidi ya ndimi zenye sumu na mipango mibaya ya wengine. Zaburi 141 italeta ombi la kushangaza: “Ee BWANA, uweke mlinzi kinywani pangu,” na “Usiuelekeze moyo wangu kwenye jambo baya” (Zab. 141:3–4, kwa maana). Kwa hiyo, baada ya kuomba Mungu atuokoe kutoka kwa wenye hila, tunajikuta tukiomba pia asituache tuwe kama wao.

Zaburi 140 inamalizia kwa tumaini la kukaa mbele za Mungu. Zaburi 141 inaanzia katika maombi yanayopaa kama uvumba mbele zake (Zab. 141:2). Huu ni mwendelezo unaotufundisha kwamba maisha ya ibada na mwenendo wa kila siku haviwezi kutenganishwa.

Swali litakalotuongoza katika Zaburi 141 ni hili: Ninawezaje kupinga uovu bila kuruhusu uovu huo ubadilishe ulimi wangu, moyo wangu na namna ninavyowatendea wengine?

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko ya Biblia: Mwanzo 3:1–15; Kumbukumbu la Torati 10:17–19; 1 Samweli 19–24; Zaburi 7; 18; 72; 82; 109; 120; 139–141; Mithali 6:16–19; Isaya 1:16–17; Mika 6:8; Mathayo 5:21–48; Marko 7:20–23; 14:1–59; Luka 4:18–19; 23:34, 46; Warumi 3:9–20; 12:17–21; 2 Wakorintho 1:8–11; Waefeso 4:25–29; Yakobo 3:5–10; Ufunuo 21–22.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Maelezo ya Zaburi 140, hasa muundo wa sala, picha za lugha ya Kiebrania na mistari ya 12–13.
Kidner, Derek. 1975. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Maelezo ya Zaburi 140, yenye kichwa “Poison,” hasa mistari ya 1–5, 6–11 na 12–13. (Imesomwa katika uchapishaji wa baadaye.)
BibleProject. Book of Psalms: muhtasari na nyenzo za mada kuu za kitabu cha Zaburi. Zimetumiwa kusaidia kuelewa mpangilio na ujumbe wa kitabu kizima, si kama chanzo cha ufafanuzi wa kila mstari wa Zaburi 140. Tanbihi kuhusu tafsiri: Maneno ya andiko kuu na vifungu vilivyofafanuliwa kwa mtindo wa kunukuu ni tafsiri za kimaana kwa ajili ya uchambuzi; havijawasilishwa kama nukuu rasmi ya chapa fulani ya Biblia. Baadhi ya matoleo ya Biblia huhesabu kichwa cha zaburi kama mstari wa pekee.

Zaburi 140 — Maneno Yanapogeuka Mitego: Kumtumaini Mungu Anayewatetea Wanyonge