Zaburi 146 — Mamlaka ya Wanadamu…

Mamlaka ya wanadamu yanapopita, kwa nini tumaini letu linahitaji Mungu anayewatetea wanyonge?

Muhtasari

Sifa zinazodumu kuliko wakuu, tumaini linalozaa haki, na utawala wa BWANA usio na mwisho

Andiko kuu — Zaburi 146:5–7 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Heri mtu ambaye msaada wake ni Mungu wa Yakobo, ambaye tumaini lake liko kwa BWANA, Mungu wake; Muumba wa mbingu, nchi na bahari, anayeshika uaminifu milele, anayewatendea haki wanaoonewa na kuwapa chakula wenye njaa.”

Mara nyingi maisha yetu yanategemea maamuzi ya watu wenye mamlaka. Kiongozi anaweza kutufungulia mlango au kutufungia. Mwajiri anaweza kutusaidia kupata riziki au kutuacha bila kazi. Mtu mwenye ushawishi anaweza kusikiliza kilio chetu au kutupuuza. Kwa sababu hiyo, ni rahisi kuanza kumwona mwanadamu fulani kama nguzo ya mwisho ya usalama wetu. Lakini mtu yeyote anaweza kweli kubeba uzito wote wa tumaini letu?

Zaburi 146 inaanza kwa mwimbaji kuualika moyo wake kumsifu BWANA maisha yake yote. Kisha inatoa onyo la kushangaza: tusiweke tumaini letu la mwisho kwa wakuu, kwa sababu hata wenye nguvu nyingi ni wanadamu wanaokufa. Mara tu pumzi yao inapokatika, mipango yao haiwezi tena kututegemeza. Lakini zaburi haiishii katika kukatishwa tamaa na uongozi wa wanadamu. Inatuonesha Mfalme wa namna nyingine: Mungu anayewatendea haki wanaoonewa, anayewalisha wenye njaa, anayewafungua waliofungwa, anayewainua walioelemewa na anayewajali wageni, yatima na wajane.

Zaburi 145 ilimtangaza BWANA kuwa Mfalme wa milele ambaye mkono wake uko wazi kuwapatia viumbe vyake mahitaji yao. Zaburi 146 inaleta sifa hizo katikati ya maisha ya jamii. Inatuuliza maana ya kumwabudu Mungu wakati kuna njaa, dhuluma, udanganyifu na watu wasiokuwa na mtu wa kuwasemea. Swali si tu tunamtumaini nani, bali pia: Je, namna tunavyoishi inaonesha tabia ya Mfalme tunayemsifu?

1.0 Utangulizi

Zaburi 146 ina mistari kumi. Ni wimbo wa sifa unaobeba pia mafundisho ya hekima kuhusu mahali pa kuweka tumaini letu. Unaanza na kumalizia kwa mwito wa Haleluya, yaani “Msifuni Yah,” namna fupi ya jina takatifu la BWANA. Kwa hiyo, inafungua mkusanyiko wa zaburi tano za mwisho (Zab. 146–150), ambazo kila moja inazungukwa na mwito wa sifa. Baada ya safari ndefu ya vilio, maswali, toba, shukrani na matumaini, kitabu cha Zaburi kinaelekea kwenye kilele cha kumsifu Mungu.

Hata hivyo, sifa hizi hazimaanishi kwamba maumivu yote yaliyotajwa katika zaburi za awali hayakuwa ya kweli. Badala yake, zinatokana na kumfahamu Mungu aliyewasikia watu wake katikati ya maumivu hayo. Ndiyo maana Zaburi 146 inaweka karibu mambo mawili yanayoonekana tofauti: ibada kwa Mungu na utetezi wa wanyonge. Kutoka katika sala ya mtu mmoja, zaburi inafikia mahitaji ya watu waliokandamizwa katika jamii nzima.

John Goldingay anaieleza Zaburi 146 kama wimbo unaounganisha sifa na maonyo ya hekima kuhusu kumtumaini BWANA badala ya viongozi. Derek Kidner anaonesha tofauti kati ya nguvu za watu wenye ushawishi, ambazo zina mwisho, na uaminifu wa Muumba ambaye habadiliki pamoja na vizazi (Goldingay 2008; Kidner 1975, uchambuzi wa Zab. 146). Kwa kuzingatia maoni hayo, tutajiuliza: Tunawezaje kuheshimu uongozi wa wanadamu bila kuufanya kuwa nafasi ya Mungu, na tunawezaje kuonesha tabia ya Mungu katika utumishi wetu?

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Wimbo usio na tarehe ya uhakika

Katika maandishi ya Kiebrania, Zaburi 146 haina kichwa kinachomtaja mwandishi wake. Mapokeo ya kale ya Kigiriki yanahusisha wimbo huu na manabii Hagai na Zekaria, lakini hilo halitoshi kuthibitisha ni nani aliyeutunga au tukio lake halisi. Lugha yake inakumbusha ukombozi wa Israeli kutoka Misri, hali ya watu walioishi uhamishoni, na tumaini la kurejeshwa kwa Sayuni. Hata hivyo, hakuna jina la mfalme, tarehe au tukio moja linalotajwa wazi.

Kwa hiyo, hatupaswi kudai kwamba zaburi hii iliandikwa wakati wa serikali au mfalme fulani bila ushahidi. Inaweza kusomwa na vizazi mbalimbali vilivyopitia kushindwa kwa matumaini yaliyowekwa kwa viongozi wa ndani au wa kigeni. Mwito wa mwisho, “Mungu wako, Ee Sayuni,” unaionesha jamii ya waabuduo inayoshiriki sifa na tumaini. Lakini ujumbe hauishii kwa mji mmoja; unalenga mahali tunapoweka tumaini katika maisha yote.

2.2 Mwanzo wa nyimbo tano za mwisho

Zaburi 145 inaishia kwa kumtangaza Mungu kuwa Mfalme mwenye wema kwa viumbe vyote. Zaburi 146 inaanza mkusanyiko wa mwisho wa Zaburi 146–150. Mwito wa Haleluya unaweka alama ya nyimbo hizi na kuunganisha sifa zinazotolewa na mtu binafsi na sifa za jumuiya nzima. Katika zaburi zinazofuata, macho yetu yataelekezwa kwa mji wa Yerusalemu, nyota, mvua, viumbe na kila mwenye pumzi.

Lakini kabla ya kufika kwenye ukubwa huo wote wa uumbaji, Zaburi 146 inatukumbusha watu wanaoweza kusahaulika. Ni kana kwamba kitabu kinatuambia: hamwezi kumsifu Muumba wa nyota huku mkiwa hamwaoni wenye njaa mbele yenu. Ukuu wa Mungu unafunuliwa pia katika namna anavyowajali walio katika mazingira magumu.

Zaburi hii inarudia wazo la Zaburi 118:8–9, kwamba ni bora kumkimbilia BWANA kuliko kutegemea wanadamu na wakuu. Kauli ya “Muumba wa mbingu na nchi” inakumbusha Zaburi 121:2, 124:8 na 134:3. Matendo ya kuwalisha viumbe na kuwainua wanaoanguka yanatukumbusha Zaburi 145:14–16. Kwa hiyo, Zaburi 146 ni kama muhtasari wa mambo mengi ambayo tayari tumejifunza katika safari ya Zaburi.

2.3 Muundo wa ujumbe

Tunaweza kufuata mwendo wa wimbo huu katika sehemu nne:

Uamuzi wa kumsifu Mungu maisha yote (mst. 1–2). Mwimbaji anaualika moyo wake kuingia katika sifa.
Onyo kuhusu tumaini lisilofaa (mst. 3–4). Wakuu na viongozi, hata wawe na nguvu kiasi gani, ni wanadamu wa muda mfupi.
Heri ya kumtegemea Mungu wa Yakobo (mst. 5–9). Muumba mwaminifu anafanya haki na kuwalinda wenye uhitaji.
Utawala wa milele wa BWANA (mst. 10). Jamii inaitwa kumwabudu Mfalme ambaye hana mwisho.

Mpangilio huu unaonesha kuwa sifa hazitenganishwi na maamuzi ya maisha. Mtu anayemkiri Mungu kuwa Mfalme hawezi kuweka hadhi, mali au nguvu za kibinadamu katika nafasi ya wokovu wake wa mwisho.

2.4 Maneno muhimu na tofauti za tafsiri

Neno la Kiebrania nedivim, linalotafsiriwa “wakuu,” linaweza kumaanisha watu wenye mamlaka, hadhi au ushawishi mkubwa. Kwa hiyo, onyo halielekezwi kwa wafalme tu. Pia linaweza kuwahusu wale wanaotegemewa kwa pesa, ulinzi au maamuzi ya jamii. Kauli ben-adam, “mwana wa mwanadamu” kwa maana ya mwanadamu wa kawaida, inakazia kwamba wakuu nao ni viumbe wenye mipaka.

Katika mstari wa 4, kuna mwangwi wa maneno ya Kiebrania adam (mwanadamu) na adamah (ardhi). Ni ukumbusho wa Mwanzo 3:19: mwanadamu anatoka mavumbini na kurudi mavumbini. Neno ruach, hapa likihusiana na pumzi ya uhai, linakumbusha kwamba nguvu na maisha ni zawadi tunazozipokea, si mali yetu isiyoweza kuondolewa.

Mstari wa 4 unaposema mipango ya mwanadamu inakoma, hoja ya karibu ni kushindwa kwa mipango na uwezo wa kibinadamu kutoa wokovu wa kudumu. Si lazima tuitumie aya hii, peke yake, kujenga maelezo kamili ya hali ya wafu. Katika mstari wa 8, kufumbuliwa kwa macho ya vipofu kunaweza pia kuwa picha ya watu kutoka katika giza la kifungo, kama Goldingay anavyoonesha kwa kurejea Isaya 42:7. Kidner anatuonesha jinsi lugha hii inavyopata mwangwi katika huduma ya Yesu. Tutaheshimu maana hizo bila kulazimisha maandishi kusema jambo moja tu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 146:1 — “Ee nafsi yangu, umsifu BWANA”

Wimbo unafunguliwa na mwito wa kusifu, halafu mwimbaji anauambia moyo wake mwenyewe ushiriki. Hataki kuwa mtu anayewahimiza wengine kuabudu wakati yeye mwenyewe amebaki mtazamaji. Ibada ya kweli inaanza pale ambapo mtu anaruhusu ukweli anaousema kuhusu Mungu uufikie pia moyo wake. Kama ilivyo katika Zaburi 103:1, nafsi inaitwa kujikumbusha utambulisho na wema wa Mungu.

Hatupaswi kusoma mwito huu kana kwamba mwimbaji hana huzuni au hofu. Kitabu cha Zaburi kimejaa sala za watu walioumizwa, waliokuwa na mashaka au waliokuwa wakingoja msaada. Zaburi 146 haifuti vilio hivyo; inatuonesha uamuzi wa kumkumbuka Mungu katikati ya maisha yote. Wakati mwingine sifa ni furaha inayomiminika yenyewe; wakati mwingine ni hatua ya imani inayochukuliwa hata kabla hisia hazijatulia.

3.2 Zaburi 146:2 — “Nitamsifu BWANA maadamu ninaishi”

Mwimbaji anaamua kufanya sifa kuwa sehemu ya safari yake yote. Sio ibada ya siku maalumu tu, wala maneno yanayosemwa wakati mambo yamefanikiwa. Ni azimio linalofika mpaka mwisho wa maisha yake. Kidner anasisitiza kwamba nia hii haitokani na msisimko wa muda mfupi, bali ni msimamo unaovuka hali mbalimbali za moyo.

Kauli hii pia ina unyenyekevu. Mwimbaji anafahamu kwamba siku zake zina mwisho. Mtu anaweza kuahidi kusifu “maadamu ninaishi,” lakini hawezi kujiongezea uhai kwa nguvu zake. Hilo linatayarisha ujumbe wa mistari 3–4: wanadamu wote wana mipaka. Wakati tunaopewa si wa kujenga sifa zetu wenyewe pekee; ni nafasi ya kumjua Mungu, kumtukuza na kuwa baraka kwa wengine.

3.3 Zaburi 146:3 — “Msiwatumainie wakuu”

Kutoka katika wimbo wa sifa, tunapokea onyo la moja kwa moja. Wakuu wanaweza kuwa wafalme, viongozi wa jamii au watu wengine wenye ushawishi. Wanaweza kuwa na uwezo wa kutusaidia, na msaada wao unaweza kuwa wa thamani kweli. Lakini zaburi inatuonya tusiwafanye kuwa msingi wa mwisho wa tumaini letu.

Hii haimaanishi kwamba Mkristo hapaswi kuheshimu viongozi, kutumia huduma za serikali, kutafuta haki mahakamani au kufanya kazi na taasisi mbalimbali. Biblia inawaita viongozi kutenda haki na kulinda walio dhaifu (Mith. 31:8–9; Rum. 13:3–4). Tatizo ni kumpa mwanadamu nafasi ambayo ni ya Mungu pekee. Tunapodhani kwamba maisha yetu hayawezi kuwa na maana bila kibali cha mtu mwenye mamlaka, tunakuwa tumejifunga kwa nguvu zisizodumu.

Hili linaweza kutokea pia kanisani. Mhubiri mwenye kipaji, mfadhili tajiri au kiongozi mwenye jina kubwa anaweza kuonekana kana kwamba huduma nzima inategemea yeye peke yake. Zaburi 146 inatukumbusha kuwa watumishi wanapaswa kuheshimiwa bila kuabudiwa. Kiongozi mzuri naye anapaswa kuwasaidia watu kumtegemea Mungu, si kuwalazimisha wamtegemee yeye.

3.4 Zaburi 146:4 — “Pumzi yake hutoka, naye huirudia ardhi”

Sababu ya onyo ni rahisi lakini nzito. Kiongozi anayeonekana kuwa na uwezo wa kuamua mambo mengi anaweza kufa kama mwanadamu mwingine yeyote. Pumzi yake inapoondoka, anarudi ardhini. Mipango yake inaweza kuvunjika, kubadilishwa au kuachwa bila kukamilika. Jina na mamlaka yake haviwezi kuzuia mwisho wa maisha yake.

Kuna mwangwi wa Mwanzo 3:19 kuhusu mwanadamu kurudi mavumbini. Kama Goldingay anavyoonesha, kauli inayohusu “mipango” inaelekeza hoja kwenye kutodumu kwa maamuzi na matarajio ya kibinadamu. Si lazima isomwe kana kwamba mstari huu pekee umefafanua maswali yote ya kitheolojia yanayohusu kifo. Unatuambia kwamba mtu anayekuja kuwa nguzo ya matumaini yetu leo anaweza kukosekana kesho.

Hata hivyo, kutodumu kwa mwanadamu hakufanyi kazi yake kuwa bure. Viongozi waaminifu wanaweza kuacha mifumo mizuri, elimu, taasisi na matendo ya haki yanayoendelea kuwasaidia watu. Lakini wenye hekima hujenga kazi inayoweza kuendelea hata wao wasipokuwapo. Hawajifanyi kuwa waokozi wasioweza kubadilishwa. Watu wanaowaongoza nao hujifunza kushukuru bila kuwapa heshima inayostahili Mungu pekee.

3.5 Zaburi 146:5 — “Heri ambaye Mungu wa Yakobo ni msaada wake”

Baada ya onyo, zaburi inatangaza heri ya mtu mwenye msaada wa kweli. Si kwamba huyo mtu hatapitia njaa, kifo, magonjwa au kushindwa. Furaha yake imetegemezwa mahali palipo imara zaidi kuliko mafanikio ya muda mfupi. Anamtazamia BWANA kama msaada wake na kama msingi wa tumaini lake.

Kidner anaona hapa tamko la mwisho la “Heri” katika kitabu cha Zaburi, linalotukumbusha mwanzo wa kitabu katika Zaburi 1. Kile kilichoanza kwa picha ya mtu aliyepandwa kama mti kinaleta picha ya mtu anayemtegemea Mungu wa agano. Kwa hiyo, safari ya hekima inatuongoza si kwenye kujitegemea kupita kiasi, bali kwenye kumwamini Muumba aliye mwaminifu.

Kwa nini “Mungu wa Yakobo”? Yakobo hakuwa mtu mkamilifu. Historia yake ina udanganyifu, hofu, migogoro ya kifamilia na mabadiliko ya tabia. Lakini Mungu hakumwacha katika safari yake. Alibaki mwaminifu kwa ahadi zake na akaendelea kuwalea watu waliotokana naye. Jina hili linatukumbusha kwamba tumaini letu halitokani na kujiona wakamilifu; linatokana na kumjua Mungu anayeweza kuwabadilisha hata watu wenye historia ngumu.

3.6 Zaburi 146:6 — Muumba anayeshika uaminifu milele

BWANA ni Muumba wa mbingu, nchi, bahari na vyote vilivyomo. Kauli hii inapanua upeo wetu: Mungu wa Yakobo si mungu wa kikundi kidogo tu; ndiye Muumba wa uhai wote. Ana uwezo unaozidi wa viongozi wote wanaotajwa katika mistari iliyotangulia. Ikiwa nguvu za mwanadamu zinaishia katika pumzi yake, Muumba ndiye anayetoa na kutegemeza uhai.

Lakini mstari hauzungumzii uwezo wake pekee. Unasema pia kwamba anashika uaminifu milele. Mtu anaweza kuwa na nguvu lakini asiwe mwaminifu. Mwingine anaweza kuwa mwaminifu lakini asiwe na uwezo wa kutoa msaada unaohitajika. Katika BWANA, uwezo na uaminifu vinakutana. Mungu ameuumba ulimwengu, na bado anaujali.

Goldingay anaonesha kwamba kuumbwa kwa dunia si tukio la zamani lisilo na uhusiano na maisha ya sasa. Tabia ya Muumba inaendelea kuonekana katika namna anavyotunza viumbe vyake. Ndiyo maana mistari inayofuata haitutajii miujiza mikubwa tu; inataja haki kwa wanaoonewa, chakula kwa wenye njaa na msaada kwa waliolemewa. Huo ndio ukuu wa Mungu unaogusa mahitaji ya kila siku.

3.7 Zaburi 146:7 — Haki kwa wanaoonewa, chakula kwa wenye njaa, uhuru kwa waliofungwa

Sasa tunaona kwa vitendo maana ya BWANA kutawala. Anawatendea haki wanaoonewa, anawapa chakula wenye njaa, na anawaweka huru waliofungwa. Hapa ndipo sifa zinapoacha kuwa maneno mazuri yasiyo na matokeo katika maisha. Ufalme wa Mungu unahusu watu wenye majina, historia na mahitaji halisi.

Mtu anayeonewa anahitaji haki; mwenye njaa anahitaji chakula; aliyenyimwa uhuru anahitaji kusikilizwa na kutetewa. Kwa baadhi ya watu, shida hizi hukutana: maskini anaweza kukosa msaada wa kisheria, mgeni anaweza kunyimwa huduma, na familia inaweza kukosa riziki kwa sababu mzazi amefungwa isivyo haki. Zaburi 146 haitenganishi utu wa mtu na hali yake ya kimwili au kijamii.

Katika ulimwengu wa kale, wafungwa wengi walikuwa na uhusiano na migogoro ya mamlaka au mateka wa vita. Goldingay anasoma picha hii kwa kuhusisha pia historia ya Israeli ya uhamisho. Hata hivyo, ujumbe hauishii kwenye tukio moja la zamani. Unatuita leo kuuliza ikiwa wenye uhitaji wanapata haki na ikiwa tunawasaidia au tunawapuuza. Kutoa msaada kwa maskini si njia ya kujinunulia wokovu; ni mwitikio wa maisha yaliyoujua moyo wa Mungu.

3.8 Zaburi 146:8 — Macho yanafumbuliwa, walioinama wanainuliwa

Mstari huu unarudia jina la BWANA mara kadhaa, kana kwamba kila tendo linahitaji kusisitizwa: ni yeye anayefumbua macho ya vipofu, anayewainua walioinama na anayewapenda wenye haki. Katika usomaji unaoangalia Isaya 42:7, Goldingay anaona kufumbuliwa kwa macho pia kama picha ya kuondolewa katika giza la kifungo au uhamisho. Kidner anatuonesha mwangwi wake katika miujiza na utume wa Yesu. Maana hizo zinaweza kutusaidia kuelewa upana wa taswira, bila kusema kwamba kila sehemu ilikuwa imemaanisha tukio la Agano Jipya tangu mwanzo.

Kuinuliwa kwa walioinama ni picha inayogusa maisha ya watu wengi. Wengine wameinama kwa uchovu wa kazi, wengine kwa huzuni ya kuondokewa na wapendwa, wengine kwa deni, ugonjwa au kudhalilishwa. Mungu anaona uzito ambao wengine hawawezi kuuona. Hata hivyo, zaburi haitupi ruhusa ya kumlaumu mwenye ulemavu au ugonjwa kwa kutopona haraka. Tunaweza kuomba uponyaji huku tukiheshimu utu wake, tukitengeneza mazingira yanayomwezesha kushiriki, na tukisimama pamoja naye.

Kauli kwamba BWANA anawapenda wenye haki haimaanishi kwamba mwenye dhambi hana nafasi ya kurejea kwake. Kinyume chake, tabia ya Mungu inapenda ukweli na uadilifu na inawaita watu kugeuka kutoka uovu. Upendo wake hauungi mkono ukandamizaji. Mungu anayewainua wanaoanguka anatuita pia kuacha tabia zinazowasukuma wengine chini.

3.9 Zaburi 146:9 — Wageni, yatima, wajane na njia ya waovu

Kati ya watu waliokabiliwa na hali ngumu katika Israeli ya kale walikuwa wageni, watoto wasio na ulinzi wa wazazi na wajane waliokosa msaada wa karibu. Mara nyingi hawakuwa na ardhi, mali au mtu mwenye nguvu wa kuwatetea. Sheria ya Mungu iliagiza watendewe haki na kuoneshwa huruma (Kut. 22:21–24; Kum. 10:17–19; 24:17–22). Kwa hiyo, watu hawa si maelezo ya pembeni katika imani ya Israeli. Ni sehemu muhimu ya namna Mungu anavyotaka jamii yake iishi.

Zaburi inasema BWANA anawalinda wageni na kuwategemeza yatima na wajane. Lakini inaongeza jambo lingine: anaipindua njia ya waovu. Haki haiwezi kufikiwa kwa kuwafariji waliojeruhiwa pekee ikiwa wanaowaumiza wanaendelea bila kuzuiliwa. Uaminifu wa Mungu unahusisha pia kukabili kile kinachoharibu maisha.

Hilo halimaanishi kwamba tunaweza kutumia aya hii kutafuta kisasi, kuwashambulia wapinzani au kuhalalisha ukatili. Linatukumbusha kuwajibisha wahalifu kwa njia za haki, kuwasaidia waathiriwa na kujenga mazingira yanayopunguza madhara. Kwa upande wa kanisa, swali ni muhimu: je, mgeni anakaribishwa kwa heshima? Je, mjane anasikilizwa? Je, mtoto asiye na ulinzi anakuwa salama? Kama tunaimba juu ya Mungu anayewajali, tunaalikwa kujali pamoja naye.

3.10 Zaburi 146:10 — “BWANA atatawala milele”

Hitimisho linaturudisha kwenye tofauti iliyofunguliwa katika mistari ya 3–4. Mfalme wa kibinadamu ana mwisho; BWANA hana mwisho. Mamlaka ya mwanadamu yanaweza kubadilishwa, kugawanyika au kutoweka; utawala wa Mungu unapita vizazi vyote. Sayuni inaambiwa: “Mungu wako” ndiye anayetawala milele. Huu ni mwito wa jamii nzima kuweka tumaini lake mahali pa kweli.

Goldingay anaonesha mwangwi wa Kutoka 15:18, ambako Israeli inakiri utawala wa BWANA baada ya kukombolewa kutoka Misri. Kumbukumbu ya ukombozi wa zamani inakuwa sababu ya kuendelea kutumaini katika wakati mpya. Wimbo unamalizia kama ulivyoanza: Haleluya. Lakini sasa sifa hiyo imejaa maudhui. Tunamsifu Mungu ambaye si Mkuu kwa jina pekee, bali ndiye anayewapa chakula wenye njaa na kuwainua waliodhulumiwa.

Hivyo, kilele cha zaburi si ahadi kwamba kila tatizo litatatuliwa leo. Ni hakikisho kwamba historia ya wanadamu haitakuwa chini ya uwezo wa wakuu wanaokufa milele. BWANA mwaminifu ndiye mwenye neno la mwisho. Na imani katika utawala wake inatupa sababu ya kuishi kwa haki sasa.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Ukuu wa Mungu unaonekana katika anavyowatendea wanyonge

Tunapoeleza utukufu wa Mungu, mara nyingi tunaanza na nguvu, ujuzi na mamlaka yake. Zaburi 146 inakubaliana kwamba yeye ni Muumba wa vyote. Lakini haisimami hapo. Inatuuliza tuangalie jinsi nguvu hizo zinavyotumika. Mungu anawatendea haki waliokandamizwa, anawapa chakula wenye njaa, anawainua walioinama na anawajali wale wasio na mtu wa kuwasemea.

Hii ni picha ya ufalme ambao ukuu wake unaonekana katika uaminifu na huruma. Kwa hiyo, tunapopima afya ya huduma yetu, hatupaswi kuangalia majengo, hesabu au sifa za hadharani pekee. Tunaweza pia kujiuliza: watu wanaoteseka wanapata msaada? Waliojeruhiwa wanaweza kusema ukweli bila kuogopa? Je, huduma yetu inawajumuisha waliotengwa? Sifa zinazotolewa kwa Mungu huyo zinapaswa kuonekana katika jinsi tunavyowatendea watu.

4.2 Kumtumaini Mungu hakumaanishi kukataa utumishi wa wanadamu

Onyo la kutowatumainia wakuu linaweza kutumiwa vibaya. Mtu anaweza kuligeuza kuwa mwaliko wa kudharau taasisi zote, kukataa kushiriki katika mambo ya jamii au kutafuta msaada kwa njia halali. Lakini Biblia haifundishi hivyo. Mungu anaweza kuwasaidia watu kupitia wakulima wanaozalisha chakula, madaktari wanaotibu wagonjwa, walimu wanaojenga kizazi kijacho, mahakimu wanaosimamia haki na viongozi wanaowatumikia watu kwa uaminifu.

Tofauti ni kati ya kuthamini msaada wa mwanadamu na kumfanya mwanadamu kuwa mwokozi wa mwisho. Goldingay anakumbusha kwamba matendo ya Mungu ya haki na ulinzi mara nyingi hutekelezwa kupitia watu wanaokubali kuwa watumishi wake. Hilo linatuita kujihusisha kwa uwajibikaji na masuala ya jamii, si kujificha nyuma ya lugha ya kiroho. Sala na hatua za haki zinapaswa kuandamana.

4.3 Udhaifu wa mwanadamu ni somo kwa viongozi na wanaoongozwa

Kiongozi anayejua kuwa naye ana mwisho atajifunza unyenyekevu. Hatadai kwamba kila kitu lazima kipitie kwake. Atakubali kushauriwa, atawajibika kwa maamuzi yake, atawajengea wengine uwezo na ataandaa kazi kuendelea hata wakati yeye hayupo. Kwa njia hiyo, ufahamu wa kifo unakuwa chanzo cha hekima ya uongozi.

Wanaoongozwa nao wanahitaji somo hilo. Wanaweza kumheshimu mchungaji, mwalimu, kiongozi wa nchi au mfadhili bila kumpa nafasi ya Mungu. Hata viongozi wanaowasaidia kwa dhati wanaweza kukosea, kuchoka au kuondoka. Imani inayoweka tumaini la mwisho kwa BWANA inawaruhusu watu kuwa na shukrani bila kuingia utumwani mwa hofu au utegemezi wa kupita kiasi.

4.4 Ibada na haki haviwezi kutenganishwa

Wimbo wa sifa unaotaja chakula na wafungwa unatufundisha kwamba Mungu anajali mwanadamu mzima. Hana nia ya kusikiliza nyimbo nzuri wakati mahitaji ya wanaoimba au jirani zao yanapuuzwa. Hii haimaanishi kwamba kila ibada lazima igeuke mkutano wa miradi ya kijamii. Inamaanisha kwamba ibada inapaswa kuumba moyo wenye uwezo wa kumwona mwenye shida.

Katika Kutoka, Mungu alisikia kilio cha watu waliokuwa watumwa na akawaokoa (Kut. 3:7–10). Sheria yake baadaye iliagiza haki kwa wageni na walio dhaifu (Kum. 10:17–19). Manabii walikemea ibada iliyofanyika huku jamii ikiendelea kuwakandamiza maskini (Isa. 58:6–10; Amo. 5:21–24). Zaburi 146 inaungana na mkondo huo huo wa Maandiko: kumwabudu Mungu wa kweli kunapaswa kutufundisha kujali maisha ya kweli.

4.5 Tumaini lenye ukweli kuhusu mateso

Tunaweza kushawishika kusema, “Kwa kuwa Mungu huwafungua wafungwa na kuwaponya vipofu, kila anayemwamini lazima aokolewe au apone sasa.” Lakini hiyo si namna ya kusoma Biblia nzima. Kuna watu wa Mungu waliopitia kifungo, mateso, ulemavu na kifo bila kupata nafuu yote waliyoitarajia katika maisha haya. Maombi yao hayakuwa ya bure, wala mateso yao si ushahidi wa kukosa imani.

Zaburi 146 inatuonesha tabia ya Mungu na sababu ya kumtumaini. Haitupatii ratiba ya kila muujiza. Kwa hiyo, tunaweza kuomba uponyaji huku tukimsaidia mgonjwa kupata huduma na heshima. Tunaweza kuomba ukombozi wa mtu anayeonewa huku tukijitahidi kufungua njia za haki. Tumaini la Kikristo linakataa kukata tamaa, lakini pia linakataa kumlaumu mtu ambaye bado anasubiri.

4.6 Hukumu ya Mungu ni sehemu ya upendo wake kwa wanaoonewa

Mstari wa 9 unasema kwamba Mungu anaipindua njia ya waovu. Katika mazingira ya zaburi, hukumu hii inahusiana na kuwalinda waliodhulumiwa. Kama watu wenye nguvu wangeendelea kuwadhuru wengine bila kuzuiliwa, wanyonge wasingekuwa na usalama. Kwa hiyo, huruma ya Mungu haiwezi kutenganishwa na haki yake.

Lakini sisi wanadamu tunahitaji kufanya hivyo kwa unyenyekevu. Kupinga dhuluma hakutupi ruhusa ya kufanya dhuluma nyingine. Tunapaswa kutafuta ukweli, ushahidi, taratibu zenye haki, ulinzi wa waathiriwa na uwajibikaji unaofaa. Mungu anatuita kuiga haki yake, huku tukikumbuka kwamba sisi wenyewe tunahitaji rehema zake (Mik. 6:8; Rum. 12:17–21).

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Mungu wa agano anawajali walio dhaifu

Kutaja wageni, yatima na wajane kunaturudisha kwenye historia na sheria za Israeli. Mungu aliwakumbusha watu wake kuwa nao waliwahi kuwa wageni nchini Misri. Kwa sababu hiyo, hawakupaswa kutumia nguvu zao kuwakandamiza watu wengine waliokuwa katika mazingira magumu (Kut. 22:21–24; Kum. 10:17–19). Zaburi 146 inamsifu Mungu ambaye tabia yake ilipaswa kuwa mfano kwa jamii yake.

Pia kuna uhusiano na Zaburi 103, 113 na 145. Katika zote hizi, Mungu mwenye utukufu mkuu anajionesha kuwa karibu na walio dhaifu. Kauli ya mwisho kwamba BWANA atatawala milele inakumbusha Kutoka 15:18 na ushindi wa Mungu dhidi ya utumwa. Historia ya ukombozi inakuwa msingi wa tumaini kwa walio katika hali ngumu katika vizazi vingine.

5.2 Yesu anatangaza habari njema kwa maskini

Katika Luka 4:16–21, Yesu anasoma ujumbe wa Isaya kuhusu habari njema kwa maskini, uhuru kwa waliofungwa na kuona kwa vipofu. Katika Luka 7:18–23, matendo yake yanatajwa kama ishara za kazi ya Mungu inayowafikia wagonjwa, wanyonge na waliotengwa. Kidner anaonesha mwangwi mkubwa kati ya huduma hii na maneno ya Zaburi 146. Hata hivyo, hilo halimaanishi kwamba wimbo wa Israeli wa zamani haukuwa na maana kwa watu wa wakati wake. Agano Jipya linauleta ujumbe huo katika upeo mpana wa kazi ya Kristo.

Yesu aliwalisha watu wenye njaa (Marko 6:34–44), alimwinua mwanamke aliyekuwa ameinama kwa miaka mingi (Luka 13:10–17), na aliwakabili viongozi walipotumia dini kuwabebesha watu mizigo badala ya kuwahudumia (Marko 7:9–13). Mambo haya yanatuonesha kwamba ufalme wa Mungu hauhusu maneno ya kidini pekee. Unawagusa watu katika miili yao, heshima yao, chakula chao na mahusiano yao.

5.3 Msalaba unarekebisha namna tunavyoelewa mamlaka

Katika ulimwengu wa wanadamu, mara nyingi mamlaka huonekana kupitia uwezo wa kuamuru, kujilinda na kushinda wapinzani. Yesu anatuonesha njia inayoshangaza. Alihudumia, aliteseka na kukabili ukatili wa wanadamu, naye Mungu akamfufua na kumtukuza (Flp. 2:5–11; Mdo. 2:22–36). Ukuu wa Kristo hauhalalishi ibada ya watu wenye nguvu, bali unafunua upendo unaojitoa kwa ajili ya wengine.

Kwa hiyo, mtu anayemkiri Yesu kuwa Bwana anapaswa kutafakari jinsi anavyotumia mamlaka aliyo nayo. Je, anawafanya wengine waogope kusema ukweli? Je, anatumia nafasi yake kujitafutia sifa? Au anajifunza kuongoza kwa uwajibikaji, kusikiliza walio dhaifu na kutenda kwa haki? Msalaba na ufufuo vinatuita kuona ushindi wa Mungu kwa vipimo tofauti na vya fahari ya kibinadamu.

5.4 Ufufuo na uumbaji mpya

Zaburi 146 inatangaza utawala wa BWANA ambao hauishi pamoja na kizazi kimoja. Agano Jipya linahusisha tumaini hili na ufufuo wa Kristo na ahadi ya Mungu kuufanya uumbaji wote kuwa mpya (1 Kor. 15:20–28; Ufu. 21:1–5; 22:1–5). Huko ndiko kutatimia kikamilifu ushindi wa Mungu dhidi ya dhambi, uovu na mauti. Tumaini hilo si kutoroka uumbaji, bali kuponywa kwa uumbaji ambao Mungu aliuita mwema.

Hatuwezi kuleta ukamilifu huo kwa mipango yetu. Lakini tunaweza kuonesha ishara zake sasa. Tunapomlisha mwenye njaa, kumsaidia aliyeonewa kupata haki, kumkaribisha mgeni na kumlinda mtoto asiye na msaada, tunashuhudia tabia ya Mfalme ambaye ufalme wake unaendelea milele. Matendo hayo si mbadala wa injili; ni matunda yanayostahili ujumbe wake.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Chunguza msingi wa tumaini lako. Jiulize: ni mtu gani au taasisi gani ambayo nikiipoteza nahisi maisha yangu yamefika mwisho? Shukuru msaada wa wanadamu, lakini usiupe nafasi ya BWANA (mst. 3–5).
Jenga desturi ya sifa yenye ukweli. Kila siku taja jambo moja kuhusu uaminifu wa Mungu. Hata unapolia, unaweza kukumbuka kwamba maumivu hayana mamlaka ya mwisho juu ya maisha yako (mst. 1–2).
Tumia mamlaka kwa unyenyekevu. Ukiwa kiongozi katika kanisa, shule, familia au taasisi, sikiliza ushauri, kubali kukosolewa na wajengee wengine uwezo wa kuendeleza kazi. Usijifanye kuwa mtu asiyeweza kubadilishwa (mst. 3–4).
Simama upande wa mwenye kudhulumiwa. Tafuta njia salama na halali ya kumsaidia mtu aliyenyimwa haki, mishahara au huduma. Msikilize kabla ya kuamua nini anahitaji (mst. 7).
Fanya shukrani kuwa msaada wa chakula. Saidia familia yenye njaa kwa heshima, shiriki katika mpango wa chakula au tafuta namna ya kusaidia watu kujenga riziki endelevu. Usitumie shida yao kujitafutia umaarufu (mst. 7).
Wajali walio bila ulinzi wa kutosha. Weka nafasi ya kuwakaribisha wageni, kusaidia watoto walio katika mazingira hatarishi na kuwasikiliza wajane au watu waliopoteza msaada wa karibu (mst. 9).
Tenganisha uponyaji na thamani ya mtu. Ombea wagonjwa na walio na ulemavu, lakini usidharau imani yao ikiwa hali yao haibadiliki. Waoneshe heshima, ushirika na msaada wa vitendo (mst. 8).
Pima viongozi kwa tabia na matendo. Angalia ukweli, uwajibikaji, uwezo wa kutumikia na jinsi wanavyowatendea watu dhaifu. Epuka kuwaabudu viongozi au kudharau kila mtu anayehudumu katika taasisi za umma (mst. 3–9).
Usikate tamaa mtu aliyekutegemeza anaposhindwa. Unaweza kuhuzunika na hata kujifunza kutokana na kosa lake. Lakini usiruhusu kushindwa kwa mwanadamu kukufanye ushindwe kumtumaini BWANA (mst. 4–6).
Fanya jamii ya waumini ionyeshe Mfalme inayemsifu. Chunguza kama mafundisho, matumizi ya fedha na huduma za kanisa zinawajali maskini, wagonjwa, wageni na waliojeruhiwa. Ibada nzuri inapaswa kuwa na matunda yanayoonekana katika maisha ya wengine (mst. 7–10).

7.0 Maswali ya Tafakari

Kuna tofauti gani kati ya kumheshimu kiongozi na kuweka tumaini lako la mwisho kwake?
Kwa nini zaburi inatoka katika mwito wa sifa hadi kwenye onyo kuhusu wakuu wa kibinadamu?
Ufahamu wa kwamba wanadamu wote wana mwisho unaweza kuwasaidiaje viongozi kuwa wanyenyekevu?
Jina “Mungu wa Yakobo” linakufundisha nini kuhusu neema na uaminifu wa Mungu?
Kwa nini zaburi inataja pamoja uwezo wa Mungu wa kuumba na uaminifu wake wa kudumu?
Katika mazingira yetu, ni watu gani wanaofanana na wenye njaa, wafungwa, wageni, yatima au wajane wanaotajwa hapa?
Tunawezaje kufaidika na usomaji wa Goldingay kuhusu giza la uhamisho na wa Kidner kuhusu huduma ya Yesu, bila kuuchanganya muktadha wa kila mmoja?
Kanisa linawezaje kushiriki katika kazi za haki bila kuwa chombo cha kuabudu viongozi au kushambulia wapinzani?
Unamfariji namna gani mtu aliyeomba msaada wa Mungu lakini bado anaendelea kuteseka?
Kama mtu angejifunza tabia ya Mungu kwa kuangalia tu jinsi tunavyowatendea wanyonge, angejifunza nini?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee BWANA, Muumba wa mbingu na nchi, unifundishe kukusifu katika siku zangu zote. Nisamehe pale nilipowategemea wanadamu kana kwamba wao ndio msingi wa mwisho wa maisha yangu. Nipe hekima ya kuheshimu viongozi bila kuwaabudu, na unyenyekevu wa kutumikia bila kujifanya mimi ndiye tumaini la wengine.

Wakumbuke wenye njaa, waliofungwa, wanaodhulumiwa, wageni, watoto walio bila ulinzi na watu waliobebeshwa mizigo ya huzuni. Fungua macho yetu tuone utu wao. Fanya ibada yetu izae haki, shukrani yetu izae ukarimu, na imani yetu iwe msaada wa kweli kwa walio dhaifu. Mipango ya wanadamu inaposhindwa, tuegemeshe tena katika uaminifu wako. Tawala mioyo yetu, kanisa lako na uumbaji wako wote kupitia Yesu Kristo, Bwana wetu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 146 inamalizia kwa kumtangaza BWANA kuwa Mfalme anayetawala milele. Anawalisha wenye njaa, anawainua walioelemewa na anawalinda watu wasiokuwa na ulinzi wa kutosha. Baada ya wimbo huu, Zaburi 147 inapanua upeo wa sifa: Mungu anaijenga Yerusalemu, anawakusanya waliotawanyika, anawaponya waliovunjika mioyo na kuzihesabu nyota. Uwezo wake wa kuutawala ulimwengu haupingani na ukaribu wake kwa waliojeruhiwa.

Kwa hiyo, tunatoka katika onyo la kutowatumainia wakuu kwenda kwenye picha ya Mungu anayeweza kujenga upya kile kilichoharibiwa. Zaburi 147 itatuonesha kwamba Mungu anayetawala anga kubwa ndiye yule anayefunga majeraha ya moyo wa mwanadamu. Sifa zetu zinakuwa na maana zaidi tunapokumbuka kwamba nguvu zake na huruma yake havitengani.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 146; Mwanzo 3:19; Kutoka 3:7–10; 15:18; 22:21–24; Kumbukumbu la Torati 10:17–19; 24:17–22; Zaburi 1; 103; 113; 118:8–9; 121:2; 124:8; 134:3; 145; 147; Isaya 1:16–17; 42:7; 58:6–10; 61:1–2; Amosi 5:21–24; Luka 4:16–21; 7:18–23; 13:10–17; Marko 6:34–44; Wafilipi 2:5–11; 2 Timotheo 4:16–18; 1 Wakorintho 15:20–28; Ufunuo 21–22.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Uchambuzi na tafakari za kitheolojia kuhusu Zaburi 146.
Kidner, Derek. 1975. Psalms 73–150: A Commentary. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Uchambuzi wa Zaburi 146.
BibleProject. The Book of Psalms (rasilimali ya muhtasari na muundo wa kitheolojia wa Zaburi). Imetumika kwa upeo wa ujumla wa kitabu, si kama ushahidi wa kutatua maneno yenye tafsiri zinazobishaniwa katika Zaburi 146. Makala hii inatumia tafsiri za kimaana na maelezo yaliyoandikwa upya kwa ajili ya kujifunza. Inatofautisha ujumbe wa kwanza wa zaburi, matumizi yake katika Agano Jipya, na matumizi katika maisha ya leo.

Zaburi 146 — Mamlaka ya Wanadamu Yanapopita: Kumtumaini Mfalme Anayewatetea Wanyonge