Zaburi 150 — Kila Pumzi Iwe Sifa: Hitimisho Kuu la Kitabu cha Zaburi

01

Muhtasari

Kutoka vilio na kungoja hadi wimbo unaoukaribisha uumbaji wote kumsifu Mungu

Andiko kuu — Zaburi 150:6 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): “Kila chenye pumzi na kimsifu BWANA. Haleluya!”

Kitabu kilichosikiliza vilio vya waliovunjika moyo, maswali ya watu wanaoteseka, sala za wanaotafuta msamaha, na kilio cha waliodhulumiwa kinamalizika kwa mwaliko wa kushangaza: kila chenye pumzi na kimsifu BWANA! Zaburi 150 haisemi kwamba machozi tuliyosoma katika sura zilizotangulia hayakuwa halisi. Haijibu maswali yote kuhusu kuchelewa kwa msaada wa Mungu. Badala yake, inafungua milango ya sifa mpaka patakatifu, mbingu, vyombo vya muziki, watu wanaocheza na viumbe vyote vyenye pumzi vinaalikwa kumtukuza Muumba wao.

Ni zaburi fupi ya mistari sita tu. Hata hivyo, mwaliko wake ni mpana kiasi cha kuikusanya safari nzima ya Kitabu cha Zaburi. Tumesikia vilio katika Zaburi 13, tumaini katika Zaburi 23, toba katika Zaburi 51, giza katika Zaburi 88, na maumivu ya uhamisho katika Zaburi 137. Pia tumesikia habari za Mfalme aliyeahidiwa, utawala wa BWANA, na tumaini la uumbaji mpya. Mwishoni, kitabu hakitupi mfumo wa majibu ya kila swali; kinatualika kumwabudu Mungu.

Hilo ndilo jambo linalofanya hitimisho hili kuwa muhimu kwa maisha yetu. Tunapoambiwa tumsifu Mungu, hatuambiwi tujifanye kwamba maisha hayana uchungu. Tunaitwa kumkabidhi Mungu maisha yote, kwa sababu uaminifu wake ni mkuu kuliko majeraha yetu. Neno la mwisho la Kitabu cha Zaburi si mateso ya mwanadamu, bali mwaliko wa kumsifu BWANA.

02

1.0 Utangulizi

Zaburi 150 inafunga kundi la zaburi tano za mwisho za Haleluya (Zab. 146–150). Kila moja inaanza na kuishia kwa mwito wa kumsifu Yah, jina fupi linalotokana na jina la Mungu, YHWH. Kundi hili la nyimbo tano ni kilele cha mpangilio mpana wa Kitabu cha Zaburi. Vitabu vyake vinne vya kwanza vinaishia kwa maneno mafupi ya kumbariki Mungu (41:13; 72:18–19; 89:52; 106:48). Kitabu cha tano kinamalizia mkusanyo mzima kwa zaburi ambayo karibu kila sentensi yake ni mwaliko wa sifa.

Katika Zaburi 150 hakuna habari ya tukio moja la kuokolewa, hakuna ungamo la dhambi, na hakuna sala ya kumwomba Mungu atoe msaada katika hatari fulani. Badala yake, mwito unaendelea kupanuka mpaka ulimwengu wote wenye pumzi unahusishwa. John Goldingay anaonesha jinsi zaburi hii inavyochukua muundo wa wimbo wa sifa na kuufanya kuwa mwaliko wa kuendelea kusifu. Derek Kidner anaisikia kama kilele cha sifa baada ya mambo mengi ambayo Kitabu cha Zaburi kimekwisha kusema.

Mistari yake sita inajibu maswali manne:

• Mungu asifiwe wapi? Katika patakatifu pake na katika anga kuu la mbingu (mst. 1).
• Kwa nini Mungu asifiwe? Kwa matendo yake makuu na ukuu wake usiopimika (mst. 2).
• Mungu asifiwe kwa namna gani? Kwa vyombo mbalimbali, mwendo wa mwili na ushiriki wa watu wengi (mst. 3–5).
• Ni nani anayepaswa kumsifu? Kila chenye pumzi (mst. 6).

Muundo huu unatoka katika sehemu maalumu ya ibada na kufikia mwaliko unaovuka mipaka ya mkutano wowote. Watu wanaweza kuuanzisha wimbo, lakini hawawezi kuumiliki au kuufungia ndani ya kundi lao.

Swali linalotuongoza ni hili: Kitabu kilichochukua mateso, dhambi na udhalimu kwa uzito mkubwa kinawezaje kumalizika kwa mlipuko huu wa sifa bila kupuuza maumivu hayo?

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

2.1 Zaburi tano za mwisho za Haleluya

Zaburi 146 inatuonya tusitie tumaini letu la mwisho kwa watawala wanaokufa, na inamtangaza BWANA kuwa mtetezi wa wanaoonewa. Zaburi 147 inamsifu Mungu anayejenga upya Yerusalemu, anayewaponya waliovunjika moyo, anayewatunza viumbe na anayesema kwa nguvu. Zaburi 148 inaziita mbingu na nchi kumsifu Muumba. Zaburi 149 inaonesha watu wa Mungu wakiimba wimbo mpya, huku ikitukabili kwa lugha ngumu ya hukumu na ushindi. Zaburi 150 inazikusanya sauti hizi zote katika mwaliko mmoja wa sifa.

Hatuna ushahidi wa kutosha wa kumtaja mwandishi wake au kuthibitisha tarehe ya kutungwa kwake. Pia hatuwezi kusema kwa hakika ilitumiwa kwanza katika sherehe gani. Zaburi zina historia tofauti kabla ya kukusanywa katika mpangilio tunaousoma leo. Lakini mahali ilipowekwa Zaburi 150 panatoa maana ya ziada: msomaji anafika mwisho baada ya kupitia safari ndefu ya sala, kumbukumbu na tumaini.

Katika nyenzo za The Book of Psalms, BibleProject inaonesha jinsi zaburi tano za mwisho zinavyounda hitimisho la makusudi la kitabu kizima. Goldingay anaongeza wazo lenye uzito: baada ya kueleza mambo mengi kuhusu Mungu, njia inayofaa zaidi ya kumaliza huenda si kutoa maelezo mengine, bali kuwaalika wasomaji kumwitikia. Sababu za kumsifu Mungu tayari zimeenea katika zaburi 149 zilizotangulia.

2.2 Kutoka Zaburi 1 hadi Zaburi 150

Zaburi 1 inatuonesha mtu anayelitafakari fundisho la BWANA na kufanana na mti uliopandwa karibu na maji. Zaburi 2 inazungumzia Mfalme wa Mungu katikati ya mataifa yanayoasi. Kutoka hapo, mkusanyo unaendelea kupitia vita, uaminifu, kutokuwa waaminifu, mateso, tumaini, na maombi ya kurejeshwa.

Zaburi 150 haifuti masomo ya mwanzo. Inaonesha kile kinachoweza kuchipuka kutokana na maisha yanayofundishwa na Neno la Mungu na yanayotumaini utawala wake: sifa. Zaburi 1 inaanza na mfano wa mtu mmoja; Zaburi 150 inafikia wigo mpana wa viumbe vyote vyenye pumzi. Haimaanishi kwamba sasa kutii si muhimu, bali kwamba kumjua Mungu na kumtii kunapaswa kutufikisha kwenye furaha ya kumwabudu.

Hapa kuna tahadhari. Tusiseme kwamba safari ya Kitabu cha Zaburi ni hadithi rahisi ambapo matatizo yote yameondoka. Baadhi ya sala zinaishia bila majibu ya wazi. Msomaji anaendelea kuishi katika ulimwengu wenye maumivu. Lakini amefundishwa mtazamo mkubwa zaidi kuhusu Mungu, na sasa anaweza kupeleka mbele zake maisha yote.

2.3 Patakatifu na mbingu

Neno la Kiebrania qodesh katika mstari wa kwanza linaweza kuelekeza kwenye mahali patakatifu, ingawa maana ya utakatifu pia ipo katika matumizi yake. Neno raqiaʿ linahusiana na anga au utando mkuu wa mbingu kama ulivyoeleweka katika taswira ya kale ya ulimwengu.

Kidner anaona mwito unaowafikia wanaomwabudu Mungu duniani pamoja na viumbe wa mbinguni. Goldingay anaona uwezekano mkubwa zaidi wa patakatifu pa mbinguni kwa sababu ya ulinganifu wa sentensi hizo mbili. Hatuhitaji kuufuta tofauti huu kana kwamba haipo. Katika tafsiri zote mbili, ujumbe mkuu ni uleule: Mungu wa Israeli hahusishwi na jengo moja tu. Utukufu wake unavuka mipaka ya sehemu ya ibada.

Hili ni shairi la kitheolojia linalotumia lugha ya ulimwengu wa kale. Halilengi kutoa somo la kisasa la astronomia. Linalenga kumwonesha Mungu kuwa mtukufu juu ya kila mahali ambapo watu au viumbe wanaweza kumwinulia sifa.

2.4 Vyombo vya muziki katika maisha ya Israeli

Vyombo vilivyotajwa katika mistari 3–5 vilitumiwa katika mazingira mbalimbali. Pembe ya kondoo ingeweza kutoa ishara ya tangazo au tukio maalumu (Law. 25:9; Zab. 81:3). Vinanda vya nyuzi vilihusika katika nyimbo na ibada. Matari na kucheza vinatukumbusha Miryamu na wanawake waliosherehekea ukombozi baada ya kuvuka bahari (Kut. 15:20–21). Kisha kuna ala nyingine za nyuzi, filimbi na matoazi.

Goldingay anaonesha kwamba baadhi ya vyombo vilihusishwa na makuhani, vingine na Walawi, na vingine na washiriki wengine wa jamii. Kidner anasisitiza upana wa sauti: za utulivu na za shangwe, zenye melodi na za mdundo, za taratibu na zenye nguvu.

Orodha hiyo si agizo kwamba kila kanisa lazima liwe na kila ala iliyotajwa. Ni mwaliko unaosema kwamba uwezo wa ubunifu aliopewa mwanadamu unaweza kuelekezwa katika kumtukuza Mungu.

04

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 150:1a — “Haleluya”: mwito unaoanza na kumaliza wimbo

Neno hallelu-yah lina maana ya “Msifuni Yah.” Linatokana na mwito wa kumsifu Mungu kwa jina lake lililofupishwa. Zaburi inaanza na mwito huo na pia inamalizika nao. Kwa hiyo, sentensi ya kwanza na ya mwisho zinatukumbusha kwa nini wimbo huu umeimbwa.

Neno hili limejirudia katika zaburi tano za mwisho. Sasa linasikika kama kilele cha mkusanyo mzima. Katika sura nyingi tumemsikia mtu akiuliza, “Hata lini?” au “Kwa nini?” Katika ukurasa wa mwisho tunasikia, “Msifuni!” Hizi si aina za sala zinazopigana. Ni sauti mbalimbali za mahusiano ya kweli kati ya Mungu na watu wake.

Wakati mwingine tunamwambia mtu aliye na huzuni, “Acha kulalamika; msifu Mungu.” Lakini Kitabu cha Zaburi hakitufundishi hivyo. Kimetupa nafasi ya kuomboleza, kuhoji na kuomba msaada. Hivyo, mwaliko wa mwisho wa sifa hauhitaji mtu afiche maumivu yake. Unamwelekeza kwa Mungu anayeweza kusikiliza machozi na pia kupokea shukrani.

3.2 Zaburi 150:1b — Msifuni Mungu katika patakatifu na katika anga kuu

Mstari huu unaunganisha mahali pa ibada na ukubwa wa mbingu. Mungu anastahili kusifiwa mahali ambapo watu wamekusanyika kumwabudu, lakini si wa mahali hapo pekee. Yeye ni BWANA wa mbingu na nchi (linganisha Zab. 148:1–6).

Baadhi ya tafsiri zinaweka mkazo kwenye “patakatifu pake”; nyingine zinaweza kueleweka kwa maana inayokaribia “katika utakatifu wake.” Kwa sababu ya mstari unaofuata kuhusu anga, taswira ya mahali pa uwepo wa Mungu ina uzito mkubwa. Hata hivyo, patakatifu si mahali pa uchawi. Ni patakatifu kwa sababu kinahusiana na Mungu aliye mtakatifu.

Hili linatufundisha mambo mawili. Kwanza, tusimfungie Mungu ndani ya jengo, lugha, dhehebu au desturi moja ya ibada. Pili, tusidhani kwamba kwa sababu Mungu yupo kila mahali, kusanyiko la waumini halina thamani. Tunapokusanyika, tunakuwa sehemu ya sifa inayomwendea Mungu ambaye ukuu wake unapita mipaka ya mkutano wetu.

3.3 Zaburi 150:2a — Msifuni kwa matendo yake makuu

Hapa tunasikia sababu ya sifa: Mungu ametenda. Katika Kitabu cha Zaburi matendo yake makuu ni pamoja na kuumba, kuwaokoa Israeli kutoka Misri, kuwalinda walio katika hatari, kuwaonesha watu wake rehema, na kuendelea kutekeleza makusudi yake (Zab. 66; 105–107; 145:4, 12).

Kidner anaweka mkazo katika matendo ya wokovu, bila kuondoa matendo ya uumbaji. Goldingay pia anaonesha kwamba maneno hayo ni mapana, na hatupaswi kuyafungia ndani ya tukio moja. Zaburi zilizotangulia zinaeleza mifano mingi ya kile ambacho sasa tunaitwa kukikumbuka.

Sifa inayokumbuka matendo ya Mungu ina mizizi. Familia inaweza kukumbuka msaada iliopewa katika wakati mgumu. Kanisa linaweza kumshukuru Mungu kwa watu waliotunza wagonjwa, waliopatanisha waliokuwa wamegombana, au waliodumu katika tumaini katikati ya misukosuko. Lakini hatupaswi kuchukua ushuhuda wa kuokolewa kwa mtu mmoja na kumhukumu mtu mwingine ambaye bado anaendelea kuumia. Kukumbuka uaminifu wa Mungu hakumaanishi kwamba kila sala hupata jibu lilelile kwa wakati uleule.

3.4 Zaburi 150:2b — Msifuni kwa kadiri ya ukuu wake mwingi

Sababu ya pili ya sifa ni ukuu wa Mungu mwenyewe. Maneno yanaelekeza kwenye sifa zinazolingana, kwa kadiri iwezekanavyo, na ukuu huo. Hakuna sauti ya mwanadamu inayoweza kufikia kiwango kisicho na mwisho cha utukufu wa Mungu. Kwa hiyo, mwito huu unapanua moyo wetu zaidi ya kawaida.

Lakini usigeuzwe kuwa mashindano ya sauti kubwa zaidi, jukwaa bora zaidi au fedha nyingi zaidi. Kikundi chenye sauti chache na ngoma moja hakina thamani ndogo mbele za Mungu kuliko kwaya kubwa yenye vyombo vya kisasa. Mstari unasisitiza ukuu wa Mungu anayesifiwa, si hadhi ya watu wanaosifu.

Zaidi ya hayo, ukuu wa Mungu hauwezi kutenganishwa na tabia yake. Zaburi 145 imesema yeye ni mwenye rehema na huruma. Zaburi 146 imesema anawatetea wanaoonewa na kuwajali wenye njaa. Hivyo, hatuwezi kumtukuza Mungu kwa uaminifu huku tukidharau tabia hizi katika jinsi tunavyowatendea watu wengine.

3.5 Zaburi 150:3 — Pembe, kinubi na ala za nyuzi

Pembe, au shofar, ilikuwa na sauti ya kutangaza au kutoa ishara ya tukio muhimu. Vyombo vya nyuzi vinavyoitwa nebel na kinnor vilikuwa na uwezo wa kutoa sauti zenye mpangilio wa melodi. Mstari mmoja unaunganisha tangazo la shangwe na muziki wa kuandamana na nyimbo.

Majina ya vyombo hivi hayawezi kila mara kuhusishwa moja kwa moja na vyombo vya leo. Pia pembe iliyotajwa hapa si lazima ifananishwe na tarumbeta za fedha zilizotumiwa katika mazingira mengine ya ibada (Hes. 10:1–10). Kusudi la mstari si kutupa mchoro wa kutengeneza vyombo vya kale.

Jambo kuu ni kwamba wema wa Mungu una nafasi ya kusifiwa kwa sauti mbalimbali. Tunaweza kuimba, kutangaza, kupiga ala na kutumia vipaji. Hata hivyo, muziki wenye ustadi si uchawi wa kumlazimisha Mungu kutenda. Amos 5:21–24 anatuonya kwamba ibada yenye sauti nyingi inaweza kukosa maana wakati watu wanaendelea kudumisha udhalimu. Shauku ya Zaburi 150 inapaswa kusomwa pamoja na madai ya haki yaliyopo katika Biblia nzima.

3.6 Zaburi 150:4 — Matari, kucheza, nyuzi na filimbi

Hapa ibada inahusisha mwili pamoja na vyombo. Matari na kucheza vinatukumbusha furaha baada ya ukombozi wa Israeli (Kut. 15:20–21). Pia katika Yeremia 31:4, 13, kucheza kunatumika kama picha ya furaha ya kurejeshwa. Ala za nyuzi na filimbi zinaongeza sauti nyingine katika wimbo.

Neno la Kiebrania linalotafsiriwa mara nyingi “filimbi” (ʿugab) lina maswali ya kitaalamu kuhusu aina halisi ya chombo. Neno linalohusiana na “nyuzi” pia ni pana. Hatuhitaji kujifanya tunajua kwa uhakika namna kila ala ilivyoundwa. Mkusanyiko wa ala ndio ujumbe: vipawa mbalimbali vya watu vinaweza kukutana katika kusifu Mungu.

Katika jamii nyingi za Afrika Mashariki, kwaya, ngoma, makofi, na mwendo wa mwili huweza kueleza shukrani kwa nguvu. Sehemu nyingine huonesha heshima kupitia nyimbo za taratibu, ala tofauti au utulivu. Zaburi hii haimlazimishi kila Mkristo kucheza; wala haimfanyi anayeabudu kwa utulivu kuwa mtu wa imani ndogo. Zaburi 131 imeonesha uzuri wa moyo uliotulia. Kitabu kimoja kinatupa nafasi ya ukimya wa moyo na furaha ya sauti kubwa.

Tena, tusisahau watu wenye ulemavu wa kusikia, kuzungumza au kutembea; wala wale wasio na nguvu za kuimba. Ishara ya mkono, sala ya moyoni, ushiriki wa kutazama kwa makini, au tendo la upendo vinaweza kuwa sehemu ya ibada ya jumuiya. Sifa si haki maalumu ya wenye uwezo wa kupiga vyombo au kuinua sauti.

3.7 Zaburi 150:5 — Matoazi yanayosikika na yenye mshindo

Matoazi yanatajwa mara mbili kwa picha inayozidisha sauti. Huenda maneno yanataja aina mbili za matoazi; au huenda ni namna mbili za kupiga chombo kinachofanana. Goldingay anajadili uwezekano huo, na Kidner anayaweka katika picha pana ya vyombo vya sauti za aina mbalimbali.

Kurudiwa huku kunazidisha nguvu ya shairi. Karibu na mstari wa mwisho, tunaweza kuusikia wimbo ukifikia kilele chake. Lakini lengo si makelele kwa ajili ya makelele, wala kuwatisha washiriki wa ibada. Ni shangwe inayoelekezwa kwa Mungu aliye hai.

Makanisa yanaweza kuwa na tofauti za desturi kuhusu vyombo vya mdundo. Zaburi 150 inafanya kuwa vigumu kutoa hukumu ya jumla kwamba vyombo hivi vyote ni vya kidunia na haviwezi kumtukuza Mungu. Hata hivyo, mstari hauondoi wajibu wa kuzingatia usalama wa masikio, uhitaji wa watu walio dhaifu, ubora wa muziki au hekima ya kichungaji. Vyombo ni watumishi wa ibada, si watawala wa ibada.

3.8 Zaburi 150:6a — Kila chenye pumzi na kimsifu BWANA

Mwito wa mwisho unahama kutoka vyombo kwenda kwenye maisha yenyewe. Maneno ya Kiebrania kol haneshamah yanaweza kuelezwa kama “kila chenye pumzi” au “pumzi yote.” Wanazuoni wamejadili kama yanawalenga hasa wanadamu, viumbe vyote vyenye uhai wa kupumua, au hata kila pumzi inayotumika katika kusifu. Kidner anapendelea kuusikia mwito huu kwa upana, akiuunganisha na wanyama na watu wa rika mbalimbali walioalikwa katika Zaburi 148. Goldingay anatambua pia uwezekano wa kusikia kila pumzi yenyewe ikiwa imeelekezwa kwenye sifa.

Mwanzo 2:7 unaeleza maisha ya mwanadamu kama zawadi inayohusishwa na pumzi kutoka kwa Mungu. Mwanzo 7:22 pia unatumia lugha ya pumzi ya uhai katika mazingira mapana ya viumbe. Maneno ya mwisho ya Kitabu cha Zaburi yanageuza utegemezi huu kuwa mwaliko wa shukrani. Pumzi si kitu tulichojitengenezea, wala hatuwezi kujihakikishia kwamba tutaendelea nayo milele.

Hili si tamko la kumhukumu mgonjwa mwenye matatizo ya kupumua, mtu asiyeweza kuimba, mwenye ulemavu au anayepitia huzuni nzito. Wala halimaanishi kwamba wanyama wanapaswa kuimba nyimbo za wanadamu. Ni picha ya uumbaji mzima ukiwa ndani ya upeo wa sifa za Muumba. Zaburi 148 tayari imetuonesha kwamba viumbe humtukuza Mungu hata kwa namna yao ya kuwepo katika ulimwengu alioufanya.

Picha hii pia inatupunguza kiburi. Binadamu si viumbe pekee vyenye thamani katika mpango wa Mungu. Kwa hiyo, kumsifu Muumba kunapaswa kuendelezana na kutunza mazingira, maji, udongo, mimea na wanyama. Tumepewa wajibu wa kuutunza ulimwengu, si kuutumia kana kwamba ni mali inayoweza kuharibiwa bila kujali (Mwa. 1:26–31; Zab. 104; Rum. 8:19–23).

3.9 Zaburi 150:6b — Haleluya ya mwisho

Kitabu kinamalizia kwa neno lilelile lililoanza zaburi hii: “Haleluya!” Hakuna ufafanuzi mrefu unaoongezwa, hakuna utaratibu mwingine unaowekwa, na hakuna jina la mwanadamu linalopewa heshima ya mwisho. Sauti ya mwisho ni mwaliko unaowaelekeza wote kwa Mungu.

Tusikie vizuri maana yake ya kifasihi. Huu ni mwisho wa Kitabu cha Zaburi, si tangazo kwamba mateso, dhuluma na kifo tayari vimetoweka katika historia ya mwanadamu. Kitabu kimewafundisha waumini kuomba kwa ukweli wakati wa safari, na sasa kinawaonesha upeo wa tumaini lao. Wanaalikwa kuanza kuishi leo kwa namna inayolingana na mustakabali wa sifa ambao Mungu ameuahidi.

05

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Sifa zinatokana na Mungu alivyo na yale aliyoyatenda

Zaburi 150 inaunganisha matendo makuu ya Mungu na ukuu wa tabia yake. Haya si mambo mawili yanayoshindana. Tunajifunza jinsi Mungu alivyo kwa kutafakari matendo yake; kisha tunatumia tabia yake kutathmini madai kuhusu mambo aliyotenda. Yeye ndiye Muumba, Mkombozi, Msamehevu na Mtetezi wa walio dhaifu.

Hivyo, sifa za Kikristo zinahitaji kumbukumbu ya kitheolojia. Bila kumbukumbu, ibada inaweza kuwa hisia zinazopita. Bila shukrani, masomo yetu ya Biblia yanaweza kuwa taarifa zisizotuunganisha na Mungu mwenyewe. Zaburi hii inataka maarifa na furaha ya kumjua Mungu viende pamoja.

4.2 Shangwe za mwisho hazifuti machozi yaliyotangulia

Zaburi 88 imeishia katika giza. Zaburi nyingine zinaishia kwa maombi ambayo hatujaona yakijibiwa. Zaburi 137 inabeba kumbukumbu ya mateso ya uhamisho; Zaburi 149 inatusumbua kwa lugha yake ya hukumu. Zaburi 150 haibadilishi yaliyosemwa hapo nyuma. Inasema kwamba hata majonzi hayo yanaweza kubebwa katika upeo mkubwa wa tumaini la Mungu.

Kwa mtu aliyepoteza mpendwa, aliyefungwa gerezani, anayeteseka kwa ugonjwa au aliyeangukiwa na majanga, hili ni la muhimu. Hatupaswi kutumia neno “Haleluya” kumlazimisha aache kuomboleza. Kitabu cha Zaburi kimempa maneno ya kulia. Pengine sifa zake za leo ni sala fupi, ukimya mbele za Mungu, au kukubali wengine wamwimbie wakati yeye hana nguvu.

4.3 Ibada ni mali ya jumuiya kubwa zaidi kuliko kikundi chetu

Mwaliko wa mwisho ni mpana kuliko jukwaa la waimbaji na kuliko viongozi wanaotambulika. Vyombo vinavyotumiwa katika mazingira tofauti vinaungana; mwisho kila chenye pumzi kinaalikwa. Hivyo, ibada haiwezi kuwa haki ya wahudumu wenye vipaji maalumu pekee.

Kanisa linaweza kujifunza kutoa nafasi kwa watoto, wazee, watu wenye ulemavu na watu wa tamaduni tofauti. Ushiriki wao si kujaza ratiba ya programu. Wanastahili kushirikishwa kwa sababu wao ni sehemu ya watu wanaomwabudu Muumba. Hata yule asiyeweza kupiga ala ana nafasi katika sifa za Mungu.

4.4 Sifa na haki havipaswi kutenganishwa

Kwa sababu Zaburi 150 inakuja baada ya Zaburi 149, hatupaswi kuidhania kuwa mwaliko wa kusahau mateso ya dunia. Kitabu hichohicho kilichomalizia kwa matoazi kimesema BWANA anawahukumia haki wanaoonewa, anawalisha wenye njaa na anawajali wageni na wanyonge (Zab. 146:7–9).

Amos 5:21–24 na Isaya 1:11–17 wanaonya kwamba sherehe na nyimbo za dini zinaweza kukosa kibali cha Mungu ikiwa wale wanaoziimba wanaendeleza udhalimu. Sifa za kweli zinapaswa kutuongoza kuwa waaminifu, wenye huruma na wenye kuthamini haki. Hazipaswi kuwa njia ya kuficha makosa yetu.

4.5 Kila pumzi ni zawadi, si mafanikio ya kujivunia

Pumzi inatukumbusha mipaka yetu kama viumbe. Hatukuanzisha uhai wetu wenyewe. Tunapomsifu Mungu kwa pumzi tuliyo nayo, tunatambua kwamba maisha yanaweza kuwa jibu la shukrani. Lakini ibada haipimwi kwa nguvu ya mapafu wala uwezo wa kuonesha hisia hadharani. Mungu husikia hata sala ya mtu asiye na nguvu ya kuzungumza.

Swali si namna tunavyoimba kwa sauti, bali aina ya watu tunaogeuka kuwa kutokana na kumwabudu Mungu. Je, tunakuwa na shukrani zaidi? Tunaongezeka katika haki? Tunawajali walio dhaifu? Wanaoteseka wanajisikia salama katika jumuiya yetu ya waabudu?

06

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

5.1 Kutoka Torati na Mfalme aliyeahidiwa hadi sifa za uumbaji

Zaburi 1–2 zinafungua kitabu kwa kutukumbusha maisha yanayojengwa juu ya fundisho la Mungu na tumaini la Mfalme wake. Katika vitabu vitano vya Zaburi tunaona kushindwa kwa watawala, kuanguka kwa Yerusalemu, uchungu wa uhamisho, na tumaini la Mungu kutawala na kufanya upya. Zaburi 146–150 zinafunga safari hiyo kwa sifa zinazoendelea kuongezeka.

BibleProject inatupa usomaji wa mpangilio huu kama simulizi yenye maana ya kitheolojia. Huu ni mtazamo muhimu wa kitabu kizima. Hata hivyo, si sawa kusema kwamba mtunzi wa kwanza wa Zaburi 150 alikuwa akieleza kwa uwazi mafundisho yote yaliyofunuliwa baadaye katika Agano Jipya. Zaburi yenyewe inamsifu Mungu wa Israeli; Wakristo wanaisoma ndani ya hadithi pana ya Biblia inayomfikia Yesu Kristo.

5.2 Yesu na sifa za utawala wa Mungu

Huduma ya Yesu inaweka wazi mambo mengi yaliyosifiwa katika Zaburi. Aliwakaribisha waliotengwa, alitangaza habari njema kwa maskini, aliwaponya walioteseka, na akaufunua ufalme wa Mungu (Luka 4:18–21). Kifo chake kinaonesha kwamba ushindi wa Mungu hauwezi kupunguzwa kuwa nguvu ya kibinadamu ya kuwashinda wengine kwa ubabe. Ufufuo wake unafungua tumaini la kuondolewa kwa mauti na kufanywa upya kwa uumbaji (1 Kor. 15:20–28).

Katika Luka 19:37–40, watu walimsifu Mungu kwa matendo makuu waliyoyaona katika huduma ya Yesu. Alipotakiwa kuwanyamazisha, Yesu alijibu kwamba hata mawe yangelia. Hiyo si nukuu ya moja kwa moja ya Zaburi 150, lakini inalingana na picha pana ya sifa za uumbaji. Habari njema za Mungu haziwezi kufungwa ndani ya sauti chache zinazokubalika mbele za wenye mamlaka.

5.3 Nyimbo, shukrani na maisha ya huduma

Paulo anawahimiza waumini kumwimbia Mungu zaburi, tenzi na nyimbo za rohoni kwa shukrani (Efe. 5:18–20; Kol. 3:16–17). Waebrania 13:15–16 inaunganisha dhabihu ya sifa na kutenda mema pamoja na kushirikiana mali. Hivyo, Agano Jipya halipunguzi ibada kuwa muziki pekee, lakini pia halidharau nafasi ya muziki katika maisha ya imani.

Kanisa linaweza kutumia Zaburi 150 kuendeleza vipaji vya sanaa, huku likikumbuka kwamba shukrani inapaswa kuonekana katika vitendo. Kwaya inayoimba vizuri na kuwahudumia majirani kwa uaminifu inatoa ushuhuda wenye maana zaidi kuliko muziki uliotengwa na upendo, au huduma iliyotengwa na moyo wa shukrani.

5.4 Mwanakondoo na wimbo wa uumbaji wote

Ufunuo 5:9–14 unaonesha sifa zinazoelekezwa kwa Mungu na Mwanakondoo, zikitolewa na viumbe wa mbinguni, duniani, chini ya nchi na baharini. Kuna uhusiano mkubwa wa picha kati ya eneo hilo na mwisho wa Zaburi 150: sifa zinazidi kupanuka mpaka uumbaji wote unahusishwa. Ufunuo 21–22 unazungumzia dunia iliyofanywa upya, mahali ambapo mauti na maombolezo havina neno la mwisho.

Mistari hiyo inawapa Wakristo upeo wa baadaye wa Zaburi 150 bila kubadilisha maana yake ya asili. Zaburi haielezi moja kwa moja kuzaliwa kwa Yesu, msalaba au ufufuo. Lakini mwaliko wake unalingana na tumaini la Biblia kwamba Mungu atauleta uumbaji katika amani iliyo kuu kuliko migawanyiko, vurugu na majonzi tunayoona sasa.

5.5 Baada ya wimbo wa mwisho, safari ya maombi inaendelea

Tunaweza kufunga ukurasa wa mwisho wa Kitabu cha Zaburi, lakini maisha ya mwanafunzi wa Kristo yanaendelea. Huzuni nyingine zinaweza kuja. Udhalimu bado unahitaji kukabiliwa. Bado tutahitaji sala za toba, ulinzi, uponyaji na uongozi. Haleluya ya mwisho haitufanyi tuache kurudi kwenye zaburi zinazotufundisha kulia na kungoja.

Badala yake, kitabu chote kinakuwa shule ya maombi kwa nyakati tofauti za maisha. Wakati furaha ipo, tunaimba. Tunapojeruhiwa, tunalia. Tunapokosea, tunakiri. Tunapokuwa hatuna nguvu, tunamngojea Mungu. Na katika kila hatua, tunabaki katika mahusiano na yule aliyeumba kila kitu.

07

6.0 Matumizi Katika Maisha

1. Anza sifa kwa kukumbuka. Taja jambo moja halisi ambalo limekuonesha uangalizi wa Mungu. Shukuru bila kusema kwamba maswali na matatizo yote tayari yamepata majibu.
2. Fanya ibada kuwa ushiriki wa wote. Waalike watu wa rika, mazingira na uwezo tofauti. Kusanyiko lisiwe watazamaji wa jukwaa pekee; liwe jumuiya inayomwabudu Mungu pamoja.
3. Thamini vipawa tofauti vya muziki. Tumia sauti, ala, mdundo, mwendo wa mwili au ukimya kwa kuzingatia Biblia, utamaduni na mahitaji ya washiriki. Usifanye mtindo mmoja kuwa kipimo cha utakatifu wa wote.
4. Geuza shukrani kuwa tabia ya kila siku. Jiulize kama nyimbo zako zinaonekana katika uaminifu kazini, upole nyumbani, haki kwa wafanyakazi na kuwajali wanaohitaji msaada.
5. Epuka kuifanya ibada kuwa maonesho. Mfumo mkubwa wa sauti au kwaya iliyo na ustadi si uthibitisho wa moja kwa moja wa imani iliyokomaa. Muziki umtumikie Mungu na kuwajenga watu wake.
6. Waachie wanaoomboleza nafasi ya kuwa wakweli. Usimlazimishe mtu mwenye huzuni kuimba kwa furaha ili akuthibitishie imani. Kaa naye, msikilize na umruhusu atumie pia sala za maombolezo za Zaburi.
7. Tunze uumbaji. Punguza uharibifu usio wa lazima, linda mazingira na kumbuka kwamba viumbe vingine navyo ni sehemu ya ulimwengu ambao Mungu anaupenda.
8. Jifunze sala fupi za shukrani. Mwanzoni au mwisho wa siku, mtajie Mungu jambo la kumshukuru. Siku ambayo shukrani ni ngumu, mwambie ukweli badala ya kujilazimisha kuonesha hisia ambazo huna.
9. Unganisha ibada ya Sabato na maisha ya wiki nzima. Fanya tendo moja la kupatanisha, kutenda haki au kuonesha rehema ambalo litayapa maneno ya nyimbo zako uzito katika maisha.
10. Ishi ukielekea kwenye uumbaji mpya. Ruhusu tumaini la siku ambayo uumbaji wote utamsifu Mungu likujengee uvumilivu na ujasiri wa kufanya mema sasa.

08

7.0 Maswali ya Tafakari

1. Kwa nini kitabu kilichojaa sala za huzuni, maswali na vilio vya msaada kinaishia kwa mwaliko wa sifa?
2. Tofauti kati ya tafsiri za Kidner na Goldingay kuhusu “patakatifu” na “anga kuu” katika mstari wa kwanza inatufundisha nini kuhusu kuwa waangalifu tunaposoma maandiko?
3. Kuna tofauti gani kati ya kumsifu Mungu kwa matendo yake makuu na kumsifu kwa ukuu wa tabia yake? Kwa nini tunahitaji yote mawili?
4. Kwa nini zaburi hii inataja vyombo vingi badala ya kutaja aina moja tu ya muziki?
5. Kanisa linawezaje kusherehekea muziki wa furaha bila kuwanyamazisha wanaoomboleza au watu wasioweza kustahimili sauti kubwa?
6. Nini tunachojifunza kwa kusoma “kila chenye pumzi” kama mwaliko unaoweza kuvuka mipaka ya wanadamu pekee?
7. Zaburi 1 na 2 zinatusaidiaje kuielewa Zaburi 150 kama hitimisho la kitabu chenye mpangilio wa makusudi?
8. Mafundisho ya haki katika Zaburi 146 na lugha ngumu ya Zaburi 149 vinapaswa kuathirije namna tunavyoimba Zaburi 150?
9. Maisha, kifo na ufufuo wa Yesu vinaongezaje maana katika usomaji wa Kikristo wa mwaliko huu wa mwisho?
10. Katika jumuiya yetu, tunawezaje kuhakikisha kwamba sifa zetu zinasikika pia katika matendo ya huruma na haki, si katika muziki pekee?

09

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA, Muumba wa mbingu na nchi, unastahili sifa zinazopita uwezo wa maneno na muziki wetu. Tunakushukuru kwa pumzi ya uhai, kwa matendo ya mikono yako, na kwa uaminifu ambao umewatunza watu wako katika nyakati za furaha na huzuni. Utufundishe kukumbuka wema wako bila kuficha maumivu ya ulimwengu. Wakaribishe wanaoweza kuimba kwa sauti kubwa na wale ambao mioyo yao inaweza kutoa mnong'ono tu. Linda ibada yetu dhidi ya majivuno, ukatili na maonesho yasiyo na upendo. Vyombo vyetu, sauti zetu na matendo yetu ya huruma vikuelekezee heshima wewe. Kwa njia ya Yesu Kristo, utupe tumaini la uumbaji mpya, ambako waliovunjika wanaponywa, haki inasimama, na uumbaji wote unafurahia uwepo wako. Hadi siku hiyo, fanya nyimbo na maisha yetu kuwa sifa za uaminifu. Amina.

10

9.0 Dirisha la Hitimisho: Haleluya ya Mwisho ya Kitabu cha Zaburi

Katika mpangilio wa kawaida wa Biblia ya Kiebrania na wa Biblia nyingi za Kiprotestanti, hakuna Zaburi 151. Mapokeo fulani ya kale yana zaburi ya ziada yenye namba hiyo, lakini katika mfululizo huu wa uchambuzi wa Zaburi 1–150, Zaburi 150 ndiyo sura ya mwisho.

Safari yetu imeanza na mti uliopandwa karibu na maji katika Zaburi 1 na tumaini la Mfalme wa Mungu katika Zaburi 2. Tumeendelea kupitia sala za kutafuta haki, uchungu wa uhamisho, maombi ya rehema, kungoja ukombozi na tumaini la uumbaji mpya. Mwishoni tunapewa mwaliko rahisi lakini mpana: “Kila chenye pumzi na kimsifu BWANA.”

Tunapofunga kitabu, tunarudi kazini, nyumbani, katika majukumu ya familia na ya jamii, na wakati mwingine katika majonzi ambayo hayajaisha. Lakini tunarudi tukiwa tumejifunza lugha nyingi za sala: kuna wakati wa kulia, kuhoji, kukiri, kuomba, kungoja, kushukuru na kusifu. Hatulazimiki kuvaa uso mmoja kwa nyakati zote.

Haleluya ya mwisho si njia ya kutoroka ulimwengu. Ni mwaliko wa kuishi ndani yake tukiwa watu wa Muumba mwaminifu. Kitabu cha Zaburi kinaishia katika sifa ili maisha yetu ya kuisifu tabia na matendo ya Mungu yaendelee.

11

10.0 Orodha ya Vyanzo

1. Maandiko: Mwanzo 1–2; 7:22; Kutoka 15:20–21; Walawi 25:9; Hesabu 10:1–10; 2 Samweli 6:5, 14–15; Zaburi 1–2; 13; 23; 41:13; 51; 72:18–19; 88–89; 104–107; 131; 137; 145–150; Isaya 1:11–17; Yeremia 31:4, 13; Amosi 5:21–24; Luka 4:18–21; 19:37–40; Warumi 8:18–25; 1 Wakorintho 15:20–28; Waefeso 5:18–20; Wakolosai 3:16–17; Waebrania 13:15–16; Ufunuo 5:9–14; 21–22.
2. Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic. Maelezo ya Zaburi 150, “The End of Prayer Is Praise”; hasa maswali ya mahali, sababu, namna na washiriki wa sifa, pamoja na maana ya “kila pumzi.”
3. Kidner, Derek. Psalms 73–150: A Commentary. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Maelezo ya Zaburi 150, “Hallelujah!”; hasa sifa za duniani na mbinguni, aina mbalimbali za vyombo, na upana wa mwaliko wa mstari wa 6.
4. BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo za uchambuzi zilizopo katika mradi huu. Zimetumika kuelewa mpangilio wa Zaburi 1–2, vitabu vitano vya Zaburi, na hitimisho la Haleluya la Zaburi 146–150.
5. BibleProject. Book of Psalms: Guide with Key Information and Resources. Mwongozo uliopo katika mradi huu. Umetumika kuelewa safari ya kitabu kupitia Torati, tumaini la Masihi, maombolezo na sifa.
6. BibleProject. Visual Commentary: Psalm 148 — Study Notes. Nyenzo zilizopo katika mradi huu. Zimetumika kama muktadha wa mwaliko wa uumbaji wote katika kundi la mwisho la Haleluya, si kama ufafanuzi wa mstari kwa mstari wa Zaburi 150. Maelezo kuhusu tafsiri na uchambuzi: Vipande vifupi vya mistari iliyotajwa katika makala hii ni tafsiri za kimaana kwa madhumuni ya kujifunza; havijawasilishwa kama nukuu halisi za toleo fulani la Biblia. Tofauti za usomaji katika mistari 1, 4–5 na 6 zimeelezwa kama uwezekano wa kitaalamu. Mahusiano na Yesu na uumbaji mpya ni usomaji wa Kikristo katika muktadha wa Biblia nzima, si madai kwamba mtunzi wa kwanza wa zaburi alieleza matukio yote hayo waziwazi.