Zaburi 144 — Kutoka Sala ya Shujaa Hadi…

Nguvu tunazoomba kwa Mungu zinawawezeshaje watoto, familia na jamii kuishi kwa amani?

Muhtasari

Nguvu za Mungu, udhaifu wetu, na ustawi tunaopaswa kuutafuta

Andiko kuu — Zaburi 144:3–4, 15 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “BWANA, mwanadamu ni nani hata umwangalie? Mwana wa mtu ni nani hata umfikirie? Mwanadamu ni kama pumzi; siku zake ni kama kivuli kinachopita. ... Heri watu ambao maisha yao yako hivyo; heri watu ambao BWANA ndiye Mungu wao.”

Tukiwa katika hatari, tunaomba nini? Ushindi dhidi ya adui? Usalama wa familia zetu? Hekima kwa viongozi? Chakula cha kutosha, watoto kukua vizuri, na majirani kuishi bila hofu? Zaburi 144 inatusaidia kuyaona maswali hayo kama sehemu za sala moja. Inaanza kwa sauti ya mtu anayefundishwa kupigana, inakumbusha kwamba maisha ya mwanadamu ni mafupi sana, kisha inamalizia kwa picha ya jamii ambayo watoto wanakua salama, maghala yana chakula, na hakuna kilio cha mateso mitaani.

Jambo la kushangaza ni hili: mwisho wa sala si mfalme anayejivunia kuwa na maadui wengi waliowashinda; ni watu wanaoweza kuishi kwa amani. Hiyo haiondoi lugha ya vita inayopatikana katika Zaburi. Inatualika kuielewa katika historia yake, kisha kujiuliza ni maisha ya namna gani ambayo mwombaji anatamani yafikie watu wake.

Kwa wachungaji, wazazi, walimu, viongozi wa taasisi na raia wanaoishi katika mazingira yenye mashaka, Zaburi hii ina swali zito: Nguvu na mamlaka tunazoziomba kwa Mungu zitatumika kuwahudumia watu, au kujijengea nafasi sisi wenyewe?

1.0 Utangulizi

Zaburi 144 ina mistari kumi na mitano, na kichwa chake katika maandishi ya Kiebrania kinaihusisha na Daudi. Mwanzoni, mwombaji anamsifu BWANA kama anayemfundisha kupigana na kumlinda (mst. 1–2). Kisha anakiri udhaifu na ufupi wa maisha ya mwanadamu (mst. 3–4). Anaomba Mungu aingilie kati ili kumwokoa kutoka katika hatari na udanganyifu (mst. 5–8). Anatangaza kwamba atamwimbia Mungu wimbo mpya, huku akirudia ombi la kuokolewa (mst. 9–11). Mwisho, anaonesha jamii anayoiombea: vijana wanaokua vizuri, mazao ya kutosha, mifugo yenye afya, na mitaa yenye usalama (mst. 12–15).

Kifasihi, jambo la pekee ni matumizi ya lugha kutoka Zaburi zilizotangulia. Maneno mengi ya Zaburi 18 yanarudi hapa. Lakini kuna tofauti ya maana: Zaburi 18 inasimulia kile Mungu alichotenda zamani; Zaburi 144 inamwomba Mungu huyo huyo atende tena leo. Miangwi ya Zaburi 8, 33, 39, 102 na 104 inaunganisha kumbukumbu za kale na mahitaji ya wakati mpya.

Derek Kidner anaiita Zaburi hii wimbo wa mfalme. Anaonesha kuwa nguvu za shujaa mwanzo wa Zaburi hazitufikishi kwenye ndoto ya kutawala mataifa, bali kwenye picha ya jamii yenye amani. John Goldingay anasisitiza namna mwombaji anavyotumia sifa na ushuhuda aliorithi kutoka zamani katika mazingira yanayohitaji msaada mpya. Ingawa wanatofautiana kuhusu uwezekano wa Daudi mwenyewe kuwa mtunzi, wote wanatambua safari ya Zaburi: kutoka hatari hadi tumaini la baraka kwa watu wote (Goldingay 2008; Kidner 1975, maelezo kuhusu Zab. 144).

Swali letu litakalotuongoza ni hili: Kiongozi anayemtegemea BWANA anapaswa kumwomba Mungu afanye nini, na kwa faida ya nani?

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Kichwa cha Daudi na suala la tarehe

Katika maandishi ya Kiebrania, kichwa chake ni Ya Daudi. Tafsiri ya kale ya Kigiriki, Septuajinti, inaongeza kumbukumbu ya Goliathi, na hivyo kuelekeza mawazo kwenye pambano la Daudi na Goliathi (1 Sam. 17). Lakini nyongeza hiyo si sehemu ya kichwa katika maandishi ya Kiebrania. Zaidi ya hayo, Zaburi yenyewe haimtaji Goliathi. Kwa hiyo, hatuna ushahidi wa kutosha kuhusisha kila mstari na pambano hilo.

Kidner anaacha wazi uwezekano kwamba Daudi aliandika sala hii kwa kutumia maneno kutoka nyimbo zake nyingine. Goldingay anadhani inaweza kuwa sala iliyotumiwa na mfalme aliyefuata ukoo wa Daudi au hata kiongozi wa jamii baada ya uhamisho wa Babeli. Anaonesha matumizi ya lugha ya Zaburi nyingine pamoja na baadhi ya maneno yanayoweza kuashiria kipindi cha baadaye. Hili ni eneo ambalo watafiti wanaweza kutofautiana kwa hoja. Hatupaswi kutoa tarehe ya uhakika ambayo ushahidi hautoi.

Hata hivyo, sauti ya mfalme ina maana: usalama wake hauhusu maisha yake peke yake; uongozi wake unaathiri familia na jamii nzima. Ndiyo sababu sala inapanuka hadi kuzungumzia watoto, mifugo, chakula na amani ya mji.

2.2 Zaburi inayozungumza na Zaburi nyingine

Mwanzo wa Zaburi 144 unakumbusha Zaburi 18:2, 34 na 47. Swali la “Mwanadamu ni nani?” linatukumbusha Zaburi 8:4, lakini sasa limeunganishwa na lugha ya kupita haraka kwa maisha katika Zaburi 39. Mbingu kufunguka, milima kutoa moshi, radi na kuokolewa katika maji mengi vinatukumbusha Zaburi 18 na pia Ufunuo wa Mungu katika Mlima Sinai (Kut. 19:18; Zab. 104:32). Wimbo mpya na kinubi chenye nyuzi kumi vinafanana na Zaburi 33:2–3.

Miangwi hii si mapambo ya maneno tu. Zaburi 18 inashuhudia ushindi uliokwishatokea. Zaburi 144 inageuza ushuhuda huo kuwa ombi: BWANA, yale uliyowahi kuyatenda yanatupa ujasiri wa kukuomba katika shida za sasa. Hapo tunaona mfano muhimu wa kusoma Biblia: tunaiheshimu historia ya matendo ya Mungu, lakini hatujifanyi kwamba changamoto zetu leo ni nakala ya vita vya Daudi.

2.3 Nafasi yake katika Zaburi za mwisho zinazohusishwa na Daudi

Zaburi 143 ilimalizia kwa maombi mawili yanayoungana: Uniokoe na adui zangu na Unifundishe kuyatenda mapenzi yako. Zaburi 144 inaanza kwa kumtaja Mungu anayefundisha mikono kupigana. Muunganiko huu unatufanya tujiulize: Kama tunahitaji kufundishwa na Mungu katika matendo yetu, tutatumiaje nguvu tulizo nazo? Uwezo wa kufanya jambo hauwezi peke yake kuthibitisha kwamba jambo hilo ni la haki.

Zaburi 145, inayofuata, itaelekeza macho kutoka kwa mfalme aliye hatarini kwenda kwa BWANA mwenyewe, Mfalme mwenye huruma anayestahili sifa za vizazi vyote. Zaburi hizi si lazima ziwe kumbukumbu za matukio yaliyofuatana; lakini mpangilio wake una maana: usalama wa mtu, wajibu wa uongozi, na ufalme wa Mungu unaojali viumbe vyote.

2.4 Mambo manne yanayohitaji umakini

Kwanza, lugha ya vita hapa ni halisi katika mazingira ya kifalme ya kale. Hatuwezi kuibadilisha kila sehemu kuwa mfano wa changamoto za kiroho na kusahau ukali wake. Pili, mwisho wa mstari wa 2 una tofauti ya maandishi: “watu wangu” au “mataifa”; kila usomaji unaelekeza fikra kwenye aina fulani ya mamlaka. Tatu, muundo wa Kiebrania katika mistari 12–14 unaweza kusomwa kama ombi la baraka, au kama maelezo ya hali njema ambayo mstari wa 15 unaiita yenye heri. Nne, picha za wana na binti zinatoka katika jamii ya kilimo yenye taratibu za kifamilia za kale. Hazipaswi kuwa msingi wa kuwahukumu watu ambao maisha yao ya familia ni tofauti.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 144:1 — “Na ahimidiwe BWANA, mwamba wangu”

Zaburi inaanza kwa sifa kabla ya kuanza ombi la msaada. Mungu anaitwa mwamba, yaani kimbilio imara linalotegemeka. Lakini mstari huo huo unasema yeye ndiye anayefundisha mikono ya mwombaji kupigana na vidole vyake kufanya vita. Mtu huyu hajioni kuwa mwenye ujuzi na nguvu kwa sababu ya ukuu wake binafsi. Anakiri kwamba uwezo wake unatokana na Mungu.

Kidner anaonesha uhusiano wa maneno haya na Zaburi 18. Goldingay anaongeza wazo lenye kuvutia: Zaburi 143 iliomba Mungu amfundishe mtumishi wake kufanya mapenzi yake; hapa Zaburi 144 inamshukuru Mungu kwa kufundisha mikono kupigana. Lakini ujuzi wa kupigana si sawa na haki ya kupigana. Mikono yenye uwezo bado inahitaji moyo wenye kicho cha Mungu.

Kwa hiyo, hatupaswi kufanya mstari huu kuwa amri kwa Wakristo wa leo kuanzisha vita. Ni sala ya kifalme katika ulimwengu wa kale. Yesu anatufundisha namna nyingine ya kutumia mamlaka: kutumikia badala ya kutawala kwa ukali (Marko 10:42–45).

3.2 Zaburi 144:2 — “Fadhili zangu, ngome yangu, na ngao yangu”

Mwombaji anakusanya picha za ulinzi: upendo mwaminifu wa Mungu, ngome, mahali pa kujificha, mkombozi, ngao na yule anayestahili kutumainiwa. Jambo la pekee ni kwamba neno la Kiebrania ḥesed, linalohusu fadhili au upendo wa kudumu katika agano, linaweza kumtaja Mungu mwenyewe kana kwamba anasema: “Wewe ndiwe fadhili zangu.” Ulinzi wake si nguvu isiyo na uso. Unatokana na Mungu anayejali uhusiano wake na watu.

Mwisho wa mstari huu una tofauti ya nakala za kale. Maandishi ya Kiebrania yanayotumika sana na mapokeo ya Kigiriki yanasema Mungu anawatiisha “watu wangu” chini ya mfalme. Mashahidi wengine wa kale wana “mataifa”, neno linalofanana na lililo katika Zaburi 18:47. Usomaji wa kwanza unaweza kumaanisha kuleta utulivu ndani ya ufalme; wa pili unahusu mataifa ya nje. Lakini yote yanatuhitaji kuuliza swali la haki: je, utulivu unaotajwa ni kwa kulinda watu au kuwanyamazisha wanaodai haki?

Hakuna kiongozi anayepaswa kutumia jina la Mungu kuwa sababu ya kukandamiza maoni halali, kushinikiza watu wamtii bila kuuliza, au kuficha uovu wa mamlaka. Kumtumaini Mungu hakuondoi uwajibikaji wa viongozi mbele ya watu wanaowaongoza.

3.3 Zaburi 144:3 — “BWANA, mwanadamu ni nani hata umwangalie?”

Sauti ya sala inabadilika. Baada ya kuzungumzia Mungu anayempa nguvu mfalme, mwombaji anashangaa kwa nini Mungu mkuu amtazame mwanadamu mdogo hivyo. Maneno haya yanakaribiana na Zaburi 8:4. Huko mshairi anastaajabu kwamba Muumba wa mbingu na nyota anamjali mwanadamu. Hapa mshangao unamhusu pia mfalme mwenyewe: Kwa nini Mungu anijali mimi, ambaye nguvu na siku zangu zina mipaka?

Hii si sala ya kujidharau kana kwamba mwanadamu hana thamani. Kinyume chake, sababu ya mshangao ni kwamba Mungu anamjali mwanadamu kwa kweli. Thamani yetu haianzi na vyeo, umaarufu, ushindi au cheo cha kidini. Inatokana na Mungu aliyetuumba na anayetujali kwa rehema.

3.4 Zaburi 144:4 — “Siku zake ni kama kivuli kinachopita”

Maisha yanafananishwa na pumzi na kivuli kinachopita. Neno la Kiebrania hebel, ambalo wakati mwingine hutafsiriwa “ubatili”, hapa linaelekeza zaidi kwenye maisha yanayopita haraka. Halilazimishi kusema kwamba maisha hayana maana. Linaonesha kwamba hata mfalme aliye na silaha, ulinzi na mamlaka hawezi kuhakikisha atakuwa hai kesho.

Mstari huu unarekebisha hatari ya kuabudu nguvu. Viongozi hupita; taasisi hubadilika; vizazi vingine huchukua nafasi. Ndiyo maana hekima ya uongozi inahitaji kuuliza si tu, Nitashinda vipi leo? bali pia, Ni urithi gani wa haki na huduma ninaowaachia wengine? (Zab. 90:12; Yak. 4:13–15). Kutambua udhaifu wetu kunaweza kutufanya tuwe wanyenyekevu na wenye ujasiri kwa wakati mmoja.

3.5 Zaburi 144:5 — “Ziinamishe mbingu zako ushuke”

Ombi la kwanza la moja kwa moja linajengwa kwa lugha ya nguvu za uumbaji. Mwombaji anaomba Mungu afungue mbingu, ashuke, na aguse milima mpaka itoe moshi. Picha hii inakumbusha kujifunua kwa Mungu pale Sinai, mlima ulipofunikwa na moshi (Kut. 19:18), na maneno kuhusu Mungu ambaye mbele yake milima hutetemeka (Zab. 104:32).

Hapa kuna mabadiliko ya kifasihi: katika Zaburi 18 mwombaji alikumbuka Mungu aliyeshuka kumwokoa; sasa anaomba ashuke tena katika hali ya leo. Imani haimfanyi Mungu kuwa simulizi la kale lisilohusika na sasa. Hata hivyo, sala hii haiahidi kwamba kila anayeomba ataona milima ikitoa moshi au radi zisizo za kawaida. Lugha ya kishairi inaonesha ukubwa wa hatari na uwezo wa Mungu wa kuingilia kati kwa namna anayoijua yeye.

3.6 Zaburi 144:6 — “Peleka radi zako, uwatawanye”

Radi zinafananishwa na mishale ya BWANA inayowatawanya maadui. Hii ni lugha ya kale ya vita vinavyohusishwa na uingiliaji wa Mungu. Inatambua kwamba hatari iliyopo inamzidi mwombaji. Lakini pia inaleta swali gumu: nani anayo mamlaka ya kusema kwamba Mungu ameamua kundi fulani liangamizwe?

Zaburi haitupi sisi leo uwezo wa kujua kwamba kila mpinzani wetu ni adui wa Mungu. Biblia inatufundisha kwamba BWANA anapinga uovu na anawajali wanaoathiriwa na jeuri. Lakini hilo linahitaji haki, uchunguzi wa kweli, kiasi, na kuheshimu uhai. Makanisa hayawezi kutumia sala hii kuhalalisha mashambulizi, chuki za kikabila, uonevu dhidi ya dini nyingine au kulipiza kisasi kwa njia ya vurugu.

3.7 Zaburi 144:7 — “Unifikie juu, uniokoe katika maji mengi”

Sala inahama kutoka milima na radi hadi maji mengi. Kama ilivyo katika Zaburi 18, maji mengi yanaweza kuwakilisha hatari inayomfunika mtu kiasi kwamba hana uwezo wa kujiokoa. Si lazima mwombaji awe anazungumzia tukio la kuzama baharini. Hii ni picha ya kuhitaji mkono wa Mungu kutoka juu. Kisha anataja hatari inayotoka kwa watu wa kigeni wanaompinga.

Katika mazingira ya kale ya vita, “wageni” hapa ni upande unaochukuliwa kuwa tishio. Lakini neno hilo halimaanishi kwamba kila mgeni au taifa jingine ni mdanganyifu kwa asili. Maandiko mengine ya Israeli yanaamuru watu kuwatendea wageni haki na upendo (Kut. 22:21; Law. 19:33–34). Hivyo, tunatofautisha kundi mahsusi linaloshutumiwa katika sala na ubaguzi dhidi ya jamii nzima.

3.8 Zaburi 144:8 — “Mkono wao wa kuume ni mkono wa uongo”

Maadui wanashtakiwa kwa kusema maneno matupu au ya uongo. Mstari unarudia picha ya mkono wa kuume, ambao unaweza kukumbusha mkono unaoinuliwa wakati wa kiapo au unaotolewa kuonesha makubaliano. Hapa hata ishara ya uaminifu imeharibika. Mtu anaweza kukupa mkono na kukuhakikishia jambo ambalo hana nia ya kulitimiza.

Kidner anaeleza uhusiano wa mkono wa kuume na viapo au makubaliano. Goldingay anaweka uongo huo ndani ya tishio linalomkabili mwombaji. Tunaweza kujifunza jambo linalogusa familia, biashara, siasa na huduma ya kiroho: jamii haiwezi kusimama vizuri ikiwa maneno ya watu hayana uzito. Ahadi ya ndoa, mkataba wa kazi, makubaliano ya biashara na kauli ya kiongozi vyote vinahitaji ukweli. Kuomba tuokolewe na wadanganyifu kunatuita pia tusitumie udanganyifu kwa faida yetu.

3.9 Zaburi 144:9 — “Nitakuimbia wimbo mpya”

Ghafla sala inatoa nafasi kwa muziki. Mwombaji anatangaza atamwimbia Mungu wimbo mpya kwa kinubi chenye nyuzi kumi. Lugha hiyo inatukumbusha Zaburi 33:2–3. Wimbo mpya unaweza kumaanisha wimbo unaotungwa kwa tukio maalumu, au sifa zinazoimbwa kwa moyo mpya baada ya kukumbuka msaada wa Mungu.

Cha kuvutia ni kwamba hatari bado haijaisha. Katika mstari wa 11 mwombaji atarudia ombi lake la kuokolewa. Kwa hiyo, sifa katika mstari wa 9 si lazima ziwe taarifa kwamba tayari amepata ushindi. Ni sifa inayotazamia matendo ya Mungu huku sala ikiendelea. Kanisa linaweza kumshukuru Mungu kwa wema wake, kukiri hali halisi ya mateso, na kuendelea kuomba bila kujifanya kwamba matatizo yote yametatuliwa.

3.10 Zaburi 144:10 — “Anayewapa wafalme ushindi”

Mungu anatajwa kama mwenye kuwapa wafalme wokovu na kumwokoa mtumishi wake Daudi kutoka upanga wa mauti. Kumbukumbu ya Daudi inarudi wazi. Kwa mfalme aliyefuata, Daudi angekuwa shahidi kwamba BWANA anaweza kuwatetea viongozi wanaomtegemea. Kwa jamii iliyopitia migogoro, ushuhuda huo ungefufua tumaini kwamba Mungu hajasahau ahadi zake.

Lakini mstari hauhalalishi kila anayedai mamlaka ya Daudi. Mafanikio ya kisiasa au ya vita hayaoneshi moja kwa moja kwamba Mungu amekubaliana na matendo yote ya kiongozi. Maandiko yanawapima wafalme kwa haki, uaminifu na jinsi wanavyowatendea wenye uhitaji (Kum. 17:14–20; Zab. 72:1–4; Yer. 22:13–17). Uongozi wenye nguvu lakini usiojali wanaoonewa hauwezi kujificha nyuma ya jina la Mungu.

3.11 Zaburi 144:11 — “Uniokoe na mkono wa watu wa kigeni”

Ombi la mistari 7–8 linarudi. Sasa limetanguliwa na kumbukumbu ya upanga wa mauti. Mwombaji ametangaza sifa za Mungu na kukumbuka jinsi alivyomsaidia Daudi. Lakini bado anamwomba aingilie kati. Kurudia sala hapa si dalili ya kutokuwa na imani. Ni ishara ya mtu anayekumbuka na anaendelea kuhitaji msaada.

Kuna watu wanaosali kwa muda mrefu wakati matishio yanaendelea: migogoro ya kifamilia, vita, uonevu wa kiuchumi, uongo unaoharibu jina lao, au hali ngumu ya afya. Zaburi hii haitufundishi kwamba tukirudia sala tumeshindwa kumtumaini Mungu. Tunaweza kuomba kwa uvumilivu huku tukitafuta pia usalama, ushauri, njia za kisheria na upatanisho wa kweli pale inapowezekana.

3.12 Zaburi 144:12 — “Wana wetu wawe kama miche iliyostawi; binti zetu kama nguzo”

Sasa mtazamo unatoka kwenye hatari ya mfalme na kuelekea kizazi kipya. Wana wanafananishwa na miche iliyopewa maji na kukua vizuri. Binti wanafananishwa na nguzo za pembeni za jumba, zilizochongwa kwa ustadi. Katika jamii ya zamani, picha hizi zilihusisha nguvu, ukuaji, uzuri, uthabiti na heshima ya familia. Kidner anasisitiza kwamba mwombaji hatangulizi ndoto ya kupanua ufalme; anaomba ustawi wa watoto. Goldingay anaona picha ya vijana wanaokua vizuri na kupata malezi yanayowafaa.

Tunahitaji pia kuzingatia mazingira ya picha hizi. Maandishi yanatofautisha wana na binti kwa namna iliyokubalika katika jamii ya kale yenye mtazamo mkubwa wa kifamilia wa wanaume. Hatupaswi kuficha tofauti hiyo, wala kuigeuza kuwa kanuni kwamba wavulana wanapaswa kuwa na nguvu tu na wasichana kuwa mapambo tu. Kwa kuzingatia kwamba wote wameumbwa kwa mfano wa Mungu (Mwa. 1:26–28), somo la kudumu ni kwamba wavulana na wasichana wote wanastahili usalama, lishe, elimu, nafasi za kukua, na heshima kamili. Pia, mtu asiye na mtoto hawi na upungufu wa baraka kwa sababu hiyo. Hii ni sala ya jamii kwa watoto wake, si mtihani wa uzazi kwa watu binafsi.

3.13 Zaburi 144:13 — “Maghala yetu yajae mazao ya kila namna”

Picha ya jamii yenye ustawi inaendelea kwa mazao mengi katika maghala na kondoo wanaoongezeka mashambani. Chakula cha kutosha si jambo lisilohusiana na ibada. Afya ya familia, kazi ya wakulima, usalama wa chakula na utunzaji wa rasilimali vinaingia katika maombi ya jamii inayomcha BWANA.

Lakini mstari huu si mkataba unaosema kila mkulima mwaminifu atapata mavuno mengi kila mwaka. Ukame, mafuriko, vita, magonjwa ya mifugo na mifumo mibovu ya uchumi vinaweza kuharibu maisha hata ya watu waadilifu. Ndiyo maana Zaburi hii inapaswa kutuchochea kufanya kazi ya kuimarisha usalama wa chakula, biashara yenye haki na msaada kwa wasio na riziki; si kuwahukumu wanaopitia umaskini (Kum. 15:7–11; Yak. 2:14–17).

3.14 Zaburi 144:14 — “Kusiwe na kuvunjiwa, wala kilio mitaani”

Kwanza kuna maneno kuhusu ng'ombe wanaobeba mizigo au, kwa uelewa mwingine, wanaozaana vizuri. Kisha maandishi yanaeleza kutokuwepo kwa mianya au uvunjaji, kutokuwepo kwa kutoka, na kutokuwepo kwa kilio katika viwanja vya mji. Maneno haya yana utata wa tafsiri. Baadhi ya tafsiri yanayachukua pamoja na mifugo na uzazi. Lakini Goldingay anaona kwamba ukuta wa mji kutovunjwa, watu kutofukuzwa makwao, na kutokuwepo kwa vilio vya maangamizi vinaendana vizuri zaidi na mazingira ya vita. Kidner pia anaona usomaji wa usalama wa mji una uzito hasa katika sehemu ya mwisho ya mstari.

Ikiwa huo ndio mwelekeo wa picha, ustawi si chakula tu. Ni watu kutolazimika kukimbia makwao. Ni mitaa ambamo hakusikiki vilio vya mauaji au uharibifu. Ni watoto wanaoweza kwenda shule bila hofu na familia zinazoweza kupanga maisha bila kuogopa kuvamiwa. Kipimo cha uongozi mzuri si kuonesha nguvu hadharani; ni watu kuwa na usalama na nafasi ya kuishi kwa heshima.

3.15 Zaburi 144:15 — “Heri watu ambao BWANA ndiye Mungu wao”

Mwisho wa Zaburi unaweka jambo muhimu zaidi mbele. Watu wanafurahia hali ya ustawi iliyoelezwa. Lakini baraka inayotajwa kwa uzito wa mwisho ni hii: BWANA ndiye Mungu wao. Goldingay anasisitiza kwamba msingi wa tumaini la jamii si mfalme pekee, bali BWANA mwenyewe. Kidner anaona kwamba kumjua Mungu kunazidi hata kumiliki vitu vingi; Habakuki 3:17–19 inaonesha jinsi mtu anaweza kumshangilia Mungu hata mavuno yanapokosekana.

Katika Kiebrania, mistari 12–14 haina vitenzi vya kawaida vinavyoonesha muda wa tukio. Kwa sababu hiyo, inaweza kusomwa kama sala: Wana wetu na wastawi ... maghala yetu na yajae ...; au kama picha ya hali inayotangazwa kuwa yenye heri katika mstari wa 15. Watafsiri pia wamependekeza namna nyingine za kuiunganisha na mistari iliyotangulia. Hata hivyo, ujumbe unaonekana wazi katika mtiririko wake: kutoka vita na uongo kuelekea maisha salama na yenye ustawi chini ya uangalizi wa Mungu.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mungu si silaha ya viongozi kuwadhibiti watu

Mwombaji anamshukuru Mungu kwa nguvu, lakini mara moja anakiri kwamba mwanadamu ni kama pumzi. Hapo mamlaka yanapata mpaka wake. Hakuna mfalme, mwanasiasa, kiongozi wa kanisa au mkuu wa taasisi anayeweza kutumia uwezo wake kama uthibitisho kwamba Mungu anaunga mkono kila uamuzi wake. Biblia inapima matumizi ya mamlaka kwa ukweli, haki na ulinzi wa wanyonge (Mik. 6:8; Yer. 22:15–16).

Tunaweza kumsifu Mungu kwa uwezo aliotupatia, lakini tunapaswa kujiuliza: Ni nani anayenufaika na uwezo wangu? Ni nani anayekuwa salama zaidi kwa sababu nimepewa dhamana hii?

4.2 Kukumbuka wokovu wa zamani kunatufundisha kuomba leo

Zaburi 144 inatumia maneno mengi ya Zaburi 18. Lakini haijaribu kurudia tu hadithi ya zamani kana kwamba kila kitu kimekwisha. Inasema kwa maana: BWANA, ulifanya hivyo zamani; tunaomba utusaidie pia sasa. Huu ni mfano wa kufundisha Biblia kwa uwajibikaji. Tunayajua matendo ya Mungu katika historia, tunaona hali yetu ya sasa kwa uaminifu, kisha tunaomba na kutenda kwa hekima.

Kuitumia Biblia vizuri si kujifanya kwamba kila adui wetu ni Goliathi au kwamba kila uamuzi wetu unafanana na ule wa Daudi. Ni kujifunza tabia ya Mungu na kumwomba atuongoze katika mazingira ambayo yanaweza kuwa tofauti kabisa.

4.3 Udhaifu wa maisha unatufundisha unyenyekevu wenye ujasiri

Mistari 3–4 haikatishi mjadala wa nguvu. Inatuonesha mahali pa kuziweka nguvu hizo. Hata mtu mwenye mamlaka, jina kubwa na uwezo wa kupambana ana siku chache. Kutambua hilo hakumfanyi aache wajibu wake. Kunamfanya akubali ushauri, akiri kosa, asikilize maoni tofauti na kuwaandaa wengine kuendelea baada yake.

Mtu mwenye hekima hawezi kupima thamani ya maisha yake kwa nafasi anayoishikilia sasa tu. Anaangalia pia ukweli, haki, upendo na watu ambao maisha yao yataendelea baada ya yeye kuondoka.

4.4 Uongo unaweza kuharibu amani hata bila silaha

Mara mbili Zaburi inazungumzia midomo inayosema uongo na mikono inayoficha udanganyifu (mst. 8, 11). Hii ni tahadhari kwa familia, biashara, kanisa na taifa. Pale ambapo viapo, mikataba na ahadi haziaminiki, watu wanaanza kuishi kwa hofu. Wanajilinda dhidi ya wenzao hata wanapokuwa wanashirikiana.

Kwa hiyo, kuomba Mungu atukomboe na uongo lazima kuandamane na toba ya namna tunavyotumia maneno. Tusisambaze tuhuma ambazo hatujazithibitisha. Tusiahidi kile ambacho hatuna nia ya kukitimiza. Tusitumie hadithi za watu vibaya ili kulinda nafasi zetu.

4.5 Amani ni zaidi ya kushinda vita

Sehemu ya mwisho inatupa picha ya amani iliyo na maudhui: watoto wanakua vizuri, chakula kinapatikana, kazi inazaa matunda na kilio cha mateso hakisikiki katika viwanja vya mji. Hapa ushindi wa kweli unahusisha watu wa kawaida kuishi vizuri. Hii inakumbusha maono mengine ya manabii kuhusu jamii inayoweza kufurahia matunda ya kazi na kuishi kwa usalama (Isa. 65:17–25; Mik. 4:1–4).

Maono hayo hayatoi sababu ya kusema kwamba changamoto zote zitaisha sasa. Lakini yanatuonesha mwelekeo wa maombi na kazi yetu: kujenga mazingira ambamo watu wengi zaidi wanaweza kuishi kwa heshima, usalama na matumaini.

4.6 Mali na mavuno si kipimo cha mwisho cha imani

Zaburi inafurahia mavuno, kondoo na mifugo inayostawi. Biblia haitudai tusijali chakula, kazi au makazi. Lakini pia haifundishi kwamba mtu mwenye mali nyingi lazima awe mwadilifu zaidi, au mtu aliyepata hasara lazima awe ametenda dhambi. Ayubu aliteseka akiwa mwenye haki; Zaburi 73 inahoji ustawi wa waovu; na makanisa yaliyokuwa maskini yaliweza kuwa matajiri katika ukarimu (2 Kor. 8:1–5).

Kwa hiyo, tunashukuru kwa riziki, tunatunza rasilimali, na tunashirikiana na walio na mahitaji. Hatuifanyi Zaburi 144 kuwa fomula ya utajiri wa binafsi.

4.7 Baraka kwa watoto hazipaswi kuwa sababu ya kuwatenga wengine

Picha za wana na binti zinazungumzia uzuri wa kizazi kinachostawi. Lakini tusizigeuze kuwa viwango vya kuwahukumu wasio na watoto, wajane, waliofiwa, wasiooa au kuolewa, au familia zinazoishi katika mazingira magumu. Vilevile, tusitumie lugha yake ya kale kuwapangia wasichana nafasi ndogo kuliko wavulana. Uumbaji wa Mungu unampa kila mwanadamu thamani.

Kwa vitendo, jamii inayosali Zaburi hii inaweza kuwekeza katika malezi bora, afya, usalama, elimu, ulinzi dhidi ya unyanyasaji na usawa wa nafasi kwa watoto wa kike na wa kiume.

4.8 Kumtambua BWANA kunapaswa kuonesha haki katika jamii

Sentensi ya mwisho si ruhusa ya kutaja jina la Mungu kama kauli mbiu ya kisiasa au kidini bila uwajibikaji. Inakumbusha kwamba baraka hutokana na Mungu mwenye haki na huruma. Maandiko ya manabii yanakemea ibada inayoficha uonevu na ukosefu wa haki (Isa. 1:11–17; Amo. 5:21–24).

Jamii haiwezi kudai inamtukuza BWANA huku ikifurahia uongo, ufisadi, udhalilishaji na mateso ya wasio na nguvu. Ibada ya kweli inapaswa kuonekana pia katika namna tunavyofanya maamuzi, kutumia fedha na kuwahudumia watu ambao hawawezi kutulipa.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kutoka mfalme wa kibinadamu hadi ufalme wa BWANA

Zaburi 144 inatumia sauti ya kiongozi mwenye mamlaka ya kifalme. Anahitaji kuokolewa ili jamii yake iwe salama. Zaburi 2 inazungumzia mfalme aliyeteuliwa na Mungu; Zaburi 72 inaweka haki kwa maskini na wanyonge kama wajibu muhimu wa ufalme; Zaburi 89 inakabili maswali ya ahadi za Mungu wakati hali ya kifalme inapoonekana kuvunjika. Zaburi 144 inajiunga na mazungumzo hayo.

Lakini mstari wa mwisho hauishii kumtukuza mfalme. Unasema: Heri watu ambao BWANA ndiye Mungu wao. Kisha Zaburi 145 itaimba zaidi kuhusu BWANA kama Mfalme wa vizazi vyote. Kwa hiyo, kila mamlaka ya wanadamu yanapaswa kupimwa mbele ya ufalme mkubwa zaidi wa Mungu.

5.2 Yesu anaonesha namna mpya ya kutumia mamlaka ya kifalme

Wakristo wanaisoma ahadi ya kifalme ya Daudi katika mwanga wa Yesu, ambaye Agano Jipya linamwonesha kuwa Masihi (Luka 1:32–33; Mdo. 2:29–36). Hata hivyo, Yesu hakufuata tu mifano yote ya vita vya wafalme wa kale. Aliwakosoa watawala wanaotumia mamlaka kuwatawala wengine kwa ukali, kisha akaeleza kwamba ukuu wa wanafunzi wake utaonekana katika utumishi (Marko 10:42–45).

Alipokamatwa, alikataa kulindwa kwa upanga wa mwanafunzi wake (Mt. 26:52–54). Kupitia msalaba na ufufuo, Mungu anauonesha ushindi dhidi ya dhambi, mauti na nguvu zinazowafunga watu (Kol. 2:13–15; 1 Kor. 15:20–28). Huu ni usomaji wa Zaburi ndani ya hadithi pana ya Biblia, si madai kwamba Zaburi 144 ilieleza moja kwa moja tukio la kusulubiwa kwa Yesu. Sala ya kale kuhusu ulinzi inabaki kuwa na maana yake, huku Kristo akituonesha namna ya kutumia mamlaka kwa roho ya utumishi.

5.3 Udhaifu wa mwanadamu na wito wake wa kweli

Swali la Zaburi 144:3 linafanana na Zaburi 8. Waraka kwa Waebrania 2:5–18 unaitumia Zaburi 8 kuzungumzia Yesu aliyeingia katika hali ya mwanadamu, akateseka na kufa, kisha akatukuzwa. Hapa tunaweza kuona kwamba udhaifu wetu haumfanyi Mungu atupuuze. Ukaribu wa Yesu na wanadamu wenye maumivu unatupa ujasiri wa kuomba msaada bila kujifanya sisi ni wasio na mipaka.

Somo la Kristo pia linapinga wazo kwamba nguvu za kweli zinamaanisha kutoumizwa kamwe. Uaminifu unaweza kudumu hata kupitia mateso; na kwa ufufuo wake, Yesu anafungua tumaini ambalo nguvu za kibinadamu haziwezi kulitoa.

5.4 Uumbaji mpya na ustawi wa jamii

Picha ya mwisho ya Zaburi 144 inafanana kwa baadhi ya mambo na ahadi za manabii kuhusu maisha salama, watu kufurahia kazi zao, na amani ya uumbaji (Isa. 11:1–9; 65:17–25). Ufunuo 21:1–5 unaonesha tumaini la Mungu kuondoa mauti, machozi na maombolezo katika uumbaji mpya. Zaburi 144 yenyewe haifafanui ufufuo wa mwisho au dunia mpya kwa ukamilifu. Muunganiko huo unatokana na kuisoma pamoja na Biblia nzima.

Hata hivyo, ujumbe wake ni wenye nguvu kwa maisha ya sasa: tunapoomba na kufanya kazi kwa ajili ya watoto, wenye njaa, watu walio hatarini na jamii zilizojaa hofu, tunatoa ushuhuda mdogo wa aina ya dunia ambayo Mungu ameahidi kuifanya upya.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Jiulize nguvu ulizopewa zinafaidi nani. Ikiwa una madaraka, elimu, fedha au ushawishi, jiulize ni nani anayelindwa na kuhudumiwa kwa sababu ya nafasi yako (Zab. 144:1–2; Marko 10:42–45).
Kumbuka kwamba maisha na vyeo vina mipaka. Pokea ushauri, kiri unapokosea, na waandae wengine kuendeleza kazi njema. Uongozi mzuri hauhitaji kujifanya unaishi milele (mst. 3–4).
Linda ukweli katika maneno na makubaliano. Hakikisha taarifa kabla ya kuzisambaza. Timiza ahadi. Kataa kuwahukumu watu wa taifa au dini nyingine kwa sababu ya makosa ya wachache (mst. 7–8, 11; Law. 19:33–34).
Geuza kumbukumbu za uaminifu wa Mungu kuwa sala za sasa. Shukuru kwa yale Mungu aliyotenda, lakini sema kwa uwazi yale ambayo bado yanahitaji uponyaji na ukombozi (mst. 5–11).
Pima mafanikio ya uongozi kwa maisha ya watu wa kawaida. Uliza kama watoto wako salama, chakula kinatosha, kazi ina heshima, na watu wanyonge wanatendewa haki (mst. 12–14; Zab. 72:1–4).
Wasaidie watoto wote kukua bila kuwafungia katika majukumu ya zamani. Wape wasichana na wavulana nafasi za elimu, afya, uongozi na kukua katika tabia njema. Waheshimu pia watu wasio na watoto na wenye majeraha ya familia (mst. 12).
Omba amani na ushiriki kuijenga. Simama dhidi ya udhalimu, changia mazingira ya usalama, jenga uaminifu na tumia njia halali za kuwalinda walio hatarini (mst. 14; Mt. 5:9).
Usifanye utajiri kuwa kipimo cha kibali cha Mungu. Furahia mafanikio kwa shukrani, lakini shirikisha rasilimali na wanaokosa chakula au makazi. Usiseme umaskini wa mtu ni ushahidi kwamba hana imani (mst. 13–15; Yak. 2:14–17).
Fanya ibada ya hadharani izae matendo. Wimbo mpya wa sifa usitumike kufunika ufisadi, uongo au maumivu ya jamii. Jiulize: tukisema BWANA ndiye Mungu wetu, ni tabia gani tunahitaji kubadilisha? (mst. 9, 15; Amo. 5:24).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 144 inatoka katika lugha ya shujaa anayefundishwa kupigana na kuingia katika mazungumzo kuhusu ufupi wa maisha?
Zaburi hii inatumiaje maneno ya Zaburi 18? Kuna tofauti gani kati ya kusimulia ushindi wa zamani na kuomba ukombozi wa leo?
Usomaji wa “watu wangu” na “mataifa” katika mstari wa 2 unatufundisha kuuliza maswali gani kuhusu mamlaka ya viongozi?
Ni katika maeneo gani ya familia, biashara, kanisa au taifa letu ambapo maneno ya uongo yanaharibu uaminifu?
Ina maana gani kuimba “wimbo mpya” wakati bado tunaendelea kuomba kuokolewa?
Picha za wana na binti zinatufundisha nini kuhusu wajibu wetu kwa kizazi kipya? Tutazitumiaje bila kubagua au kumdhalilisha mtu?
Kuna tofauti gani kati ya kuwa na mavuno na mali nyingi, na baraka ya kumtambua BWANA kama Mungu wetu?
Kama tungepima mafanikio ya uongozi kwa kupungua kwa hofu na vilio katika jamii, nini kingehitaji kubadilika?
Tunawezaje kutafuta haki bila kutumia lugha ya vita vya kale kuhalalisha jeuri au chuki za leo?
Mfano wa Yesu kama Mfalme mtumishi unatubadilishiaje namna ya kusoma Zaburi 144 na kutumia mamlaka tuliyo nayo?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mwamba wetu na kimbilio la uaminifu, tunakushukuru kwa nguvu, uwezo na vipawa ulivyotupatia. Usituache tuvitumie kwa kiburi au kuwadhuru watu uliowaumba. Tukumbushe kwamba maisha yetu ni kama pumzi, na kwamba kila siku tunayopata inategemea rehema zako.

Pale ambapo jamii zinatishiwa na jeuri na udanganyifu, walinde walio dhaifu na usimamishe haki. Wape viongozi unyenyekevu, ujasiri, ukweli na hekima ya kutumia mamlaka kwa kiasi. Wasaidie watoto wakue salama, wafanyakazi wapate malipo ya haki, familia zipate chakula, na mitaa yetu iwe sehemu ambazo majirani wanaweza kuishi bila hofu.

Tufundishe kukuimbia sifa bila kufumbia macho majeraha ya walio karibu nasi. Tengeneza tabia zetu zifanane na Yesu, Mfalme anayehudumu. Baraka tunazopokea ziwe baraka kwa wengine. Na furaha yetu kubwa isiwe mali tuliyo nayo, bali kwamba wewe ndiwe Mungu wetu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 144 ilianza na kiongozi aliye katika mazingira ya hatari, akimtukuza BWANA kwa nguvu anazompa. Inaishia na picha ya jamii inayotamani mavuno, watoto wenye afya na amani. Lakini baraka inayobeba ujumbe wote ni hii: Heri watu ambao BWANA ndiye Mungu wao.

Zaburi 145 itapanua upeo huo. Ni wimbo wa sifa uliopangwa kwa herufi za alfabeti ya Kiebrania, unaotangaza ukuu, huruma na ufalme wa BWANA mwenyewe. Kizazi kimoja kitaambia kingine matendo yake; ufalme wake ni wa vizazi vyote; na rehema zake zinagusa viumbe vyote (Zab. 145:4, 9–13).

Hivyo, baada ya kuomba Mungu ailinde jamii na kuiwezesha kustawi, tunakaribishwa kumwangalia Mfalme ambaye wema wake unazidi mipaka ya kila ufalme wa mwanadamu. Zaburi 144 inauliza msaada wa Mungu unaweza kuwafanyia nini watu wake. Zaburi 145 inawaongoza watu hao kutafakari Mungu wao ni nani.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 144; Zaburi 8; 18; 33; 39; 72; 90; 104; 143; 145; Kutoka 19:18; Mambo ya Walawi 19:33–34; Kumbukumbu la Torati 17:14–20; Isaya 1:11–17; 11:1–9; 65:17–25; Yeremia 22:13–17; Mika 4:1–4; Habakuki 3:17–19; Marko 10:42–45; Luka 1:32–33; Mathayo 26:52–54; Waebrania 2:5–18; 1 Wakorintho 15:20–28; Ufunuo 21:1–5.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 144, “The Interplay between Past Praise and Present Context.”
Kidner, Derek. 1975. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Uchambuzi wa Zaburi 144, “A King's Song.”
BibleProject. Book of Psalms: muhtasari na nyenzo za kujifunza mtiririko wa kitabu. Zimetumika kwa mtazamo mpana wa Biblia nzima, si kuamua tofauti za nakala za Kiebrania.
Nyenzo za mradi: The Book of Psalms—Study Notes na Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources, kwa mtazamo wa kifasihi na muundo wa ufundishaji wa mfululizo huu.

Zaburi 144 — Kutoka Sala ya Shujaa Hadi Jamii Yenye Amani