Zaburi 145 — Mfalme Ambaye Ukuu Wake…

Kama ukuu wa Mungu unaonekana katika wema wake, uongozi na huduma zetu zinapaswa kuwainuaje walio dhaifu?

Muhtasari

Alfabeti ya sifa, ufalme usio na mwisho, na mkono wa Mungu ulio wazi

Andiko kuu — Zaburi 145:8–9, 14 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “BWANA ana neema na huruma, si mwepesi wa hasira, naye amejaa upendo mwaminifu. BWANA ni mwema kwa wote; rehema zake zinafikia kila alichokiumba. … BWANA huwategemeza wote wanaoanguka na kuwainua walioinama kwa mizigo.”

Tunaposema kiongozi ni mkuu, huwa tunapima nini? Nguvu za mamlaka yake? Majengo aliyojenga? Wingi wa watu wanaomtii? Zaburi 145 inatualika kupima ukuu kwa kipimo tofauti. Inamwonesha BWANA kuwa Mfalme ambaye ufalme wake unaendelea vizazi vyote. Lakini kinachoushangaza moyo wa mwimbaji si nguvu zake pekee. Mfalme huyu anawategemeza wanaokaribia kuanguka, anawainua walioelemewa, anafungua mkono wake kwa wenye njaa, naye anawasikiliza wanaomwita.

Zaburi imeundwa kwa mtindo wa alfabeti ya Kiebrania. Mstari baada ya mwingine unachukua herufi inayofuata, kana kwamba mwandishi anajaribu kutumia lugha yote aliyo nayo kueleza utukufu wa Mungu. Katika wimbo huu tunapata kweli mbili zisizotenganishwa: Mungu anatawala milele, na Mungu ni mwema kwa vyote alivyoviumba (Zab. 145:9, 13). Ukuu wake haupingani na huruma; unajionesha kupitia huruma.

Zaburi 144 iliomba usalama na ustawi wa watoto, familia na jamii. Zaburi 145 inatuonesha Mfalme wa milele ambaye tabia yake ndiyo msingi wa tumaini hilo. Swali lake linatufikia sisi pia: Kama Mungu anaonesha ukuu wake kwa kuinua walio dhaifu, watu wanaomwabudu wanapaswa kutumiaje nguvu, mali na mamlaka waliyo nayo?

1.0 Utangulizi

Zaburi 145 ina mistari 21 katika maandishi ya kawaida ya Kiebrania na ina kichwa kinachoiunganisha na Daudi: “Sifa ya Daudi.” Ni zaburi ya mwisho katika mkusanyiko wa Zaburi 138–145 zinazohusishwa na Daudi, na inafungua njia kuelekea zaburi tano za mwisho zinazosisitiza sifa kwa BWANA (Zab. 146–150). Tofauti na baadhi ya sala za Daudi, haisimulii vita fulani vilivyo na tarehe inayotambulika, wala haimtaji adui maalumu. Inatuelekeza kwenye tabia ya Mungu na sababu zinazotufanya tumwabudu.

Maneno yanayojirudia, kama “wote,” “kila,” “vizazi,” “ufalme,” “wema,” na “sifa,” yanaupa wimbo upeo mpana. Mwimbaji anaanza na kauli ya karibu, “Mungu wangu, Mfalme,” halafu anawaalika watu wa kizazi kimoja kuvisimulia matendo ya Mungu kwa kizazi kinachofuata. Mwishoni, mwito wa sifa unawafikia viumbe wote. Sala ya mtu mmoja inakuwa mwaliko unaoelekezwa kwa ulimwengu mzima.

John Goldingay anaonesha kuwa Zaburi 145 inaunganisha ukuu wa Mungu na wema wa Mungu. Derek Kidner anaiita wimbo wa sifa uliopangwa kwa alfabeti, na anasisitiza jinsi maelezo ya enzi kuu ya Mungu yanavyofuatwa na picha za msaada wake kwa waliolemewa na viumbe wenye njaa (Goldingay 2008, maelezo ya Zab. 145; Kidner 1975, maelezo ya Zab. 145). Tutajiuliza: Israeli ilimwabudu Mfalme wa namna gani, na kumwabudu Mfalme huyo kunabadilisha namna gani mtazamo wetu kuhusu nguvu, uongozi, riziki na tumaini?

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 “Sifa ya Daudi” na suala la wakati wa kuandikwa

Kichwa cha zaburi kinakitaja jina la Daudi. Katika mpangilio wa kitabu cha Zaburi, hilo lina maana kubwa. Mfalme wa kibinadamu, au mwimbaji anayetumia urithi wa Daudi, anamsifu Mfalme aliye juu ya wafalme wote. Neno la Kiebrania tehillah, yaani “sifa,” lipo katika kichwa hicho, na linahusiana na jina la Kiebrania la kitabu kizima cha Zaburi, Tehillim—“Sifa.”

Hata hivyo, Zaburi 145 haitupi maelezo yanayoweza kutambua kwa uhakika tarehe ya kuandikwa kwake. Kidner anaisoma kwa uzito ndani ya urithi wa Daudi. Goldingay anataja baadhi ya alama za lugha zinazoweza kuashiria kipindi cha baada ya uhamisho, wakati wa Hekalu la Pili. Hivyo tunapaswa kutofautisha sauti ya Daudi iliyo katika mkusanyiko wa Biblia na madai ya kuthibitisha tukio fulani la kihistoria. Hakuna haja ya kubuni mazingira ambayo zaburi yenyewe haijayataja.

2.2 Alfabeti ya Kiebrania na herufi inayokosekana

Zaburi hii ni aina ya shairi linaloitwa akrostiki: vipande vyake vinaanza kwa mfuatano wa herufi za alfabeti ya Kiebrania. Alfabeti hiyo ina herufi 22, lakini maandishi ya Kiebrania yanayotumiwa sana yana vipande 21. Kipande kinachotarajiwa kuanza kwa herufi nun, kati ya mstari wa 13 na wa 14, hakipo katika maandishi hayo.

Hata hivyo, tafsiri ya kale ya Kigiriki na hati ya Zaburi iliyopatikana kati ya Hati za Bahari ya Chumvi (11QPsᵃ) zina kipande cha ziada kinachoeleza kwamba BWANA ni mwaminifu katika maneno yake na mwenye fadhili katika matendo yake. Ndiyo maana baadhi ya tafsiri za Biblia zinakichapisha baada ya Zaburi 145:13, huku nyingine zikiweka tanbihi.

Goldingay anatukumbusha kuwa mashairi mengine ya kialfabeti pia yana sehemu zisizofuata mfumo kikamilifu; kwa hiyo hatuwezi kuthibitisha kama mstari huo ulipotea katika kunakili au uliongezwa baadaye ili kukamilisha alfabeti. Kidner anasisitiza uzito wa ushahidi wa mapokeo ya kale yanayouhifadhi. Ni vizuri kutaja tofauti hii badala ya kuificha.

Mpangilio wa alfabeti una maana ya kiibada. Mwandishi anatumia herufi kuonesha kwamba sifa kwa Mungu zinahitaji lugha yetu yote. Hata hivyo, baada ya kusema mengi, bado tunagundua kwamba wema wake hauishiwi na maneno.

2.3 Kutoka utawala wa Daudi hadi ufalme wa milele

Zaburi 144 ilizungumza kuhusu usalama wa kiongozi aliyekuwa hatarini, udhaifu wa maisha ya mwanadamu, na ndoto ya jamii yenye amani. Zaburi 145 inaangaza tumaini hilo kwa kutangaza kwamba utawala wa Mungu hauwezi kupimwa kwa maisha mafupi ya mfalme wa duniani. Mungu anatawala vizazi vyote. Lakini mamlaka yake yanadhihirika kwa kuwakimu na kuwainua watu, si kwa kutafuta sifa binafsi.

Zaburi hii pia inaandaa hitimisho la kitabu kizima. Zaburi 146–150 zinaanza na kuishia kwa wito wa kumsifu BWANA. Haimaanishi kwamba kilio, maumivu, dhuluma na uhamisho tulivyosikia katika zaburi za nyuma vimefutwa. Inamaanisha kwamba mashaka hayo yote yanapelekwa mbele ya Mungu ambaye uaminifu wake unabaki. Sifa ni kilele cha safari ya Zaburi, si njia ya kuficha maumivu yaliyomo ndani yake.

2.4 Mtiririko wa wimbo

Zaburi inaanza kwa azimio la binafsi la kumsifu Mungu (mst. 1–2), inaeleza ukuu wake (mst. 3–6) na wema wake (mst. 7–9), inaihusisha jamii na uumbaji katika sifa (mst. 10), inaeleza ufalme wa milele (mst. 11–13), na inafafanua jinsi Mfalme huyo anavyowasaidia, kuwakimu na kuwasikiliza viumbe wake (mst. 14–20). Inafungwa kwa mwito wa viumbe wote kumsifu BWANA (mst. 21).

Mtiririko huu unatufundisha jambo moja kubwa: hatupaswi kutenganisha utukufu wa Mungu na tabia yake ya huruma.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 145:1–2 — “Mungu wangu, Mfalme wangu”: sifa za kila siku

Mwimbaji anaanza kwa kumwita BWANA “Mungu wangu” na “Mfalme.” Kauli ya kwanza inaonesha uhusiano wa karibu; ya pili inatangaza ukuu wa Mungu unaopita mipaka ya maisha ya mtu mmoja. Kumwinua Mungu hakumaanishi kuongeza ukubwa wake. Kunamaanisha kutambua, kukiri na kuutangaza ukuu ambao tayari anao.

Jina la Mungu hapa linahusisha utambulisho na tabia yake aliyojifunua, si sauti takatifu ya kuitamka kwa namna ya kimazingaombwe. Msemo “kila siku” unaonesha ibada inayogusa ratiba ya kawaida ya maisha. Msemo “milele na milele” unaonesha kwamba Mungu anastahili sifa hata baada ya kizazi chetu kupita.

Hivyo kumwabudu Mungu hakuhitaji tungoje tukio la ajabu kila mara. Tunaweza kutambua wema wake katika kazi, chakula, mapumziko, urafiki na nguvu za kuendelea. Lakini sifa za kweli pia hazitulazimishi kujifanya wenye furaha wakati mioyo yetu inaomboleza. Kitabu hiki hiki kina sala za machozi na maswali magumu. Sifa na maombolezo yote yana nafasi mbele za Mungu.

3.2 Zaburi 145:3 — Ukuu usiochunguzika kwa ukamilifu

BWANA ni mkuu kupita uwezo wetu wa kuupima ukuu wake. Hii haisemi kwamba hatuwezi kujua chochote kuhusu Mungu. Zaburi yenyewe inafuata kwa kututajia matendo na tabia zake. Tunaweza kumjua kwa kweli, lakini hatuwezi kudai tumemwelewa kikamilifu.

Mstari huu unaleta unyenyekevu katika elimu ya Biblia na huduma. Mchungaji anapofundisha, hafanyi maarifa yake kuwa sawa na maarifa ya Mungu. Kiongozi wa kanisa au jamii anapopata mamlaka, hapewi sehemu ya ukuu wa Mungu inayomfanya asikosolewe. Mungu ndiye mkuu asiye na kipimo; sisi ni watumishi wanaohitaji kujifunza daima.

3.3 Zaburi 145:4–5 — Kizazi kimoja kinakisimulia kingine

Sifa zinakuwa urithi wa kizazi hadi kizazi. Wazazi, walimu, waamini na jumuiya wanaitwa kuzungumza kuhusu matendo makuu ya Mungu. Lugha ya “matendo ya ajabu” na “matendo yenye nguvu” inatukumbusha uumbaji, ukombozi kutoka Misri, safari ya jangwani, na uaminifu wa Mungu katika historia ya watu wake.

Hata hivyo, kutoa ushuhuda si kusimulia habari za zamani bila kuzitafakari. Ni kusaidia kizazi kinachofuata kuelewa matendo ya Mungu na kujiuliza yanamaanisha nini leo. Mtoto anaweza kusikia kwanza habari za rehema za Mungu nyumbani; baadaye akaziona katika maisha ya Yesu; hatimaye akaitwa kuziishi kwa kuwasaidia wengine.

Usimulizi mwaminifu haupaswi kubuni miujiza au kuficha sehemu ngumu za historia ya familia na kanisa. Tunaweza kusema, “Mungu ametusaidia,” bila kudai kwamba kila mmoja alipona au kwamba kila jambo lilikwenda vizuri. Ukweli wenyewe ni sehemu ya ibada.

Katika mstari wa 5, baadhi ya mapokeo ya kale yanaonesha watu wengine wakizungumza kuhusu utukufu wa Mungu huku mwimbaji mwenyewe akitafakari matendo yake. Maandishi ya kawaida ya Kiebrania yanaweka msisitizo zaidi kwenye tafakari ya mwimbaji. Kwa njia zote mbili, kutafakari moyoni na kutangaza hadharani vinakamilishana.

3.4 Zaburi 145:6–7 — Nguvu zinazodhihirisha wema na haki

Watu wanazungumza juu ya matendo ya Mungu yenye kutia kicho. Lakini wimbo hauishii kwenye nguvu zake. Haraka unatuelekeza katika wema na haki. Mungu hastahili sifa kwa sababu ana uwezo tu, bali kwa sababu anautumia uwezo wake kwa namna inayolingana na tabia yake iliyo njema.

Haki katika Biblia inahusisha kufanya yaliyo sawa, kutimiza uaminifu na kulinda mahusiano yasiharibiwe na udhalimu. Katika jamii zenye ukosefu wa usawa, tunapaswa kujiuliza: tunaweza kweli kumsifu Mungu mwenye haki huku tukikubali vitendo vya unyonyaji au kupuuza walio dhaifu?

Picha ya sifa zinazobubujika inaonesha kumbukumbu zinazofurika. Lakini kumbukumbu hizo zisigeuzwe kuwa propaganda ya kulinda sifa za viongozi. Ibada ya kweli inashuhudia matendo ya Mungu kwa uaminifu na inakataa kuyaita maovu mema.

3.5 Zaburi 145:8 — Mungu mwenye neema, huruma na subira

“BWANA ana neema na huruma, si mwepesi wa hasira, naye amejaa upendo mwaminifu.” Maneno haya yanarejesha kumbukumbu ya Mungu kujitambulisha kwake baada ya tukio la ndama wa dhahabu (Kut. 34:6–7). Wakati Israeli ilikuwa imevunja uaminifu wake, Mungu alifunua tabia inayojulikana kwa subira na rehema.

Huo ndio moyo wa ukuu wa Mungu. Yeye si mtawala mwenye hasira zinazochochewa na kila upinzani. Kutokuwa mwepesi wa hasira hakumaanishi kutojali dhambi. Kutoka 34 pia inazungumzia uwajibikaji. Lakini subira ya Mungu inatoa nafasi ya toba na kurejeshwa.

Hili ni somo kwa wazazi, wachungaji, wakuu wa shule na viongozi wa jamii. Kutumia aibu, vitisho na ghadhabu kama silaha za kuongoza watu si lazima iwe ishara ya nguvu. Mwenye mamlaka ya kweli anapaswa kujifunza rehema, uvumilivu na uadilifu kutoka kwa Mungu.

3.6 Zaburi 145:9 — Wema unaowafikia wote

“BWANA ni mwema kwa wote.” Ujumbe huu unapanua upeo wa wimbo kutoka Israeli hadi uumbaji wote. Mungu ni BWANA wa agano la Israeli, lakini pia ndiye Muumba wa dunia nzima. Huruma zake si mali ya taifa moja, dhehebu moja au kundi moja la kijamii.

Goldingay anaonesha umuhimu wa kurudiwa kwa neno “wote” katika zaburi. Kadiri linavyorudiwa, ndivyo inavyokuwa vigumu kulifungia ndani ya Israeli pekee. Kidner anakumbusha mfano wa Yona, ambaye alikasirishwa na huruma ya Mungu kwa Ninawi, huku Mungu akionesha kujali hata wanyama wa mji ule (Yona 4:2, 11).

Kwa hiyo, mtu anayemsifu Mungu wa wote hawezi kuwadharau wale wasiofanana naye. Mtu wa imani nyingine, mgeni, masikini na kiumbe hai chenye mahitaji vyote viko ndani ya upeo wa uangalizi wa Muumba.

Hata hivyo, hatupaswi kuugeuza mstari huu kuwa kauli kwamba hakuna kiumbe anayepitia njaa, ugonjwa au hatari. Dunia ina upungufu na mateso halisi. Zaburi inamtangaza Mungu kuwa chanzo cha uhai na wema; kutangaza huko kunatuita sisi kukabiliana kwa huruma na mahitaji tunayoona.

3.7 Zaburi 145:10 — Uumbaji wote unatoa ushuhuda

Kazi zote za mikono ya Mungu zinatoa ushuhuda kuhusu Muumba wao; watu wake waaminifu wanamtukuza kwa maneno. Milima, bahari, mimea na wanyama hawaimbi kama kwaya ya kibinadamu, lakini uwepo wao, uzuri wao na utegemezi wao vinamtangaza Mungu (Zab. 19:1–4; 148).

Huu si mwaliko wa kuabudu maumbile badala ya Mungu. Tunayaona maumbile kama zawadi zinazotuelekeza kwa Mtoaji. Kuyatunza maji, ardhi, misitu, wanyama na maisha ya jirani zetu ni sehemu ya kumheshimu Muumba ambaye anasema uumbaji wake una thamani.

3.8 Zaburi 145:11–12 — Kutangaza ufalme wake kwa watu

Watu walio wa Mungu wanasimulia utukufu wa ufalme wake ili wanadamu wajue matendo yake yenye nguvu. Hili si agizo la kutawala wengine kwa mabavu kwa jina la Mungu. Ni mwito wa kuitangaza tabia ya Mfalme na kuifanya ionekane katika maisha yetu.

Zaburi 72 ilikuwa tayari imesema kwamba haki ya mfalme inapaswa kuonekana katika utetezi wa maskini na wahitaji. Vivyo hivyo, kanisa linapotangaza ufalme wa Mungu, watu hujiuliza kama linawaheshimu wafanyakazi wake, linawalinda watoto, linashughulikia ukosefu wa haki na linawasikiliza wanaolalamika.

Ushuhuda wetu kuhusu ufalme wa Mungu unakuwa na uzito tunapowatendea wengine kwa rehema, uaminifu na haki. Tabia yetu inaweza kuufanya ujumbe wetu usikike au isiaminike.

3.9 Zaburi 145:13 — Ufalme unaodumu vizazi vyote

Ufalme wa Mungu ni wa milele. Wafalme wa kibinadamu huzeeka, huondoka madarakani, hufa, na wakati mwingine huacha migogoro ya urithi. Lakini BWANA hategemei uchaguzi, jeshi, chama au ukoo ili kuendeleza enzi yake. Lugha hii inafanana na tangazo la ufalme wa Mungu katika Danieli 4, ambapo mtawala wa kibinadamu anafundishwa kutambua mipaka yake.

Maelezo ya tofauti za maandishi: Katika baadhi ya tafsiri kuna mstari wa ziada baada ya mstari wa 13, ukisema kwa maana kwamba BWANA ni mwaminifu katika maneno yake na mwenye fadhili katika matendo yake yote. Unapatikana katika tafsiri ya Kigiriki na hati ya zamani ya Zaburi kutoka Bahari ya Chumvi, lakini haupo katika maandishi ya kawaida ya Kiebrania yanayoitwa Masoretic Text. Goldingay anaonya tusikimbilie kusema kwa uhakika ni namna ipi ilikuwa ya kwanza; Kidner anauona ushahidi wa kale kuwa wa maana. Kwa vyovyote, ujumbe wa uaminifu huo tayari upo katika sehemu nyingine za zaburi.

Ufalme wa milele unakuwa habari njema kwa sababu si wa milele tu, bali ni ufalme wa Mfalme mwema. Ndiyo maana Zaburi inahamia mara moja kueleza namna Mungu anavyowasaidia walio dhaifu.

3.10 Zaburi 145:14 — Kuwategemeza wanaoanguka

BWANA anawasaidia wote wanaokaribia kuanguka na kuwainua wote walioinama. Picha hii inatuonesha ukuu tofauti na ule tunaouzoea katika siasa au utamaduni wa kutukuza watu wenye nguvu. Mungu hapimwi kwa idadi ya watu wanaomwogopa, bali anasifiwa kwa jinsi anavyowajali walioelemewa.

Goldingay anafafanua tofauti iliyomo katika picha: Mungu huwategemeza walio hatarini kuanguka na kuwainua wale ambao tayari wameinamishwa na mzigo. Kidner anaonesha kwamba msaada wa Mungu unaonekana wakati udhaifu unajitokeza. Hii haimaanishi kwamba mtu mwaminifu hawezi kamwe kuanguka, wala haimaanishi kwamba tunaweza kuwaacha watu waathirike na matatizo huku tukisema Mungu atawasaidia peke yake.

Mungu anayetegemeza wanyonge anatuita kuwa watu wanaowategemeza wanyonge. Tunaweza kufanya hivyo kwa chakula, usikivu, ushauri wenye hekima, huduma za afya, kutetea haki, na kusaidia walioelemewa kurudishiwa nafasi ya kuishi kwa heshima.

3.11 Zaburi 145:15–16 — Mkono ulio wazi na riziki ya uumbaji

Macho ya viumbe yanamtazamia Mungu, naye huwapa chakula kwa wakati wake. Picha hii inafanana na Zaburi 104:27–28. Mungu anaonekana kama Mtoaji anayefungua mkono wake, si kama mtu mchoyo anayeficha kila kitu alicho nacho.

Mvua inayonyesha kwenye ardhi iliyokauka, mavuno ya mkulima, samaki baharini na chakula kinachofika mezani ni sababu za kumshukuru Muumba. Kwa jamii za Afrika Mashariki, picha hii ina uzito wa pekee tunapokumbuka utegemezi wa wakulima na wafugaji kwa misimu ya mvua na matumizi bora ya rasilimali.

Lakini kusema “Mungu hutoa chakula” hakupaswi kutumiwa kukwepa ukweli wa njaa inayotokana na rushwa, vita, mabadiliko ya tabianchi, ubaguzi au usambazaji usio wa haki. Mkono wa Mungu ulio wazi unatuuliza: Mikono yetu iko wazi kwa wahitaji, au imekaza kila kitu kwa ajili yetu wenyewe? Kanisa haliwezi kuuimba mstari huu kwa uzuri kisha kuwapuuza watu wenye njaa mlangoni pake (Isa. 58:6–10; Yak. 2:15–17).

Vilevile, mstari huu si fomula inayohakikisha kwamba hakuna kiumbe kitakachokosa chakula. Biblia inakubali kwamba uumbaji bado unaugua na kusubiri urejesho (Rum. 8:19–23). Kumtumaini Mungu kama Mtoaji kunatuongezea tumaini na wajibu wa kujali.

3.12 Zaburi 145:17 — Haki katika njia zake zote

BWANA ni mwenye haki katika njia zake na mwaminifu au mwenye fadhili katika matendo yake. Hakuna mgawanyiko ndani ya tabia yake: nguvu zake hazifanyi udhalimu kuwa haki. Hivyo hatupaswi kuyaita matendo ya unyanyasaji kuwa ya kiroho eti kwa sababu yametendwa na kiongozi wa dini au mtu mwenye mamlaka.

Hii pia ni msingi wa kumtumaini Mungu wakati maisha yanaonekana yenye mafumbo. Mtu mwenye huzuni anaweza kuuliza maswali magumu bila kuacha kumwelekea Mungu mwenye haki. Zaburi nyingi zinaonesha kwamba malalamiko ya kweli na imani vinaweza kuishi pamoja.

3.13 Zaburi 145:18–19 — Karibu na wote wanaomwita kwa kweli

BWANA yuko karibu na wote wanaomwita “kwa kweli.” Huu si mtihani wa kuwa na hisia nzuri wakati wote, au uwezo wa kutumia maneno kamili ya sala. Goldingay anasisitiza uaminifu wa moyo na mwenendo: kumwita BWANA huku mtu akiweka tumaini lake la mwisho kwa miungu mingine kunaleta mgongano katika ibada yake.

Mtu anaweza kuomba akiwa analia, amechoka au hajui cha kusema, na bado akamwita Mungu kwa kweli. Sala ya kweli haisemi lazima, “Najua nitapata ninachotaka leo.” Inaweza kusema, “Sina pa kwenda isipokuwa kwako.” Mungu anayesikia kilio cha watu wake anawakaribisha mbele zake.

Lakini hatupaswi kuwahukumu wagonjwa, wanaoomboleza au wanaopitia matatizo yasiyoisha kwamba hawana imani ya kutosha. Biblia yenyewe inatueleza habari za waamini walioteseka, waliofungwa na hata waliouawa. Ahadi ya ukaribu wa Mungu si hakikisho kwamba kila sala itajibiwa kwa namna na wakati tuliochagua (Luka 21:16–19; 2 Kor. 12:7–10).

3.14 Zaburi 145:20 — Ulinzi wa Mungu na hukumu dhidi ya uovu

Mwimbaji anasema BWANA huwalinda wanaompenda, lakini waovu wanakabiliwa na hukumu. Huu ndio mstari ambao haupaswi kuachwa nje ya tafakari. Mungu mwenye huruma hajali tu faraja ya watu; anajali pia kwamba uovu usiwe na mamlaka ya kuharibu maisha milele.

Kidner anaonya kwamba neno la ulinzi lisomwe kama uangalizi wa Mungu, si kinga ya kimiujiza inayomfanya mwamini asiweze kupata madhara. Hilo linatulinda dhidi ya mafundisho yanayowalaumu watu wanaopitia mateso.

Vilevile, hatupewi ruhusa ya kujiweka moja kwa moja upande wa wenye haki na kuwaita wale wote wanaotupinga kuwa waovu. Biblia inatuita kujichunguza, kusema kweli, kusimamia haki na kukataa kulipiza kisasi kwa nguvu zetu binafsi (Zab. 139:23–24; Rum. 12:17–21). Hukumu ya mwisho ni ya Mfalme mwenye haki, si leseni ya kushambulia tunaowachukia.

3.15 Zaburi 145:21 — Kutoka sifa za mtu mmoja hadi viumbe wote

Zaburi inafungwa kwa mwimbaji kusema kwamba kinywa chake kitazitangaza sifa za BWANA. Hapa anarudi mahali alipoanzia. Lakini sasa mwito umekuwa mpana zaidi: viumbe wote wanaitwa kulibariki jina takatifu la Mungu milele.

Haimaanishi kwamba dunia nzima tayari inamwabudu Mungu kwa umoja. Ni tangazo la tumaini: siku moja utukufu wa Mungu hautafichwa na dhuluma, mifarakano na mamlaka yanayopotosha. Wimbo huu unatuandaa kwa Zaburi 146–150, ambamo sifa zinaongezeka hadi kuwa mwito unaoujumuisha uumbaji mzima.

Neno la mwisho si hofu ya watawala wa duniani, wala wasiwasi wa mahitaji yetu, bali sifa kwa Mfalme ambaye tabia yake ni njema na ambaye ufalme wake hauna mwisho.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Ukuu wa Mungu na wema wake havitenganishwi

Katika sehemu nyingi za maisha tunafundishwa kwamba ukuu ni uwezo wa kuamuru, kutawala na kulazimisha wengine. Zaburi 145 inatupatia picha yenye nguvu zaidi: Mfalme mwenye enzi kuu anaonesha ukuu wake kwa huruma, subira, ukarimu na uaminifu. Goldingay anasaidia kuona jinsi vipande vya wimbo vinavyorudia sifa za ukuu na wema, kana kwamba kila kimoja kinaeleza kingine (Goldingay 2008, maelezo ya Zab. 145).

Kwa hiyo, kiongozi anayejiona mkuu mno kiasi cha kutowasikiliza wanyonge hajafanana zaidi na Mungu. Anaweza kuwa amesahau namna Mungu mwenyewe anavyotumia mamlaka yake.

4.2 Ufalme wa Mungu ni wa vizazi vyote na uumbaji wote

Neno “wote” linaonekana mara nyingi: kazi zote za Mungu, vizazi vyote, wanaoanguka wote, viumbe vyote vinavyohitaji chakula, na wote wanaomwita. Hapa tunakumbuka ahadi kwa Abrahamu kwamba mataifa ya dunia yangebarikiwa kupitia familia yake (Mwa. 12:1–3). Uhusiano maalumu wa Mungu na Israeli hauondoi upendo wake kwa ulimwengu. Badala yake, unakuwa njia mojawapo ya kuufunua upendo huo.

Hili linazuia kujitenga kiroho kwa kiburi. Tunaweza kuwa waaminifu kwa imani yetu huku tukiwatendea watu wa mataifa, dini na makundi mengine kwa heshima na huruma.

4.3 Utoaji wa Mungu unatuita katika uwakili na haki

Mkono wa Mungu ulio wazi hauhalalishi mikono yetu kubaki imefungwa. Katika maisha ya kawaida, chakula kinawafikia watu kupitia ardhi, maji, wakulima, wafanyakazi, masoko, familia na mifumo ya jamii. Mfumo huo unapoharibiwa na rushwa, unyonyaji au vita, kuamini kwamba Mungu ndiye Mtoaji kunapaswa kutuamusha kutafuta suluhisho, si kutufanya tuketi bila kufanya jambo.

Hatumchukui nafasi Mungu. Tunajifunza kuonesha ukarimu wake kupitia uwajibikaji wetu.

4.4 Ahadi za Mungu na fumbo la mateso

Zaburi inazungumza kwa uhakika kuhusu kusaidiwa, kukimiwa na kusikilizwa. Lakini kitabu hicho hicho kina vilio vya walioachwa, wenye njaa na wanaokabiliwa na mauti. Kusoma Biblia kwa uaminifu ni kuyasikiliza yote mawili. Tunatangaza tabia ya Mungu isiyobadilika, huku tukikubali kwamba hatujui sababu au muda wa kila tukio.

Kumwita Mungu “kwa kweli” hakumaanishi kufuata mbinu fulani ya sala ili kuhakikisha tunapata majibu tunayoyataka. Kunamaanisha kumwelekea kwa uaminifu, tukibeba hata maswali yetu magumu.

4.5 Rehema na hukumu katika ufalme mwema

Mungu anayewainua wanyonge lazima pia akabiliane na uovu unaowakandamiza. Hivyo mstari wa 20 haupingani moja kwa moja na wema wa Mungu. Unatukumbusha kwamba huruma ya kweli haiwezi kuwa kutokujali udhalimu.

Lakini hukumu ya Mungu haipaswi kugeuzwa silaha ya chuki zetu. Tuna wajibu wa kulinda waathirika, kukataa maovu na kutafuta uwajibikaji wa haki, huku tukimwachia Mungu mamlaka ya mwisho ya kuhukumu.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kutoka Sinai hadi tumaini la ufalme

Maneno ya rehema katika Zaburi 145:8 yanatokana na kujifunua kwa Mungu katika Kutoka 34:6–7. Picha ya kuwalisha viumbe inatukumbusha Zaburi 104; ufalme wa milele unahusiana na Danieli 4; na namna Mungu anavyowajali maskini inaendana na matarajio ya Zaburi 72. Maandiko haya yanatufundisha kwamba ukuu na haki ya Mungu havipaswi kutenganishwa.

5.2 Yesu anautangaza na kuuonesha ufalme wa Mungu

Yesu alitangaza kwamba ufalme wa Mungu umekaribia (Marko 1:14–15). Aliwakaribisha waliopuuzwa, akawalisha wenye njaa, akawaponya wagonjwa, na kuwafundisha wanafunzi wake kwamba wenye mamlaka wanapaswa kuwa watumishi (Marko 6:34–44; Luka 4:16–21; Marko 10:42–45). Haya yanalingana na picha ya Zaburi 145 ya Mfalme anayetoa chakula, kuwakumbuka wanaoanguka na kusikiliza vilio vyao.

Huu ni muunganiko wa ujumbe wa Biblia nzima, si dai kwamba mwandishi wa Zaburi 145 alikuwa anaelezea kila tukio la Injili moja kwa moja. Kanisa la Yesu linapomtambua kuwa Mfalme, linapaswa pia kufuata mfano wa namna alivyotumia mamlaka yake.

Sala ya Bwana, “Ufalme wako uje” (Mt. 6:10), ni namna ya kuomba utawala mwema unaotangazwa katika Zaburi 145 uonekane wazi zaidi katika maisha yetu na hatimaye katika uumbaji mzima.

5.3 Msalaba, ufufuo na uumbaji mpya

Katika msalaba, Yesu alidhihakiwa kama mfalme, lakini alibaki mwaminifu kwa upendo wa kujitoa kwa ajili ya wengine (Marko 15:16–32). Ufufuo wake unatangaza mwanzo wa ushindi dhidi ya mauti na mwanzo wa uumbaji mpya (1 Kor. 15:20–28). Kwa hiyo, Ukristo haupimi ufalme wa Mungu kwa kiwango cha mabavu pekee, bali kwa ushindi wa haki na upendo juu ya dhambi na mauti.

Ufunuo 21–22 unaonesha tumaini la Mungu kukaa pamoja na wanadamu, mataifa kuponywa, na mauti kuondolewa. Upeo wa sifa za Zaburi 145 unaelekea huko. Tumaini la mwisho si kukimbia uumbaji, bali Mungu kuukomboa na kuufanya upya uumbaji wake.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Pima uongozi kwa watu unaowainua. Katika kanisa, familia, shule na jamii, jiulize kama maamuzi yako yanawasaidia waliolemewa au yanawalinda wenye nguvu pekee (Zab. 145:14; Marko 10:42–45).
Fanya sifa kuwa sehemu ya kila siku. Kumbuka jambo halisi la kumshukuru Mungu, hata kama siku yako imekuwa na maumivu. Usibuni ushuhuda ili kuonekana mwenye imani kubwa (mst. 1–2).
Simulia uaminifu wa Mungu kwa kizazi kinachofuata. Waambie vijana habari za Biblia na uzoefu wa maisha kwa uwazi, ukijumuisha maswali na vipindi vya matatizo (mst. 4–7).
Fungua mkono wako kwa wenye njaa. Shiriki chakula, tetea kazi zenye utu, simamia matumizi ya rasilimali kwa uwazi na tunza mazingira (mst. 15–16; Yak. 2:15–17).
Onesha huruma inayovuka mipaka ya kundi lako. Kwa sababu Mungu ni mwema kwa wote, waheshimu watu wa malezi, taifa au imani tofauti na yako (mst. 9–10).
Omba kwa ukweli, hata unapokosa majibu. Mweleze Mungu hofu, mashaka na maumivu yako bila kujifanya kwamba matatizo yote yameisha (mst. 18–19).
Tafuta haki bila kulipiza kisasi. Walinde walioathiriwa, pinga uovu, na tumia njia za uwajibikaji badala ya kutumia jina la Mungu kuhalalisha chuki (mst. 20).
Jenga huduma inayotazama ufalme wa milele. Weka nguvu katika ustawi wa watu na uumbaji badala ya kutegemea makofi na sifa za muda mfupi (mst. 11–13, 21).

7.0 Maswali ya Tafakari

Ninaposema Mungu ni mkuu, ninawaza zaidi nguvu zinazotisha au nguvu zinazotumika kwa rehema na haki?
Ninakiambia nini kizazi kinachofuata kuhusu uaminifu wa Mungu? Kuna ukweli gani mgumu ambao nimekuwa nikiepuka?
Zaburi 145:9 inapanua vipi mipaka ya huruma yangu kwa watu walio nje ya kundi langu?
Ni nani aliye karibu nami ambaye “anaanguka” au “ameinama” kwa mzigo? Ninaweza kumsaidia kwa njia gani halisi?
Matumizi ya mali na rasilimali katika kanisa letu yanafanana na mkono wa Mungu ulio wazi?
Je, nimewahi kumhukumu mtu kwa kusema ana imani ndogo kwa sababu sala yake haikujibiwa kama alivyotarajia?
Tunawezaje kuwawajibisha wanaotenda uovu bila kuruhusu hasira zetu zichukue nafasi ya haki ya Mungu?
Huduma yetu ingekuwaje tofauti kama tungepima mafanikio yake kwa ukarimu, uadilifu na ustawi wa wanaohitaji msaada?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Mungu wetu na Mfalme wetu, ukuu wako ni mkuu kuliko tunavyoweza kuueleza, lakini huruma yako inawafikia hata walio dhaifu sana. Tufundishe kukusifu kwa ukweli, bila kuficha maumivu wala kujivunia nguvu zetu wenyewe. Wainue wanaoanguka, na utufanye sisi kuwa mikono ya kuwategemeza. Wape wenye njaa chakula, na ufungue mioyo yetu ili tushiriki tulivyo navyo. Tusiruhusu kutumia jina lako kutetea kiburi au udhalimu. Tusikilize tunapokuita katika mashaka, na uyajenge maisha na makanisa yetu kwa mfano wa Yesu Kristo. Tunapousubiri uumbaji wako kufanywa upya, dumisha tumaini letu na uufanye upendo wetu uwe wa vitendo. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 145 inafunga mkusanyiko wa mwisho wa Zaburi zinazohusishwa na Daudi. Inatuonesha Mungu anayetawala milele, anayewajali viumbe wote, anayewainua wanaoanguka na anayewasikiliza wanaomwita. Mstari wake wa mwisho unawatakia viumbe wote kulisifu jina takatifu la BWANA.

Zaburi 146 inaupokea mwaliko huo kwa sauti ya “Haleluya!” Lakini pia inaonya kuhusu kutegemea wakuu wa wanadamu ambao maisha yao yana mwisho. Inamsifu Mungu anayewatetea wanaodhulumiwa, anayewalisha wenye njaa, anayewafungua wafungwa na anayewajali wageni, yatima na wajane.

Mpito huu una ujumbe ulio wazi: Zaburi 145 inatuambia Mungu ni Mfalme wa namna gani; Zaburi 146 inatuita kumtumaini Mfalme huyo kuliko mamlaka za wanadamu zisizoweza kuokoa kikamilifu.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko ya Biblia: Zaburi 145 na muktadha wake katika kitabu cha Zaburi; Kutoka 34:6–7; Zaburi 72; 104; 144; 146; Danieli 4; Yona 4; Marko 1:14–15; 6:34–44; 10:42–45; 15:16–32; Mathayo 6:9–13, 25–34; Warumi 8:19–23; 1 Wakorintho 15:20–28; Ufunuo 21–22. Maneno ya andiko kuu na maelezo ya mistari yametolewa kwa tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si dondoo ndefu kutoka tafsiri moja yenye hakimiliki.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Tazama uchambuzi wa Zaburi 145, hasa muunganiko wa ukuu na wema, kurudiwa kwa “wote,” na tofauti za maandishi katika mstari wa 13.
Kidner, Derek. 1975. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Tazama “Psalm 145: An Alphabet of Praise,” kuhusu mtindo wa alfabeti, huruma, utoaji wa Mungu na maana ya ulinzi wa Mungu katika ulimwengu wenye mateso.
The Book of Psalms — Study Notes and Guide with Key Information and Resources. Nyaraka za marejeo za mradi wa Zaburi kwa ajili ya mtiririko wa jumla wa kitabu na namna kinavyofikia kilele cha sifa.

Zaburi 145 — Mfalme Ambaye Ukuu Wake Unaonekana Katika Wema Wake